Refleksione rreth romanit të Ben Blushit, “Otello, Arapi i Vlorës”

 

 

Ministria e Kulturës, nëpërmjet një ceremonie festive për gjininë e romanit, ia dhuroi vendin e parë Ben Blushit, me romanin e tij të ri “Otello, Arapi i Vlorës”. Prisja që te krijuesi Blushi të gëlonin idetë sociale, reagimi ndaj fenomeneve negative të kohës, që përjeton shoqëria, sidomos shtresa së cilës i është përkushtuar. Mendova se do të kishim të bënim me një vepër me karakter të thellë shoqëror, me ide politike aktuale të hapura, jashtë shpjegimeve jo fort të qarta e të sakta, eklektike, përtej surealizmave (që pak u kanë dhënë shtresave në nevoja të mëdha, që kurse ky lloj arti, i cili u shfaq në pikturë dhe poezi qysh pas gjysmës së dytë të vitit 1850), për të na mundësuar një sintezë të ideve vizionare për shekullin e ri. Kështu mund të ishte vërtet një vepër artistike, me të cilën autori të shihej si përfaqësuesi i një brezi intelektualësh dhe akoma më shumë, krijuesish vizionarë, me forca dhe energji të reja, për të arritur drejt një kulture mirëfilltazi të re, të lirë dhe të qëndrueshme.

Sepse e kemi më të nevojshme se kurrë, që në kushtet e krijuara, për krejt kombin, na duhet një konceptim i ri, për një kulturë, e cila t’u përgjigjet dhe të përfaqësojë si realitetet, ashtu dhe sfidat e kohës dhe problematikat jo të vogla, në kushtet e reja të zhvillimit. Por edhe për të përballuar xhelozitë dhe intrigat në formën e stërholluar, që dukshëm shfaqen si një agresion politiko-kulturor mbi themelet e kulturës gjithëshqiptare dhe fizionominë kombëtare.

Nuk kanë  qenë e as janë të rastit pickimet në mitet, në traditat dhe në krejt kulturën tonë, që nga epoka para Skënderbeut e gjer tek epoka e Kadaresë. Do të ma donte shpirti, që Blushi me krijimet e tij të ishte vërtet një militant, përfaqësues në çarjen e brazdave të para në këto drejtime. Më duhet ta them qysh në krye të herës, se ai së paku me këtë roman nuk është kurrsesi një i tillë.

Ajo që  bie në sy që në krye të herës, është tematika që ka kapur autori. Trajtimi me surealizëm i një kryevepre të letërsisë botërore. Zhvendosja e ngjarjeve të saj nga Venediku në Vlorë.

Në romanin e tij “Otello, Arapi i Vlorës”, autori nuk nxjerr asgjëkund se nga cilat qëllime, nga cilat pozita ideoestetike është nisur në shtjellimin e këtij romani. Duke e parë me këtë sy, qysh në fillim vërehet se aty ndeshen tema pa temë, me subjekt të krijuar, të stisur dhe me burim historik të ngatërruar në ide, karaktere, terma dhe data. Blushi si përfaqësues i një lëvizjeje politike për mendimin ndryshe, është munduar që edhe në letërsi të jetë një i veçantë, në këtë roman një surrealist, sot e pas mbi dyqind vitesh si lindi kjo rrymë.

Lexuesi nuk merret vesh se përse u lodh shkrimtari Blushi, ky intelektual i ri, që shkon aq larg në histori, çfarë e ka nxitur, pse gjer mu në mesjetë, kur ka jo pak arsye, tema, por edhe obligime për të sotmen, për shtresa që thotë se përfaqëson, për plot gjëra që do ta justifikonin si lodhjen dhe ndonjë mangësi. “Ka krijuar e sjell një etyd për dashurinë”, na thonë vlerësuesit. Mirëpo duke lexuar romanin, aty vetëm dashuri nuk na zënë sytë. Ca më shumë bëhet i paqartë, më së shumti dyshues, sepse na habit, për të mos thënë e shushat lexuesin, kur rreket të huazojë e trajtojë ngjarje e personazhe prej një teme të madhe të letërsisë botërore. Dhe e gjen rrugën e përdorimit, nëpërmjet gjuhës së një gazetarie të veshur me eklektizma dhe llafollogji sofiste. Otelloja i Blushit, krejt ndryshe prej atij të Shekspirit…, na “kishte ardhur nga shkretëtira, për t’i shpëtuar vdekjes dhe kishte nxjerrë nga vdekja një grua që nuk e njihte (faqe 15). Kur dihet që Otelloja i Shekspirit, në mesazhin e gjeniut Shekspir, personifikon njeriun e dashur, fryma e të cilit përshkohet prej luftës kundër dallimit racial, zhgënjimin e tij prej shoqërisë së kohës dhe normave të saj hipokrite. Otelloja i Blushit, në roman, është vendosur kokë poshtë me të njëjtën ngjyrë lëkure. Otelloja i Benit, me majë të thoit, gërvisht lëkurën e nënës së vdekur të një Albano Contarinit, pakëz shqiptar e shumë italian, që na e mbajtkej në dhomë kufomën e mëmës, të lyer me dhjamë…!

Tragjedia e Otellos nuk është aq tragjedi e xhelozisë, ca më pak të një xhelozie erotike, sesa tragjedi e burrërisë, e burrave me karaktere tepër të fortë. E kur shohim vlerësimin e romanit të Blushit, si një vepër që e merituaka të ngrihet në nivelet sipërore të letërsisë bashkëkohëse, krahasuar me sa na shohin sytë në roman, shushatemi. Sepse kur na thonë: “Por gjetja më origjinale dhe intriga më e pabesueshme e autorit janë personazhet që gjallojnë në libër, të cilat i ka marrë nga Shekspiri…”, na lind vetvetiu pyetja: këtu apo mos gjetkë?.. Të njëjtat role, - vlerëson botuesi në paskapakun e romanit, - por të vendosura në kohë një qind vjet më parë se tragjediani i njohur të kishte lindur… Otello, Dezdemona, Emilia, Jago e Kasi, janë figura të njohura të letërsisë botërore, por që në këtë roman veprojnë jo vetëm në Venedik, por më shumë në Vlorë, në bashkëpunim me shumë figura interesante vlonjate, të krijuara nga autori, si mjeku i famshëm Stefan Gjika, trimi lab Andrea, turku pushtues Hamiti etj…”! Pyesim: Këto vlerësime që na thonë, janë brenda këtij romani që lexojmë ne apo në ndonjë tjetër? Mirë që nuk u ka shpëtuar të na thonë edhe se… “gjynah që nuk rrojti Shekspiri, të këndonte romanin e Blushit, se do ta kishte hedhur të tijin! Do t’i kërkonim të falur botuesit nëse ka vënë autorësinë në paskapak, në përpilimin e vlerësimit në fjalë, prej vetë autorit. Mirëpo kur mësuam se botuesi e ftoi autorin në një duel për ta rrahur, u qetësuam se pamë më së fundi reflektimin.

Si në  rastin e Otellos, ashtu edhe të Desdemonës apo të cilitdo prej personazheve të trajtuara, autori i ka katandisur si mos më keq gjithë ato vlera, atë mëshirim artistik të të vërtetave universale të psikologjisë njerëzore, me përmbajtjen më të thellë humane, që u dha Shekspiri personazheve, por qëkur i ranë në dorë Blushit, i përçudnoi me surealizëm. “…Otello kishte mësuar të kontrollonte ethet e shpirtit të tij. Ai bëri sikur nuk i shihte shenjat e dashurisë, që Kasi dhe Desdemona linin nëpër shtëpi. Natyrisht që etja për të mësuar se sa larg kishin shkuar trupat e tyre, disa herë e nxiti të përgjonte pas derës apo të fuste sytë nëpër bravat e thella, duke parë sesi dashuria (ku xhanëm ishte dashuria, me se lëvizte, me trupa apo me shpirt e zemër? - shënimi im) zhvishej, djersitej, kafshonte dhe pastaj flinte nën dehjen e avujve që krijonte, kullonte dhe pastaj flinte (si mundet që dhe ta zinte gjumi xhanëm! - sh. im) nën dehjen e avujve që krijonte…”. Megjithatë, sa herë gjente shenjat e harruara të Kasit dhe Desdemonës, i pastronte. (fakiri…! sh. im).”

