Nëse viti 2009 do t’i takonte një vendi të vetëm, atëherë ky vend është Kina. Nga ndryshimet klimatike te Irani dhe kriza financiare, Kina bëri që zëri i saj të dëgjohet në gjithë botën. Arsyeja e forcimit të Kinës ka të bëjë me rritjen ekonomike.

Bota është mësuar të dëgjojë kur flasin fuqitë tradicionale, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe Rusia. Por, gjatë vitit 2009, duket se edhe Kina ka qenë në vend qendror.

Gjatë 2009-ës, bota e dëgjoi Kinën, pasi Pekini dëshmoi një fuqi ekonomike si asnjëherë më parë. E vënë dhe në kuadër të recesionit global, që goditi shumicën e vendeve të botës, atëherë pozita e Kinës fuqizohet dhe më shumë. Për më tepër, ishte vendi i parë që doli nga stuhia ekonomike.

Inteligence Unit, një organizëm i pavarur me bazë në Londër, llogarit se rritja e Kinës për vitin 2009 është 8%, duke mbetur sërish ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë.

Nëse do të bënim një krahasim të shpejtë, ekonomia amerikane e përmbyll 2009-ën me një rritje prej 2%, derisa Eurozona me 4%.

Si ia doli mbanë Kina?

Gart Ledher, ekspert për Kinën në Economist Intelligence Unit, thotë se Pekini u përball me recesionin, duke përdorur thuajse të njëjtat metoda si rivalët.

“Shtysa kryesore e rritjes ekonomike kineze për këtë vit ka qenë paketa e ndihmës e qeverisë, që u publikua në fund të vitit 2008. Ajo ka rezultuar në zhvillime masive të infrastrukturës dhe shkrutimin e një numri taksash, që kanë nxitur konsumatorët të blejnë makina dhe mallra të tjera, çfarë ka pasur ndikim të madh në shtyrjen përpara të rritjes ekonomie të Kinës për këtë vit”, thotë Ledher.

Ndonëse masat e Kinës ishin të ngjashme me ato të vendeve të tjera, efekti në Kinë ishte në përmasa të jashtëzakonshme. Kjo shpjegohet me karakterisitkat e vendit dhe shoqërisë.

Kinezët janë përgjithsësisht kursimtarë të kujdesshëm, pasi shteti nuk u ofron as kujdes shëndetësor falas e as pension. Por, në gjysmën e parë të 2009-ës, bankat në Kinë dhanë kredi në vlerë prej 1.1 trilion dollarësh.

Programet e ndihmës të qeverisë dhe kreditë e bankave bënë edhe kursimtarët më të kujdesshëm, që t’i hapnin portofolat dhe të blinin pajisje shtëpiake, madje dhe makina e shtëpi.

Konsumatorët kinezë, në një mënyrë, kompensuan humbjet e shkaktuara nga rënia e eksporteve. Stretegjia e zbatuar nga qeveira, ndonëse ndihmoi së tepërmi, nuk mundi t’i ruante të gjitha vendet e punës. Megjithatë, industria kineze mbeti e fortë dhe në gjendje qe të rimëkëmbet shpejt.

Ledher thotë se kjo nuk është hera e parë që Pekini hedh sasi të mëdha parash për të stimuluar ekonominë kineze.

“Është një lloj teknike e provuar edhe më parë nga Qeveria kineze. Mendoj se ajo që është ndryshe këtë rradhë, është sasia shumë më e madhe se në të shkuarën. Dhe padyshim - efikasiteti”, sqaron Ledher.

Ai shton se rimëkëmbja e fuqishme e Kinës po ndihmon dhe vendet e tjera të dalin nga recesioni.

Një nga përfituesit më të mëdhenj të rimëkëmbjes kineze janë ekonomitë e Eurozonës.

Eksportët e këtyre vendeve në Kinë dhe në ekonomitë e Azisë Lindore njohën një rritje prej 6.3% këtë vit.

Analistët thonë se ekonomia kineze ka njohur rritje fenomenale gjatë 30 vjetëve të fundit dhe kjo i dedikohet kombinimit të faktorëve, si kostoja e ulët e fuqisë punëtore dhe kërkesa e lartë për mallra në tregun e brendshëm.

Në ekonomi, vende të tilla quhen zonat e ëmbla për rritje. Në rastin e Kinës ka prodhuar rritjen më të madhe në historinë e ndonjë vendi.

Por, kjo gjendje nuk mund të zgjasë pafundësisht, madje gjendja vetëm sa ka filluar të ndryshojë, thotë Ledher.

“Ajo çfarë keni parë, veçanërisht në pesë vjetët e fundit, është se kostoja e punës po njeh rritje të shpejtë, në një vlerë prej 10% çdo vit. Në këtë kuptim, Kina nuk është më e lirë për të prodhuar mallra ashtu si në vende të tjera të Azisë”, thotë Ledher.

Shumë pyetje mbeten ende pa përgjigje lidhur me zhvillimet në Kinë. Një prej pyetjeve që haset rëndomë, është nëse rritja e klasës së mesme në Kinë do të shoqërohet dhe me kërkesën për më shumë të drejta të njeriut?

Megjithatë, viti 2009 mbyllet me vizionin e Kinës në krye të lojës së vjetër ekonomike. Nëse dikush do të dalë i fituar nga recesioni, kjo do të jetë Kina. (I.B.)

