Octavio Paz thotë se përkthimi letrar ka një rol shumë specifik në letërsi: “Stilet kalojnë nga një gjuhë në tjetrën; veprat, secila e rrënjëzuar në tokën e vet unikale gjuhësore, janë unikale, por jo të izoluara; gjithsecila lind dhe jeton në lidhje me të tjerat, të ngjizura në gjuhë të ndryshme”. Porse shekulli që lamë pas dhe që u quajt “shekulli i përkthimit”, rrëfeu se përkthimi letrar e kapërcen në rëndësi këtë thënie të Octavio Paz-it; ai është jo vetëm një mjet thelbësor komunikimi ndërkulturor mes popujve, por edhe një mjet ndërtimi për vetë kulturën. Këto pothuaj njëzet vjetët e fundit te ne është përkthyer e botuar shumë dhe gjithçka, me etjen dhe limaksjen që sjell liria e rigjetur, apo me ngutin për të kapur kohën e humbur. Pa mohuar faktin që ka pasur përkthime dinjitoze, pjesa më e madhe e veprave apo e kryeveprave të letërsisë botërore të sjella në shqip kanë “lënguar” nga një përkthim diletant, ngalakeq e gjer skandaloz, duke e bërë lexuesin e gjuhës shqipe të neveritet shpejt prej tyre, - dëmi që është shkaktuar është i madh: jo vetëm ka çaluar komunikimi i vërtetë kulturor, porse ka çaluar zhvillimi i gjuhës dhe i kulturës, e bashkë me të edhe edukimi i një brezi të tërë shkrimtarësh shqiptarë. Dhe kjo, pasi “përkthyes letrar” ka qenë çdokush që ka pasur dijeni të cekëta të një gjuhe të huaj (shumica emigrantë), dhe dijeni pothuaj të papërfillshme të gjuhës shqipe, pasi, për hir të pagesës qesharake dhe ngutit të botimit, botuesit kanë parapëlqyer përkthyesit e “lirë”, apo kanë bredhur pas një lloj “nepotizmi përkthimor”, duke aktivizuar në përkthim njerëzit e farefisit apo të njohurit që “dinin” një gjuhë të huaj.

Rezultati dihet; nga ana tjetër, përgjegjësia ndaj përkthimit letrar ra pothuaj fare, kur u pa rëndom edhe një tjetër fenomen vrastar ndaj letërsisë: përkthimi i përkthimit të përkthimit...pra, gabimi i gabimit të gabimit... Edhe kryevepra të letërsisë botërore u sollën në shqip nga një gjuhë e dytë: vetë kryevepra e Marquez-it “Njëqind vjet vetmi” nuk u përkthye nga origjinali; një tjetër vepër shumë e rëndësishme  e këtij shkrimtari “Nga dashuria dhe nga të tjerë djaj (Del amor y otros demonios), jo vetëm u përkthye nga një gjuhë e dytë (thuhet nga frëngjishtja), por edhe titulli korrekt në frëngjisht (De l’amour et autres demons) përkthyer nga e mirënjohura, Annie Morvan, përkthyesja legjendare e Marquez-it në frëngjisht, u masakrua në shqip dhe doli në variantin e pakuptimtë “Për dashurinë dhe demonë të tjerë” etj...

Problematika e përkthimit letrar te ne është sa shumëfaqëshe aq edhe e koklavitur. Për ta thjeshtuar: nga njëra anë është mungesa e përkthyesve profesionistë e të aftë të sjellin në shqip veprat e mëdha të letërsisë botërore,  - dhe kjo e shoqëruar nga një problematikë e veçantë dhe e gjerë, -  nga ana tjetër, është mungesa e formimit institucional të përkthyesit letrar, mungesa e “statusit zyrtar” për përkthyesin letrar, pagesa e keqe, vështirësia e madhe e vetë mjeshtërisë së tij, etj. Ndonëse përditë flitet për përkthimin letrar, pakkush e di se ç’është kjo mjeshtëri dhe cila është vështirësia e saj. Ajo që është në majë të gjuhës së të gjithëve është sentenca: “Traduttore, traditore”,  dhe që është ndoshta sentenca më e famshme që i ka damkosur “të ngratët përkthyes të mirë”, - siç i quan Marquez-i përkthyesit letrarë në një ese të famshme, ku vlerëson punën e tyre, rëndom të pavlerësuar dhe i merr në “mbrojtje” - që nga kohërat e vjetra kur u përkthye së pari Dante Aligheri në frëngjisht. Sentenca rrëfen jo pak gjëra: tradhtia e përkthyesit letrar është metaforike: ai tradhton gjuhët, pasi është e pamundur të ketë një vlerësim ( ekuivalencë) të përsosur mes tyre, dhe tradhton po ashtu, autorin e tekstit, ndaj të cilit lipset të rrëfejë një besnikëri të lartë, porse kjo pothuaj nuk ndodh asnjëherë.

"Përkthimi letrar”, thotë Giovanni Pontiero (përkthyes i shumënjohur anglez i letërsisë portugeze dhe hispanoamerikane), “nuk është punë e rëndomtë. Është Art i vërtetë; është një punë që kërkon inteligjencë dhe eksperiencë, por edhe përunjësi, guxim, zemër dhe imagjinatë”. Dhe me këto fjalë Pontiero mbron idenë se përkthyesi letrar duhet të jetë i paanshëm në ndjeshmërinë e tij ndaj tekstit që përkthen, pasi ka raste që, njëlloj si shkrimtari (duke pasur stofin e tij), aventurohet dhe imponon stilin e tij në përkthim.

Nga njëra anë, puna dhe roli i përkthyesit letrar bëhen përditë e më të rëndësishëm në komunikimin e madh kulturor, nga ana tjetër, po reduktohet gjithmonë e më shumë ndikimi i tij në përzgjedhjen e autorëve që do të botohen; dikur, në shumicën e rasteve, kishte një projekt a plan botimi konkret në shtëpinë botuese, ku përkthyesi merrte pjesë aktivisht: ishte lexuesi i parë, por edhe kritiku i veprës së përzgjedhur, përveç punës së përkthimit. Komercializimi që përfshiu te ne sektorin e botimit, veç të mirave që solli, - lindjen e shumë e shumë enteve të botimit, - pothuaj e prishi atë ekuilibrin e brishtë midis lidhjes dhe kompromisit të përkthyesit me tekstin, me autorin, me lexuesin dhe me vetë emrin e tij të mirë. Për fat të keq sot te ne, përkthyesi nuk gëzon më prestigjin e dikurshëm. Tani, për t’iu kthyer thelbit të zejes së përkthimit letrar, - vështirësia  e përkthimit letrar është e madhe: kategoria artistike e veprës letrare, për hir të vetë natyrës së saj, shfaq probleme krejt të panjohura në të tjera tipologji tekstuale.

Elementët logjikë që në tekstet shkencore, teknike dhe informative luajnë një rol të dorës së parë, në përkthimin letrar janë të ndërvarura nga një koncept estetik i ushqyer nga elementë sentimentalë, emocionalë, sensualë, kritikë, brenda një strukture verbale që mbahet në këmbë nga një kulturë e përcaktuar; shpesh, autorët përdorin një gjuhë absolutisht origjinale, kanë shpikjet e tyre gjuhësore, neologjizmat, lojërat e fjalëve etj., dhe në këtë kuadër, përkthyesi, ndryshe nga ç’mendohet rëndom që përkthimi letrar mund të realizohet duke përkthyer tekstin “fjalë për fjalë”, duhet të gjejë përkimet e tejrralla të këtyre vlerave terminologjike, por edhe kulturore. Përkthyesi duhet të ketë aftësi dhe njohje specifike që të mund të realizojë, së pari, aktin e ndërlikuar të të kuptuarit thellësisht dhe tërësisht të tekstit letrar, që më pas të mund ta interpretojë dhe riformulojë me mjetet që i ofron gjuha e vet, por pa u larguar, apo pa bishtnuar udhën e hapur nga autori.

Përkthyesi letrar, si në botë, ashtu edhe te ne, ka qenë përherë intelektuali, profesori, apo autodidakti, porse kurdoherë, njeriu i kulturës me njohuri të shkëlqyera gjuhësore, - kushti thelbësor për të pasur përkthime të mira, është që ato t’i bëjnë shkrimtarët, - rastet më të arrira flasin për shkrimtarë në rolin e përkthyesit letrar: te ne, Noli, Kuteli, Koliqi, Konica, Kadare, Agolli, apo shkrimtarë botërorë nga më të njohurit, Baudelaire, Paz, Borges, Unamuno, Cortazar etj... Para shumë vjetësh, shtëpia botuese italiane “Einaudi”, vendosi të botojë një koleksion letrar me përkthimet e realizuara nga shkrimtarë të njohur si Carlo Emilio Gadda, Carlo Linati, Tommaso Landolfi, pasi kishte bindjen se vetëm shkrimtarët e mirë mund  “t’i shkruanin nga e para në gjuhën e tyre” veprat e kolegëve të tyre.

Por nuk mund të lihet përkthimi letrar në dorë të  humorit dhe “tekave” të shkrimtarëve, të cilët, në përgjithësi, kanë ritme pune shumë të ngadalshme: përkthimi për ta, më tepër se mjeshtëri dhe zanat, është një kënaqësi. Andaj nevojiten me urgjencë përkthyesit profesionistë letrarë. Dhe ata, brenda të mundshmes, duhen formuar; për këtë mund të shërbejnë institute të specializuara, duke adaptuar eksperiencën botërore (DESS-i francez, psh. diploma e studimeve të larta të specializuara në përkthimin letrar, e cila ka për qëllim përvetësimin e teknikave dhe njohjeve të thella teorike, të destinuara të formojnë përkthyes letrarë profesionistë); porse “formimi” i një përkthyesi letrar, titullimi i tij, nëse kihet parasysh fakti që përkthimi është “rikrijim”, paraqitet si çështje fort e koklavitur, pasi, njëlloj si autori, përkthyesi duhet të ndajë me të ndijimet dhe eksperiencat e tij dhe të ketë këto tipare: një ndjeshmëri të jashtëzakonshme, shpirt krijues, fantazi dhe imagjinatë, por edhe aftësi për të hedhur në kartë emocionet më intime dhe mendimet më komplekse; meqenëse, “formimi” i plotë i një përkthyesi letrar, ndryshe nga ai i përkthyesve të tjerë, teknikë apo juridikë, mund të konsiderohet pothuaj i pamundur, të paktën licencimi i tyre mund të realizohet.

Në Shqipëri duhet të ketë përkthyes letrarë profesionistë që do të jetojnë me zejen e tyre (pasi tani për tani te ne, askush nuk jeton dot me të ardhurat nga përkthimi). Por, së pari fare, i duhet dhënë zyrtarisht përkthimit letrar statusi i aktivitetit intelektual, dhe vetë përkthyesit letrar “statusi zyrtar”, - shtysë për këtë mund të jenë edhe përpjekjet e shoqatës së përkthyesve letrarë, që duhet ta vënë në rend të ditës kërkesën për këtë të drejtë.

Në procesin e licencimit të përkthyesve letrarë, gjykoj, një rol jo pak të rëndësishëm do të luante kritika letrare, ndonëse e brishtë dhe jo fort aktive te ne; porse gjer më tani, edhe në gjendjen në të cilën ndodhet, ajo nuk ka marrë mundimin askurrë të zërë ngoje përkthimin letrar, - për të, përkthimi dhe përkthyesi letrarë janë të padukshëm. Në kuadrin e përmirësimit të përkthimit letrar në vend, mendoj është e udhës, që emri i përkthyesit të figurojë bri emrit të autorit në një vepër letrare: e para, që përkthyesi të mbajë përgjegjësinë që i takon përpara lexuesit dhe e dyta, që të ketë vlerën që meriton brenda vlerës së vetë librit, - dhe vetëm kështu, duke marrë pjesë pozitivisht në vlerën e librit (rrjedhimisht edhe në vlerën tregtare të tij), përkthyesi letrar do të paguhet siç e meriton prej botuesit.

Një  erë e mbarë ka nisur për botimet nga letërsia botërore të sjella në shqip; shumica e shtëpive botuese shqiptare kanë zënë të marrin të drejtën e autorit për to, dhe kësisoj, rritet vetiu edhe përgjegjësia ndaj përkthimit të veprës, - dua të kujtoj këtu se mbajtësja e të drejtës së botimit të njërës prej veprave bestseller sot në botë, “Kafka’s Soup” të autorit Mark Crick, u kërkoi botimeve “Ideart” dhe “Mehr Licht” që morën të drejtën e botimit në shqip të veprës në fjalë, informacion për përkthyesit që do të sillnin në shqip “pastiche-t” e mrekullueshme të Crick-ut.

82 Komente

Nje deshmi per   PPU qe  nuk ka merdhif (sic!) Perkundrazi eshte nje hapsire referenciale ku kushdo mund te "peshkoje" falas ide, mendime dhe kendveshtrime interesante. Zonja MEKSI me kete shkrim tregon se eshte nje lexuese (mbase dhe kontribuese) e PPU. Shikoj se ka reflektuar goxha nga debatet e zhvilluara ketu mbi letersine e perkthyer, zejen e perkthimit, statusin dhe rolin e perkthenjesit.

Vecova se paku tre idete boshtore te shkrimit:

1.Perkthim nga origjinali apo nga gjuhe te dyta?