…“Otello u kthye në një fshesë të dashurisë tyre. Duke ndjekur gjurmët, ai mësoi gjithçka që një njeri mund të mësojë nga lidhja e një burri dhe një gruaje, por Otello nuk donte që shenjat e tyre të shkujdesura të binin në sy… Kishte pranuar të jetonte me tradhtinë, por nuk donte që të tjerët ta dinin se Kasi (ai burrë i martuar) me Desdemonën …”! - bënin atë që bënin edhe ai: kodoshi ia u fshinte me lecka! (faqe 306). Një personazh i stisur kështu, i rënë në këtë derexhe dhe ku pa... në Vlorën e mesjetës, vetëm e vetëm për të qenë surealist autori, të habit me guximin që merr. Sepse me një studim të plotë të figurës qendrore të romanit, figurës qendrore të tragjedisë, zbërthyer njëkohësisht si në rrafshin psikologjik, edhe atë social-historik, nevojitet të nxirren vlerat ideoartistike. Kjo e ndihmon lexuesin që të kuptojë se autori me idetë e tij na tregon diçka reale në irealen e vet. Dhe na mundëson të bëjmë vetë konkluzionet.

Plot shkrimtarë  të mëdhenj, sepse kanë qenë realistë, në kohë të ndryshme, kanë dhënë vepra të mëdha, edhe pse si pika referimi për veprat e tyre kanë shërbyer krijimet e dramaturgëve të mëdhenj, ose vepra të së tjerëve. Vete Shekspiri, subjektin për Otellon e mori nga Hekatomiti (Njëmijë përralla) të novelistit italian Xhiraldi Çinito (Giraldi Cinthio) Nga përralla pa ndonjë peshë letrare e Çinitos, krijoi një kryevepër artistike nga më të mëdhatë që pa bota. Po kështu edhe Ibseni. Me dramën e tij “Zonja Ingra e Ostrotit”, e përafërt me dy dramat e Shekspirit “Jul Cezari” dhe “Makbethi”, jo vetëm si kohë e përbashkët, kur zhvilloheshin ngjarjet, por edhe nga figurat, po ashtu edhe nga problematika e shoqërisë mesjetare. Ibseni, si mjeshtër i madh që ishte, jo që nuk kopjoi keqas personazhet e Shekspirit, pa le më t’i deformonte, por e bëri lexuesin që, duke ecur në brendinë e ndërlikuar të ngjarjeve që shtjelloi, të sqaronte mjeshtërisht rrethanat historike të ngjarjeve që zhvilloheshin në Norvegji, duke i mëshuar idesë së kryengritjes të popullit norvegjez kundër pushtuesve danezë. Ai i dha popullit të vet dhe mbarë botës një dramë të përshkuar tërësisht prej frymës së thellë patriotike, ndërtuar mbi situata heroike. Një gjë të tillë e provoi dhe Kadareja te “Hamleti, ky princ i vështirë”, por ku e ku me guximin e Blushit me “Otellon…”. Cilat konkluzione na mundëson ky shkrimtar me këtë katandisje të heronjve të huazuar nga kryevepra botërore? Tentoi t’i bëjë shqiptarë heronjtë e tij apo të përngjasonte problematikën e Shqipërisë të mesjetës me atë të Venedikut. Apo që lexuesi të lodhë gjatë mendjen dhe i lodhur në këto hamendësime më së fundi të pranojë se aty nxin një gjë e bardhë dhe zbardh një gjë e zezë… Ardhur prej shamisë së Desdemonës së Blushit. Kështu Beni jo vetëm që nuk ecën vetë mirë dot më tutje, por na pret këmbët që të hedhim edhe një çap më tej në veprën e tij ne lexuesve.

Surealizmi i tij arrin deri në parashtrimin e ideve jo më letrare, por antikombëtare, kur lodron me historinë. Sidomos te pjesa ku Komitës së Muzakës, vejushës së Balshës (nuk na thotë se cili nga Balshët, i ati apo njëri prej dy të bijve, por ne e marrim me mendje se për cilin e ka fjalën), i lind shqetësimi, për martesën e së bijës, Ruginës. (Me siguri autori evokon për Rexhina Balshën, mbretëreshën e Kaninës). Se sipas autorit… “ajo vajzë ishte rritur për t’u martuar”. (Pse vajzat e tjera në Vlorë e në botë mos janë rritur ndryshe vallë?) Sipas filozofisë së autorit… “në luftë (me turqit që sulmuan radhazi trojet shqiptare në vitet 1380, ‘85, ‘86, ‘89, ‘417 e në vijimet) vajzat nuk kanë asnjë detyrë tjetër. Ato duhet të martohen që burrat të shkojnë të qetë në luftë, me shpresën që nëse kthehen, do të kenë një grua që i pret…” (kur Desdemona e tij, edhe pse e kishte nëpër këmbë Otellon, nuk e kishte të vështirë të rrinte me këmbë përpjetë me Kasin, mos ato të tjerat, ecur në logjikën e Benit, do të rrinin duke pritur ata që mund të mos vinin? Dhe “Komita kishte bërë gjithçka kishte mundur, për t’i gjetur Vlorës burra, por pa u martuar. (Edhe burra, edhe pa u martuar… vetëm këtu e shikojmë!) Këtë detyrë lufte, që dikur e kishte kryer vetë, tani ia kishte kaluar të bijës. Ndryshe nga vajzat e varfra që u jepen burrave për t’i ushqyer, vajzat e princave duhet të martohen, (vini re përdorimet e kohëve të foljeve!) për të siguruar pronat familjes, qytetet e tyre, pasurinë dhe emrin…”, (faqe 258). Dhe pasi na lebetit me filozofinë e tij, jashtë kontekstit historik, se Golem Araniti i Golemit të Labërisë, feudal edhe i krahinës e Vlorës, njërën prej bijave të tij ia pati dhënë një dukagjinasi, por kurrsesi për motivet që thotë Blushi) …Komita ia dha të bijën një Mrkëzha Kasimir Zharkoviçi, i cili me bukurinë e tij pataksi krejt Vlorën…”, qysh se turqit patën ardhur në këto troje përpara njëqind vjetësh…”! Nuk gjeti në tërë Ilirinë e kohës një shqiptar të bukur, por medoemos i vajti mendja te një serb?

Të habit diskordanca historike e autorit, i cili nuk paska haberin se turqit osmanë i shkelën trojet shqiptare për herë të parë në vitet 1380, të ndërsyer prej despotit serb të Janinës, Thoma Preluboviçi dhe jo si ia këput kot së koti autori, njëqind vjet përpara. Zharkoviçin vlonjatët e thirrën Kasi…”, sepse (sipas autorit) shqiptarët, ndryshe nga serbët, nuk i thonë emrat me shumë bashkëtingëllore që duken si meshkuj, pa i çiftëzuar me zanore femrash. Kur pas disa muajsh Kasi erdhi në Vlorë, qyteti doli në rrugë për të shijuar bukurinë e tij”. I hipur mbi një kalë të bardhë ai dukej si një diell që ka (e tanishmja…!) shaluar një re… Koka i qeshte nga lumturia (se ku e ka parë autori, që dhe koka qesh, askush nuk e merr dot me mendje, veç neosurealistit Blushi) dhe sytë e kaltër kullonin një ëmbëlsi të ngrohtë, me të cilën Vlora, e uritur për burra, (qëkur e paska ditur Blushi se Labëria, Vlora e djemve e burrave levendë, paskej mbetur tharë për burra?)… u ngop duke lëpirë buzët, për një kohë të gjatë…” (faqe 259). Është e tepërt të themi se Blushi jo që nuk e njeh Vlorën, humorin, ironinë vlonjate, sedrën dhe kapriçon vlonjate, (të dajave të tij), por fetishizon në pakuptim të tjerët. E ku ka bërë ndonjëherë Vlora njeri për mbi ta, që i paskej ardhur radha Zharkoviçit të Benit! E kjo jo vetëm gjatë Mesjetës, por gjer në ditët e sotme.

