Shqiptar i përkthyer në më shumë se 40 vende, Ismail Kadare prezanton ndërgjegjen e një populli të shtypur nga stalinizmi. Anëtar i asociuar në Akademinë e Shkencave Morale dhe Politike, ai i përgjigjet 7 pyetjeve që tregojnë se çfarë është thelbësore për të: historia e vendit të tij, totalitarizmi e më së shumti letërsia. Populli shqiptar ka vuajtur gjatë prej shtypjes otomane e më tej nga ai fashist. Ismail Kadare, shumë herët, ka denoncuar shtypjen komuniste në vendin e tij. Ka publikuar romanin "Darka e gabuar", ku flet për një makinacion ekstravagant dhe të tmerrshëm komunist, duke u nisur nga një komplot çifut, planetar, i supozuar, për të shkatërruar vendet socialiste. Një roman trishtues mbi çmendurinë e regjimeve totalitare.
Si të gjithë të ftuarit e serisë "Thelbësore", krijuar nga Jacques Paugam, ai pranoi t'i përgjigjej 7 pyetjeve thelbësore.
1 - Gjatë rrugëtimit profesional, gjatë karrierës suaj, cili ka qenë për ju momenti thelbësor?
"Në vendin tim ku u tërbua stalinizmi, një nga më të ashprit në botë, momenti kyç për mua ishte kur kuptova që për letërsinë, unë nuk do të bëja kompromise me këtë regjim. Në vitin 1970, unë isha 34 vjeç, kur romani im i parë "Gjenerali i ushtrisë së vdekur" u botua në Francë (në Shqipëri në vitin 1963) dhe shumë shpejt në të gjithë Evropën. Një ditë, unë kuptova se ajo që bëja ishte e mirë jo vetëm për ne shqiptarët, por edhe për botën e lirë. Pashë të ardhmen time: kur komunizmi të bjerë, librat e mi do të jetojnë akoma. Kam qenë njëherësh i njohur dhe kështu edhe i mbrojtur, por nga ana tjetër, për diktaturën shqiptare, unë isha një qenie e çuditshme, e dyshimtë. Si një shkrimtar që duhej të ishte komunist, mundej ai të ishte i pëlqyer atje? Duhet të kujtojmë që Shqipëria nuk kishte asnjë marrëdhënie diplomatike me vendet perëndimore, me ndonjë përjashtim të rrallë".
Ismail Kadare shkruan: "Askund nuk injorohet si në regjimet tiranike një shkrimtar i madh. Është si një pemë e shenjuar për t'u rrëzuar". Dhe ai shpjegon se si pozita gjeografike ka qenë një aleat për popullin shqiptar, duke treguar në linja të përgjithshme historinë e vendit të tij.
Komunizmi nuk ishte një fatkeqësi e re, sepse gjatë gjithë kohës, e keqja ka qenë atje dhe në të gjithë vendet ballkanike, fati ka qenë identik.
Një vend i habitshëm Shqipëria: që ka një alfabet me germa të katër alfabeteve të ndryshme. I ftuari ynë jep arsyet historike dhe kulturore për këtë variete që ai e quan normale: gërma greke, cirilike të sllavëve, latine dhe shqipe. Greqishtja dhe shqipja janë gjuhë "të vetmuara" në Ballkan.
Në vitin 1967, maoizmi u instalua me forcë dhe Ismail Kadare tregon situatën: diktatori shqiptar, Enver Hoxha, i hidhëruar me rusët, për arsye personale, u afrua me kinezët. Por kur kuptoi që këta aleatë tentonin drejt liberalizmit, ai i preu marrëdhëniet edhe me ta. Ai gjithnjë ka zgjedhur pjesën më të ashpër të ideologjisë. Kjo mund të dukej qesharake, nëse nuk do të ishte tragjike.
Komunizmi ra në vitin 1990 (dhe jo në vitin 1989 si në vendet e tjera të Evropës Qendrore e Lindore). Deri sa diktatori Hoxha ishte gjallë, diktatura nuk mund të binte. "Një "totalomani" nuk mund të ndalet veçse me vdekjen e diktatorit", shpjegon Kadare.
"Letërsia shqiptare"? Ishte një revistë që dilte në frëngjisht. Hoxha që kishte studiuar në Francë dëshironte të jepte përshtypjen që ai ishte një intelektual liberal. Aspekti pozitiv i kësaj ishte që ai ishte i detyruar të luante këtë rol, për shembull të mos fuste në burg shkrimtarët e njohur të ish-borgjezisë.
Të zgjidhej në vitin 1989 në Akademinë e Shkencave Morale dhe Politike ishte për të një mënyrë për të qenë i mbrojtur. Pushtetarët e Tiranës e lanë të shkojë në Paris "pasi sipas thashethemeve unë kisha marrë shumë ftesa, të cilave pushteti nuk më linte tu përgjigjesha, dhe pushteti burokratik, naiv dhe i verbër i besonte këto zëra. Gjithsesi unë nuk kisha aq shumë ftesa e gjithashtu nuk ishte hera e parë që unë shkoja në Paris". 
2- Ç'mund të na thoni thelbësore mbi atë çka po bëni aktualisht, apo mbi romanin që do të publikoni?
"Nuk më pëlqejnë romanet e mbështetura në fakte reale", rrëfen Ismail Kadare. Edhe pse fillimisht ai është bazuar në mënyrë të pjesshme mbi realitetin: në Gjirokastër, qytetin e tij të lindjes, guerrilasit qëllojnë mbi pushtuesit gjermanë, të cilët shkuan në shtëpinë e një mjeku. Që të mos merrej si bashkëpunëtor, mjeku u kërkoi atyre lirimin e pengjeve. "Isha 7 vjeç, kur i gjithë qyteti ishte dënuar pse kishte gjuajtur mbi gjermanët. Unë dëgjoja muzikën në lagjen time. Në këtë qytet të gurtë mesjetar, e gjithë bota pëshpëriste se doktori kishte ngrënë darkë me gjermanët. Kjo darkë e famshme, në shqip "darka e gabuar" u kthye në një "darkë e tepërt", ka mbetur në kujtesën time. Dhe gjatë viteve kam vazhduar të kërkoj diçka që nuk ka qenë e qartë"...