...përgjegjësia ndaj përkthimit letrar ra pothuaj fare, kur u pa rëndom edhe një tjetër fenomen vrastar ndaj letërsisë: përkthimi i përkthimit të përkthimit...pra, gabimi i gabimit të gabimit... Edhe kryevepra të letërsisë botërore u sollën në shqip nga një gjuhë e dytë:

2. Perkthime nga kushdo qe di nje gjuhe te huaj apo nga profesioniste ?

....Pa mohuar faktin që ka pasur përkthime dinjitoze, pjesa më e madhe e veprave apo e kryeveprave të letërsisë botërore të sjella në shqip kanë “lënguar” nga një përkthim diletant, ngalakeq e gjer skandaloz,.....Dhe kjo, pasi “përkthyes letrar” ka qenë çdokush që ka pasur dijeni të cekëta të një gjuhe të huaj (shumica emigrant&eumlsmiley, dhe dijeni pothuaj të papërfillshme të gjuhës shqipe, pasi, për hir të pagesës qesharake dhe ngutit të botimit, botuesit kanë parapëlqyer përkthyesit e “lirë”, apo kanë bredhur pas një lloj “nepotizmi përkthimor”, duke aktivizuar në përkthim njerëzit e farefisit apo të njohurit që “dinin” një gjuhë të huaj.

3. Roli kritikes jo vetem per evidentimin e vlerave te vepres por edhe te perkthimit.

Në procesin e licencimit të përkthyesve letrarë, gjykoj, një rol jo pak të rëndësishëm do të luante kritika letrare, ndonëse e brishtë dhe jo fort aktive te ne; porse gjer më tani, edhe në gjendjen në të cilën ndodhet, ajo nuk ka marrë mundimin askurrë të zërë ngoje përkthimin letrar, - për të, përkthimi dhe përkthyesi letrarë janë të padukshëm.

 

tani për tani te ne, askush nuk jeton dot me të ardhurat nga përkthimi.

no money, no honey!

prandaj perfundojme aq shpesh tek pekmezi.

prandaj dalim tek hobby.

prandaj edhe pyetja: Wo ist Vater Staat? where is Uncle Sam? where have all the cowboys gone?

Ashtu sic veren dhe Znj. Meksi, nje barre te konsiderueshme ne permiresimin e nivelit te perkthimeve ne Shqiperi, e mban kritika letrare. Me pare se te perpiqej te institucionalizohej e zyrtarizohej zeja e perkthyesit, duhet te funksionojne sic duhet ato segmente, si kritika letrare, te cilat lengojne vete nga simptomat qe verehen ne procesin dhe aktualizimin e perkthimit letrar. Eshte thene shpesh, edhe ketu tek peshku, qe me te shumten e rasteve kritika letrare I ngjan me shume nje qerasjeje ne banketin e radhes, dhe kjo dukuri mbetet imorale se pari, po aq sa eshte edhe demtuese, bjerrakohese dhe e ceket.

Ka ardhur koha të licencohen përkthyesit letrarë

Koha nuk vjen, koha vetem iken... Ka ca gjera qe duhet te ishin bere qe ne fillim. Tani eshte njelloj si, pasi ke ngritur nje ndertese me 30 kate, kujtohesh te ribesh themelin. Qofsha gabim por ky artikull duket si nje nga shashkat kulturore te radhes.

 

pse mer jau me kaq nerv... kush vdiq mer t keqen...

e lexova dje ket komentin tat si komenti mo i bukur i peshkut. thash se kishte lidhje me noi teme rikonstruksjoni t noi hidrocentrali a noi sen' t ksaj natyre... po per licence perkthimesh??? kujt i rruhet mer jau... meri perktheji ene i here gjithe librat qe jon perkthy deri tashi po t dush. as i pune s prish. bile sa mo t forta kriteret, aq mo pune cilsore ka me dale... jepini ene zhutri sa duhet perkthysave ene shif si dalin ka i lagje me mjeshtra vit per vit nga filoqyli...

hej bela...

Elementët logjikë që në tekstet shkencore, teknike dhe informative luajnë një rol të dorës së parë...

Ky është një nga elementët ku përkthyesit e nivelit amatorial (sado të përgatitur me kulturë letrare) gjënden gafil dhe fillojnë të "eksperimentojnë" neologjizma.

Nëse është e vërtetë që shumë emigrantë ndërmarrin aventurën e përkthimit në gjuhën shqipe (me mangësitë skandaloze në njohjen e gjuhës dhe të rregullave më elementare të drejtshkrimit), është po aq skandaloze lënia në dorë të filoqylsave që mbarojnë shkollën sa për ta mbaruar dhe që të vetmin konfrontim me gjuhën e huaj që kanë studiuar është ai që kanë patur me televizorin.

@AV, një fjalë e urtë italiane thotë: "non e' mai troppo tardi" (nuk është asnjëherë von&eumlsmiley

@Emigrant: shumë i cekët reagimi juaj. Tek Peshku kemi patur mundësinë që të lexojmë krijime dhe përkthime të bëra nga peshqit që nuk besoj se kanë qënë të paguar, por e bëjnë thjesht për pasion. Ashtu si poetët dhe krijuesit e bëjnë për pasion, po ashtu mund të ishin edhe përkthyesit (bëhet fjalë për ata me P të madhe) që e kanë pasion punën e tyre, do të kishin publikuar diçka, qoftë edhe vetëm për të bërë pak reklamë personale.

une nuk e shoh kaq disfatiste sa Av. E them kete duke u nisur nga premisa qe njeriu kerkon ta bej jeten e tij me te mire. Mund te diskutojme se me cfare tempo ai e arrin kete, por kjo eshte nje teme tjeter. E di qe luaj ketu ne ujerat e naivitetit, por cfare do ishim pa te? Cinike sterile.

Mendoj se MM ka ngritur disa probleme (spiritus i ka sistemuar mire, flm) qe jane te rendesishme te diskutohen nga te gjithe te interesuarit, duke perfshire edhe lexuesin (dmth, edhe mua, edhe ne qe nuk e ushtrojme kete zanat). Pershtypja ime si lexuese eshte qe MM diskuton: 1) nga pozita e perkthyesit, 2) nga pozita e njeriut qe botimin e letersise e ka biznes (me sa di ka nje shtepi botuese) dhe 3) nga pozita e intelektualit te fushes se letrave duke sjelle keshtu nje shqetesim qe shkon pertej temes se perkthimit.

1. Perkthim nga origjinali apo nga gjuhe te dyta?

Personalisht mendoj se principialisht duhet perkthyer nga origjinali, sepse eshte ne origjinal qe perkthyesi (ketu e marr te mireqene qe perkthyesi eshte i mire) ndjen frymen e vepres - kjo eshte per mua si lexues shume e rendesishme. Me duket llogjike qe perkthyesi te jete i specializuar ne nje apo disa autore apo ne nje gjuhe te caktuar. Thene keto, kerkoj ndjese para atyre qe dine me shume per kete zanat dhe e mendojne ndryshe: ky eshte vetem mendimi im dhe nevoja ime si lexuese dhe pasqyron, me shume gjasa, limitimin tim. Por jam e hapur te degjoj e mesoj.

2. Perkthime nga kushdo qe di nje gjuhe te huaj apo nga profesioniste?

Ketu kam probleme me MM, bile me duket se ajo bie ne kontradikte me veten. Te kesh mesuar per perkthyes letersie te pajis me mjetet e punes, me sekretet e zejes, sic e quan ajo. Por, kam pershtypjen qe jo cdo njeri zanati (sic e dime nga zanatet e tjera) mund te jete nje perkthyes i mire. Dhe ketu kam nje lloj konfuzioni me MM sepse duke lexuar artikullin me krijohet pershtypja se ajo kerkon cilesine, perkthimin e mire. Nese nje perkthyesi i mungon aftesia per te percjelle shpirtin e nje vepre tek lexuesi, ai ka deshtuar. Eshte pak a shume me duket mua e ngjashme me situaten ku dikush mund te kete mesuar te shkruaje letersi, e prape mos arrije te shkruaj nje roman te mire. Nese MM kerkon perkthyesin e mire, atehere ka shume gjasa qe ajo ate ta kerkoje e gjeje jo vetem neper shkolla, por direkt ne shtepine e saj botuese. Nje shtepi botuese duhet te jete ne gjendje te dalloje nje perkthim te mire apo te keq. MM si ekzekutive e nje shtepie botuese duhet te jete ne gjendje te shohe nje perkthim te keq e ta refuzoje. Me duket se, ne se te gjitha shtepite botuese do ishin ne gjendje ta benin kete, ne nuk do kishim sot problemin e perkthimit ashtu sic e kemi sot. Por, problemi eshte pikerisht se botimi eshte pas industrise se ndertimit piramida e re, cdokush hap nje shtepi botuese, cdokush boton, me ose pa kritere; keta te fundit ekonomikisht mbase edhe me te suksesshmit ne fillim, sepse e mbajne koston e librit shume te ulet. Jane pikerisht keto shtepi botuese qe botimin e shohin si biznesin e tullave apo letrave higjenike ato qe prishin ekuilibrat. Por, ama, jane njerezit si MM qe kane pushtetin mediatik dhe mund te rivendosin ekuilibrat. Por, njerezit si MM, te edukuar per perkthime dhe perkthyes jo te keqinj, ne vend qe te kerkojne te rregullojne ekuilibrat duke perzgjedhur perkthimet me te mira, duke ndertuar nje marketing me te mire te librit, duke ndertuar nje raport me te mire te lexuesit me librin, duke e edukuar lexuesin qe te lexoje mire, duke ndertuar nje kritike letrare edhe per perkthimin, e kerkojne zgjidhjen tek shteti dhe tek pushteti i tij - si te thuash, kerkojne ate qe kane humbur, kohen kur ksihte edhe gurin edhe arren, dhe kete te vendosur apriori nga shteti, sipas kritereve po aq dubioze sa edhe sot. Klanizmi, karshilleku, nepotizmi intelektual kane qene dhe jane probleme shume te medha. Dhe akoma me i madh me duket problemi i paaftesise se elites per te ndertuar alternativa, paaftesi qe ndoshta eshte e lidhur edhe me trashegimine, pra mungesen e kultures se ngjizjes se dickaje ne kulture: levizje apo alternative, gje qe shpjegon perse elitat e reduktojne rolin e tyre kryesisht ne tjerrje llafesh ne media dhe zgjidhjet e problemit ja delegojne gjithmone dikujt tjeter (ne te shumten e rasteve shtetit). Por, ky eshte, e perseris, mendimi im modes dhe, me shume gjasa, shume siperfaqesor.

3. Roli i kritikes jo vetem per evidentimin e vlerave te vepres por edhe te perkthimit.

Ky eshte nje problem shume i madh te cilin une e lidh me: 1) nivelin e ulet te universitetit shqiptar (nuk e di nese mund te quhet universitet); 2) mungesen e plote te kultures se mendimit kritik (e lidhur me te paren, me te treten dhe te katerten); 3)  kulturen e nepotizmit, klanizmit, klientelizmit te elitave; 4) elita e sotme eshte ajo qe pergatiti e djeshmja.

Ne fakt ne Shqiperi nuk di se kujt t'i besosh; kritikat letrare, psh, qe gjen ne shtypin shqiptar lene jo vetem per te deshiruar, por jo rralle te neverisin letersine e te mbajne larg saj. Nepotizmi dhe klanizmi ketu eshte i llahtarshem. Mungesa e sinqeritetit - totale. Por, sinqeritetin nuk mund t'ja kerkosh nej elite kaq te korruptuar dhe kaq pa integritet sa kjo shqiptare (MM brenda saj, koke e kembe).

Nuk e di se si mund te ndertohet kjo kritike: them se ka nevoje per rebele, per ata qe guxojne te atakojne establishmentin, qe guxojne ne menyre te vazhdueshme, qe guxojne te krijojne nje lloj levizje qe te kete mundesi me vone te lindin rebelet e tjere, ata qe do distancohen nga keta, per te mundesuar lindjen e brezit te mepajsshem duke bere te mundur qe mbas 3 brezash te krijohet nje lloj normaliteti. Por, mbase jam duke ja futur kot.

Shume e drejte Self, ke nenvizuar paq nje nga nyjat e katrahures ne tregun e librit :

Por, problemi eshte pikerisht se botimi eshte pas industrise se ndertimit piramida e re, cdokush hap nje shtepi botuese, cdokush boton, me ose pa kritere; keta te fundit ekonomikisht mbase edhe me te suksesshmit ne fillim, sepse e mbajne koston e librit shume te ulet. Jane pikerisht keto shtepi botuese qe botimin e shohin si biznesin e tullave apo letrave higjenike ato qe prishin ekuilibrat.

Cuditerisht MM po thuaj e ka anashkaluar rolin rregullator te shtepive botuese ne tregun e botimeve. Edhe pse libri eshte nje mall i vecante ( dhe si i tille mund te kete lehtesira dhe trajtim te vecante nga politikat fiskale/tatimore) , prodhimi dhe shperndarja  e tij nuk mund ti shmanget  mekanizmave  te ekonomise se tregut, dmth konkurences, cilesise, cmimit, ofertes-kerkeses etj. Fatkeqsisht entet botuese qe duhet te ishin zgjidhja, jane shkaku i problemit. Cdokush e di se si funksonojne entet botuese ne boten perendimore. Entet botuese atje jane Hyjni dhe, qe ti kandisesh  per botimin e nje libri, duhet blatuar shume pune, shume sakrifica, shume talent per te krijuar libra qe pasi marin miratimin e "censoreve" (kritikeve te specializuar, recenteve etj.) kane te drejten te njohin driten e botimit, te shoqerohen me marketing te fuqishem dhe kritike te specializuar.Kete mekanizem te ftohte seleksionues e kane pasqyruar dhe vete shkrimtaret ne romanet e tyre. Mund te jesh ne gjendje agonie per  nje pjate supe  dhe shtepia botuese nuk te dergon asnje cent pa u bindur per vlerat e asaj qe do botosh.Ketu keto gjera nuk funksionojne sepse nuk funksionon tregu i vertete. Po te kishte treg me te gjitha mekanizmat rregullatore, do gjendeshin dhe perkthyesit profesioniste, dhe  kritiket serioze, dhe botuesit serioze, dhe marketingu serioz dhe  fitues do te ishin te gjithe, edhe ne lexuesit gjithashtu.