Surealizmi i krijuesit arrin “kulmin”, kur autori vë në shtratin martesor Ruginën me serbin Kasi… Sipas traditës labe, dhëndri, kur e përcjellin për në dhomën e nuses, o do t’i jepnin një shqelm në prapanicë (në rastin në fjalë, pse ishte serb, mundet dy a tre njëherësh) o do të shkrepnin ndonjë fishek pushke). Blushi ngaqë nuk i di apo bën sikur nuk i di ja sesi na thotë: “Kur pas një jave Kasi dhe Rugina fjetën bashkë, gjithë qyteti (Vlora me demek) e priti ngjarjen në rrugë. Burrat qeshnin me shpoti, gratë që e kishin kaluar atë përvojë të përgjakshme (sa me tmerr e shikojnë neosurealistët atë punë perëndie!) shtynin orët me ankth, ndërsa fëmijët i mbyllnin nëpër shtëpia, sepse çështjet e nderit, (sesi ata e shikojnë çështje nderi kur dikush bie në shtrat me gruan e vet këtë hajde merre për art..!). Megjithatë, fëmijët e dinin se çfarë priste qyteti dhe kur çarçafët me njolla gjaku të vajzërisë së Ruginës u varën si flamur mbi bedena, heshtja u kthye në gëzim…”! (faqe 261). Këtë lloj llafollogjie bajate e marrë për art, ku…” gratë janë ato të vetmet që kanë përvojën e natës së parë të martesës, kurse…. burrat vlonjatë prisnin se ç’do të bënte një serb i bukur, brenda bedenave të kalasë së mbretëreshës së Kaninës dhe ku çarçafët e gjakosur nga pellgu i gjakut virgjëror të Ruginës, (tamam sikur aty të ishte therur një dem i ushqyer… mesarakëve të Armenit,) vareshin faqeve të shtëpive vlonjate… për harenë e jetuar!” - vetëm Blushi në e marrtë vesh. Pa le më kur…“fëmijët e mbyllur haureve dinin ca më shumë se vetë baballarët e tyre, gjë që heshtjen e ktheu në gëzim popullor…! “Vlora lëshoi një frymëmarrje të gjatë, që pasi u end si dallgë mbi qytet… përfundoi mu në fund të detit! Këto krahasime pa sens nuk bëjnë fjalë për krijim. Por nuk mbaroi këtu historia e të bukurit Kas… “Ai si u zgjua nga gjumi, pa Komitën me një tas mjaltë dhe lugën në dorë. Kurse Rugina i tha së ëmës: “M’u duk se dinte më tepër sesa duhet… (ky trapi… mbase deshi t’i thoshte)”. Dhe vijon ajo apo e ëma, autori nuk na e bën të ditur, por na thotë se: “Duhet të jetë fërkuar me shumë zuska para se ta merrnim… (faqe 261) (të bukur femër labe paska gdhendur në mënyrën surealiste Blushi!).

Për dijeni të tij, Rexhina Balsha, mbretëresha e Kaninës, sapo turqit shkelën Vlorën, iku dhe u strehua në kështjellën e Gjonboçarëve. Aty, pasi mbushi dy karave (anije druri me vela- sh. im) me dhe` Labërie u hodh në Korfuz, ngaqë nuk pati mundësi të hidhej në Itali. Aty ndërroi jetë duke u varrosur… në dhe` të saj. Blushi guxon e katandis Otellon e tij në një përçudnim tipik, teksa i vë në qafë një trastë të turkut Hamit, shoqëruar me një kërkesë dhurate për Komitën. Dhe ai si teveqel që nuk dinte, nuk u bë as kurioz për të parë ç’kishte brenda trastës, për ta mësuar si ai që “E di Kola ç’ka në torbë”, e merr dhe ia shpie Komitës kokën e burrit të saj, Andreas, që asaj…” i dogji kur e hapi si një kaktus i pagjumë…”. Si këto krahasime që ngjajnë me poezitë baritore të shekullit të tetëmbëdhjetë, romani ka me bollëk .

Në fund, ia vlen të përmendim edhe disa konsiderata që i jep autori si bindje të vetat në roman. Nëpërmjet atyre mund të kuptojë lexuesi botëkuptimin vertikal të autorit, shprehur si këtu edhe në rastin e romanit ku Blushi… jeton në ishull, ku ai sjell idenë se Voskopojën e dogjën myslimanët dhe turqit. Kur dihet se atë e dogji xhelozia dhe konkurrenca e brendshme e të vetëve. E gjithë krijimtaria e tij është një shtrembërim i të vërtetave historike, kamufluar pas surealizmave, për të mos thënë është një padije e hatashme nga të lajmëruarat e njerëzve prej mesazherëve të krijuesit. Mund të bindet gjithkush se Ben Blushi nuk ka lexuar, pa le më studiuar as Biblën, as Kuranin. Ama, të mos ia hamë hakun, ka një guxim të çartur, për t’i thënë “burrërisht” edhe gjërat që nuk ua ka idenë. Me siguri e ka fjalën për turqit, por thotë me gojën e Albano Contarinit… “ata përtej”, mundet edhe për shqiptarët. Por në të dyja rastet me ato që thotë ia këput kot, sepse të vërtetat nuk janë sikurse i përshkruan ai. “Mbi të gjitha, ndryshe nga ata, ne kemi organizim. Kjo do të thotë se ne (vendasit e Albanos -sh. im) dimë të bashkohemi (dihet, por do të duhej Garibaldi dhe shqiptari Antonio Kripsi - sh. im) për të arritur një qëllim dhe kështu kemi krijuar ushtrinë, kishën, gjyqin, senatin, bibliotekën, hipotekën, qytetet dhe portet. Ata nuk i kanë, sepse jetojnë pa organizim. Kur zihen ata vrasin njëri-tjetrin, ndërsa ne kur zihemi shkojmë në gjyq. Ne kemi shtet, ata kanë fise dhe ky është ndryshimi më i madh që kemi…”. Nëse këto u drejtohen turqve, ahere autori nuk e ditka se shteti i sulltanëve ishte shteti më i organizuar ushtarakisht i kohës që e bëri Perëndimin të jetonte nën tmerr për shekuj me radhë. Nëse e ka për shqiptarët, ai duhet ta dijë se këtu kishte shtet, kur të tjerët bënin jetë primitive. Në universitetin e këtejmë patën mësuar perandorë romakë, që lanë gjurmë në histori. Dyndjet osmane ndërprenë rrugën e zhvillimit të lirë e perëndimor të shqiptarëve, por asnjëherë dëshirën e tyre për liri dhe pavarësi.