Pjesa tjetër e romanit është imagjinare. Përveç pengjeve, do të kishte edhe një farmacist hebre të liruar nga një kolonel gjerman, i cili ideon një komplot gjigand për të rrëzuar regjimin. Kadareja shpjegon ndër të tjera edhe arsyen pse hebrenjtë në Shqipëri nuk u persekutuan asnjëherë nga gjermanët. Një rast i rrallë ky.
Tortura dhe kulti i Stalinit
Çmenduria e papërballueshme e torturuesve, e shpalosur në këtë roman është sigurisht imagjinatë e tij, por autori pohon se "realiteti e tejkalonte këtë; ka pasur tortura më të tmerrshme akoma".
I ftuari ynë tregon gjithashtu se si militantët komunistë shqiptarë këndonin me eufori himne staliniste:
"Ne që kemi Stalinin për baba/ do të derdhim gjakun/ deri sa të valëvitet mbi tokë/ flamuri me drapër e çekan"
Dhe kur Stalini vdiq, udhëheqësit fanatikë shqiptarë janë ulur në gjunjë përpara statujës së tij. 
Pyetjes se nëse tmerret e censurës totalitare e kanë ndihmuar për të dhënë më të mirën e talentit të tij prej shkrimtari, Ismail Kadare i përgjigjet: "E kam gjetur tashmë këtë mendim, tek Homeri: Zotat na dhanë fatkeqësinë që ne mund t'i transformonim në krijimin e rapsodive. E kam menduar gjatë kohës që isha nën regjim: cili ishte ndikimi i tij mbi të shkruarit tim? Mendoj se ai nuk ka ndryshuar. Nuk jam bërë as më shumë e as më pak i guximshëm, pas rënies së komunizmit. Romani im më antitotalitar "Pallati i ëndrrave" është publikuar në vitin 1981, gjatë vitit më të zi të diktaturës. Stili im, mënyra e ndërtimit të frazës, të shkruarit mbetet i njëjti. Janë gjëra të palëvizshme".
3- Ç'mund të themi thelbësore mbi botën, kështu si është?
"Në çdo epokë ka mall për një "të kaluar". Në kronikat egjiptiane që datojnë 4000 vjet, kam lexuar fraza nostalgjike për kohët e shkuara..."
4- Cila është hipokrizia më e madhe e kohës sonë?
Toni i të ftuarit tonë vishet nga emocioni dhe bindja e fortë: "Flitet shumë për dënimin e krimeve të fashizmit, të komunizmit, por kemi harruar një ndër krimet më të tmerrshme, që nuk është dënuar asnjëherë aq sa duhet: dhunimi i grave gjatë luftës. Në Ballkan, përdhunimi i grave ka marrë përmasa të papara dhe me mënyra të tmerrshme: përdhunimi i bijave përpara vëllezërve dhe prindërve, nënave përpara burrave dhe fëmijëve të tyre. Një turp për të gjithë ata që kanë preferuar të heshtin dhe të mos flasin. Përdhunimi, si mjet lufte, si një art për të thyer dhe për të poshtëruar në një mënyrë të paimagjinueshme. Një thyerje morale familjare. Tashmë, të gjithë fëmijët që ishin 8 vjeç dhe kanë parë gjithë këtë, si duhet të sillen? Është tragjike. Dhe pas këtyre krimeve, ka nga ata që provojnë përbuzje karshi këtyre grave që kanë pësuar këtë tmerr".
5- Tendenca që ju bën të shpresoni më shumë?
Ai e pranon se falë medias, që bën gjithnjë kritika, vihet re rritja e solidaritetit njerëzor. Ai na jep shembullin e dënimit të shkrimtarëve në Kinë, ku 100 mijë syresh, janë poshtëruar, rrahur dhe janë tërhequr zvarrë në fushat e orizit. "Një tragjedi që unë e njoh, pasi shqiptarët ishin aleatët e Kinës. Kam qenë pjesë delegacionesh dhe kam qenë atje. E kam përshkruar këtë në romanin tim "Koncert në fund të dimrit". Por shumë njerëz nuk flasin për këtë. Është trishtuese, por shkrimtarët nuk ndihen më solidarë", - thotë Kadare. 
6- Dështimi më i madh i jetës suaj?
"Dështim apo pamundësi që vjen nga letërsia? Do të doja që librat e mi të luajnë një rol për lirinë e popullit shqiptar".
7 - Motivimi juaj thelbësor?
"Nuk kam rrugë tjetër veç të shkruarit. Jam vetëm shkrimtar. Shpesh, një shkrimtar punon mbi gjëra mbi të cilat ai nuk duhet të shkruajë. Brendia e një shkrimtari është si një lloj depoje: ai duhet të dijë të zgjedhë atë çka ai nuk duhet të shkruajë, të dijë të zhysë një subjekt, të lirohet nga "energjia negative". Duhet që të punojë në kokën e tij që të mund të thotë: "nuk kam nevojë që ta shkruaj këtë".
Ismail Kadare shpjegon atëherë që, për të, letërsia është një jetë paralele. Me raste ajo ndihmon jetën, por ajo është gjithashtu e sulmuar nga jeta. "Jam kundër sloganit të përjetshëm: letërsia përfiton nga jeta". Ajo duhet gjithashtu të dijë të mbrohet. Jeta është miku dhe armiku numër 1 i letërsisë, sepse ajo bën presion për të shkatërruar letërsinë. Ajo dëshiron që shkrimtarët të bëjnë të tjera gjëra, në vend që të shkruajnë!"