Problemi ketu eshte se kushdo shkruan  dhe lehtesisht botohet gjithcka. Madje autori sponsorizon botimin kur duhej te ndodhte e kunderta. DHe normal qe nga ky treg i deformuar do dalin surrogato botimesh, masakra  perkthimesh, letyra krijimesh.

E gjithe kjo eshte deshmi e asaj fryme merkantiliste, jo fryme, por ethe, ethe, zjarrmi , kllapi per ca dollare me shume.

Spiritus, me vjen keq por diskutimi nuk mban rruge. Do te te them pse :

- Ti nuk e ke idene sa shume botohet ne France. E ke shume gabim kur mendon se ketu botimet behen vetem nga shtepite botuese te medha. Duhet ta heqesh mendjen nga kjo. E di ti se rreth 3 milione franceze kane tashme nje doreshkrim ne shtepi, per t'u botuar ? Botimi, i nderuar, pas revolucionit numerik, ka marre nje hov te papare. Edhe ketu ka botime me parate e tua, madje mund te shkosh qe sot tek lulu.com dhe te besh kerkesen, brenda javes ke pakon tek shtepia. Problemi nuk eshte pra i sasise. Qe te pretendohet ende sot qe botimi te mbetet i centralizuar, kjo eshte diçka e pakuptueshme. Madje une kam mendim krejt te kundert : botimi duhet te demokratizohet ne qendrat e tjera te medha te Shqiperise : Korçe, Vlore, Shkoder, Fier e ndonje mesatare si Kukes dhe Gjirokaster. Per mua, decentralizimi do te sjelle shume barazpesha te aq pritura, sepse monopolizimi ne Tirane shkakton vetem probleme.

- Problemi i botimeve ne nje regjim demokratik eshte EKSKLUZIVISHT nje çeshtje beselidhjeje : autor (perkthyes) - shtepi botuese - lexues. Mos e kerkoni me gjate.

Cfaredo lloj flake kashte qe ndizet andej-kendej per kontrolle apo gjera, eshte e kote.

Jua them kete ne dijeni te plote te çeshtjes. Kam ne ordinatorin tim pese tekste (ne shqip) mbi lidhjen e hallkave te botimit, deri ne doren e lexuesit, dhe gjerat me dalin se ne jemi ende te vonuar ne mendesi dhe kemi ende ca probleme me ca huqe te se kaluares.

Hurbinek , me vjen keq por theksi komentit tim dhe , mbase zgjidhja e problemit eshte pikerisht kjo qe ti ke permbledhur:

Problemi i botimeve ne nje regjim demokratik eshte EKSKLUZIVISHT nje çeshtje beselidhjeje : autor (perkthyes) - shtepi botuese - lexues. Mos e kerkoni me gjate.

Nuk kam permendur asgjekundi centralizime, komisione te se vertetes dhe licenca. Ajo qe ti citon prej meje, dmth ideja se ketu autori paguan per botimin e shkreses se tij mund te jete gjethja ne pyllin e botimeve ne France kurse ketu eshte rrenja e problemit. Kjo perkthehet ne ate mendesine qe thua ti, dmth ne mendesine e entit botues : te fitoj nja 2-3 milion leke qeme jep autori i interesuar dhe eci, nuk eci libri ne treg, vari lesht, libri eshte simite apo dokra ne diell, prap vari lesht. RROFTE fitimi!

Kshu pra mo.

Hurb,

3milione franzece kane nje liber ne shtepi per te botuar, une njoh njerin prej tyre, tani eshte duke mbaruar librin e dyte (sipas statusit ne facebook), dhe asnje shtepi botuese e Parisit nuk ja botoi librin - ne shtepi e ka edhe sot. E inkurajuan te shkruaje perseri, por nuk ia botuan librin. Nese ai do ishte shqiptar, do e kishte botuar nese do kishte pak para (gjen edhe ndonje sponzor) dhe, me pak miqesi, do kishte gjetur edhe nje faqe ne rubriken kulturore te Shekullit, Shqip apo Panorama, qe do i kishin bere nje koment/kritike lavderuese qe do te te kishte lene ty pa mend (mbase do kishe vajtur direkt ne librari te blije librin), dhe qe rrezik do e kishte bere edhe vete autorin te fillonte te besonte se eshte nje gjeni (gje qe mbase e kishte dyshuar edhe vete, por pa ia komunikuar botes me ze te larte, e as me ze te ulet). Dmth, banalitet. Dhe eshte banalitet se mungojne filtrat e kesaj botes tjeter ketej, filtrat e krijuar tradicionalisht qe eshte e veshtire te shkaterrohen, sado qe te liberalizohet apo demokratizohet tregu i librit.

Tek ne mungon tradita shumeshekullore, mungon nje sistem edukimi qe do behej garant qe vlerat te njiheshin per te tilla, te riprodhoheshin e shtoheshin, mungon mendesia e vleres, e, si rrjedhim, te gjitha keto mungesa mundesojne qe ne Shqiperi te mos ta kemi akoma konceptin e shtepise botuese prestigjoze, te shtepise botuese ekskluzive, te shtepise botuese te librave te huaj, te shtepise botuese te librit shkencor e me radhe, qe tek e fundit me emrin e mire qe do te kishin, hipotetikisht, te krijuar tradicionalisht (ose dhe se fundi), do beheshin edhe garant per produktin qe te shet (duke folur me terminologjine e tregut).

Tek ne mungojne shume filtra, shume nga ata qe kemi jane te korruptuar dhe te gjitha keto kur tregu eshte ne demokraci e liberalizem te plot. Ky eshte nje lloj persheshi me kos. Sigurisht, ka gjithmone njerez qe u pelqen ta degustojne e bile ta mbajne si racion te perditshem ushqimi. Por, me vlere kjo nuk te beje, ose ka por vetem aq sa c'eshte vlera kalorike e kosit dhe atyre copave buke perziere me te.

Po, Self, ashtu eshte, nuk e kemi traditen. Por tradita, nga perkufizimi, do kohe te krijohet. Duhet te kete diku nje fillim. Jo me kot permenda idene e beselidhjes perkthyes-shtepi botuese-lexues. Ashtu siç une e marr buken time tek i njejti per çdo dite, ngaqe e di se ai e gatuan mire, ashtu dhe lexuesi do te kete shtepine e tij botuese. Do te thote : kjo shtepi ka katalog qe mua me shkon.

Para ca kohesh fola per ca shtepi botuese qe botojne "Dhjete keshilla per te pushtuar boten" (shembull kot) dhe pastaj nje roman te ndonje nobelisti. Kjo eshte te luash me biznesin tend. Sepse shperdoron besimin e lexuesit.

Self, shume gjera mungojne ne kete fushe. Arsyet jane te stershumta, dhe shkojne gjithnje bashke. Perveç Tiranes dhe ndonje qyteti tjeter te madh, ne qytetet e tjera (per fshatrat as mendja te mos na shkoje) nuk kane kurrfare lidhje me librin. Decentralizimi qe permenda do te ishte te shkosh sa me prane lexuesit. Por kjo do kohe, guxim dhe largpamesi.

Une e kam perseritur shpesh here, nuk mund te presesh çudira ne nje vend ku nuk ka praktikisht asnje emision (TV) te mirefillte letrar. Normalisht diskutimi yne duhet te mbyllej ketu.

Ne lidhje me botimin, une kam deshire qe te kuptohet ketu nga te gjithe qe botimi paraqet pothuaj te njejten pamje kudo : ndiqet fitimi. Por dallimi i shtepive franceze me ate shqiptare eshte se keta jane te fuqishem shume dhe i lejojne vetes te botojne Erazmin e Roterdamit psh, qe shitet 100 kopje, sa per ne bibliotekat e qyteteve. Ne nuk e kemi kete luks. Prandaj rrime duke botuar Dan Brownin dhe jo psh tere vepren e Malraux apo te Gary.

Ne France, e mira eshte te botohesh nga nje shtepi. Por eshte shume e veshtire. Megjithate, nisma e lire nuk e pengon askend te botoje vete. Ne internet, ben porosine, merr kopjet, i dergon vete ne librari, dhe kaq. Kuptohet qe kjo nuk eshte fare vleresuese, por ama ne parim e ke te drejten te botosh. Dhe askush nuk ka te drejte te ankohet qe pse botoi ky dhe pse jo ai tjetri.

Une kam pare ne nje panair libri, sivjet, ne ajer te hapur, qe nje djale vajti te takoje nje shkrimtar te njohur. Djali i ri mbante ne dore nje liber te tijin. E kishte shtypur vete, mbase 10 kopje (rrofte revolucioni numerik !). Dhe ia dha librin ketij shkrimtarit, i tha hidhi nje sy te lutem. OK, e pa ai shkrimtari, lexoi ca, dhe dukej se i pelqente. I tha t'i telefononte se do te bente diçka per te. Nuk di me tej. E kam fjalen se botimi eshte vertet xhungel, dhe se gjithkush ka te drejte te botoje, ben pjese ne lirine e mendimit dhe shprehjes.

Me ka rene rasti disa here te lexoj fjale fyese per Brunilda Zllamin. Nuk e kam idene kush eshte, as ku boton. Ne mund te kemi verejtje per cilesine e librave te saj, por nuk e kuptoj kur disa shfryjne dufin duke thene se ajo nuk e meriton te botohet keshtu, dikush tjeter shkruan me mire, e tralala. Nuk ka te beje fare kjo.

Problemi eshte i shoqerise se letrarizuar. Beni nje sondazh neper Shqiperi, por ama te sinqerte, sepse atje dhe genjejne goxha ne kesi çeshtje kulturash : sa libra ke lexuar kete vit ? Mesatarisht, ka per te dale 0.5 libra, mos me pak. Atehere ? C'te behet ?

E kuptoj qe rritja e cilesise se botimeve sjell dhe ardhjen e lexuesit, por problemi eshte kjo rritje cilesie ka plot e plot gjera te mpleksura dhe nuk behet keshtu me nje te perplasur te gishtave.

Per mua, ne nje shoqeri si ajo shqiptare, nevojitet vertet PROPAGANDE. Libri duhet te ndihet gjithandej. Une per vete, do kenaqesha nese ne vend te nje reklame kot te kishte reklama per librin, neper shkolla, neper kryqezime, kudo qe te mundej. Ne radio, ne TV, te gelojne emisionet letrare. Mbase ndonjeri nuk e ka idene qe moshat 60-70 vjeçare jane neveritur aq shume nga 20 vjet politike sa do te rrinin syte kater kur te flitej per nje liber. Te pakten keshtu ndodh ne ca vende qe njoh une.

Nejse, problem i gjate, Self.

 

 

as ktë.

Bien.

Nga kush do licencohen? Kush do gjykoje kush perkthen mire dhe kush jo? Po keta qe do gjykojne kush do t'i zgjedhi? Shteti?  Apo si zakonisht do ngrihet nje komision me ata qe tashme ne Shqiperi kane profesionin e anetarit te komisioneve (letrare, radio-televizive, per levrime fondesh...)?

Ne Shqiperine tone te dashur duhet te permbyten qytete, te vdesin njerez ne tavolina operacioni, te shemben pallate e tunele, te nxirren fajtoret te pafajshem... dhe ne fuuuuuuuuuund fare te botohen edhe perkthime plehra ... qe shqiptaret ta kuptojne se etika ne shoqeri luan rol konkret sa i perket mbarevajtjes se gjerave.

Meqe, si pasoje e mungeses se rregullave te lojes, letyra ne atdheun tone e ka kaluar nivelin e gojes, cave u ka hyre paniku. Makuteria ka taksen e vet!

thanks Fin, ke folur dhe per mua.

nuk eshte ai nivel pergjegjshmerie ne tirane, qe te besohet se ky komison do jete me ne fund i suksesshem. thjesht, me duket nje hallke qe do burokratizoje proceduren, dhe nga ana tjeter do pasuroje komisionin.

megjithate perseris: qofsha gabim.

 

nga koka: me ngriu gjaku, se mu duk ajo fjala liçencim si linçim...shikim i pare

tjeter: a eshte shqip kjo fjala liçencim? po linçoj? nese po, mire, nese jo cila eshte fjala e duhur.

se fundi, znj. M. Meksi i duhet dëgjuar fjala, nuk e di pse po kam fituar shume respekt (edhe pse pa e njofte e pa e dite) vetem prej punes se saj. Merret me ket pune dhe e di se ç'flet, me mire e me sakt se gjithkush qe fund hundet kot sa me dhon mend (si puna ime). Shkurt duhet respektuar mendimi i specialistit/es së fushes.

Tani ta lexoj artikullin smiley

 

nga koka: me ngriu gjaku, se mu duk ajo fjala liçencim si linçim...shikim i pare

me too!