Idetë  e Blushit shkojnë edhe më tej, duke na qartësuar se ai ka ide-bindje ksenofobe, për besimin që nuk është në bindjen e vet... “Prandaj ne jemi më të fortë, sepse Zoti në të cilin ne besojmë është më i ditur se Zoti i tyre që, siç ju thashë, është i egër dhe nuk është aq i zgjuar sa Zoti ynë….!(faqe 25). (Ky i ri që ka mësuar diçka nga dialektika dhe historia e saj, do ta kishte marrë vesh se ai që do të vijë gjashtëqind vjet pas Blushit (si Muhamedi) do të dijë të paktën gjashtëqind herë më shumë se vetë Blushi. Tashmë gjithkush e di, veç Blushit, se nuk ka, nuk ka veçse një Zot. Ndaj gjithë ata që besojnë te një Zot mbeten vëllezër... në besim. Në faqen pas këtyre xhevahireve, ka plot thagma të tjera, për të cilat një intelektual që di të bëjë dallimin mes Zoti dhe mesazherëve, veç në pastë ligësinë, që ta nxisë të përfshihet në hullitë që vetëm të këqija sjellin dhe asgjë të mirë. Por duke parë se të gjitha sa ofron intelektuali e krijuesi Blushi nuk janë ide, por slogane, motamo me ato që dëgjojmë nëpër foltoret e shumta, ku Blushi del për të përsëritur vetveten edhe ia falim. I japim dhe një çmim inkurajues, për të bërë edhe më shumë. Ani pse letërsisë i bëjmë dëmin më të madh. E mjerojmë.

49 Komente

Me ne fund !!!

Kujtoja se isha njeriu i vetem ne Shqiperi qe e mendoja keshtu... si rrjedhoje kishte filluar te me ngjante cuditshem vetja...

Uhh c'me hoqi sikletet ky autori i shkrimit... e falenderoj perulesisht...

p.s.

me falni e votova gabimisht me nje yll smiley

meriton pese

Na sillni ndonje fragment nga libri, qe te dijme se c'shkruhet, sa per orientim .

 

Flo, e ke lexuar librin mi dreq?

pse c'kujtove ti se flisja pa lexuar smiley

nuk di ku t'i gjej fragmentet

 

kjo eshte nje kritike e  realizmit socialist, ku pyetja qe mbreteronte sihte "c'donte te thoshte autori' .

mjerohet letersia, thua, si dreqin u mjeroka kur ne nje vend ku nuk lexohet u arrit qe nje autor i ri te shes nja 30 000 kopje ne xhiron e nje viti.

Dhe me mire akoma nese kjo eshte letersi e keqe, se do sjell debat, do sjell stimulim, gudulisje te trurit e kta 30 000 njerez neser do behen 60 000 mije njerez qe lexojen. prandaj mjaft me pallavra bolshevike te miskuar me brockulla  aziatike.

Nuk hoqet dore nga nga deshira per ti treguar njerzve ca duhet e ca nuk duhet te besojne apo lexojne, nuk u tkurr ai vullneti per te monopolizuar inputet ne trurin e masave ?! Une pyes pse nuk shkoni te jeteoni atje ku do ishit te lumtur, ne teokracite qe enderroni te ngrini dhe ne vendin tone.

 

Ti kritikon kontekstion historik, e kjo eshte batute, ky nuk eshte tekst historie, eshte nje roman, nje eksperiment i paprovuar me pare ne letersine shqipe.

Sa per histori mund te perllogaritesh te sa njerez ka lindur deshira per te mesuar me shume per mesjeten tone, blushi ka bere rimorkion dhe per libra te tjere, kte rradhe historik, marr botimin e pr. Xhufit apo Historine e Zetes te botuar nga 55 etj etj.

 

Sdq ki kthjelltesine qe kur kritikon nje roman mos ta nisesh duke kritikuar kritiken se vorbulla te con larg romanit dhe per me shume Blushi nuk ka lidhje me te.

Arthur von Bodelöck,

Nja dy fjale keshtu, ne fluturim e siper :

Ka mundesi qe zotrote ngaterron leximin me kendimin.

Kendimi eshte kur 1. njeh alfabetin dhe 2. di t'i mbledhesh germat.

Kurse leximi eshte kur 1. mbledhjes se germave iu jep nje kuptim dhe 2. kur ky kuptim shkakton nje lloj tufani ne tru.

Ti flet per kendues dhe iu ve atyre emrin lexues. Kjo nuk shkon.

Te kendosh librin e Ben Blushit nuk eshte njelloj me te lexosh librin e, fjala vjen, Samuel Beckettit. Besoj se ky shembull eshte goxha foles.

Tani, aty ku te jap te drejte, eshte kjo : ne duhet te shpresojme qe nje dite kenduesit te kthehen ne lexues. Dhe mbase, shpreson ti, keta 30 000 kendues, do te behen neser 60 000 kendues. Ketu jam dakort. Por ama, jemi prape ne kufinjte e kendimit. Dhe kjo thjesht shton sasine e decibeleve te kenduesve ne maje te plehut, siç thote shqipja jone e bekuuur.

Ky kercimi i famshem nga kendues ne lexues nuk behet me urdher te peshkut, qofte dhe te kryepeshkut. Por kjo kerkon nja ca kushte. Nje kusht i pare duhet te jete ky :

- vetedijesimi se jemi kendues dhe jo lexues. (diagnostifikimi i semundjes)

Pastaj vijne kushtet e tjera :

- ulja e konsumimit te ushqimeve te keqija qe ju bejne dem (psh, kerpudha helmuese, barishte te hidhura, kallamishte te kalbura, dhe levore degesh te sperkatura me terrci-verrci-cikloniko-azotik.

- pastaj eshte rekomandimi i ushqimeve te mira, psh presh ne tave, byrek me peta, dhe per fund, nje shendetli te miiiiire.

E keqja e kesaj pune eshte se ska masa radikale : psh, ti nuk mund te djegesh nje liber qe eshte vertet shume i keq, dhe as te burgosesh nje autor qe shkruan gjepura ne pike te mesdites.

Me nje fjale, suksesi nuk eshte shume i garantuar, por te pakten njerezia (shoqeria dmth) perpiqen.

Te uroj shendet, Herr Bodelöck !

 

sasia  e lexuesve nuk perkthehet kurrsesi ne "letersi e mire"

Mjerim i kritikes.

ja pra pse duhet ai superkritizeri qe folem tek tema tjeter, qe te na marri per dore dhe te na shetise ne boten e terheqese te letersise shqiptare.

o pika ironise qe perdorin robt per te ule shkrimtarin.

nejse, opinioni (ç'esse zeza, esse) i atij qe e ka shkrujt, une kam opinion tjeter. qe nuk puqet kerkund me shpotitjen ndaj Blushit qe : del neper foltore duke perseritur veten. por qe ja falim?! apo : Kështu Beni jo vetëm që nuk ecën vetë mirë dot më tutje...

Sa me shpejt, specializoni kritiket, sa me shpejt perpara se ta marre ferra uraten se dyti e se treti.

"Në romanin e tij “Otello, Arapi i Vlorës”, autori nuk nxjerr asgjëkund se nga cilat qëllime, nga cilat pozita ideoestetike është nisur në shtjellimin e këtij romani. Duke e parë me këtë sy, qysh në fillim vërehet se aty ndeshen tema pa temë, me subjekt të krijuar, të stisur dhe me burim historik të ngatërruar në ide, karaktere, terma dhe data"

jo mre, me vërte..?!

 

Perse artikullshkruesi nuk e pelqen romanin e Blushit ?

Pergjigjia apriori, pa e lexuar kritiken e tij por nisur thjesht nga titulli shkrimit, do te ishtesmileyepse romani nuk permbush kriteret estetike te  nje teksti letrar.

Ne te vertete, objeksionet e autorit ngrihen mbi tipologjine e leximit patriotik, sociologjik, historik,biografik dhe kontekstual  duke deshmuar leximin e mjerueshem te letrares.Kesisoj autori   shperfill tekstin si fakt letrar dhe fokusohet ne kontekstet e shkrimit dhe leximit te romanit.

Ku konstatohet kjo?

1.Qe ne fillim autori deklaron pa medyshje se do parapelqente nje roman qe ti bente jehone problematikes sociale bashkekohore.Romani e merr lenden nga historia, arratiset prej realitetit aktual  dhe ky fakt , per artikullshkruesin, eshte shenja e pare e mekatit!