*Marrë nga "Canal Academie"- Radio Academique Francophone sur Internet

24 Komente

"Një "totalomani" nuk mund të ndalet veçse me vdekjen e diktatorit", shpjegon Kadare.
 

I ke ra kokes "Robi me Syze",

bile-s me lejoni te shtoj edhe konkluzionin tim vetjak:

Komunist i mire eshte vetem 1 komunist i penduar.....

"Ismaïl Kadaré, membre associé étranger de l’Académie des sciences morales et politiques "

Te shkretit i shkoi jeta duke mbajt peshqira dhe duke sjell gota me uje. Po nejse me mire kshu ne Paris sesa Prof.Dr.blabla ne Shqiperi.

"Në çdo epokë ka mall për një "të kaluar". Në kronikat egjiptiane që datojnë 4000 vjet, kam lexuar fraza nostalgjike për kohët e shkuara..."

 

Perle fare. Per mendimin tim ky lloj malli shafaqet ne dy lloj formash, ne dukje te kunderta. Njeri i drejtperdrejte, ai nostalgjik, i tipit " eh iken ato kohe e nuk vijne me" dhe tjetri ne variantin e kundert "ajo kohe nuk ka ikur akoma", ku njerezit nuk arrrijne te shkeputen nga mendesia e se kaluares dhe vazhdojne te jetojne te sotmen me te njejtat preokupime, mendesi dhe beteja te perditeshme te se kaluares, te transferuara forcerisht ne te sotmen. 

Ky lloj mendimi eshte entropik dhe semitik. Eshte entropik se bazohet ne ligjin e entropise, eshte semitik sepse ne nje sinagoge kam degjuar gje rabinet e sotem dine me pak se ata te shkuarit (prap entropi). Njerezit jane te shkeputur nga e kaluara (ne nje fare menyre) per aq kohe sa pretendojne qe ato kohera nuk vijne me (prap entropi)

Kete nuk e kisha ditur, por ku e pashe te Albania: Il Paese di Fronte ma hoqi petllen

kur Stalini vdiq, udhëheqësit fanatikë shqiptarë janë ulur në gjunjë përpara statujës së tij. 

"Ishte një revistë që dilte në frëngjisht. Hoxha që kishte studiuar në Francë dëshironte të jepte përshtypjen që ai ishte një intelektual liberal. Aspekti pozitiv i kësaj ishte që ai ishte i detyruar të luante këtë rol, për shembull të mos fuste në burg shkrimtarët e njohur të ish-borgjezisë."
____________

Tall menderen, miku im Kadare, tall.

Enveri nuk na paska futur ne burg shkrimtaret e njohur te ish-borgjezise ?!

Jo mo ! Jo burg, por ua ka kalbur dhe shpirtrat, madje nje shkrimtari "reaksionar", o shoku Kadare, Gjergj Fishta, qe nuk mund te themi se ka qene shoku yt, apo jo ? ia ka hedhur ne ere varrin. Apo s'quhet shkrimtar ky ? Normal, ky ka shkruar ndryshe nga ty, prandaj s'quhet.

Nja ca shkrimtare te tjere, kapercyen kufinjte e Shqiperise, apo jo shoku Kadare ? Martin Camaj psh, mori udhen. Arshi Pipa, gjithashtu. Apo as keta nuk quhen shkrimtare ? Normal qe jo, se nuk shkruanin si ti.

Po nja ca shkrimtare te tjere te Shkodres sidomos, ca gjysme-klerike e gjysme-shkrimtare, ku vajten o shoku Kadare ? Nejse, as keta s'ishin shkrimtare.

Po pse mo shoku im Kadare, pse nuk e mblodhe njehere mire zemren, ta besh gur, e te thuash :

Po shoke, Enveri nuk i fuste ne burg ata shkrimtare te ish-borgjezise qe e kthyen pllaken dhe perulen kurrizet.

Po nejse, ka mundesi te jem ngaterruar une : jam duke folur per shkrimues, qe merrnin lejen e krijimtarise ne Komiteti i Partise dhe pastaj kur ktheheshin tek pallati, fqinjet largonin perdet e anekseve dhe thoshin : sa i zgjuar ky shkrimtari qe kemi ne pallat, e more vesh mo ? Kishte marre lejen e krijimtarise gjashtemujore.

Dhe per gjashte muaj, rrogen e broçkullave ia paguante nje fatkeq qe ishin duke ia ndare nenen ne Spaç, e qe i shkruanin vjershat neper bishta cigaresh.

Hajt shendet o shoku Kadare. Grusht bashkuar, gjithmone.

Hurbi, intervisten e degjove ne frengjisht, e ka perkthyer mire Panorama?

Tjetra, mund te ma thuash me pak fjale ku qendron 'hasmeria' jote me Kadarene?

I  marre ne total, eshte shkrimtar se paku i mire, nga me te miret shqiptare, ka bere te njohur Shqiperine dhe shqiptaret fale publicitetit te tij ne Evrope, ka bere te njohur (sa ka mundur) ne kete menyre dhe kauzen e Kosoves, eshte nga te paktet figura te ketij rangu njohje dhe fame qe ka folur hapur per 'nevojen organike' dhe 'te drejten legjitime' (parafrazoj ne thonjeza, per me shume lexo kete) te bashkimit kombetar, dhe padyshim ka folur dhe vazhdon te flase per nevojen dhe rendesine e de-komunistizimit (per shume gjera qe ne i kemi diskutuar ketu per te cilat ti mesa di je ne nje mendje dhe ke folur vete mjaft ketu).

Ca me teper duhet te presim ne si mase, si popull nga nje shkrimtar dhe elitar te rangut te tij?

Tani ka dhe ai tekat e veta si cdo njeri, qe p.sh. ka qef te hiqet ne intervistat me te huajt pak si disident ose i 'pathyer' nga komunizmi (mgjths dhe kete e ben ne terma ambigue, qe ti shpetoje kritikes mbase nga shqipot lol) apo ndonje teke tjeter, po fundja njeri eshte dhe ai, s'eshte hyjni.

Mos valle vuajme pak nga miti/kulti i individit (dhe kjo midis te tjerash eshte kultivuar rendshem nga komunizmi tek ne, mos harrojme) kur tregohemi kaq te ashper ndaj Kadarese per cdo fije te personalitetit te tij? Kjo e kultit te individit vlen si per ata qe e mbajne per perendi dhe s'pranojne asnje kritike ndaj tij, si per ata qe e gjykojne me kutin e perendise (qe po pati nje fije te mete ja vlen ta vrasim me gure).

Dmth i marre ne total a nuk eshte nje aset i cmuar per shqiptaret/shqiptarizmen, ose ne mos i cmuar po aset gjithsesi, dmth sjell padyshim (me shume) gjera pozitive per ne?

Dhe nese pergjigjesh, te lutem sa me pak emocionalisht, dhe pa e humbur kendveshtrimin e pergjithshem, totalen, qe te mos humbasim ne gjykimin e 1cm katrore te lekures se pemes po ta shikojme pemen si te tere.

Flm. smiley

 

P.S. Kjo vlen dhe per te tjeter qe jane hadhnu me IK  dhe sa here ka tema per te tek Peshku i kane gati kovat e thumbave dhe rumuzeve. lol Dmth jo se duhet ta pelqejne patjeter te gjithe, po desha te shikoj racionalizmin.