Po përfytyroja madje Hurbin e linçuar teksa hapej faqja dhe keqardhja për këtë më shtyu të shkruaja dje. E paske shkru ti më parë.

Ndonjëherë kohët e fundit po vë re se lexoj çfarë më lexohet e jo çka është shkruar në të vërtetë. Kam frikë se është psikologjike. Truri im nuk do ta pranojë realitetin dhe më jep mesazhe të gabuara. Se di vërtet....

 

Para denglave te perkthyesve une do merresha me ngritjen e nje komisioni gjuhesor per ruajtjen dhe pastrimin e gjuhes shqipe.

Perkthyesit jane njefare kanali importi. Nevoja e importit kulturor mund te permbushet nga nje grusht letraresh, ne kombinim me njohuri te thella te certifikuara te nje gjuhe, mund te kryejne punen me te mire ne kete fushe. Shqiperia nuk duhet te fokusohet shume ne import kulturor por ne themelimin vetjak te nje tradite letrare dhe traditen letrare se themelojne perkthyesit per letraret. Larg ushtrive te perkthyesve qe kane kontaminuar gjuhen shqipe.

ktij llafit tat do i shtojsha ene pushimin e me'ihershem 'ka puna t atyne qe japin lajmet ke ndinxhintalbi plus perkthysave t filmave (pjesen mo t modhe jo t gjithe) ene disa prej gazetarve. ate rudina xhungen t paren. mo cop mishi se ajo, zorr se ka per tu gjet noihere... flet shqip me strukture italjone, osht haptas 'dru me pre' per shume nga temat qe trajto' neper emisjonet e veta dhe osht nji avdalle dhe arrogonte e papame.

shum nga ato qe japin lajmet, folin thjesht me dialekt jugu dhe s ja kon haberin hic gjuhes standarte, plus qe jon nja dy qe kon probleme keq fare me diksjonin dhe me kontrollimin e zonit.

per sa i perket filmave, sa mo shume qe t ulesh moshen apo cilsine e filmit aq mo shume sakatohet perkthimi. filmat per kalamoj i here thjesht perkthehen llaf per llaf nga gjuhet perkatse. osht isoj sikur un, qe s di as i llaf gjermanisht, t mor i tekst gjermon ene  t hap fjalorin gjermanisht shqip per c do llaf. kush ka ndinxhintalb n shpi e di mire se per ca jom tu fol.

Jakamono, me gjithe respekt per perkthyesit qe kane kryer studime per per ta kthyer ne profesion, por nuk jane me te zgjuarit te species te tyre qe i hyjne atij profesioni ne Shqiperi. Kjo do spjegonte dhe rezultatin e ulet qe jep ai profesion. Zakonisht, perkthimet tamam me vlere, jane te kryera jo nga perkthyesit-ne-profesion por nga letraret qe kryejne punen e perkthyesit si e ardhur dytesore.

 

Disa nga problemet e shtjelluara ne artikull qendrojne ndersa te tjera kontradiktojne vetveten ( si psh ne rastin kur autorja bie dakord qe perkthyesit me te mire jane ata qe edhe shkruajne vete dhe pastaj nenvizon rrezikun e "rasteve, qe njelloj si shkrimtari ( duke pasur stofin e tij), aventurohet dhe inponon stilin e tij ne perkthim&quotsmiley

Venia e filtrave ne art ne pergjithesi dhe ne letersi ne vecanti eshte teper e veshtire dhe nuk i ka rezistuar aspak kohes. Mund te permend sa e sa shkrimtare te medhenj te cilet kane ngecur ne filtrat e shtepive botuese  sa kane qene gjalle dhe vetem me pas KOHA  ( dhe as shtepite botuese dhe as kritiket bashkekohore) i ka dhene vlerat e merituara.

Po keshtu edhe ne perkthim mendoj qe eshte e njejta gje, por kjo nuk perjashton aspak pretendimet cilesore te perkthimeve. Po si mund te realizohet kjo? A eshte valle koha per te licensuar perkthyesit? Une mendoj qe jo. Une mendoj qe nuk eshte aspak vone ( "me mire vone se kurre" thote nje fjale e urte e popullit TONE), perkundrazi une mendoj qe eshte heret. Me pare se te kerkoje te drejten per te bere licensimet ai institucioni apo shoqata e perkthyesve ( e cila ekziston ne Shqiperi) duhet ta tregoje veten duke bere kritikun, duke vendosur standarte ne perkthim, standarte qe do dalin pas studimeve dhe rrahjes se mendimeve te tyre, pas analizave te shkollave te ndryshme te perkthimeve dhe dobive e mangesive te njeres apo tjetres, pas analizave te hollesishme te veprave te perkthyera dhe argumentave se cfare e ben nje perkthim te keq dhe nje tjeter te mire. Ata duhet te punojne shume per te treguar se vertete e meritojne te drejten te vene ose heqin licensa.

A eshte kjo e arriteshme ne kushtet qe jane tani ne Shqiperi? Une e dyshoj kete, prandaj dhe kam thene aty me siper qe eshte akoma heret per te menduar per licensimin e perkthyesve. Duhet me pare nje pune pergatitore, nje unifikim ( me sa mund te jete e mundur) e teorise mbi perkthimet dhe pastaj te kalohet ne licensimet.

Dhe ne fund ( por jo me pak e rendesishmja)  mendoj qe duhet patjeter te punohet per kerkimin e te drejtes se autorit ne te gjitha veprat e perkthyera.  Ka mjaft letersi te perkthyer ne Shqiperi e cila kalon ne menyre pirateske. Kjo do e permiresonte ndjeshem cilesine e perkthimit, sepse para se te jepte te drejten e autorit, autori vete do interesohej ne faktin se kujt po ia jep.

Dhe e fundit fare, personalisht jam kategorikisht kunder perkthimit te perkthimit te perkthimit.... pervecse ne raste shume te rralla kur psh vepra mund te kete vlera kolosale dhe eshte shkruar ta zeme ne urdu.

Fh, liçencim vjen nga liçence dhe liçenca eshte ajo letra qe u jep te drejten tregtareve te shesin djathe psh.

Hurbinek, vertet qe, e zeme ne Itali, ai qe don te botoje, heret e vone e gjen nje mundesi, por ky muhabet eshte çeshtje e ketyre njezet-tridhjete vjeteve te fundit dhe kjo nuk i ve fare ne diskutim nivelet e absolutes ne letersine italiane.

Ne Itali, per dekada te tera Einaudi, qe permend Meksi, por edhe Feltrinelli e Mondadori, kane patur redaktore te nivelit te Pavese-s e Calvino-s dhe pronare shtepish botuese te seres se G. Einaudi-t. Per ta thene ne nje goje me Donika Omarin, te zhbesh vlerat ne Shqiperi eshte ku e ku me e kollajte se t'i zhbesh ne vende si Italia apo Franca.

Tani kjo puna e artikujve mbi perkthimin ne shtypin shqiptar te ketyre muajve te fundit (dyshoj) eshte ceshtje interesash te ngushta te momentit. Dikujt me nje fare peshe (psh ne boten e shoqatave joqeveritare) ne Shqiperi, duhet t'i kete vajtur mendja te krijoje (per arsye pastertisht personale) nje shoqate te legalizuar perkthyesish. Qe ketej fushatat ne shtyp, meqe lexuesi duhet te kete pershtypjen qe gjerat ne Shqiperi ndodhin pasi diskutohen demokratikisht. Aq banale jane keto dinamika sa s'te vjen as t'i perflasesh ...

Po.

@Hurbi,

"Ku do ta bazoje Meksi vendimin e saj per shtepite botuese qe nuk duhet te pajtojne nje perkthyes te paliçencuar ? Ne ç'ligj ? Asgjekundi. Utopi."

Ligjet i bejne njerezit, prandaj cfare ke shkruar me siper mund te mos jete valid ne kete moment por mund te behet ne nje moment tjeter. Pra nuk diskutojme ligjet por po e diskutojme problemin ne parim.

Nuk eshte se une ne komentin tim aty me siper jam shprehur per licensa dhe po, pak a shume licensen e kam menduar si dicka te ngjashme me anetaresimin ne nje shoqate perkthyesish, gje kjo qe do ndihmonte per nje unifikim dhe kontroll qe mos dalin perkthime te cilat percudnojne veprat.

Pra e theksoj se nuk po futem ne detaje si e qysh mund te jete. E rendesishme eshte qe te vendoset nje lloj kontrolli ( jo ligjor) , nje lloj oponence apo kritike ndaj veprave te perkthyera pacavure.

Nuk besoj se do me thuash qe nuk ka vepra te tilla, dhe qe secili ka te drejten te perktheje ashtu si ti vije apo do me flasesh per ligje tregu ( sepse nuk po flasim per molle apo dardha por per letersi). Kete nuk do e pranoja kurre as une dhe as lexuesi shqiptar i cili me siguri eshte aq inteligjent ( e kam fjalen per ate qe zgjat doren dhe merr nje liber per ta lexuar) sa ta dalloje nje veper te perkthyer mire nga nje te perkthyer keq, ose ne rastin me profan do thote " Ky liber nuk u shtyka"

Sa per drejtimin e artit me qarkore apo komisione, ( une nuk e kam permendur kete, apo nuk e ke per mua? ) une do te them perseri nje fjale te urte ( qe nuk e kam shpikur aspak une) te popullit tone: " Nje mendje= hic mendje, dy mendje= nje mendje, shume mendje= dy mendje" thote populli yne i zgjuar dhe punetor smiley

Mire.

 Lejini mer kto budallalleqet e pafund me perkthyesat, se na i bete sikur perkthimi e librit qenka ajo qe e mban ne kembe shtetin dhe perkthyesi qenka kollona e inteligjences shqiptare. Ne shqiperi ka plas analfabetizmi, kalamajt e Bathores ne vend qe te shkojne ne shkolla dalin e kullosin kopet ne Tapize apo vjedhin xhepa ne autobuzat e linjes. Ne Shqiperi po harrojne shqipen e vertete edhe TV e gazetat e po flasin shqinglisht apo albatalisht, kurse ju paskeni hallin se nuk po u lexoka poezia e perkthyer. Hajde mendje, hajde!

PF,

Po ke nja dhjete tema te tjera ne qarkullim tek Peshku ku mund te diskutosh per kalamajte e Bathores, analfabetizmin ne Shqiperi, kopete me dhi te Tapizes dhe te tjera si keto.

Hallet e shtetit ti kemi lene ty ti zgjidhesh, si me me pervoje dhe eksperience ne keto pune. Ne po i hedhim nje sy perkthimeve nderkohe, nese nuk te prish ty ndonje pune.

Me te mira.

Isabel, pse me kaq tersellime moj xhan? Nje llaf thashe se me thene te drejten na u be koka daulle me keto format e lidhores ketu tek Peshku kohet e fundit, po kur a paski kaq per jete a vdekje kete problem, ja fusha e juaja eshte. Ne kemi edhe vende te tjera ku ta kalojme kohen, derisa te zgjidhni njhere e mire kete problem kaq te rendesishem qe na la pa gjume, na la me thene te drejten!

Une nuk shquhem per "e tersellimte" o PF. Por problem me te madh se gjumi i peshqve nuk ka, mendoj une dhe me te rendesishme se kokat e tyre jo se jo. Prandaj ja ku e po e le dhe une diskutimin me kaq dhe gjume te embel!

 Rrofsh Isabel! Te embel e befsh edhe ti.

Une kam qene shume e qarte me siper dhe nuk e di pse nuk do ti qe te me kuptosh. Ja po ti perseris perseri me poshte:

-"Pra nuk diskutojme ligjet por po e diskutojme problemin ne parim."- kam thene une.

Nuk e di pse ke vazhduar prap me ligjet ne komentin aty me siper. Pra nuk po e konsideroj me ate pjese, po e ze se nuk e ke shkruar.

Ti thua perseri: "C'pune ka shoqata e perkthyesve me unifikimin dhe kontrollin e perkthimeve te mira nga ato te keqija "

dhe prap ti thua me poshte: "Ajo mbron te drejtat e perkthyesve te ANETARESUAR ne kete shoqate, psh per ndonje tarife apo tjeter. Dhe shkemben mendime neper mbledhjet e saj."

Mendime per cfare? si do beje moti neser? Pra kjo shoqate nuk flet kurre, nuk diskuton kurre mbi nivelin e perkthimeve ne vend? Mbi cfare perkthehet  per faqe te zeze dhe cfare jo?

Ta kam thene me siper qe nuk bie dakord me ty per termin "perkthime te mira" dhe " perkthime te keqia". Ti thua qe nuk ka ndersa une them po, ka perkthime te mira dhe perkthime te keqia qe e percudnojne vepren. Dhe perderisa keto ekzistojne ka patjeter dhe njerez qe vene gishtin mbi cfare eshte e mire apo e keqe dhe keta quhen kritike. Po kush me mire mund ta beje kete kritike se sa ato anetaret e asaj shoqate per te cilet po flasim  te cilet jane "zanatallinjte" e asaj pune? Kur keta njerez jane dinjitoze, sigurisht qe e paraprijne apo paralajmerojne lexuesin ndaj nje vepre me nje perkthim qe nuk ia vlen.