Argumenti:

Lexuesi nuk merret vesh se përse u lodh shkrimtari Blushi, ky intelektual i ri, që shkon aq larg në histori, çfarë e ka nxitur, pse gjer mu në mesjetë, kur ka jo pak arsye, tema, por edhe obligime për të sotmen, për shtresa që thotë se përfaqëson, për plot gjëra që do ta justifikonin si lodhjen dhe ndonjë mangësi.

 

2. Sipas z.kritik romani eshte "mjerim i letersise"  sepse, sipas tij, rezulton nje veper surealiste, e ndertuar mbi nje material historik te pa historizuar, nje teme e sajuar ...fiction !! Ja argumenti:

Në romanin e tij “Otello, Arapi i Vlorës”, autori nuk nxjerr asgjëkund se nga cilat qëllime, nga cilat pozita ideoestetike është nisur në shtjellimin e këtij romani. Duke e parë me këtë sy, qysh në fillim vërehet se aty ndeshen tema pa temë, me subjekt të krijuar, të stisur dhe me burim historik të ngatërruar në ide, karaktere, terma dhe data.

3. Romani vleresohet si "mjerim letrar" nisur nga faktet biografike dhe autoriale:

Blushi si përfaqësues i një lëvizjeje politike për mendimin ndryshe, është munduar që edhe në letërsi të jetë një i veçantë, në këtë roman një surrealist, sot e pas mbi dyqind vitesh si lindi kjo rrymë.

4.Leximi patriotik i romanit ne kurriz te shperfilljes te letrares dhe vlerave estetike:

Surealizmi i krijuesit arrin “kulmin”, kur autori vë në shtratin martesor Ruginën me serbin Kasi.......Por nuk mbaroi këtu historia e të bukurit Kas… “Ai si u zgjua nga gjumi, pa Komitën me një tas mjaltë dhe lugën në dorë. Kurse Rugina i tha së ëmës: “M’u duk se dinte më tepër sesa duhet… (ky trapi… mbase deshi t’i thoshte)”. Dhe vijon ajo apo e ëma, autori nuk na e bën të ditur, por na thotë se: “Duhet të jetë fërkuar me shumë zuska para se ta merrnim… (faqe 261) (të bukur femër labe paska gdhendur në mënyrën surealiste Blushi!).

5.Leximi historik dhe fetar duke barazuar historiken/fetaren  me trillimin  letrarar dhe konvencionet artistike.

E gjithë krijimtaria e tij është një shtrembërim i të vërtetave historike, kamufluar pas surealizmave, për të mos thënë është një padije e hatashme nga të lajmëruarat e njerëzve prej mesazherëve të krijuesit.

Idetë  e Blushit shkojnë edhe më tej, duke na qartësuar se ai ka ide-bindje ksenofobe, për besimin që nuk është në bindjen e vet...

 

Tani ke te marrim si te vertete: mjerimin e letersise apo kritiken e mjeruar?

 

 

 

 

 Kjo "kalon" per kritike letrare ne Shqipni? smiley

Une Blushin s'e kam lexuar, s'e di a do t'i bjere radha ndonjehere, por ama kjo "kritiken" e ketij shkrimtarit?????!!!!! ka ca gjera qe nuk shkojne.

Blushi si përfaqësues i një lëvizjeje politike për mendimin ndryshe, është munduar që edhe në letërsi të jetë një i veçantë, në këtë roman një surrealist, sot e pas mbi dyqind vitesh si lindi kjo rrymë.

Se pari kjo fjali s'mbahet gjekundi, se dyti, ku  e gjen zoteria te drejten te kerkoje llogari se cfare teme duhet te trajtoje nje shkrimtar apo shkrimtaruc qofte... t'i kerkosh llogari fantazise se tjetrit, me duket ca e tepert.

Do t’i kërkonim të falur botuesit nëse ka vënë autorësinë në paskapak, në përpilimin e vlerësimit në fjalë, prej vetë autorit. Mirëpo kur mësuam se botuesi e ftoi autorin në një duel për ta rrahur, u qetësuam se pamë më së fundi reflektimin.

Cfare? cfare?! kush ta kuptoje, lutem te marre mundimin te ma shpjegoje kete paragraf, sidomos fjaline e pare, se fjalia e dyte pooo, eshte kritike e kulluar!!!!

 

Edhe dicka tjeter, zoteria njehere flet si autor i kritikes, njehere flet si personazh i kritikes, njehere flet ne emer te lexuesve...  ben mire te vendose njehere e mire se cilin rol ka me qejf te luaje.

nejse, qenka shkrim gazete, çi var torbën... asgjo per tu shqetësu.. 

syte ke miqsoret sot. gjermoni, jueseji, shqyptari. franca paska mungesa.

 Sipas ketij kritiku Zhyl Vernin nuk duhet ta kishim lexuar ndonjehere, se edhe ai as aktual as historikisht i sakte nuk ishte...

Ca jane keto pallavra aman, qe ne letersi duhet te kete vetem disa tema te caktuara per te cilat duhet te shkruhet? Ashtu si njehere e nje kohe Famir Toci (pronari i shtepise se Toenes dhe tani deputeti qe u zu me Blushin ne mbledhjen e grupit) thoshte qe Blushi mund t'ia kaloj dhe Kadarese sepse i interesonte politikisht, edhe tani e godasin sepse duhet ta godasin politikisht. Se ky artikull vetem kritike letrare nuk eshte. 

e mjere ose jo kritika,

nuk e ndryshon dot faktin qe Blushi eshte nje shkrimtar medioker!!!

do s'do edhe kritika i pershtatet nivelit te mediokritetit

flo, for the record, Otello eshte nje liber i shkruar ne menyre brilante.

Ore ne Shqiperi ka shume individe me te njejtin emer e mbiemer .

A ka mundesi te na thote ndonjeri kush eshte ky?

Ai i Partise Agrare smiley Me kete rast peshendetje po qe se eshte ai !

Qe te jete ai nuk e besoj kurrrrrrre , se te pakten ne gjysmen e kritikes do kishim qeshur nga humori .

Librat e Blushit jane nga ata qe lexohen dhe nuk kane arritur ate vlere qe ti nenshtrohen kritikes , as si sasi as si cilesi . Lexoni pra .

Ndoshta gazeta "Korieri" ka nje strategji per te mos mbetur ne "hije" ne fushen e kritikes se librave smiley .....dhe si duket ka botuar nje kritike ..... fetaresh ???? smileysmiley smiley 

o kaktusi i pagjume, o kaktus,

si s'te dhane ca valJùm, o kaktus.

 

nejse, nder me te modh se i ka bo ky lum kritiku blushit, as 20 levdonjes ne kor eufonik zor se.

 

Jam dakort me z Faik, por kam mendimin se as Beni nuk e pretendon dicka te tille. Nuk e kam degjuar  dhe as pres te kerrkoje  te quhet nje shkrimtar i madh. Mjafton qe sebashku me F Tocin e bene lexuesin mesatar shqiptar, (per te cilin Kadareja shprehet se duhet ta shikojme me respekt) per 5 muaj te beje per koke te Benit. Te jetosh ne ishull" u shit 100 000 kopje. Po te shes edhe kaq nga vellimi i dyte, eshte ne rregull Beni, pa le t'i biem ne teneqes. Sot  me teper se niveli artistik  eshte i rendesishem  lakimi dhe perfitimi, ndryshe do dallonte shkrimtari Z Cela, qe une e konsideroj nga prozatoret me te mire. 

 

100 000 kopje ??????

 

Bobo ! Deme te medha paska bere atyre nahijeve. Paska rene buburreci i patates, i paska qit faret shkuljet e ketij viti.

E shoh une qe ca te medhenj boterore shiten 3 kopje. Iku, u shpua misteri. Prisni nja 5 vjet tani te paqetohen bataqet, e t'ia nisim nga e para. 

