Që nuk ishin zogj, e mësova vonë, atëherë kur zbulova se banesë kishin çatinë e shtëpisë tonë. Domethënë familja jonë dhe e tyre, përdornin të njëjtën adresë. Po kush do t’u shkruante atyre? ndërkohë që familja jonë i merrte disa kartolina çdo vit të ri, si dhe ndonjë lajmthirrje për gjyshen, e cila derisa të fliste me motrat në qytet, bëhej si me ethe. Po edhe ata fluturakë enigmatikë, sikur kishin shkëmbime postare. “E shikon? iu erdhën kushërinjtë për vizitë!” – shpotiti im atë një buzëmbrëmje, kur lakuriqtë e natës nisën të dalin të dyfishuar nga skutat e tjegullave. “Edhe ata shkëmbejnë letra mes syresh!” - vazhdoi ai për tu bërë më bindës, rreth çështjes së mbipopullimit të bashkëbanuesve, që gërhitnin pikërisht sipër kokave tona. Pastaj u kthye nga gjyshja, që nuk i ngrinte fare sytë derisa skota e tyre humbiste në muzg. Ndjehej tmerrësisht keq, e gjora, kur ata silleshin si demonë, me ato çjerrjet ngjethëse mbi ballkonin e madh, ku çdo mbrëmje mblidhej e lodhur familja jonë.

“Janë minj me krahë, o bir!” - shtoi mbas pak im gjysh, që të shastisja krejt. “Poshtë barkut kanë katër sisë!”-sqaroi duke i bërë dhe gishtat e dorës së djathtë, si pirosti katërkëmbëshe. Pastaj, për ta përfunduar hutimin tim, bëri me dorën tjetër shembullin si thithnin të vegjlit e tyre, qumështin prej gjokseve të nënave fluturake.

“Nuk kanë katër, po dy sisë!” - e ndërpreu qetësisht im atë, që unë të shpërqendrohesha fare, pasi në disa raste, babai e cungonte magjinë e fjalës. Bëhej i kapshëm, duke sjellë shembujt të thjeshtë e të pranueshëm edhe për një nëntëvjeçar, sa ç’isha në atë vit.

Nuk kaluan pak çaste, të përfundoja se përcaktimi i sisëve të lakuriqit të natës, ishte një lajthitje. “Veç magjistarët dinë të tilla gjëra!” – mendova i tronditur teksa një krenari mbiçmuese më pushtoi për tim atë. Ndaj, para tij, shpesh i humbisja fjalët. E vrojtoja me kujdes nga poshtë, por e vetmja që zbuloja përditë e më tepër, ishin rrudhat që i shtoheshin në ballë, megjithëqë kishte ballë të lartë, i cili donte kohë të plotësohej krejt, ashtu si balli i gjyshit.

I përhumbur, tek mundohesha të shkëputesha nga mendimet rreth rrudhave atërore, një fantazi e skajshme më kaplonte ngadalë: “Vallë, si ishin të vendosura sisët tek një kafshëz fluturake, për së gjëri, apo për së gjati!?” - thosha nga brenda duke e fshehur pezmatimin që më grumbullohej në sy. Po të ishin për së gjeri, sigurisht që përkonin me vendosjen e sisëve të gjyshes, që i ishin tharë dhe me zor i shquheshin veç kur palosej mbi magje, që të lante kokën.

“Ikë tutje! Ç’kërkon nëpër këmbë të mia! As të lahem s’do më lësh? ”- më qortonte sa herë ngeleshim vetëm dhe ngaqë nuk kisha me kë të lozja, e ndiqja kudo. Kur mbaronte së lari, më merrte në prehër dhe duke krehur flokët e gjata e me dredhka, me fliste për gjithçka. Por edhe ky rit pasohej prej peripecish, ngaqë plaka e gjorë deformohej në fytyrë dhe e linte rrëfimin, porsa krehri i trashë prej druri piks, i gdhendur nga gjyshi, i ngecte ndër flokë. Atëherë zgjatja dorën që ta ndihmoja, duke kujtuar se krehri të shkonte poshtë, donte dhe forcën time. “Mos, o bir! Mos, se më dhembin të shkretat!” – ankohej duke ma shtyrë dorën dhe e zhvendosur krehrin më poshtë. Kështu, riti i krehjes mbante gjatë, dhe meqë unë këtë prisja, e pyesja nga më të çuditshmet. Një ditë e pyeta; “Gjyshe, dy apo katër sisë kanë lakuriqët?”  Pastaj e shikova ankthshëm, duke rrëmuar  midis kokërdhokëve të saj.   