Hurbinek, lexuesi ne Shqiperi nuk blen kurre me shtepi botuese, por blen me tituj autoresh dhe madje edhe me tituj librash ( fatkeqesish ndonjehere edhe me dizanjin e kopertines). As qe i bie ndermend njeriu ne Shqiperi te shohe ne fund te librit emrin e shtepise botuese madje mendoj se pervec atyre qe kane interesa vetiake te lidhura me shtepite botuese, te tjeret edhe pasi ta kene lexuar librin kapak me kapak nuk dine se cila shtepi botuese e nxorri. Une personalisht nuk e shoh! Ndoshta kjo ndodh ne France apo Itali a gjetke, por do shume dekada qe te vije ne Shqiperi dhe ne te dy nuk do jemi gjalle deri atehere, pra e leme menjane dhe kete.

  Dhe ke theksuar ne fund: "Dua te theksoj nje pike : kjo lloj fushe, kjo e perkthimit, eshte katerciperisht nje fushe e hapur ndaj te gjitha ererave. Nuk ka asnje siguri ne te. Cdo perpjekje per ta futur ne korniza te ngurta, eshte pa lidhje."

Me deshperim bie dakord me ty ne kete pike. Pra eshte vertet nje fushe e hapur per cdo lloj dilentantizmi dhe aventurizmi sidomos ne Shqiperi.  Demet qe i kane ardhur letersise ne Shqiperi nga erera te liga qe fryjne ne kete fushe,  nuk jane aspak te vogla. Une nuk marr persiper te perpiqem per te vene korniza ( prite Zot as qe e kam menduar nje gje te tille) por nuk me ndalon dot njeri te deshperohem apo revoltohem kur shoh se si i katandisin kryeveprat disa nga "perkthyesit" tane dhe kam menduar qe edhe ti ndjehesh njesoj si mua para nje fenomeni te tille.

 

 

 

Isabel, do te shkruaj me gjate me vone, neser ose pasneser.

Thjesht paradhenie : eshte e pamendueshme qe disa perkthyes te "thashethemojne" mbi ca perkthyes te tjere. Kjo eshte kunder deontologjise se zanatit.

Une e kam porosi nga nje perkthyes francez me shume pervoje : MOS KRITIKO KURRE NJE PERKTHIM TE NJE TJETRI.

E shumta, nje propozim te vockel, por kurrsesi kritike. Arsyen, kam qejf te mendoj se do ta kuptosh vete.

Bonne nuit.

jo jo këtë mos e fshi.

Zonja flet per "licensim" aty ku duhej te ishte prekur me teper "vete-rregullimi" brenda per brenda profesionit.  Mbase eshte thjesht nje shkarje terminologjie.

a klasifikohet dot perkthimi si nje "day job" ne shqiperi? me thjesht: a paguhen dot faturat me perkthim? Sikur edhe 5 perkthyes, them. Te cdo lloj materiali, nga manualet e perdorimit te poezia. A ka ne nomenklaturen shterore pozicione si "perkthyes"? Ketu perjashto interpretuesit per delegacione, grupe shoqerimi etj.

C, per listen e profesioneve s'di c'te them megjithese mund te jete, ose mund te behet pa shume problem (pjese e Agjensise Kombetare te Aftesimit  Profesional). Megjithate, te pakten per mendimin tim, eshte qesharake te "rregullosh" me ligj perkthimin. Vete-rregullimi permes nje shoqate kombetare me duket shume me i hajrit.

kur dicka nuk shkon ne menyre te vetishme, Ll, atehere reaksionet dihen: ose propagande e cdo lloji, ose masa shtrenguese qe gjithnje kane nje verberi te brendshme, ose (me fal per shprehjen) moral me rrokje qe fqinjeron me qarjet anes gardhit. qe te kete profesionalizem duhet te kete profesion si fillim. dhe e para fare, elementarja, bazikja e profesionit, eshte njohja e tij nga shoqeria nepermjet lekut - pageses. pa kete kalojme ne fushen e pafund te deshirave, if I coulda woulda shoulda... leku eshte njesia e respektit dhe vleresimit shoqeror, vleresim qe permban se brendshmi edhe shkallen e nevojes qe shoqeria "ndjen" per profesionin ne fjale. Te tjerat jane "m'ka shku menia me u fijue". Te presesh per ngritjen e nivelit te popullit qe te vleresoje punen e perkthenjsve, do te thote ti cosh me se pari aradhete e perkthyesve cilesore te tezgat ambulante, tek perkthimet e deftesave te tetvjecares per noterim, tek day job-i i vertete. Shume e trishtueshme kjo. Neqoftese nuk ka nje offerte te vetishme ne treg per gjera te domosdoshme por jo te perceptuara si te tilla nga tregu, atehere porositesi i pare behet shteti. Ti ke punuar vete ketu ne US. E di pra praktiken dhe nocionin e "projektit". Konkurrencen e profesoreve me tenure per te kapur nje projekt, gje kjo qe shtyhet deri ne marrezi (profesore te nderuar harxhojne mbi 50% te kohes se tyre per "te kapur projektin", jo per research). Sepse shoqeria as ketu nuk eshte aq ekzigjente sa te jete gati te paguaje dike per nje kerkim ne fushen e te themi biokimise, enzimave amilaza e transferaza e ku di une emra qe nuk i thone mases asgje, apo te dialekteve te fiseve indiane ne brezin e misrit (corn belt) aty nga shek 18-19.

Më shumë se krijimi i shoqatave apo kooperativave të përkthyesve e të kritikëve të kualifikuar (mungesa e të cilëve është një problem serioz sot në Shqipëri), problemi qëndron tek niveli i ulët kulturor i lexuesit (flas për letërsinë e përkthyer. Nivel i ulët që nuk është vetëm për faj të "mbylljes" shqiptare, por edhe për shkak të pamundësisë për të ndjekur në tempo reale gjithçka që botohet në botë dhe që ja vlen që të njihet edhe në shqip).
Për ngritjen e nivelit kulturor të këtij lexuesi, jam dakord me Hurbinek-un:lexuesi ka nevojë për gjithçka, kryesisht për sasi, gjë që do e bëjë që lexuesi, me kalimin e kohës, të bëhet më selektiv dhe cilësor edhe në përzgjedhjen e argumentëve, autorëve e përkthyesve.

Sasia dhe shumllojshmëria e botimeve sot, përveç të të metave që sillen mjaft qartë në artikull, ka edhe të mirën që gjithkush mund të bëjë krahasime të mundëshme qoftë për tematikat e prura, qoftë për gjuhën, stilin dhe cilësinë e përkthimeve, gjë që, me kalimin e kohës do të sjellë që, "kështjellat me karta" të ngritura nga botues të paskrupullt që botojnë vetëm në emër të fitimit (duke lënë mënjanë seleksionimin dhe cilësin&eumlsmiley, të bijen njërapastjetrës për t'i lënë vëndin cilësisë.

Mah.

Lexova M.M me interes, e po ashtu edhe komentet tuaja.

Do qeshja, sikur te mos me vinte per te qare. Po meqe s'po me vjen per te qare po qesh.

Puna juaj nuk do shperblehet, me vjen keq. Asnje veprim i mire nuk do ngelet pa u denuar.

Nivel i ulët që nuk është vetëm për faj të "mbylljes" shqiptare, por edhe për shkak të pamundësisë për të ndjekur nëtempo reale gjithçka që botohet në botë dhe që ja vlen që të njihet edhe në shqip

eshte budallallik te ndjekesh ne tempo reale çfaredo qe botohet ne bote dhe per me shume eshte e pamundur per shtete shume me te zhvilluar se ne. ku, ta kam fjalen, ka lexues te shumte e ndoshta ekziston kerkese per te lexuar gjithçka.

letersia duhet te pertypet, te tretet nga vete vendet e origjines. ne menyre qe shkrimtaret me vlera te spikaten e veçohen nga te tjeret. ne me vlera ta kam llafin per vlerat UNIVERSALE qe kane ata. pa te cilat librat e tyre behen te pakuptushem per popuj te tjere, me zhvillim te ndryshem social e intelektual.

jo çdo gje qe fluturon hahet. 

ju psh lexuesit e rinj e sotshem nuk jeni me te zgjuar, e as keni me nivel, nga ata te vjetrit, megjithese njihni e lexoni shume shkrimtare te huaj kontemporane. te vjetrit nuk mund te lexonin gjithfarlloj literature se kishte çensure te forte. shkrimtare si Dostojevski, Kafka, NIçja e te tjere ishin te ndaluar ne Shqiperine e kohes se dulles. e megjithate kjo nuk i pengoi Kadarene me shoke te benin literature me me nivel se bashkeshrimtaret shqiptare te Kosoves, ku çensura NUK EKZISTONTE.  

dhe normal, se ate qe nuk e lexon tek Dostojevski e gjen dhe tek shkrimtare te te njejtit rang, si Balzaku ose Stendali, po te mos jesh idiot. 

ndersa shkrimtare si Niçja jane te pakuptushem per nivelin tone kulturor, keshtu jane apo jo te botuar ne shqip, pak rendesi kane.

po ta kisha une ne dore, letersine e çensuroja perseri per ne shqiptaret, qe siç po duken punet po fluturojme me presh ne byth, duke u bere me budallenj se dje.

 

 

si njeri qe behet me dhembje zemre mesatarisht 1 here per cdo 4 faqe perkthim ne shqip qe lexoj, mund te them qe s'me intereson aspak politika pas ketij sugjerimi, vetem te behet me i veshtire penetrimi i padeshiruar i gjysme-analfabeteve ne bibliotekat dhe librarite tona. imagjino, cfare tmerri! biblioteka kombetare eshte e detyruar me ligj te mbaje kopje per cdo liber qe merr isbn.

rebelet nuk i ndal dot njeri, as ata qe do te sjellin revolucion ne perkthim, prandaj mos u trembni. nuk e perfytyroj qe licensimi te behej kusht i detyruar, por do te ishte nje ndihme per botuesit ne procesin e perzgjedhjes (meqe s'ua ka qejfi te paguajne per redaktore).

Lexova artikullin dhe jam dakord me konstatimet e autores. Gjithsesi me mbetet pyetja: "Cfare eshte nje perkthyes letrar (i mire)?"

A nuk eshte me e thjeshte/praktike te kemi perkthyes (te mire) dhe letrarizmi i gjithsecilit te mbetet subjektiv, sic eshte ne fakt?

 

 

 

p.s. A mund te rrime me kembe ne toke?

 A nuk eshte me e thjeshte/praktike te kemi perkthyes (te mire) dhe letrarizmi i gjithsecilit te mbetet subjektiv, sic eshte ne fakt?

asnje gje nuk eshte subjektive, se ndryshe nuk do te mund te flisnim per vlera. subjektive gjerat i ben fabula : kur rrushin nuk e kap dot, thua qe nuk ai nuk eshte i bere. ose ajo tjetra : kur s'ke pulen do hash sorren.

ai lexues qe ka kerkesa te larta, ndaj perkthimit, detyrohet nje moment te dhene ta mesoje vete gjuhen e huaj per ta lexuar ne origjinal autorin e tij te preferuar. 

po te mos kete te tilla kerkesa, do te mjaftohet me perkthimin, edhe pse te dobet, te vepres qe lexon.

gjithashtu kjo puna e liçensave, bile dhe e cilesise se perkthyesve, do te rregullohet vetvetiu, siç eshte bere dhe ne bote. me hapjen e shqiperise, shqiptaret do te kryqezohen detyrimisht me te huaj, nga ku do te lindin femije bilinge (siç ka qene tek ne ai Zhvarc-i, i lindur para çlirimit). keta dhe do te jene perkthyes shume me me cilesi se ata qe e mesojne gjuhen e huaj prej studimit nga jashte te saj.

sepse qe te jesh perthyes i mire duhet qe te dy gjuhet ti dish NJESOJ (bile ne france shume ndermarrje e kane kusht qe perkthyesi te jete bilingesh). kete pike te rendesishme nuk e permend as ajo cuca qe ka shkruar hartimin.

gjithashtu Kadarene ne france e perkthen Tedi Papavrami qe eshte violist. sikur ketij t'i duhej liçense per perkthim, me siguri qe Kadareja do kish ngel pa perkthyes aq me teper qe edhe Jusuf Vrioni nuk kishte gje patente per perkthyes, por merrej me perkthim vetem prej qejfit.

Mendoj se, qe perkthyesi te arrije nivelin qe kerkohet, duhet te jetoje, punoje dhe lexoje 5-10 vjet ne vendin e gjuhes qe ka mesuar. Nese ke mesuar hollandisht, shko jeto (ne fakt keto vende duhet te mirpresin keta perkthyes) ne Hollande ose Belgjike. Nese ke mesuar anglisht, duhet te jetosh disa vjet ne Angli ose USA ose Kanada. Nese ke mesuar frengjisht, duhet patjeter disa vjet te jetosh ne France apo Belgjike, ose dhe Kanada (Kuibek). Kjo gje do ta rriste perkthimin dhe jo fjalet e bukura dhe pa bereqet.

Licensimi i perkthyesve letrare!!!

C'ide e cuditshme!

Nejse, une per vete kam nje propozim te vockel per kete punen e perkthyesve!

Ne menyre qe mos t'i shitet popullit sapuni per djathe (PA E DITUR, se po e diti c'po blen, gjak e dhjame), une do propozoja qe shteti te kaloje nje ligj, qe t'i detyroje shtepite botuese qe ta shkruajne ne liber, poshte emrit te perkthyesit, nese libri eshte perkthyer nga origjinali ose jo!

Psh.

Gropa e Ngushte ne Fund

Perktheu nga origjinali

Perkthyes Deliranti.

Ose...