OK. Perkthimi eshte ne pergjithesi i ngrenshem, por eshte perkthim i keq. Bukuria e fjaleve apo ideve te shokut Kadare ka vajtur per krunde.

Nejse, nuk jane fasulet e mia keto, "panorama" i di keto pune.

Une thjesht ndalem ne fjalet e Kadarese. Ti xhibi me pyet perse jam kapur keq me Kadarene. OK, ja pergjigja :

Kadareua neper romane, nuk me intereson fort, nuk kam shume kohe. Jam mjaftuar me keto intervistat dhe artikujt e gazetave. Dhe ketu gjej plot xhevahire, dhe per çudi, gjithmone te njejtat. Per shembull, nje xhevahir ishte ai qe theksova me lart. Perse genjeni ju, Monsieur Kadare ?

________

Perkthyesi i "Panorama" e mendon veten po aq te afte sa ta zevendesoje Kadarene. OK :

 Parfois, un écrivain travaille pour des choses sur lesquelles il ne devrait pas écrire.

Panoramxhiu thote :

Shpesh, një shkrimtar punon mbi gjëra mbi të cilat ai nuk duhet të shkruajë.

Kadare nepermjet Hurbineku thote :

NGANJEHERE, nje shkrimtar punon per gjera mbi te cilat ai nuk DO TE duhet te SHKRUANTE.

__________

O panoramxhi,

Edhe gjyshja ime e ka mesuar deri me tani se PARFOIS = NGANJEHERE. Por  per ty, nganjehere = shpesh.

Kadare flet ne kushtore. Sepse, o panoramxhi, Kadare nuk ka aq pantallona sa te pohoje ne AFFIRMATIVE se shkrimtari NUK DUHET. Keshtu qe bota, o perktheqes, ka menduar te rrase kushtoren qe populli kokemadh te kuptoje se Kadare po thote ç'mendon ai, dhe se a e bejne shkrimtaret e tjere, a s'e bejne, kjo eshte tjater pune. Por nejse, meqenese kushtorja eshte pushkatuar qekur dhe nuk i gjendet fara neper gazeta, s'kam perse merzitem.

_________

Dhe serish tek Kadare. Me ka habitur me kete idene e "te mos shkruarit per ca gjera". Dhe them se ketu e paska origjinen heshtja e Kadarese mbi ca çeshtje te tjera ne vitet e lavdishme. S'paska qene pune frike, siç i kemi rene ne qafe, porse ai e mendon vertet se ca gjera nuk duhet te shkruhen. Shkrimtar i çuditshem, vertet. Por mbase e ka fjalen qe nuk duhet te shkruajme nxitje raciste apo gjera te tilla. Po, e vertete kjo, por me duket se ai na quan trapa ne qe e lexojme. Nejse. Muhabet futja-kot.

Hurbi, i ke anashkaluar komplet ato qe kam shkruar me lart, te cilat s'ishin per kete interviste apo per intervista te tjera, po per Kadarene ne pergjithesi si shkrimtar dhe si shqiptar i njohur, 'elitar' qe kam thene.

Besoj kam folur teper qarte per c'fare e kisha fjalen.

Anashkalimi zakonisht s'eshte shenje e mire per qenesine e argumentave, ashtu si perqendrimi totalisht ne nje detaj kur pyetja/ceshtja shtrohet ne pergjithesi per dicka, ose nje individ (ne kete rast Kadarene) zakonisht behet si shenje evitimi. smiley

Une e shtrova ceshtjen per Kadarene ne pergjithesi ngaqe e kam pare qe sa here permendet ai ti ke me shume kritika per te, ashtu si dhe disa te tjere.

Nuk eshte e thene ti pergjigjesh xhanem, po thjesht isha i interesuar ne arsyetimet e Kadare-gure-hedhjes. smiley

Xhib.

Kadare sa here jep intervista aq here demton veten, tek lexuesi Shqiptar.

Kadare eshte shkrimtar i mire, i njohur, shkrimtari me i njohur Shqiptar, ska dyshim.

Po kane qene dhe jane edhe sot, shume shkrimtare qe rrin larg intervistave, larg masmedias, larg opinioneve  politike.

Shkrimtari shkruan, e rendesishme mbetet vepra, jo personi, autori.

Kadare duhet te flase vetem per  letersin dhe kulturen e vendit tij, kur vjen periudha e diktatures, Kadare duhet te heshti, duhet ta kaloje kete pyetje.

Ky duke u munduar te shpetoje figuren e vet, demton veprat e tija.

Mbase Kadare, don me shume veten, se veprat e tija, ne fakt gjithemon keshtu ka qene per te.

Xhibi,

Po une e kam thene njeqind here ç'mendoj per Kadarene, ne te gjitha kendveshtrimet. Edhe si shkrimtar, edhe si shqiptar, edhe si njeri, edhe si kandidat Nobeli. Dhe kam qene goxha i lakueshem sepse nuk kam hedhur poshte asgje, paraprakisht.

Kadare-shkrimtar :

Nje shkrimtar i mire. Si qindra e qindra te tjere neper bote. Nganjehere kur e lexoj shqip, nuk me pelqen. Ne frengjisht, dmth ne perkthime, po. Perfundimi : stili i Kadarese ne shqip nuk me pelqen. Ka ca fjali qe me pushkatojne fare. Pastaj uroj fatin qe shqipen e flasin vetem shqiptaret dhe qe frengu lexon perkthime. Sa per temat qe kap ai, tema e gjakmarrjes me shkaterron nervat. Teper idilike, teper pastorale, teper e distiluar. Kadare mbetet nje romantik i pandreqshem, por vetem ne romane. Sepse ne realitet, ai eshte nje realist nga me te pameshirshmit.

Kadare-shqiptar :

Ka bere goxha per Kosoven, me shkrime e gjera. Shume bukur. Ka ide te qarta perendimore. Shume bukur. Por nganjehere futet ne livadhe te huaja dhe atje e humbet fare topin.

Kadare-njeri :

Ketu jam me sqeptiku. Kurrfare konsiderate. Po te ishte qe ta gjykonim nen driten e moralit te Jankelevitchit, Kadare del ne po ate rang si ndonje bavarez qe hante salçiçe Mynihu ndersa ca bashkatdhetare te tij beheshin sapun. Me nje fjale, nje oportunist, frikacak, dhe per me teper i paafte te shohe veten perballe, qofte dhe pas pilafit.