 “Cilët lakuriqë, o bir, ata që lahen në det?”- m’u përgjigj po me pyetje, duke dashur t’i shpëtojë bisedës për fluturakët, që i urrente me shpirt.

 “Jo ata, por fluturakët që i kanë foletë nëpër tjegullat e shtëpisë tonë, pra!” – i sqarova i pezmatuar ngaqë nuk më kuptoi. “Ah, mos m’i kujto prapë, o bir!”- m’u kthye ftohtë, por jo prerë që të tërhiqesha. “Ata janë djaj, që pinë gjak ku mund të gjejnë, o djalë! Ndryshe nuk do zgjoheshin kur ne biem për gjumë!?” – ma preu duke më tundur kokën lehtë. Nuk doja më hollësira. Ato që porsa më tha, mjaftonin për një dridhmë tmerri. E kundrova një çast me frikë dhe dyshim. Mbas pak mendova; “Si ka mundësi të lejojë babai, që të jetojnë mbi kokat tona, tërë ata gjakpirës!” Këtë pyetje, vendosa t’ia bëja dhe tim ati në mbrëmje. Ai edhe t’ia bënte të atit të vet dhe, gjyshi i zvogëluar sa një grusht nga hallet, le të na jepte “hesap!”

Ndërkohë, gjyshja e përfundoi të krehurin dhe vërejti se i humba fjalët mbas asaj që më tha, ndaj m’u kthye me të lutura e këshilla, se nuk duhet t’i mendoja më ato shushunja fluturake. Bile, sikur të mos ua hidhja fare sytë, ashtu siç bënte ajo, do të ishte akoma më mirë! Ato çaste ishin tepër të ndjera, shto këtu dhe ankthin që më plasariste humorin, ngaqë nuk besoja se të tilla porosi e kanë të lehtë për tu realizuar. Është e vështirë të bësh shpërfillës një fëmijë, më tepër kur bëhet fjalë për një qenie sa të brishtë në dukje, aq dhe gjakpirëse.

Problemi po më koklavitej. “Sisëmbushurat me gjak!” – mërmërita duke ndjerë se po i kërcitja dhëmbët për herë të parë. Kaq ishte e gjithë puna. Gjithë ai ngazëllim për pritur buzëmbrëmjet me zgjimin tundues të lakuriqëve të çatisë tonë, m’u kthye në trishtim. Dhe një fëmijë i trishtuar në të njëjtin rresht, ku ulet i lodhur deri në rrënim, i gjyshi dhe i ati, kumton argumentin e cunguar të fatit. 

Nuk vononte që mbrëmja të vinte përsëri dhe rrotull ballkonit të gjerë, të radhiteshin fronet e ulët prej druri, të veshur ngasipër me lëkurë dhie. Të meruar nga dita e gjatë e verës, të gjithë uleshin sipas një radhe, që nuk ishte ngatërruar asnjëherë. Për disa çaste e gjithë familja shikonte e pafjalë nga deti, që llashpuriste si i përgjumur valët në breg. Ndërsa tutje në horizont, dielli i përflakur si një lëmsh i kuq, i arratisur nga avlëmenda e gjyshes, përpiqej të shkiste pas Stërkënasë. Vetëm unë nuk shikoja nga deti. Isha përqendruar mbi fytyrat e burrave, në kërkim të rrugëdaljes prej “hallit.” Dhe halli im tani nuk ishte; “Sa sisë kishin ato dreqe? por si i patën lejuar ata të dy, të na rrinin përjetë mbi kokë?!”