Gropa e Ceket e Vanitetit

Perktheu nga Italishtja

Perkthyes Peselekoka

mos fol me per nje jave tani

perkthyes deliranti smiley

Floje, rri se jam aq i bezdis nga keto perkthyesit e lemit, sa qe m'vjen t'i jap te drejte Mira Meksit ne idene e saj absurde!

Me sjellin nga Shqiperia nje liber qe ka qene shume i dashur per mua, dhe qe ma kane marre ketu, e s'ma kane kthyer me! smiley

Botimi i qemotit nuk gjendet me, me blejne nje botim te ri, pa e ditur te varfrit qe eshte komplet, perkthim i ri, jo thjeshte ri-shtypje!

O none e zeze, o none e zeze! smiley

Pekthim kshu me... nga rob qe nuk dine me shkrujte nje fjali te sakte ne shqip! Nuk dine fjale, mer fjale! E kane fjalorin e shqipes minimal!

Nejse libri erdhi me dedikim, kshu qe furra nuk e kishte kismet!! smiley

Edhe për këtë shembull nuk ka nevojë për ligje të reja. Ligji ekzistues shprehimisht kërkon që kur bëhet fjalë për rishtypje, kjo të e shprehur qartë në të dhënat e librit, e shtypur e zezë mbi të bardhë në faqen e librit ku gjenden krejt të dhënat bibliografike për të (autori, enti botues, të drejtat e kopjimit, etj, etj.)

si tè haroj vetèm 2 ditè mè parè.....nè news24...intervistèn me ekspertin italian...mè nxorri mallin e "lulkuqe mbi mure"...pèrkthyesi: il po-po-lo italiano e il po-po-lo di albania....

Ndër të tjera, që të mësojmë edhe ndonjë gjë... nëse keni mundësi mund të më thoni ndonjë emër përkthyesi të besueshëm?

Ok, me nje lexim te shpejte te kesaj teme shoh qe problemet qe ngre znj. Meksi jane plotesisht te drejta dhe qendrojne, por problemet nuk me duket se kane fort lidhje me licencimin e perkthyesve. Nja dy pyetje qe mua me lindin persa i perket ketij te fundit: 1) mbi c'baze e c'kritere do te behet ky licencim? 2)  A funksionon shoqata e perkthyesve aktualisht ne shqiperi, sepse une s'di te kete ndonje te tille? 3) Ne rast se behet licencimi i perkthyesit, duhet patjeter te vendoset nje shperblim i denje per perkthyesin, pasi dihet qe ne rast licence duhet te paguash dhe tatime e taksa shtetit. A mendoni se me ato honorare qesharake qe merr perkthyesi do te arrije te paguaje dhe taksat e shtetit? Apo ne vend te 2 puneve, duhet te beje dhe nje te trete e nje te karter, qe te paguaje taksat per "profesionin-hobi" qe ka?

Dhe nje dite te bukur gjendesh para dilemes se madhe: C'te bej? Ta le perfundimisht me dhimbje me te madhe e te mos prek me liber me dore, apo te vazhdoj te rropatem me shpirt nder dhembe? Dhe sa shume te kushton ajo kohe qe dikush, ne vend qe t'ia kushtoje kesaj zeje, eshte i detyruar te beje dicka krejt tjeter, per hir te ekzistences dhe mbijeteses.

Ka ardhur koha qe te rivendoset ne vend mundimi fizik dhe shpirteror i perkthyesve, por s'me duket se licencimi eshte menyra me e mire. Duhen rishikuar honoraret qe marrin perkthyesit, dhe ashtu sic kane vendosur botuesit nje linje te perbashket qendrimi dhe shperblimi, ashtu dhe perkthyesit duhet te mblidhen dhe te kerkojne ate qe kane hak.

Redaktoret neper shtepite botuese duhet te jene te paret qe duhet t'i thone ndal nje perkthimi te keq dhe per nje njeri qe merret me librin s'eshte aspak e veshtire te dalloje nese nje perkthim eshte i keq apo i mire, madje dhe pa qene nevoja e te parit te origjinalit. Kete e them nga pervoja ime me dike shume te shquar ne fushen e perkthimit, ai njeri qe me dha krahe ketu e 10 vjet te shkuara qe te mos i ndahesha pasionit tim.

Ne rast se behet licencimi i perkthyesit, duhet patjeter te vendoset nje shperblim i denje per perkthyesin

End of story! Nuk kuptoj se si flitet per barroko tek nje zanat qe s'te mban me buke. Se licensohen avoqeterit e dreqit "ketej", apo "daktorret medicinal", por flitet per profesione qe fillojne te $ 300-400+K a year after taxes, jo per "peanuts". Ma par i bi me licensu shitsin ambulant (banana Joe)! Hej Mrrok, ata "habibat" qe thojshe ti (kam nji ktu te rruga "Habib gyros halal meat&quotsmiley, a e di sa pare bojshin, mer! Me te ardh maraz per veten smiley

Nuk ka logjike te flitet per lincensim,kur perkthyesit jane te lire e te papunesuar nga askush.Me sa kuptoj une eshte pak a shume keshtusmileyikush perkthen nje veper,apo autor,ia dergon botuesit e botuesi ne se esheh te aresyeshme sidomos nga ana komerçiale e boton...Nese perkthimi nuk ia vlen sepse eshet i dobet ,ose eshte veper qe" k'ta injorant e m..nuk e kuptojne"nuk botohet.Ka edhe perkthyes te tille te kuotuar qe shkruajne me porosi nga botuesit po ajo eshte tjeter.....

Tashti une s'e di c'nenkupton Ana me takse, se mua per vete m'i mbajne qe c'ke me te taksat kur me paguajne per perkthime. Dmth me japin nje fature ku shkruhet shperblimi bruto - taksen shtetit shqiptar = shperblimi neto.

Nese une do te isha perkthyes/e ne profesion te lire, do te regjistrohesha ne Dhomen e Tregtise psh si individ qe ofron nje sherbim te caktuar. Jam me licence pra meqe ofroj perkthime. Taksat i paguaj vete dhe jam une ai/ajo qe leshoj fature (shtepise botuese psh) sa here qe perkthej.

Ketu qendron problemi themelor i shkrimit te Meksit, sepse nuk e sqaron cfare nenkupton me "licencim". Licencim nga kush? Regjistrimin prane Dhomes se Tregtise? Apo prane nje enti tjeter qe deshmon aftesine e perkthyesit? Cfare dokumentesh duhet te paraqese nje perkthyes per te qene "i afte"? Diplome universitare? Ne Shqiperi psh s'ka shkolla perkthyesish, keshtu qe si pasoje askush s'do te mund ta kish te drejten e licences se perkthyesit ne shqip. Po nje qe perkthen filozofi, per cfare duhet te kete mbaruar? Per filozofi apo per perkthim?

Finis, nuk duhet te te mbajne asnje takse, pasi per perkthimin ti paguhesh me honorare, apo jo? Njesoj si dhe une. Dhe me sa di, tek honoraret nuk aplikohet takse. Ne fakt, per fat te mire, gjer tani nuk me kane mbajtur taksa, se po te llogaritesh 500 lek per faqe kompjuterike, mendo se ku do te katandisej 1 vit pune per nje liber! smiley

Per te tjerat, jam plotesisht dakord me ty... Madje, me duket se me kete rast, po pertypem dhe per idene e shtepise se perkthimit, per te cilen isha partizane. Ose eshte shashka e radhes, ose shume shpejt do t'ia degjojme krismen per nje tjeter shoqate jo-qeveritare, ku do mblidhen filani, shoku/ nipi i fistekut e do te ndajne zonat e influences. smiley

Ana, mesa di une, edhe honoraret taksohen ne masen 10% te shumes bruto. Por shpesh here keto nuk kuptohen pasi taksen e paguan punedhenesi, pra ai qe te paguan honorarin. Nese ai nuk e paguan, kjo eshte nje pergjegjesi administrative/ligjore qe i ngelet punedhenesit.

Persa i perket licensimit qe ngre Finis, ne menyre qe te jesh i pavarur por edhe i ligjshem, duhet te regjistrohesh ne QKR dhe rjedhimisht edhe ne zyren e tatimeve si person fizik me objekt "profesion i lire". Mbasi te regjistrohesh do te kesh te drejte te hysh ne mardhenje kontraktuale, si dhe te leshosh fature shitje per sherbimin qe kryen. Ne rastin tend eshte perkthimi.  

Berber, me thene te drejten, une punoj ne 2 vende me honorare, ( gje qe thuajse ngahere eshte si pune sezonale, te themi)  dhe deri tani, mesa di, nuk me kane mbajtur asgje, ose ata i llogarisin me vete taksat e honorareve, gje per te cilen dyshoj fort. Por nga ana tjeter, jam e punesuar dhe diku tjeter, ku me mbahen te gjitha qe nga sigurimet shoqerore e gjer tek taksa e sheshte dhe nuk e di, nese une do te doja te licencohesha si perkthyese, do me duhej te paguaja dyfish keto lloj taksash, apo jo? POR ama, as me shkon nder mend te licencohem, sepse nese do me duhej te paguaja takse mbas takse, me keto cmime qesharake, i bie te fle poshte ures.

Edhe une te keshilloj te mos regjistrohesh si biznes (profesion i lire), pasi sic po me thua ti figuron ne menyre te ligjeshme e punesuar. Nderkohe te uroj qe 2010 te ti shtoj sa me shume honoraret dhe ty te te largohet ajo endra e keqe me flejt posht ures.   smiley

Nuk varet se nga i përfiton të ardhurat. Çdo lloj e ardhure që ti përfiton, ligjërisht duhet të jetë objekt i procesit të deklarimit të të ardhurave. Dhe mbi të ardhurat zbatohen taksa, sipas formulash që ndryshojnë nga vendi në vend. Por përkthimi nuk përjashtohet nga tatimi. Qoftë edhe i bërë part-time. Qoftë edhe i bërë me honorare.

Sa për "...1 vit punë për një libër...", mos ka ndonjë pasaktësi këtu? Me 1 faqe/orë, libri do dilte me 2900 e ca faqe po të punohej 8 orë në ditë. $5/ora nuk është shumë, është pak në fakt. Por edhe ritmi 400 apo 500 faqe në vit tingëllon sikur e marrin veten me të mirë ca si shumë. Një faqe e gjysmë në ditë përkthim??? Edhe poezi të ishte...

 

E perse u dashka habitur ? Jshm, gjithkush ka ritmin e vet, motivet e veta, kohen e vet.

Une njoh perkthyes qe shkojne nga 72 romane 700 faqesh ne 15 vjet e deri tek 1 roman 400 faqesh ne 2 vjet.

Varet ç'liber eshte, ç'veshtiresi, etj. Tarifat e perkthimit duhet te jene te negocueshme rast per rast. Eshte e pamundur qe tjetri qe perkthen Coelhon te paguhet njelloj me ate qe perkthen Beckettin apo Proustin. Sepse edhe ti jshm, edhe une hurbinek, nuk shesim asgje tjeter veçse KOHE. Tek kjo e fundit pastaj mblidhen dhe futen : shendeti, energjia, restorantet me dashnoret, çipolinot me femijet tek parku, etj. Por te gjithe shesin kohen e jetes se tyre. Dhe kjo kohe, ne rastin e perkthimit, nuk eshte e njejta per çdo perkthim.

Puna eshte ketu : nje X botues kerkon Y liber. Bukuri. Eja te bisedojme.

- Sa me jep ti botues ?

- Une te jap aq sa iu jap te gjitheve, tarife fikse.

- Ou ?

- Po.

- Mire. Hajde mos me çaj koken tani, teveqel, do rri te merrem me ty.

- OK, une gjej nje tjeter, s'kam nevoje per ty, trap.

- Trapi i sateme, shendet.

Biiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiip, telefoni mbyllet.

___________

Fund.

Këtu po flitej, përgjithësisht, për rastin kur dikush duhet ta fitojë bukën e gojës me përkthimet. Dhe ritme të tilla nuk të klasifikojnë si përkthyes. Askund atje ku libri ka treg domethënës. Mund të thuhet që X gjë e ka përkthyer Y, pa asnjë problem, edhe sikur t'i ketë marrë njëzet vjetë përkthimi. Por ritmet e profesionistëve nuk janë këto. Jo të atyre që ushqehen me një gjë tillë, pra e ushtrojnë zanatin apo hobin komercialisht. Sepse këtu bëhet fjalë për komercializëm, sa kohë që Ana H ankohej se çfarë do t'i mbetej nga puna e një vit për një vepër.

Shkurt, nuk bëhet fjalë që të qesëndisen ritmet e dikujt. Është fjala që llogaritë të vihen mbi një bazë të shëndoshë logjike. Që të bëhen të besueshme. Ndryshe, shqetësimet e ngritura nga komentuesit këtu do të mbeten pa përkrahje. Dhe këta humbin. Jo ata që dinë aritmetikë.

jshm, llogaria qe ben ti eshte krejt gabim. Sepse nuk punohet, ose une te pakten, nuk punoj 8 ore ne dite vetem me perkthimin... dhe mendoj qe edhe shume te tjere nuk e bejne si pune te pare... Puna e pare eshte ajo qe te jep te ardhurat e perditshme dhe pasditeve, darkave, neteve, nderkohe qe te tjeret bejne nje jete sociale, dalin me miq, apo thjesht i mshojne divanit duke bere zapping ne tv, perkthyesi shtrydh syte, nervat, shpirtin, vuan qofte dhe per nje fjale te vetme qe nuk ia gjen dot fillin... Nuk eshte arithmetike, eshte art, eshte  rikrijim, ka kosto ne kohe sic thote Hurbi, madje edhe ne jeten e nje individi. E di ti qe ka raste qe nuk mund te besh dot as edhe nje faqe e gjysme perkthim ne dite, sepse pas 8 -9 ore pune ne nje vend qe s'ka lidhje hic me ty, nuk mundesh dot te futesh ne boten e perkthimit, sepse e ndjen qe ate dite s'ke per te nxjerre gje te sakte e me vlere ne drite?