Blushi per president ! 

smiley

une e di qe demek blushka ka shit 20.000 kopje cka prape konsiderohet goxha mire dhe konkurent me rudina xhungen smiley   smiley   smiley

Por, sinqerisht ajo shifra 100.000 me duket e dalme nga deliri ose nga nai tekje raki smiley

Ne qofsha kabim, kerkoj falje perunjesisht smiley

Sot  me teper se niveli artistik  eshte i rendesishem  lakimi dhe perfitimi ... "

Eshte nje thenie ne anglisht " .. is media about selling or telling? " (eshte qellimi i medias per te shitur apo per te informuar?)

Tani edhe shkruarja/botimi i librave eshte biznes keshtu  ... no money no funny .... smiley

“…Otello kishte mësuar të kontrollonte ethet e shpirtit të tij. Ai bëri sikur nuk i shihte shenjat e dashurisë, që Kasi dhe Desdemona linin nëpër shtëpi. Natyrisht që etja për të mësuar se sa larg kishin shkuar trupat e tyre, disa herë e nxiti të përgjonte pas derës apo të fuste sytë nëpër bravat e thella, duke parë sesi dashuria (ku xhanëm ishte dashuria, me se lëvizte, me trupa apo me shpirt e zemër? - shënimi im) zhvishej, djersitej, kafshonte dhe pastaj flinte nën dehjen e avujve që krijonte, kullonte dhe pastaj flinte (si mundet që dhe ta zinte gjumi xhanëm! - sh. im) nën dehjen e avujve që krijonte…”.

"Megjithatë, sa herë gjente shenjat e harruara të Kasit dhe Desdemonës, i pastronte." (fakiri…! sh. im).

 

Me falni se e solla dhe s'u mora sot me kete artikullin! E solla sepse besoja qe Peshqit ne Shqiperi e kishin lexuar, kush me shume e kush me pak, librin e ri te Blushit dhe shpresoja te shkoqitnin ndonje gje.

Libri i pare i tij me ishte dukur "hajde shkronja me shumice", por thashe ndoshta ishte permiresuar rruges smiley. Nja dy fjali te shkeputura nga libri e te sjella si ilustrime per artikullin, ah ç'm'i prene krahet smiley !

Problemin e kam etik: ku ta gjej njerin/ren qe te me hedhe poshte librin e Blushit (jo medoemos ë!) dhe, njekohesisht, te shkruaje mire? 

Se ky Faiku hallin me te madh me duket sikur e ka tek figura e keqe qe ben Otelloja (nje burre, i cili sipas tradites shakespeariane duhet te ishte mjaft aktiv, te pakten seksualisht) ne syte e lexuesit... Por nga ana tjeter hidhuni nje sy ketyre pak fjalive te Blushit!

@Finisterre: Libri i pare i tij me ishte dukur "hajde shkronja me shumice"

Nuk te duket se ke kaluar ne ekstrem, aty ku takohen  perdoruesit e librave vetem per te mbeshtjelle kikiriket ?

Ne respekt te vetes dhe lexuesve, mund ta argumentosh kete perfundim?

 

 

Spiritus,

Si lexues i vemendshem qe je, nja dy fjale se me pelqen :

Jam pak a shume ne nje mendje me Finisterre. Kur para nja 2-3 vjetesh doli nje roman i Blushit, filluan te flasin shume. Me duket ishte pune Skenderbeu. OK. Fundja, une mendoj se gjinia "trillim" te lejon te luash dhe me figura historike, por ama duke mos pretenduar te verteten historike. Ose jemi ne roman, ose ne histori. Per ata qe thone se ekziston dhe romani historik, po, eshte e vertete. Por harrohet se fjala e pare eshte roman, dhe elementi trillim eshte mbizoterues.

Por une nuk doja te kapesha pas kesaj pike, sepse fundja as une vete s'e njihja kete pike te historise shqiptare. Atehere porosita dike qe te na sillte ca pjese nga romani. Ideja ishte qe te shihja menyren e shkrimit, fjalite, bukurine e asaj çka quhet LETERSI.

Me vjen keq por i njejti zhgenjim si Finisterre. Blushi duhet te kishte bere perpjekje te hynte ne histori fund e krye, sesa t'i rraste emrin roman. Dhe pashe se nje shkrim i tille nuk eshte letersi. Fjalite qe ka sjelle Finisterre, lere kuptimin qe ua ka qortuar ajo, por edhe si ndertim fjalie, nuk eshte kjo letersi.

Por kushedi, po gjeta pak kohe, do te lexoj diçka nga ai dhe mund te flas me "serbes".

Persa i perket qemtimit te ketyre fjalive "te bukura" : kemi ketu ne France ca tipa si Yann Moix apo Pierre Jourde dhe Eric Nalleau, te cilet mbledhi kesi xhevahiresh neper libra dhe i botojne ne nje liber si "kryevepra". Dhe per mendimin tim, shume mire bejne. Nuk mund te mashtrosh me qindra mijera njerez me budalliqe, me fjali te klases se trete. E kuptoj qe nje kritike e llojit te Finisterre eshte e ashper, mbase dhe lenduese, por sinqerisht, nganjehere duhet. Nganjehere i duhet shkuar ne ndihme lexuesit.

Problemi i fjalive eshte i lidhur ngushte me menyren e te folurit. Kur sheh si flasin ne kuvend, ne TV, ne mitingje, me vjen keq por nuk e kuptoj nga mund te dale gjeniu aty. Ne shkrim, ne percjellim qenien tone. Nqs shkruajme katrahure, kjo do te thote se edhe mendimet i kemi katrahure. Nuk besoj se ka nje lloj shkence shkrimi qe mund ta perdorim dy ore ne tavolinen e punes, dhe pas dy oresh te rikthehemi tek gjepurat e dites.

Une kam pare shume intervista shkrimtaresh, me shkrim dhe me goje, dhe ata flisnin me po ate seriozitet si ne roman. Me po ate logjike mendime, fjalie, fryme te brendshme.

Kjo eshte dhe nje nga gjerat qe une s'kam arritur ende ta kuptoj, qe perse ketu tek peshku, disa qe e mbajne veten shkrimtare, shkruajne mos-zot-ma-keq, pa kurrfare lidhje, ndaç mendim e ndaç gramatike. E pakuptueshme.

Shendet dhe nga une.

"Me vjen keq por i njejti zhgenjim si Finisterre. Blushi duhet te kishte bere perpjekje te hynte ne histori fund e krye, sesa t'i rraste emrin roman. Dhe pashe se nje shkrim i tille nuk eshte letersi. Fjalite qe ka sjelle Finisterre, lere kuptimin qe ua ka qortuar ajo, por edhe si ndertim fjalie, nuk eshte kjo letersi."

Ha, ha, ha, po jo mo Hurbi se s'i kam komentuar une frazat! I ka komentuar shkruesi i artikullit.

 

Jo, jo, une hyj tek ata qe shqetesohen ngaqe priten pyjet, se ne Shqiperi s'perdorin as leter te ricikluar jo smiley

Spiritus, une mund te argumentoj per respekt tend, jo per respekt te lexuesit ne pergjithesi. Ndaj lexuesit s'kam asnje detyrim: secilit te veten. Sa per veten time, ne kete drejtim ajo (vetja) s'ka fare goje te ankohet se e mbaj ne pellembe te dores e mbaj! smiley

Tani, natyrisht qe s'bej pjese tek ata qe e kane akuzuar Blushin per perçarje fetare. Perkundrazi, mua libri m'u duk ne traditen me te mire te "politikisht korrektit". S'ka klishe te real-socit qe te mos e kete shpluhurosur Blushi e te mos i kete dhene nje boje keshtu persiper. Pati nga ata qe si me shaka thane qe Blushi ka vjedhur doreshkrimet e gjysh Shuteriqit. Cfare shpifjeje! them une. Shuteriqi librat i ka pas shkrujt sic ia donte puna, po te pakten shqipen e kish te levruar, si te qemotit. Kurse shqipja e Blushit eshte shqipe e mbushur me fraza parafabrikat. Leximet duhet t'i kete mbyllur maksimumi te Kadareja!