Tek më panë që i kundroja me ngulm, ata i shkëmbyen sytë mes tyre dhe u kthyen përsëri nga deti të pafjalë. Misteri i djegies së lëmshit të kuq në horizont, çdo njeri e bën të menduar. Vërtet, ato çaste ishin të dhimbshme, ngaqë qielli përflakej gjithandej si në rastet kur bashkëfshatarët dilnin me fenerët në duar, të përballonin fshatçe ndonjë gjëmë, meqë hidrocentralit të ri e dritëpaktë, nuk i kish ardhur akoma ora, që korrentin ta dërgonte në fshat. Veç, kur e sillte,  madhështia e qindra fenerëve prishej, nën feksin e atyre pak llambave, të ngjitura përgjatë sokaqeve.

“Shiko diellin, bir, mbaj frymën dhe dëgjo zhuritjen, porsa ai të zhytet i gjithë në det!” – fliste plot magji im atë, të më hutonte krejt.

 “Jo, babi, sot e kam me ty dhe gjyshin dhe t’u pyes para se të dalin lakuriqët e natës për gjak!” –i thashë teksa lutesha në vetvete, që dielli të mos binte aq shpejt, ngaqë porsa ai do fikej,  moria e fluturakëve do dilte si me komandë dhe, kur të endej një copë herë sipër kokave tona, si të na studionin sasinë e gjakut të mbetur në rremba, zhdukej nëpër muzg.

 “Pyetëm çfarë të duash, o bir!” – foli butë, - “veç për nëmurin e sisëve të tyre mos më pyet më! E di mirë që kanë vetëm dy!” – shqiptoi lakonik duke mos e ngritur shikimin nga caku, ku dielli gati do prekte në det.

 “Jo, babi, nuk më intereson më nëmuri i sisëve të tyre, veç nëse ke dëgjuar që ato pinë gjak!” – i thashë me një frymë ta tronditja sado pak, në qoftë se ai nuk e dinte këtë. Por ai krejt qetësisht, shqiptoi: “E di, o bir, që thithin gjak, por ende jo nga gjaku yt! Pastaj, edhe ne të rriturve nuk na ka mbetur shumë gjak në rremba! Ndaj, mos u shqetëso!” - shpjegoi urtë duke nënqeshur me siklet. “Si!? E ditkeni dhe bashkë me gjyshin keni lejuar që gjakpirësit të rrojnë mbi kokat tona?” - i theksova me një ton prej të madhi, të ndjenin se akuza ishte e rëndë. Në atë kohë, gjyshja e ulur pak më tutje duke më dëgjuar me kërshëri, vuri lëndueshëm buzën në gaz. “E kush? këta të dy t’i përzënë!? Jo, o djalë, këta s’kanë zemër të vrasin asnjë mizë! - shpotiti ajo dhe u derdh në një të qeshur dufi. 

Gjyshi, që nuk e priste këtë fjalë nga goja e saj, kërceu si sportist nga froni ku ish ulur, dhe trupvogël i qëndroi gjyshes përballë. “E ç’janë këto dokrra që këput!?” – iu kthye zëprishur. “Pastaj, pse nuk ngrihej zotrote t’i përzësh!” – vazhdoi i prekur ngaqë gjyshja se linte të qeshurën. Im atë kur pa gjyshin të turbulluar, iu lut  të mos acarohej më tepër. “Baba, ti e di si flet mamaja, ndaj, mos ia merr për ters!”

 “Po ta ketë gojën fare kënino!” - ia bëri ai dhe shkoi të ulej në fron.

Unë që nuk e kisha parë ndonjëherë gjyshin kaq shumë të revoltuar, të them të drejtën, u frikësova. Por e qeshura që kishte mbërthyer gjyshen, e nuk thoshte ta linte, më dha zemër. Jo për të bërë ndonjë gjë të madhe, por të mos braktisja fronin të paktën, si macja qoshen, sa herë që dikush nga të shtëpisë, gjuante ndonjë mushkonjë me shapkë. Mbas asaj fjale gjyshi nuk u ndje i qetë. E qeshura tunduese e gjyshes e shqetësonte pa masë. I shndërruar krejt në fytyrë, gati dridhej prej poshtërimit që iu bë në sy. Qysh nga ajo ditë, atmosfera e ngrohtë e buzëmbrëmjeve tona aq romantike, u prish. Mbrëmjet që pasuan, vinin të mbështjella me një dantellë akriliku, të ftohtë, gërvishtëse.