Kadare-kandidat :

Cmimi do te ishte nje fitore per Shqiptaret, POR PER EKSPORT. Dmth, per shitje imazhi te Shqiperise ne vendet e huaja, kjo do te ishte nje reklame tejet e çmuar. Gjuha shqipe, populli shqiptar, etj. do te fitonin nje dukshmeri teper te mirepritur. Ndersa PER KONSUM VENDI, ky çmim do te ishte nje katastrofe. Sepse do te thote se mund te jesh nje njeri i vockel dhe te nderohesh teper lart. Dhe kjo nuk te shtyn te japesh me te miren tende si njeri, sepse ne fund te fundit, ai i rendomti do te fitoje e do te nderohet. Megjithate, siç e kam thene nje here, pas fitores se Herta Muller, Kadare dhe Kundera do ta kete te veshtire. Sepse Akademia nuk do te mundej, them une, te dekoroje dy antipode. Megjithate, kete e them me rezerva, sepse mbase pas 10 vjetesh, fryma e Akademise do te kete ndryshuar. Por tani per tani, per pak vite, nuk e shoh Kadarene si fitues.

_______

C'te te them tjater ? Tungatjeta se m'u mbaruan baterite. 

Hurbi

mi ke marre nga goja e s`kam shume cfare te shtoj...e keqja jone qendron ne faktin se nuk jemi objektiv perballe historise tone dhe figurave te kesaj historie.

Do perqendrohem te Kadare - njeri:

Ne shume intervista ai e ka pohuar faktin se ishte frikacak dhe e ka mohuar rolin qe donin ti vinin si disident medioker te ndryshem dhe sahanlepires te te gjitha ngjyrave. Pushtetaret e ketyre viteve perfshihen ne rolin e ketyre mediokerve per dy arsye te thjeshta se vete ishin te inkriminuar si Kadare me sistemin diktatorial dhe per te mos i qitur telashe vetes. Shume prej tyre jane shpehur se me largimin e tij nga Shqiperia si refugjat politik i dha grushtin vendimtar atij sistemi. Gje me qesharake se kjo nuk ka.

 Kadareja deri ne fund i mbeti ushtar besnik atij sistemi per arsye personale apo nga frika e di vete ai. Por sot mendoj nga dilema, pasiguria, frika qe kishte ne vleresimin e figures se tij nga pushteti demokratik qe do pasonte. Sigurisht deshironte ndoshta qe ai sistem te liberalizohej sado pak por kontributi i tij per demokraci dhe ne rrezimin e sistemin eshte zero. Ishin me mijra shqiptare qe u perleshen me forcat e atij rregjimi, nje pjese e madhe u arrestuan, torturuan, vdiqen ne duart e xhelateve e nuk u dihet varri e hyne ne ambasadat e huaja ne korrik te `90. I rrezistuan presioneve te ndryshme te rregjimit ato dite ne ambasada, me prerje uji e pa ushqim. Prisnim nje sinjal nga Kadare e shoke ato dite, por ky sinjal ishte ne sherbim te rregjimit. Kur ne ndjeme fundin e ketij rregjimi Kadareja ne mitingun e organizuar mbas largimit te mijra bij e bijave te futur ne ambasada, tregoi burracakerine e tij duke ofenduar me mijra familje shqiptare e keta heronj te demokracise qe nuk kursyen as jeten me fjalet: Iku jashteqitja e Shqiperise.

 Largimi i tij nuk pati ndonje fare jehone pasi ne ate kohe largoheshin cdo dite me mijra shqiptare. Interesant do ishte te publikohej intervista e tij e dhene ne France si refugjat politik. Kadare nuk u largua se kishte frike nga rregjimi atehershem por nga pasiguria qe sillte e ardhmja per te ne Shqiperi, per te shpetuar nga kerkesa e llogarise. Si konkluzion mund te thuhet se Kadare ishte e keqja me e vogel po te llogarisesh qe Gramoz Ruci e shoke qe terrorizonin popullin ne ate kohe akoma perfaqesues te popullit e funksionare te larte jane.

 

Une mendoj se nuk mund te jesh i persosur ne gjithçka,ne te gjitha rolet.Konsiderata me e larte qe ka Hurbi per Kadarene eshte ne qendrimin qe ai mban ndaj Kosoves e cilesia e librave te tij , i pelqejne sidomos ne frengjisht.Po mire mor njerez ,sikur vetem per keto te dyja ,ju duken pak?Une nuk i lexoj fare intervistat e Kadarese,jane kaq te merzitshme ,nje bla-bla -bla e pafund.Le te lexojme me mire librat e tij.Kam mbetur jashtezakonisht e emocionuar librin e fundit te tij "E penguara"kam patur peshtypjen se tashme kish thene gjithçka mund te thoshte e sidomos nuk kam besuar se pas 90-es mund te bente ndonje gje te hajrit.Ky eshte nje poezi,hymn .Nje shprehje e rralle e dashurise per njerezit.Kaq te embel nuk e kam lexuar kurre.

Hurbi, flm per pergjigjen, mgjths me duket se i ke kushtuar pak vemendje disproporcionale ne kategorite e replikes. P.sh. ne kategorite, sipas ndarjes tende, "Kadare shkrimtar" dhe "Kadare si shqiptar" mendoj duhet te ishin dy kryesoret, sidomos kjo e dyta, jo se kjo eshte funksioni i shkrimtarit, porse per te pak a shume ka konsensus qe eshte nje nga shkrimtaret me te mire shqiptare te koherave tona, neqj s'ka shume debat ne kete pyetje (tjeter gje analiza letrare, flas si vleresim te pergjithshem).

Kurse si shqiptar i njohur, them se ka bere mjaft, ne te gjitha pikat qe permenda, dhe kjo duhet vleresuar. S'eshte kollaj per nje shkrimtar aq te njohur p.sh. te flase hapur per bashkimin kombetar apo gjera te tjera qe s'jane dhe aq 'politikisht korrekte' ne Evrope (ne kalkulimet personale mund te themi qe mund te humbase nje mase te madhe lexuesish/parash), por dhe per Kosoven, etj.

Kurse si njeri, pse duhet te na interesoje shume ca njeri eshte Kadareja, persa s'kemi te bejme me te ne rang familje ose shoqerie?