Per te mos folur pastaj per faqet e wikit, te cilat duhet t'i kerkojne, them une, ndonje perqindje mbi shitjet. I keni pare faqet qe mbush duke shpjeguar pemet gjenealogjike te personazheve biblike psh? Kush kerkon dallimin mes erudicionit te vertete dhe leskrave te kultures se pergjithshme, le te krahasoje impostimin qe i ben historise brenda romanit Umberto Eco e zeme.

Le qe kush po shtyhet aq larg xhanem!? Shih Dan Brown-in, i cili, nga ana tjeter me duket shkrimtar per te qare. As gjer aty jo! Me mire Brunilda Zllami, Rudina Xhunga! E merr librin dhe e di se c'te pret! Vetem imitimet kineze jo!

Tashti, Spiritus, Blushi s'ka nevoje fare per miratimin tim se kopjet i ka shitur, cmimet i ka marre dhe jam e sigurt qe kur dikush lexon keto qe shkruaj maksimumi thote qe e bej se e kam zili. Keshtu qe, une me librat e mi dhe lexuesit e Blushit me librat e Blushit. Boten e ka marre lumi dhe kur s'i prishet puna botes, pse te me prishet mua?

Librat aty jane. Ka libra qe kane qendruar me dhjetra-qindra edhe mijera vjet... Tani une te siguroj qe librave te Blushit s'ka per t'u mbetur as nishani pas tij... Le qe jo xhanem, ka me shume mundesi te ndodhe pikerisht e kunderta: qe njerezit pak e nga pak, per hir te parimit te entropise te kthehen tek shpellat. Une, per fat te mire, s'do t'ia arrij asaj dite!!!!

 

mu per vete me thyu "ishulli". me stoicizem te papam i shtyva si shukat e bukes ne fyt te gjelit te detit ca kapituj, a paragrafe s'mbaj mend, dhe kur erdhi te ali pasha i ri qe pershkruhej si nje pusht homoseksual e ca shale te bardha meshkujsh neper te, thash mjaft me. Dhe si korbi i poes, vazhdova "never more". A eshte fair? Jo. E di. But this is life.

Mundet qe shijet e Pashait te kene qene e vetmja "e vertete e dokumentuar historikisht" ne librin e Blushit, puna eshte qe letersine e keqe s'ka "te vertete" qe e shpeton. Perveç asaj fikcionales. 

Kush kerkon dallimin mes erudicionit te vertete dhe leskrave te kultures se pergjithshme, le te krahasoje impostimin qe i ben historise brenda romanit Umberto Eco e zeme.

O Fin, po ben shaka. Eco nuk eshte ta zeme, po ajka e ketij lloj romani. Nejse. Une nuk e kam lexuar kete romanin, po nga komentet e ketushme nuk po me ngjallet ndonje deshire qe ta lexoj.

"Mos ma shaj Ekon or tai, se derdhet zhjaku lume".

Epo mire edhe ti, se ne vrull e siper ... smiley

@Finistere : Keshtu qe, une me librat e mi dhe lexuesit e Blushit me librat e Blushit.

A i ke lexuar librat e Blushit ? Pastaj perse supozon qe ata qe lexojne Blushin , lexojne vetem Blushin ?

Shikoj qe ne ata librat e tu nuk hyka as Kadareja dhe kjo per mua tregon shume.

Me tej s kam c fare te vazhdoj. Kuptoj qe ka dy kategori lexuesish: nje kategori, qe ushqehet vetem me havjar  dhe nje tjeter qe pelqen shumellojshmerine , natyrisht jo letyra.

 

 

Spiritus, mos u nxeh! Kadareja, desha s'desha une, ka hyre tek leximet e mia. Ka gjera te tijat qe ia rilexoj me qejf, ka te tjera qe me duken te tejkaluara.

Po ne s'po flisnim per Kadarene me duket. Punen e kemi, kam pershtypjen, qe te dy tek edukimi i shijeve. Prandaj te them qe s'kam c'mesime te jap keshtu ne hava. Sepse e mendoj leximin si nje pervoje thellesisht individuale. Per mua si Finisterre leximi eshte nje veprimtari jetike, baraz me te ngrenen, te piren, dashurine fizike dhe shpirterore.

Mire a keq, ne kete shkalle te qyteterimit qe gezojme ne Perendim, je i shtrenguar te lexosh (ose te besh sikur lexon) te pakten dhjete libra qe te pakten dhjete breza (400 vjet) i kane gjykuar si kryevepra. Tashti, me thuaj: sikur leximi i ketyre kryeveprave te ishte aktiv, dmth te mos i lexoje thjesht per t'i riprodhuar e per te marre nje note ne fletorke, sa do te ishte mundesia qe libri i Blushit te te dukej i bukur? Per mua personalisht eshte (- 0).

Ti do thuash qe s'mund ta kalojme jeten duke lexuar vetem Shakespearen. Dakort! Ne avion, ose ne tren, ose te radha e postes... s'kam lene reviste mode e horoskope pa lexuar, per te mos folur pastaj per Harry Potterin, te cilin e kam lexuar - te plote - , te pakten kater here. Kur pres tek parukieri (ky i imi duhet te jete i vetmi parukier heteroseksual i qytetit), ndersa ky keput broçkulla e u hedh kunja zonjave, une zhytem ne ca lexime mondane qe c'te te them...

Pasi i them te gjitha keto, perseris edhe nje here qe libri i pare i Blushit, sipas meje gjithmone, nuk eshte letersi, por harxhim kohe dhe letre. Njeriu edhe mund ta lexoje Blushin dhe njekohesisht te bjere dakort me kete qe them une. Mjaft te jemi te vetedijshem. Ja kaq!

nje figure, krahasim, metafore, you-name-it... e goditur ne letersine e mire te ngulet ne tru per nje kohe te gjate (psh, esenini: "do marr kosen e henes te pres bar livadhesh", pak a shume). Eshte si arome espressoje ne mengjes.

Tani imagjino espresson te sherbyer nga nje waiter klasi, te cilit fare pa dashje i kane rene nja 10 molekula t'padukshme bar mole mbi espresson me porcelan fin. Te mbetet era e naftalines gjithe diten. Kshu dhe puna e letersise. Blushi thote "trastat e ushqimeve te mbushura si gjinj". Are you kidding me? Atentat i mirefillte, e? Po ta menosh pak. Mos me guxu me pa mo gjoks me sy... Nuk du me degju mo persiatjet filozofike populli kshu e feja ashtu. Trasta si gjinj!!! Cernobil mer, Hiroshime letrare fare.

Pardon my french, L&G.

Ha, ha, ha, ha, ha........ "trajset" i kisha harruar smiley , por nje cike nga nje cike po me mbushet mendja qe duhet me ia hy psikanalizes. E kupton ti cfare krize mbarevajtjeje seksuale duhet te kete Blushi?! smiley

Po ani, se edhe Nietzsche s'para i kishte shume qejf grate. Ndoshta Blushi duhet te merret me filozofi. Ben vaki i del me per hajer! 

Blushi thote "trastat e ushqimeve te mbushura si gjinj". Are you kidding me? Atentat i mirefillte, e? Po ta menosh pak. Mos me guxu me pa mo gjoks me sy.

Po qellimi ky eshte besoj. Te edukoje shije te shendosha per gjinj jo te shendetshem. Neveria ketu eshte funksionale dhe orientim drejt gjokseve me estetike. smiley

Si thote DRITEROI: femeren e dua te shendetshme... kjo tradite duhet revizionu.

Megjithse po ndodh e kunderta. Klinikat e kirurgjise estetike ketej pari jane nje biznes ne lulezim.