I/e dashur, e kuptoj qe ti arsyeton sipas motos se Nikollaq Jorganxhiut, "jeta eshte... matematike, Olimbi", por te siguroj qe eshte krejt gje tjeter.

Ana H,

Ritmet e tua i vendos vetëm ti. Por llogaritë që ti bën e i jep si shembuj, mund t'u vlejnë vetëm atyre që janë në pozita të ngjashme. Nëse këto janë pa leverdi për ty, pengesën duhet ta kërkosh te rrethanat e tua që nuk lejojnë përparësinë e atij tjetrit. Le të themi që unë jam botuesi. Dashamirësia ime ndaj librit është në caqe të papara. Interesi im për jetën letrare të gjuhës sime po ashtu. Nuhatja ime për tekstet? Tejet e mprehtë dhe e kultivuar në vite nga leximet dhe vëzhgimet. Njohja ime e shqipes dhe disa gjuhëve të tjera? Mbi mesataren e shumicës së botimeve. Shkurt, më duhen një palë gjyslykë dhe një sekretare që të marr edhe formën e një botuesi. Të tërë këto cilësi nuk më pengojnë ta skualifikoj nga gara, thuajse në shumicën e rasteve, dikë që e mendon dhe kryen punën si ti, ngaqë nuk i përgjigjet dot ritmeve të veprimtarisë sime. Enti im botues, brenda 18 muajve nga nënshkrimi i kontratës me zotëruesit e të drejtave të kopjimit të aksh vepre, duhet të hedhë librin në treg. Ndryshe humbet të drejtën e botimit. Pra humbet paratë e mia apo të investitorëve. Ndërkohë që ty të rrjedhin në llogarinë bankare për 18 muajt në fjalë paratë nga puna jote parësore. Ka një mospërputhje këtu që mua më duhet ta shmang. Më thuaj ti tani se si ta shmang, pa të bërë ty sëkëlldisesh a tronditesh? Për humanizëm, a kortezi, a qoftë thjesht për të nxitur drejt një të ardhme tjetër nga e sotmja, mund të të jepja një tekst që ti e ke me shumë qejf, ose që unë gjykoj se si ti nuk e bën kush tjetër. Por veprimtarinë time nuk mund ta bazoj në asnjë mënyrë në luhatjet e tua. Kur të kesh ndonjë projekt interesant, e diskutojmë. Eksluziviteti fitohet, nuk dhurohet

Unë nuk besoj se argumentet që sjell ti mund ta bëjnë të ndërrojë mendim një botues si ky më sipër. 

Respekti për artin, për mundimet e përkthyesit, për sakrificat e tij, etj, etj, nuk ma zbusin zemrën, sepse mund t'i tregoj gjetkë dhe ndryshe. Mund të shkruaj artikuj për ta, mund të akordoj një çmim, mund të rekomandoj një vend pune diku në një konsullatë si atashe kulturor që të ketë kohë dhe qetësi të merret me përkthimet, etj, etj. Por investitorët presin diçka tjetër nga enti im, njësoj banka nga e cila kam marrë kredinë për të financuar botimin.

E as nga pala tjetër nuk po shoh dashuri të pakufizuar për artin, të pakushtëzuar. Nuk erdhën e më thanë: "Ja përkthimi. Merre e botoje. Nuk dua gjë. E kam bërë nga dashuria për artin e përkthimit. Hallall e paç!". Jo, po vijnë e po më thonë "show us your love" për përkthimin që prunë.

P.S. Nuk jam kontraktues real, ndaj mos u tremb se mund "të ndëshkohesh" smiley

Kjo eshte e sakte, jshm. Nese flasim ne terma profesioni te mirefillte, atehere e sigurte qe ritmet duhet te jene te larta. Une kisha perfunduar dy romane te X nderkohe qe nje tjeter nuk kishte perfunduar ende nje te vetem te ketij X, te porositur gjashte muaj me pare. Dhe perfundimi ? I thjeshte : ti qe i mbarove shpejt, prit pak tani sa ta mbaroje ky tjetri (dy vjet ne nje liber !) dhe pastaj do t'i nxjerrim. Kjo nuk shkon.

Por dua te te siguroj qe ne kushtet shqiptare, jane shtepite botuese ato s'mund te ndjekin ritmin e nje perkthyesi dhe jo e kunderta. Shembulli i ketij personit qe rri dy vjet me nje roman (edhe sikur dhjete rreshta ne dite te kishte shkruar, do ishte mbaruar sot), eshte nje shembull qe nuk duhet marre si shembull (fjali e lodhur kjo, po nejse).

Kur merr nje porosi nga nje shtepi botuese, normalisht kontrata duhet te saktesoje : per kaq kohe, perndryshe penalizohesh. Kendej behen punet me firma gjithandej. Madje shtepia botuese i jep paradhenie perkthyesit (10%-20%) sepse nga ta dije i shkreti perkthyes qe neser pasneser shtepia botuese i bie pishman ?!

Mua me ka ngjare qe me kane porositur librin, dhe pastaj ciao bellezza ! E ç'ti beja une kur s'i kisha marre nje paradhenie e qe keshtu te kishte nje grep nga ta mbaja ? Edhe iku ajo pune.

Dua te them se me fuqine lilipute te shtepive tona, nje perkthyes mund te perktheje me ritme si t'i doje zogu i qejfit. Kurse ne France, ka pune puna. Cohu ne mengjes, dhe shtrydh koken, ska aty, ka nje afat per te respektuar.

jshm, ti me radhit nje sere gjerash, te cilat nisen krejt dhe paster nga interesi vetjak i botuesit, pra i komercializimit. Nese do te diskutonim ne terma kontrate dhe komercializmi, atehere dhe ti si ent botues duhet t'i japesh perkthyesit ate qe meriton. Pra, une respektoj termat e kontrates qe ti ke, kohen e perfundimit te vepres, por dhe ti nga ana tjeter, nuk duhet te tallesh me djersen dhe mundimin tim e te ma paguash 5 lek. Ja keshtu zgjidhet dhe mosperputhja. A nese ti do qe kete pune ta paguash 5 leke dhe e do me cilesi, do te te duhet te presesh ritmet e mia, ( sepse diku duhet te ushqehem dhe une, apo jo?) ne te kundert, ti do te gjesh dike tjeter ( nuk e perjashtoj qe mund te jete me i afte se une, qe do te ta beje per 5 leke) dhe une do gjej dike tjeter qe o te me jape me shume, ose te ndjeke ritmet e mia. Ne fund te fundit, deri tani ka ndodhur qe kane ndjekur ritmet e mia, sepse nuk me kane vene afate, ngaqe nuk kane qene te interesuar te nenshkruajne kontrate. 

Ah, dhe sa per ate qe thua ti  "Ja përkthimi. Merre e botoje. Nuk dua gjë", personalisht e kam bere. Dhe jo vetem perkthimin, por dhe redaktim e kesi gjerash, vetem per hir te dashurise per ate qe une e quaj profesionin tim te pare.

Jo, jo, nuk trembem, sepse jam e bindur qe edhe po te ishe kontraktues real, nuk do te me ndeshkoje, po te shihje punen time. Them se do ta gjenim gjuhen e perbashket. smiley

 Ne Shqiperi ka dhe shoqate perkthyesish dhe dipllom perkthyesi, si dhe deshmi/dipllome gjuhe per audidaktet qe mbrojne gjuhen e huaj duke dhene provim ne universitet, pra dalin para nje komisioni. Mirpo aty e keqja eshte se s'ka qeveri, s'ka kryeminister, s'ka burr shteti, qe ti detyroje disa shtete te mbajne disa perkthyes, rreth 5-10 vjet qe te njohin me sakte gjuhen e vendit, pra te prefeksionohen.   

Nje shtet funksional funksionon me ligje. Lincencimi eshte detyrim edhe per perkthyesit, por ama ligji duhet t'i ofroje sherbimin e tij perkthyesit, qe nga tavani e dyshemeja e cmimeve, njohja e lincences, lufta ndaj te palincencuarve dhe e drejta e autorit. Per sa kohe qe ligjvenesit do te vazhdojne te jene te paafte ta ofrojne sherbimin e tyre, tregu shqiptar do te vazhdoje me informalitet. Kush eshte ai perkthyes qe do t'i paguante licenca shtetit, licence qe e detyron te ngreje tarifat, kur te palicencuarit do te konkurrojne po njesoj ne treg, pa paguar asgje?

......një tjetër vepër shumë e rëndësishme  e këtij shkrimtari “Nga dashuria dhe nga të tjerë djaj (Del amor y otros demonios), jo vetëm u përkthye nga një gjuhë e dytë (thuhet nga frëngjishtja), por edhe titulli korrekt në frëngjisht (De l’amour et autres demons) përkthyer nga e mirënjohura, Annie Morvan, përkthyesja legjendare e Marquez-it në frëngjisht, u masakrua në shqip dhe doli në variantin e pakuptimtë “Për dashurinë dhe demonë të tjerë” etj...

Ja ka fut i cike kot Mira ketu.

... si shpesh here.

"De l'amour et autres démons" nuk perkthehet kurrsesi siç thote Mira Meksi, por pikerisht siç eshte perkthyer ne shqip, e qe nuk e di fare kush eshte perkthyesi.

Neper tituj, sa here qe ka "de" para diçkaje, perkthehet "per". Madje as "mbi", kjo e fundit thuhet "sur".

I vetmi rast kur mund te perkthejme "nga" eshte ne titujt "de quelque chose à quelque chose", dhe perkthehet "nga kjo e deri tek ajo", ose "nga ketu e deri aty".

Shembull : "de l'amour à la haine" (nga dashuria ne urrejtje), me nje fjale ecuri, nga ketu e deri aty. Ose "de de Gaulle à Sarkozy" (nga de Gaulle tek Sarkozy).

Ne rastet e tjera, tituj te tille si : "de la lecture", "de la paresse", "de la bonté", perkthehen : "per leximin", "per pertacine", "per miresine".

Nejse. Futja kot e gri sallate, ta kalojme dhe kete nate.

Pershendetje Hurbinek

e lexova me vemendje artikullin tend tek gazeta Shqip. Me erdhi keq qe e kishin masakruar tek pjesa e Heidegger, sepse ia kishin hequr komplet kuptimin. Artikulli me pelqeu ne pergjithesi, megjithese jam skeptik dhe kam dyshimet e mia persa i perket pikes qe "cdokush mund te perktheje cdogje". Nga ana e lirise, ne kuptimin qe mund te bejme cdogje qe e shikojme te arsyeshme, kjo ndoshta mund te kaloje, por kur vjen puna ne ridhenien e mendimit te tjetrit (sepse perkthimi nuk eshte gje tjeter), nuk mund ti shoh te gjithe te afte ta bejne kete gje. Jo cdokush mund te behet perkthyes, ashtu sic jo gjithkush mund te behet shkrimtar. Sepse qe te gjithe kane shkruar, por jo te gjithe i botojne ato qe kane shkruar, sepse ai qe nuk e ka vokacionin e duhur per te shkruar, heret a vone e kupton, qe ka hedhur ne leter ne rastin me te mire bashkime germash, kurse ne rastin me te keq ka shkruar budallalleqe. E njejta gje vlen edhe per perkthyesin.

Edhe ne mes te perkthyesve te mirefillte, jo te gjithe jane te afte te perkthejne cdogje. Pervec zoterimit te dy gjuheve (kushti minimal ky per te bere nje perkthim), te duhet po ashtu te pakten te jetosh boten e autorit, qe po perkthen, ta kuptosh ate, dhe per kete, duke lexuar artikullin tend tek Shqip, besoj jam ne nje mendje me ty. Mendoj, qe ai qe perkthen Borges, nuk e ka te veshtire te perktheje edhe Eco-n.

Persa i perket tezes qe shtron Mira Meksi ne shkrimin e saj, mendoj qe ky licensim i perkthyesve nuk e zgjidh fare problemin e perkthimit ne Shqiperi, sepse nuk preket nje nga faktoret kryesore qe ka peshen me te rendesishme ne botimin e nje libri. Ky faktor eshte lektori i shtepise botuese, ose redaktori. Ky eshte ai tipi, qe ose ta masakron fare perkthimin ose vepren, sic ka bere edhe ai redaktori i gazetes me artikullin tend, ose duke i dhene ato lemimet e duhura, ose sic thote Eco ".... ashtu sikurse floktori korrigjon qimet e fundit te qafes, perpara se te te mbaje pasqyren..., mund te te nderoje dhe te nxjerre nje veper gjeniale.

Besoj se kjo puna e lektorit te shtepise botuese ka me teper rendesi sesa licensimi i perkthyesve, sepse ai eshte instanca e fundit e kontrollit, perpara se nje veper te shikoje driten e botimit.

Pershendetje Pedro,

Ideja "çdokush mund te perktheje çdo gje", eshte thene, kuptohet vetvetiu kjo, NE PARIM. Dmth, asgje nuk mund ta ndaloje me ligj dike qe te perktheje diçka. Flas per ne regjime te hapura, demokratike.