E thene shkurt, nqs pyetja do shtrohej "Do ishte me mire apo me keq per ne si popull te kishim dhe nje ose dy Kadare te tjere?" dhe pergjigjia do ishte "po", them se qe ketu duhen nisur gjykimet ose analizat per IK ne pergjithesi, apo cdo elitar te nivelit te tij.

 

P.S. Hiqjani tallonat Hurbit se late nam. E keni bere Peshkun si kamp perqendrimi per te gjithe qe ju kritikojne Enverin dhe komunizmin. smiley

E pat dhe puna e Ismailit. Lajmi erdhi te djelen ne mengjes dhe deri tani nuk eshte pergenjeshtruar as nga shkrimtari, as nga perfaqesues te tij. Kjo do jete intervista  ime e fundit, mesohet t'u kete thene ai dy intervistuesve mongole, korrespondente vullnetare te gazetes "Lindja eshte e verdhe si qumesht pele" te provinces Xhenghis K. Keta s'u kishin besuar vesheve, kishin hamendesuar e pyetur qe pse, pse, pse zoti kadare, si eshte puna, semundje e fshehte, dashni... mos keni takuar perseri Larisen, apo Lida Snjeginen nga Saratovi, jeni konvertuar, u kane mbushur mendjen deshmitare te jehovait, keni krize krijimtarie, u duken dokrra ato qe shkruani me sindromen e Gogolit te shprtrave te vdekur 2, keni zbuluar ndonje komplot te tempullareve? Te gjitha hamendjeve shkrimtari shqiptar iu pergjigj ne menyre te thuket "ncuk", si te ishte nje sfnks. Kur mongolet e lodhur u bene gati te dorezoheshn, papritur zoti kadare u tha me peshperime te ngasheryer: "shkaku eshte... eshte... peshku pa uje". Pergjigja nuk e sqaroi prapeseprape punen, korrespondentet filluan te hutuar te krruanin koken (te cilen gje CNN e pershkroi si nentitull "mongolians scratching their heads" c'ka u pasua nga dhjetra karikatura amatoresh te derguara me email ne ate redaksi. Edicioni special i CNN u quajt "Me ngjan se puna e ismailit mori fund&quotsmiley; zoti kadare njihet per te folur mjegullor qe ne kohet e vjetra, kur sic thote edhe vete "ashtu ishte puna". Pas shume kembenguljesh u mor vesh per cfare ishte fjala. E pabesueshme, por e vertete. Ishte nje blog. Ku kam fytyre une me te shkruaj, kishte vazhduar rrefimin zemerhapes shqiptari. Me bene per uje te ftohte. Me analiza qe une kurre nuk e kisha menduar qe mund te shkonin aq thelle. Analiza siperore, aq siperore saqe nuk kane nevoje as per leximin e librave te mi. Me bene per pese franga, tha. Studiues te ndryshem thone qe kjo ishte pershtatje per boten frankofone e shprehjes "me bene per pese lek". Njeri nga korrespondentet mori guximin dhe i tha: po nje blog eshte, zoti kadare, mos e mbaj mendjen atje, blogje qe ju lavderojne ka plot, zer tjeter blog, por aty shkrimtari thirri: meazallah! Ne fytyre dhimbja iu perkthye si nje shtremberim i ngjashem me ate prej rakise se keqe. Nderkaq tjetri mongol i tha: zoti ismail, po mos beni keshu per pese franga... t'qelbta. Pese franga t'qelbta sot, pese franga t'qelbta neser, s'jan me t'qelbta ato, iu del era, qe pergjigja e fundit e shkrimtarit i cili ngaqe i pikelluar, u dhuroi mongoleve nga nje hurme arabije ne vend te ndonje libri me perkushtim.

 Emo, sec te ka hyp nje dell histerik krijimtarie keto kohet e fundit! smiley Si eshte puna? Me duket se te ka demtu Mithati.

Pse me erdhi nder mend perrallat e nena Letes e pastaj Tryeza e redaksis.

Kultura e jone eshte e brymosur tek populli heroik e trim per shekuj te shekujve.

Asgje te vertet nuk ka thene E.Hoxha, vetem kete " kjo kultura jone  do ndriçoje popullin Shqiptar per shekuj".

Edhe shikohet qarte. Mendjet e ndritura shkelqejne me madheshtine e tyre ne brigjet e detit A.

Leonardo Sciascia

 Emilio Salgari

Alberto Moravia

Mbase shkrimtaruc karshi Kadares, po kane mbajtur gjithmon nje qendrim distancues nga shtypi.

Camilleri eshte me i dhenun per intervista, pa politizma, i thjesht.

Me ç'te drejte, e bejne kete, nuk e kuptoj.

Kjo nuk eshte katunarizem, bezdisje?

 

 

 

Kur mongolet e lodhur u bene gati te dorezoheshn, papritur zoti kadare u tha me peshperime te ngasheryer: "shkaku eshte... eshte... peshku pa uje". Pergjigja nuk e sqaroi prapeseprape punen, korrespondentet filluan te hutuar te krruanin koken (te cilen gje CNN e pershkroi si nentitull "mongolians scratching their heads" c'ka u pasua nga dhjetra karikatura amatoresh te derguara me email ne ate redaksi. Edicioni special i CNN u quajt "Me ngjan se puna e ismailit mori fund&quotsmiley; zoti kadare njihet per te folur mjegullor qe ne kohet e vjetra, kur sic thote edhe vete "ashtu ishte puna".

 

ha, ha, ha, oh sa kam qeshur! smiley

Qeshu ti emigrant qeshu ...

Pse mos te qeshesh ti . Asnjehere nuk e ndjek emisionin "France -2" me rubriken "perse bien keto daulle e perse zhurmojne keto pipza" Dhe kjo eshte e keqja Juaj se dini shqip nje gjuhe e bezdiseshme ne te shijuar dhe nuk dini frongisht ku e njejta veper e shkpytareve ka shushurimen e ujit te burimit .

Keto kritikat per Kadarene ( perjashtuar pjeseve qe nganjehere  i ngatron me moralizime , ku patjeter ka edhe reagime) me kujtojne nje histori qe bash po kam me te tregue .