Ehhhh... eshte nje leteratyre e tere mbi fruta perimet afrodiziake, por kjo s'vjen me torbe voskopojaresh smiley. Se shiko, per nji moment te shko mendja te pjepri, OK, por i futur ne "zhage" (dialekt. per traste smiley ) edhe pjepri me teper ngjason me hejbe kali, o spiritus smiley

 

 

Po ku ka pjepra ne Voskopoje edhe ti...

e lashe smiley

Finistere, flm per pergjigjen. Ne te vertete askush nuk eshte i detyruar te jape/kerkoje llogari per shijet, leximet, pelqimet,prapelqimet, refuzimet e kshu me radhe. Ajo qe me beri pershtypje ishte shpallja kategorike e nje romani si "nje grumbull fjalesh me shumice".

Kur dikush arrin ne kete perfundim, justifikimi eshte perhere gati: per shijet nuk diskutohet.Dhe ketu diskutimi mbyllet. Ajo qe te ngacmon eshte perforcimi i ketij perfundimi me deklarimin e faktit se universi letrar ka disa maja te gjithepranuara dhe te pakontestueshme dhe i lumi ai qe di te ngjitet aty si lexues . Duket nje pergjigje elegante, sepse problemi spostohet   tek shijet e lexuesit "te keq" qe mbllacit gjithcka qe i serviret ne grazhdet e ushqimit letrar.

Ne fakt problemi qendron pertej shijeve vetijake , sepse romani Blushit (Te jetosh ne ishull) hyri si furtune ne boten letrare dhe ate mediatike, provokoi debate nga me te nxetat, si kurre ndonjehere per nje veper letrare apo shkrimtar.Sigurisht qe nje pjese e ketij mediatizimi (te konvertuar ne shitjet rekord te romanit) u stimulua nga te qenurit e Blushit personazh i skenes politike por debati rreth romanit erdhi pikerisht si reflektim i leximit te romanit.Mund te kete rekord shitjesh nje liber, fale marketingut perfekt apo fakteve biografike te nje autori, por me pas ajo qe perftohet eshte nje shkretetire heshtjeje.

A i permbush ky roman (dhe ai ne vijim) kriteret letrare per ti rezistuar proves se kohes dhe per te zene nje vend te qendrueshem ne hierarkine e  nje sistemi me vlera te  relativizuara ? Eshte e veshtire te pohosh, ashtu sikurse eshte e nxituar te profetizosh se nuk do ti mbetet as nami dhe as nishani pertej kuriozitetit aktual te stimuluar mediatikisht.

Si lexues me intereson fakti se romani ngacmoi qendrat e fjetura te truve, vuri ne levizje mendimin, ngjalli debate per njerzit qe duan te kuptojne historine dhe bashkekohesine. Kjo sepse romani (sipas kritikes )eshte i ndertuar me teza provokuese per ceshtjet fetare dhe  historine  e kqyr si antihistori, kronologjine klasike e shformon si antikronologji, personazhet historike i deheroizon, vete historine e mesuar neper libra e cmistifikon, dialogun e kthen ne narracion etj. Sa jane keto te realizuara artistikisht ? Gjykimet anojne nga pohimi se nga pikpamja letrare kemi te bejme me nje veper mesatare.

Kjo nuk do te thote se nje lexues me shije siperore, kur e lexon kete roman apo edhe Dan Brown, mesatarizohet ne shijet e tij. Ashtu sikurse te pelqyerit e operave klasike nuk na pengon te shijojme edhe nje kenge ritmike  qe humbet bashke me nderrimin e stineve.

Trumpetat e nxituara per ta shpallur Blushin si nje kulm te ri ne boten letrare shqiptare jane truket e shtepive botuese ashtu sikurse kualifikimet e romanit ne nje akt kriminal i harxhimit te letres, mbeten zera lexuesish te vetmjaftueshem ne shijet e tyre.

 

eh te kishte foltorja e parlamentit 3 si ti, jo me shume smiley

..po ndjek me shume kureshtje vazhdimin...

Mos krijo iluzione. Atje llogorja partiake pellumbat i  kthehen ne skiftere. Spektakel. Dhe ti qe nga lloxha zgerdhihesh smiley

sidokjofte Spiritus, desha te them se me pelqen menyra si i rreshton gjerat, dhe jo vetem ne ket rast por ne vazhdimesi.

Spiritus, sinqerisht nuk eshte çeshtje poze dhe as pergjigjesh elegante (ty te faleminderit smiley ).

Vetem se ne kete debatin mes lexuesve ka nje pabarazi te madhe, nje mekat te pare. Nese dikush thote qe psh s'e lexon Dostojevskin se i duket i zymte, i merzitshem, apo qe s'e lexon Proustin se, helbete mijera faqe, qe s'e lexon Shakespearen se i ka ikur koha dhe pastaj "pse na la mendja te lexojme teater" ... Pra kur ndodhem perballe nje lexuesi te tille, une personalisht nuk flas me per letersi. S'i kerkoj llogari! S'i them: Po si mor zotni/zonje s'lexoke Hamletin ti? Pse rron kot? Si rrohet pa lexuar Joycein?!

Nderkohe, sapo them qe letersine e dua te nivelit, qe s'me hyn ne sy suksesi komercial i nje vepre, qe me libra si ai i Blushit psh eshte plot dynjaja, prite Zot! duhet te justifikohem se perndryshe fyej shijet e te tjereve.

Natyrisht s'e kam me ty, - te lutem mos e merr si pergjigje personale! -  por kjo eshte pikerisht fitorja e mesatareve, triumfi i dembelizmit mendor, i relativizmit kulturor... qe, kokeseprapthi dhe ne menyre absurde, kerkon qe te justifikosh shijet e mira. Ne vend se te ndodhe e kunderta!

Kjo i dashur mik eshte diktatura e kontrollit punetor, diktatura e numrave, e sasise, e cila, sado ta thote e ta perserise dialektika e materializmit dialektik, jo gjithnje kthehet ne cilesi.

Te lutem edhe nje here dhe sinqerisht te mos e marresh si pergjigje personale, por si vijim te debatit!

Jo, aspak , pa problem, nuk e personalizoj.Megjithate detyrohem ta nderpres sepse shikoj qe ne diskutim u thirren mysafire qe nuk i kisha parashikuar: kontrolli punetor, diktatura e numrave, dialektika marksiste dhe pabarazia neoliberale.

 

Ok, te me falesh nese e teprova pa dashur. smiley

Kritikë libri më të fandaksur se kjo, nuk kam lexuar ndonjëherë!

 

... atë mëshirim artistik të të vërtetave universale të psikologjisë njerëzore, me përmbajtjen më të thellë humane, ...

tani, po i harroj shume gjera, si psh "rexhina balsha" qe me ngjan si emer telenovele me qelesten, e cila dihet nga arkivat qe quhej Rugina, apo prijesi i Vlores, qe s'e ka patur Mrkezha por Mrksha apo boll traplliqe te tjera si perdorimi i vazhdueshem i fjales "surealizem".

Por, gjeja qe me acaron me se tepermi nervat eshte perdorimi i fjales "meshirim" ne vend te "misherim". Dhe jo, ky nuk eshte lapsus calami. Eshte mosnjohje e shqipes, sepse eshte nje nga keqperdorimet me te perhapura nder profane (qe vertet mendojne se ti mund te meshirosh te verteten universale)

Mora ta lexoj njehere Blushin parvjet po e lashe te faqet e para. Niveli artistik shume i dobet. Po kjo kritika ketu eshte mjerane. Nuk mund te kritikosh nje autor per tematiken qe trajton se eshte budallallek. Impresionistet kur dolen per here te pare dukeshin si ufo por me vone u kthyen ne gjeni. Edhe Blushi mund te kritikohet per mangesi letrare dhe estetike te sterlodhur por jo per problematiken qe trajton.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).