 

2009: Bashkësia ndërkombëtare, humbësi më i madh

Ahto Lobjakas
31/12/2009

Viti 2009 ishte më i papërshtatshmi për rendin liberal botëror. Vizionet e botës, ku do të sundonte ligji, te mishëruara në idealizmin e SHBA-ve dhe konceptin e BE-së për ligje universale, sikur po zbrapsen.


Me afrimin e fundit të dekadës, pasiguria iu kthye botës në mënyrë hakmarrëse.

Depresioni ekonomik dhe pasiguria politike bënë një koktej të rrezikshëm, paralajmëroi historiani britanik, Toni Xhud, në një ligjëratë, në tetor, në Universitetin e Nju Jorkut.

Xhud i përkujtoi fjalët e ekonomistit Mejnard Kejns, i cili e studioi “fuqinë gërryese” të efekteve të kombinimit të pasigurisë politike dhe ekonomike në botën liberale.

Duket qartë se optimizmi që e shoqëroi përfundimin e Luftës së Ftohtë, është zbehur. Një rend i drejtë universal global nuk arriti ta zëvendësojë ndarjen e botës në blloqe kundërthënëse. Pretenduesit më të mëdhej të këtyre roleve, SHBA dhe BE, dështuan ta bëjnë punën e vet.

Idealet që ato i promovojnë, tashmë kanë filluar të margjinalizohen dhe dukshëm po kontestohen nga rivalët, prej Rusisë, Kinës e deri në Iran.

Në fillim, strategjia e transformimit vullnetar të BE-së dukej premtuese. Pas miratimit të Traktatit të Lisbonës, optimizmi sikur u shtua.

Komisionarja në largim, Benita Ferrero-Valdner, i tha Radios Evropa e Lirë se blloku tash ka mundësi “të mëdha”.

“Ne duhet ta shfrytëzojmë këtë hov të madh, hov të domosdoshëm. Bindja ime e fortë është se, nëse Evropa dëshiron të ngritet në këmbë dhe të bashkëpunojë ngushtë me aktorët tjerë në botë, ajo duhet të jetë shumë më e fortë, por edhe të shihet si më e fortë”, tha Ferrero-Valdner.

Në një fjalim që e mbajti në Bruksel në dhjetor, Karl Bild, ministri i Jashtëm i Suedisë, tha se ka “kërkesa për zë më të fuqishëm të BE-së” në botë, sidomos nga radhët e fuqive të reja të Azisë, Afrikës dhe Amerikës Latine.

Kryediplomati i BE-së, Havier Solana, i cili pas 10 vjetësh do ta lëshojë këtë detyrë, i tha shtypit belg se BE-ja “është një embrion, model se si vendet duhet ta ndajnë sovranitetin në një botë, ku sovraniteti duhet të ndahet, në një botë që do të përbëhet nga shumë blloqe”.

Por, Bashkimi Evropian dështoi t’i përdorë në praktikë instrumentet që i disponon.

Antonio Misiroli, drejtor i studimeve në Qendrën për Politikë Evropiane në Bruksel, i tha Radios Evropa e Lirë se BE-ja ka potencial që të marrë rol më të madh në shkallë globale, por nuk do të ketë sukses, përderisa vendet anëtare nuk vendosin që t’i lënë mënjanë interesat individuale dhe t’i bashkojnë fuqitë.

“Do të thosha se ka potencial që kjo të ndodhë, por nuk ka garanci. Kjo do të varet shumë nga marrëveshjet që do të bëhen në muajt e ardhshëm, mbi politikën dhe gatishmërinë e vendeve anëtare që të luajnë në këtë drejtim”, tha Misiroli.

Sfidat e Evropës paraqiten edhe në aspektin e sigurisë.

Nëse Evropa “nuk do të jetë në gjendje të qëndrojë krah për krah ushtarakisht me amerikanët në Afganistan, kur administrata aktuale në Uashington e përkrah multilateralizmin, të cilin ne e kërkonim, atëherë do të jemi në rrezik të madh”, paralajmëroi sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Anders Fog Rasmusen.

Daniel Korski, analist nga Këshilli Evropian për Marrëdhënie të Jashtme në Londër, tha se fati i misionit në Afganistan nuk do të jetë vetvetiu përcaktues për të ardhmen e NATO-s, por aleanca mund të ndryshojë përfundimisht në mënyra katastrofike.

“Çështja është se ajo do të vazhdojë të ekzistojë dhe të operojë, por elementi koheziv, bindja se aleanca është një organizatë e aftë operacionale, ndryshe nga BE-ja, ndryshe nga OKB-ja dhe ndryshe nga çdo aleancë tjetër, do të gërryhet”, tha Korski.

Sipas tij, ato që do të vihen në pikëpyetje, janë rolet tjera të NATO-s, si forum i debatit politik dhe garantues i sigurisë në Ballkan, pa përmendur këtu përkushtimin në Artikullin 5 “në rast se rusët do ta provokonin”.

Pra, në lojë është kredibiliteti i aftësisë së BE-së për ta projektuar politikën e jashtme dhe sigurinë e vet afatgjate.

Por, rreziku shkon edhe më larg. Shtetet e Bashkuara janë përfundimisht i vetmi vend që mund t’i shtyjë përpara vlerat perëndimore.

Korski tha se një SHBA izolacioniste dhe e zhgënjyer, do t’i kontribuonte edhe më shumë pasigurisë dhe paparashikueshmërisë në botë. (V.P.)

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).