Ne nje fshat Malor andej nga zona veriore nje perfaqesues i shkrimeve Letrarae i ardhur nga qyteti po perpiqej te nxiste fantazine e disa nxenesve te klases se shtate fillore ( marashalla ne moshe )

Ndermjet te tjerave kur foli per Bajronin , si nje nga te medhejte e te shkruarave dhe dashamires i Shqiptareve , nxorri esdhe nje portret dhe po ua tregonte nxenesve .

Aty pas pak ngrihet nje qe mbahej se kishte dell e frymezim , del para te gjitheve , i afrohet te ardhurit e sheh ne fytyre dhe i drejton nje pyetje te LLAHTARSHME ( po te shprehemi sipas fjalorit te Hurit )

- E ku i ka mustaket ky zotnia ? E si mund te jesh i madh pa mustake ?

Kjo puna e mjegullimit nuk eshte kaq e thjeshte sa e merrni ju....Sipas studjuesit te konspiracioneve sorossemitiane, te perndriturit Kac Myftari,  te folurin mjergullor Kadare e mori si  semundje ngjitese qysh kur humbi lidhjet me moskoviten Llora. Ne ate bote ende nuk ishte shpikur interneti dhe shkembimi letrave ishte pune me zarar. Deshmi e kesaj kataklizmoje qe do te shenjonte  stilin mjergullor te shkrimtarit, jane vargjet:

Adresat humbem

S`ka letra.

Ti mjegullat,

Une rete

Do t`i dergonim njeri tjetrit,

Gjer sa dhe vete

Te mjegullohemi.

Kurse presidenti Klubit patriotik "Qielli Qurravitet" Quk Qoftlargu, ka aluduar per trafikimin e reve.Per kete i ka derguar nje leter autoriteve ruse ku kerkohet demshperblim sepse, sipas tij, rete kane qene barsa kur jane trafikuar dhe kjo ka ndikuar ne thatsiren qe vijoi pas prishjes me ish BS.

Ne arkivat e ish Sigurimit te Shtetit eshte gjetur edhe nje leter drejtuar nga "Shoqata e Shqiponjave Shpatullgjera" ku Kadareja-njeri  denoncohet per qendrime anti shqiptare qysh kur ishte student. Sikurse behet e ditur, shkrimtari ka flirtuar rendshem me sllavet bukuroshe dhe kjo ka sjelle  si pasoje  lenien ne harrese te ceshtjes se Kosoves. Ne nje cast pendimi, shkrimtari, me ndergjegje te vrare, ka shkruar:

Ne Kafe Artistike bashke jemi prape.

Jashte debora ruse.

Brenda ti.

Shkrofetin brenda meje geni i races:

Prape me sllaven ben dashuri.

___________________

Aha, teper vone, demi eshte bere.

Ja deshmia, e shkruar me doren tende z.Kadare. C na bere more Kadare!

T shitofte Zana* more Kadare

*PS: Per cdo keqkuptues, sqarojme se nuk eshte fjala per Zanen, shoqen tone te ppu e cila ka lexuar se fundmi "E penguara" dhe ka nje mendim te larte per Kadarene smiley

Hajt hajt se edhe ajo t'SHITo kur t'i doje menderja...o lind para se t'arrihej synimi '3 milione'. Te bojne gjemen kto njerez me 9 shifra ne balle.smiley

*PS: Per cdo keqkuptues, sqarojme se nuk eshte fjala per Zanen, shoqen tone te ppu

Hurbi, te hapi pune i biri i Mehmet Shehut, se suportoon disa nga ato qe ka thene Kadareja per veten. smiley

Fevziu: Brenda librit tuaj “Vjeshta e ankthit”, ju sillni aty nje episod qe ka ndodhur midis babait tuaj dhe jush, kur ai ju flet kunder Ismail Kadarese. Madje e quan nje lloj njeriu qe donte te hynte ne sekretet shteterore per t’ia percjelle ato perendimit. Si e gjykoni kete situate? Si shpjegohet qe numri dy i regjimit dyshonte per nje shrkimtar dhe ky shkrimtar nuk ndeshkohej?

Shehu: Keto gjera im ate i ka thene ne momente shume anormale dhe kur ne njefare menyre pa e ditur as vete ndjente ose parashikonte ate qe do t’i ndodhte. Kadareja eshte dyshuar per agjent. Me kane pyetur edhe mua per te nje here, se mos kishte lidhje te babait me Perendimin nepermjet Kadarese, qe shkonte ne Perendim, edhe, si nuk doli gje nga kjo, u mbyll ceshtja. Por Sigurimi e dinte qe Kadareja ishte kunder regjimit dhe une kete e pashe shume qarte ne hetuesi.

Fevziu: Ju kane pyetur ne hetuesi per Kadarene?

Shehu: Po, me kane pyetur, dhe shihja se kishte nje mendim shume shume negativ ne Ministrine e Brendshme per Kadarene. E konsideronin armik.

Fevziu: Ne c’kuptim armik?

Shehu: Armik te regjimit, dhe ata ishin gati-gati te sigurte se ai do te futej brenda. Dhe une kam takuar njerin nga ata njerez qe me kane marre ne pyetje dhe e kam pyetur pse ngulmonin aq shume tek Kadareja ne njefare momenti. Ai tha se ishte hapur dosja per ta futur brenda, por qe u mbyll, u nderpre. Pse nuk e futen brenda? Shkrimtaret, sidomos shkrimtaret e njohur, ne regjime te tilla, pak jane futur brenda, edhe nga ata qe jane konsideruar armiq, madje edhe ne kohen e Stalinit ne BS, edhe ne Shqiperi, ose ne periudha mjaft te ashpra sikurse ajo menjehere pas pushtimit te Cekosllovakise, psh Hrabali apo Kundera. Hrabali e ka botuar kryevepren e tij me 1969, te nesermen e pushtimit, ne nje kohe shume te eger. Nuk ishte kollaj t’i burgosje, gjeja me e mire ishte qe t’i kontrolloje, t’i trembje, t’i mbaje ne zap nepermjet censures. Por kohet e fundit degjova fjalen e nje shkrimtari te njohur hungarez, Adam Bodor, i cili ka qene edhe ne burg ne vitet 50, dhe ai thoshte qe pikerisht kontrolli total qe donte regjimi te vendoste mbi letersine, nxiste te kunderten, d.m.th. qe te behej edhe letersi e mire, edhe brenda asaj qe botohej ne ate kohe. Sepse shkrimtaret arrinin te gjenin menyra per t’iu shmangur censures.

http://www.kohajone.com/html/artikull_17127.html

 

Kjo me poshte s'ka lidhje me Kadarene, po gjithsesi interesante, sidomos per ata qe trumbetojne ketu se ish te perndjekurit duan te hakmerren ndaj bijve te xhelateve te tyre.