Kuptohet se pastaj na duhet te hidhemi ne terren dhe ketu gjerat paraqiten ndryshe, sepse rrethi ngushtohet : nga 6 miliarde perkthyes potenciale mbi toke, thjeshtohemi ne ca dhjetera mijera. Dhe nga keto dhjetera mijera, ne ca qindra qe jane me te aftet.

Ti bere mire qe nenvizove problemin e mesiperm te perkthimit te titullit, sepse kjo me çon drejt e tek kjo fjali, qe po e shpreh keshtu, si pune aksiome, ne perputhje te plote me çfare mendoj thellesisht :

Perkthimi nga origjinali nuk na siguron ASGJE a priori, dhe perkthimi nga perkthimi mund te na siguroje GJITHCKA a posteriori.

Pjese e pare e fjalise eshte nje pohim kategorik, ndersa pjesa e dyte eshte nje hamendesim, nje porte e lene hapur.

Po ta perkthej me shqip, do te kishim : fakti qe dikush perkthen nga origjinali nuk do te thote automatikisht se puna eshte e paqme, por edhe fakti qe dikush perkthen nga perkthimi nuk do te thote qe puna eshte automatikisht e piste. Gjithçka varet nga perkthyesi : a i ben apo jo sherbim zanatit te vet ?

Psh, une s'do ta kisha fare problem te lexoja perkthimin tend te Ecos, nga gjermanishtja, dhe jo perkthimin nga origjinali te dikujt qe nuk ka fjetur asnje nate me idete e Ecos.

Mira thote "nga dashuria dhe nga djajte e tjere" (perkthim nga origjinali), dhe perkthyesi i perkthimit i bie ne koke : "per dashurine dhe demonet e tjere".

Madje, nuk e di nese Mira Meksi e di por DJALL NUK ESHTE I BARABARTE ME DEMON.

Djalli ka gjithmone ngjyrese negative. Kurse demoni, jo gjithmone. Ai mund te kete ndikim negativ, por edhe pozitiv. Nuk thuhet "ai eshte i shtyre nga djalli i poezise", por "nga demoni i poezise".

Keshtu qe edhe ndryshimi qe ben Mira Meksi nga demon ne djall, eshte pa lidhje. Dhe keto gjera duhen hulumtuar mire sepse prandaj lexuesit ketu kercejne drejt perpjete kur lexojne gjera qe kapercejne mendjet e tyre. Idete e percjella neper librat qe lexojme ne gjuhe te huaj, duhen shkoqitur mire, dhe kete e ben nje perkthyes qe eshte i ndershem ne punen e vet. Sepse edhe mund te livadhisim ne sinonime gjoja te aferta, por ama kuptimi fluturoi, tjeter gje tha autori, e tjeter thashe une si perkthyes me tekat e mia.

Ne lidhje me lektorin. Ne fakt eshte "lexuesi", jo tamam redaktori. Shtepite e medha botuese, ketu ne France, punesojne me rroge baze dy apo tre lexues, apo me shume, varet kjo, THJESHT PER TE LEXUAR. Ata kapin ate shkendijen e autorit te mire, e qe duhet botuar patjeter.

Kjo gje, per kushtet tona, s'behet. Kete rol duhet ta luaje perkthyesi. Ai lexon, sheh, dhe propozon : shiko, filan autor filan liber, flet keshtu e ashtu, etj. etj. Dhe pergatit nja 5-10 faqe perkthim. I sheh botuesi, ai vendos.

Ne lidhje me redaktoret e mirefillte, me vjen keq por kam nje mendim tejet negativ per ta. Mbase ndonje tjetri i vjen tharte nga kjo qe po them, por pervoja me ka thene se redaktoret e deritanishem jane qe s'ke nga t'i kapesh persa i perket njohurive te tyre. Shkurt, po e anashkaloj kete pike.

Pershendetje.

Hurbinek,

shume bukur e kape ndryshimin e djallit me demonet, jo vetem ajo qe thua ti, por edhe thjeshte fare sepse djalli eshte nje, eshte kunderpartneri i zotit, demonet jane engjejt me shenjen e minusit perpara, jane Azazelat, Bubuzhelat e ku e di une Zelat e tjere. smiley

Per lektorin (keshtu quaj une redaktorin e shtepise botuese), prandaj edhe une i meshova idese, qe e ardhmja e librit ne Shqiperi varet (por jo vetem) nga keta.

 Kurse ne France, ka pune puna. Cohu ne mengjes, dhe shtrydh koken, ska aty, ka nje afat per te respektuar.

varet se per ça behet fjale. ka afate ose ngutje kryesisht per dokumentacion shteteror, manuale, etj. ndersa per vepra letrare ndryshon puna. nuk besoj se te ngusin, gjithashtu nuk flitet per te njejtet perkthyes.

perkthyesit letrare jane tipa qe punojne per qejf dhe kane ne te shumten nje zanat tjeter principal. duhet te fitojne gjithashtu me shume me lek per faqe (po marr nje shembull te permendur lart). 

une nuk e lexova artikullin e lartem e nuk e di se per cilet lloj perkthyesash e ka fjalen ajo shoqja. perkthyesit zyrtare (qe perkthejne dokumenta shteterore, manuale aparaturash te ndryshme, etj), them se duhet patjeter te kene liçense. te tjeret, ata letraret jo.

perkthyesat letrare varen ne te shumten ose prej vete shkrimtarit kur eshte i gjalle, ose prej botuesit kur ky ka vdekur. 

Per perkthyesit frankofone, kush te deshiroje, ketu ka nje material te bollshem per te krijuar nje ide mbi perkthyesit ne BE. Plot 74 faqe studim. Besoj se nuk do t'ju mungoje gje.

http://www.ceatl.eu/docs/surveyfr.pdf

>Finisterre, Ana H, ndonje reagim ndoshta ?>

______

 

Pagesat reale dhe të kthyera në faqe prej 1 800 karakteresh (përfshirë hapësirat) :

> >

Në 5 vende, llogaritja bëhet në bazë të një faqeje dorëshkrimi (flet&eumlsmiley

–        në Gjermani, Austri, Zvicër : fletë prej 30 rreshtash me 60 karaktere maksimumi

–        në Belgjikë dhe Francë : 25 rreshta me 60 karaktere

> >

Në 11 vende, llogaritja bëhet në bazë të numrit të karaktereve.

–        në Katalonjë, Kroaci, Greqi, Vendet baske, Portugali, Sllovaki, Slloveni, Çeki : mbi bazën e 1 800 karaktereve (përfshirë hapësirat).

–        në Itali dhe Lituani : mbi bazën e 2 000 karaktereve (përfshirë hapësirat)

–        në Suedi : 1 000 karaktere (përfshirë hapësirat)

> >

në 5 vende, llogaritja bëhet në bazë të numrit të fjalëve (të tekstit origjinal) :

–        Spanjë, Britani, Irlandë, Norvegji, Holandë

> >

Në 2 vende, llogaritja bëhet mbi bazën e foliove/faqe shtypjeje :

–        në Finlandë, mbi bazën e 16 faqeve me 2 000 karaktere pa hapësira (1625 karaktere përfshirë hapësirat)

–        në Danimarkë, mbi e 16 faqeve me 2 000 karaktere përfshirë hapësirat.

> >

Dhe më poshtë, në material ka krahasimet përkatëse.

 

... dhe dy gjera qe nxora nga studimi :

1 - nje perkthyes mbush mesatarisht 1056 faqe prej 1800 karakteresh ne vit. Per te krijuar nje ide : nje faqe e mbushur normalisht, ne shqip, pa asnje paragraf, dmth faqe e nxire 100%, ne shkrim Goudy Old Style 12, permban rreth 3 600 karaktere.

Dmth, nje perkthyes perkthen mesatarisht rreth 500 faqe ne vit, faqe te mbushura plot (te nxira ne Goudy 12).

2. Vendet qe perkthejne me shume jane Cekia dhe Sllovakia : 80% e botimeve te reja jane perkthime. Dhe ata qe perkthejne me pak jane Britania, Gjermania, Austria, Zvicra me vetem 10% !

Hurbinek, e lexova artikullin.i strukturuar, parashtrimi i koncepteve dhe teorive te perkthimit mjaft mire. Pjesa mbi perkthimet dhe perkthyesit e monizmit, mah, me kopace i ke rene. E perse ? Per te thene se edhe ajo kohe kishte perkthyes te keqinj? Se perjashtoj te kete patur te tille por duket sikur u ke rene en bloc me kopace per te justifikuar egzistencen e perkthyesve medioker/te keqinj te kesaj kohe, kur me lart thua se keta nuk jane qellimi ketij shkrimi. Ajo kohe kishte kufizimet e saj, izolimi, mungesa e kontakteve me kulturen, vendet dhe gjuhen e perkthyer.OK. Kishte dhe censuren dhe nga c kam lexuar andej kendej mjaft vepra jane masakruar. Ky besoj do ishte argumenti me i mire nese krahasohen perthyesit e asaj kohe me kete kohe. E kuptoj njekohesisht qe theksin e ke vene qellimisht ne aftesite individuale te perkthyesit, pa dashur te futesh ne kufizimet prej regjimit.

Me tej argumenti mbi perkthimin e perkthimeve.Edhe ketu per mua qe kam ndjekur debatin ne ppu mund te jepeshin argumentat pro e kunder. Sa kohe qe ka perkthyes te mire nga gjermanishtja, bie fjala, perse aksh veper duhet perkthyer nga anglishtja ?  Argumenti se  edhe perkthimet eperkthimeve jane te nderuara sigurisht qendron ne formen qe e ke parashtruar.Gjithkush dhe gjithcka mund te perktheje mjafton te zoteroje sekretet e profesionit , qe jane shume ne fakt.

Ky eshte vetem nje koment per ate cka lexova, pa dashur te rikthej debatin qe nuk eshste qellimi im.

Mire. Edhe une s'po e risjell debatin sepse ska kuptim por po permend pikat :

1. Nese sot perkthyesi eshte tradhtar, atehere perse nuk ishte i tille para 30 vjetesh ?

2. Perse nuk kishte perkthyes te keqinj atebote kur ne mbajme mend vetem dy-tre emra ?

3. Sasia e perkthimeve te asaj kohe eshte tejet e vogel ne lidhje me perkthimet e sotme. Dhe kuptohet qe sot perkthyesit e keqinj do te bien me shume ne sy.

4. Lloji i letersise se perkthyer ka ndryshuar katerciperisht : sot perkthehet filozofi (asokohe kjo ishte zero), perkthehen autore bashkekohore (asokohe kjo ishte zero), perkthehen autore te veshtire (asokohe kjo ishte zero, mjaftoheshim me shekullin e 19 dhe kaq).

5. Kushtet e punes jane krejt tjeter. Sot perkthyesi i zellshem qe ka deshire te punoje ka : bibliotekat e botes, internetin, madje dhe vete emailet me autoret apo perkthyes te tjere. Asokohe ishte thjesht dy-tre fjalore ne nje zyre te ngrohur me reflektor. Une kam njohur vete nje perkthyes te asaj kohe, qe punonte ne "Naim Frasheri". Dhe perkthente nga frengjishtja. Dhe e di ku e kishte kryer shkollen (dmth daljen jashte shtetit) ? Ne EGJIPT ! (madje me vone u be dhe ambasadori yne ne Egjipt). Si mendon ti, a mund te jepte rezultate te mira ky perkthyes qe perkthen psh Balzakun me gjuhen frenge te mesuar ne Egjipt ?

6. Shto censuren. Fjalor i kontrolluar, pa gjera te huaja. Shto veshtiresite e pakapercyeshme te perkthimit. Kur ende dhe sot ke perkthyes te papergjegjshem qe anashkalojne paragrafe te tere ngaqe s'dine ç'te bejne, e perse nuk mund te mendohet se edhe asokohe merrnim perkthime gjysmake ?

Te gjitha keto me bejne te besoj se nese marrim dhe krahasojme dy perkthyes te zellshem, nje te asaj kohe, e nje te kesaj kohe, kandari do te anoje nga sot. Pastaj, eshte tjeter qe sot mund te kesh perkthyes te keqinj qe i bien shkurt muhabetit, por e kam sqaruar se une nuk merrem me keta.

Perkthimi eshte diçka qe duhet gjykuar "sur piece" siç thuhet, ose si paraja : paguhet me te pare. Ma jep ta shoh perkthimin, atehere te them si eshte. Paraprakisht nuk mund te skualifikosh askend.

Perkthimi i perkthimit nderhyn per shume faktore. Disa i kam shpjeguar, e disa i kam shkurtuar per mungese vendi nga ana e organit. Artikulli eshte cunguar sepse ishte ca me i gjate. Keshtu puna.

Dhe fjalia e Heideggerit duhet lexuar keshtu, sepse aty eshte rrafshuar gjithçka nga makineria e korigjim-programeve te faqosjes :

 

Në veprën e tij Was heisst Denken ? (Çfarë thirrim të mendosh ?), ai shkruan : "Dieses aber Übersetzen ist nur möglich als Übersetzen" : "Por ky Përkthim është i mundshëm vetëm si Përkthim." Theksi ikën kështu nga kthim dhe bie mbi për.

______

Shiko theksimet (te zhdukura atje), ndryshe s'kuptohet.

Shyqyr me ne fund nje diskutim i paster ,persembari.....

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).