Fevziu: Ne momentin qe ju ndodheshit ne burg, ne te njejtat qeli ose ne te njetin burg ku ju keni qene duhet te kene qene dhe shume viktima te regjimit, disa edhe viktima direkte te Kryeministrit Mehmet Shehu. Si ishte sjellja e tyre ndaj jush?

Shehu: Kane ndare buken me mua, kane hequr rroben nga trupi kur une s’kam pasur. Nuk duhet menduar se te burgosurit politike kane qene revanshiste, radikale etj., nuk eshte e drejte ashtu sic paraqitet, ndoshta duan ta paraqesin sot ashtu sepse nuk iu plotesojne kerkesat legjitime qe kane te burgosurit dhe u nxjerrin policine dhe trupat speciale dhe i rrahin dhe nuk u japin ate qe u takon. Nuk jane revanshiste dhe asnjehere nuk kane kerkuar teper dhe jane nje pjese mjaft paqesore e shoqerise shqiptare. Kete une e kam ndier edhe nga njerez qe drejtperdrejt e kane pesuar nga im ate. Nuk me fajesonin mua per ate qe kishte bere im ate ndaj tyre.

Fevziu: A ka pasur ndonje rast, kur dikush I denuar konkretisht per kete drejtim, jeni gjetur ju perballe njeriut?

Shehu: Disa te tille i kam miq.

Fevziu: Qe ishin denuar pikerisht prej Mehmet Shehut?

Shehu: Po. Drejteperdrejt. Ka pasur dore drejteperdrejt im ate lidhur me ta. Disa ma kane thene me vone, pasi ishim bere miq.

Or ti xhib,

A di gje sa lloje qendrimesh mund te kete nje njeri perballe nje ngjarjeje ?

Ta thom û : ka aq lloje sa ç'ka folje veprore dhe vetvetore qe shprehin gjendje apo veprime. Psh, se ti i do llokum :

- te gezohesh, te lumturohesh, te idhnohesh, te pikellohesh, te rrish menjane, te turresh perpara, te flasesh, te heshtesh, te vetevritesh, te bertasesh, te klithesh, te vrasesh, te godasesh, et plot e plot te tjera.

Tani, te vijme tek çashtja jote :

Qe ndonje pizeveng ne ministrine e brendshme te RPSSH ta kishte inat Kadarene, kjo s'me habit fare, sepse edhe sot mund te kete ministra qe e kane inat vete kryeministrin qe e mban ne pune. Deri ketu, asgje e re nen kete diell.

Ti nuk ke pune me numrin e dashamiresve apo hakmarresve te tu. Kjo eshte çeshtje e tyre. Ceshtja jote eshte qe te besh abstraksion nga te tera keto (shqip : qe t'i lesh menjane pa i marre parasysh) dhe te percaktosh sjelljen tende. Kjo quhet ndryshe morali kantian. Ti zoteri nuk ke pune me kunderveprimin e botes ndaj teje, por ke thjesht devizen tende si njeri.

Ne kete kuptim, o xhibi-xhibi, folja e Kadarese nuk ka qene ajo e duhura, nuk ka ditur te zgjedhe foljen qe duhet. E kam perseritur shpesh here, se askush s'te merr me zor per te vrare nje njeri.

Ja psh, me ndiq mire : para pak kohesh, kam lexuar ca gjera nga Lufta e Dyte boterore, mbi Einsatzgruppen, me te tmerrshmit ne frontin e Lindjes, ishin keta qe shfarosnin gjithçka : çifute, cigane, komuniste, partizane, etj.

Dhe aty, gjate masakrave, kishte ndonje qites gjerman qe i vinin rropullite perpjete kur i plasnin sterkat e trurit dhe gjakut ne fytyre. Sepse i qellonin pas qafe dhe e kupton ti qe te vinte sprucoja surratit. Dhe disa prej tyre lekundeshin ne ate qe benin, dilnin menjane dhe villnin, dhe ishin krejt te çoroditur ne mence. 

Oficeret madhore, nje dite, duke e pare gjendjen e ulet morale te disa prej ushtareve, vendosen qe t'iu bejne thirrje te dalin vullnetar kush nuk mund ta beje kete pune. Dhe kishte qe dilnin : me leje ? une s'mundem, dua te transferohem gjekundi tjeter.

Dhe qe ta dish ti xhibi-xhibi, ata transferoheshin pa iu hyre asnje ferre ne kembe, dmth ishte krejt normale qe dikush te mos duronte gjakun apo trute ne ere. Aq me teper tru femijesh 2, 3, 5 vjeç.

C'dua te them me kete ? Dua te them se askush nuk te shtyn gishtin per te terhequr kembezen. Ne nje çast te dhene, mund te thuash : me falni, s'mundem. Ka plot te tjere ne vendin tim. Dhe kurrgje kurrkujt.

Tani merre vesh vete se ku dua te dal. Nese Kadare ishte kunder regjimit, atehere çfare priste ai me qendrimin brenda tij ? Ta reformonte nga brenda ? Dua nje pergjigje une se keshtu nuk shkon.

Kadare mundej fare mire te terhiqej nga jeta publike, pak nga pak, fashitje. Ata te propozojne per nenkryetar Fronti ? Ti ngrihu aty e thuaju : me falni, por une s'mundem. Jo po partia te urdheron ! Te me falni por nuk jam mire nga trute, keto kohet e fundit nuk me ze gjumi mire, dhe hajt shendet, do shkoj te rri diku e te qetesohem.

E kam fjalen qe askush nuk ta ngop nje detyre po qe se vete nuk e pranon. Tani, perse e ka pranuar Kadare, kjo eshte pune tjeter. Jo po kjo pune ka pasur ca avantazhe, them une, s'ma merr mendja se Kadare ka bere te njejten jete me xhaxhain tim qe kur pa detin per here te pare, diku 50 e kusur vjeç, ia priti : breeeeee he nanen, qeka ma i madh se Liqeni i Fierzes.

Tungi-tung o xhibi-xhibi. 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).