 “Sa i keq që jam!” – thosha me vete tek shikoja se të dy idhujt e mi, të cilët i kisha zgjedhur si shembull në jetë, më shikonin vjedhurisht. Shumë herë sikur nuk më shikonin fare. Më shmangeshin për një pyetje të thjeshtë, të cilës ende nuk i ishin përgjigjur. Po nejse, aq shumë sa u shqetësuan atë mbrëmje, vendosa që atë pyetje të mos e kujtoja më kurrë. Le të mbetej një enigmë më tepër për fëmijërinë time plot andralla.

 

***

 

Pasi kaluan disa kohë, mbase dhe tre apo katër vjet, një pasdite më thirri im atë. “Dëgjo, bir!” - më tha shtruar, dikur më akuzove se nuk kam mundur të përzë nga shtëpia lakuriqtë gjakpirës. Më turbullove sa nuk gjeta forca të të thosha as gjysmë fjale. Por duhet të besosh se nuk është e lehtë, ta vësh me ta, o bir! Dikur i ri u mundova, por nuk ia dola mbanë dhe mos mendo se nuk isha i fortë! Ndaj as ti të mos merresh me ta! Sado që të vrasësh, do bindesh veç për nëmurin e sisëve, siç u binda unë dhe asgjë më shumë! Ndaj, larg prej tyre! Ndoshta një ditë, kur të shikojnë që s’ka më gjak për të thithur, ngrihen e ikin vetë!..” – e përfundoi rrëfimin i mallëngjyer dhe heshti sikur kafshoi gjuhën. Ai çast e përmbysi gjithçka. Zemërligur nga ajo që më tha, e shikova tim atë dhimbsurisht, por nuk mund t’i shëroja asnjë nga plagët e vjetra. Plagë që iu gjakosën edhe më keq, ditën që na vdiq gjyshi, ngaqë të gjithë e mësuan merakun e tij të madh. (Pat lejuar të birin, babanë tim, ta vinte qysh në të ri, me lakuriqtë e natës!..)

 

***

 

Kështu, disa vite më pas, unë nuk u trazova fare me ta. Ika nga sytë këmbët, larg shtëpisë tonë me tjegulla, me shpresë se një ditë ata s’do gjejnë të thithin më gjak, dhe do shporren vetë që aty...

 

 2007

 

publikoi "Albania e vogël" 

10 Komente

Shume e bukur. smiley

Ka nevoje per ndonje rregullim drejtshkrimor te fjaleve tek-tuk, po gjithsesi veri nice, dhe flm qe e solle ketu.

Nje pyetje per ty Xhib. A shkruan  poezi apo proze? smiley Nqs shkruan do isha shume kurioze te lexoja dicka prej teje.

“Janë minj me krahë, o bir!” - shtoi mbas pak im gjysh, që të shastisja krejt. “Poshtë barkut kanë katër sisë!”-sqaroi duke i bërë dhe gishtat e dorës së djathtë, si pirosti katërkëmbëshe.

 

Mbrëmjet që pasuan, vinin të mbështjella me një dantellë akriliku, të ftohtë, gërvishtëse.

 

Nuk vononte që mbrëmja të vinte përsëri dhe rrotull ballkonit të gjerë, të radhiteshin fronet e ulët prej druri, të veshur ngasipër me lëkurë dhie. Të meruar nga dita e gjatë e verës, të gjithë uleshin sipas një radhe, që nuk ishte ngatërruar asnjëherë. Për disa çaste e gjithë familja shikonte e pafjalë nga deti, që llashpuriste si i përgjumur valët në breg. Ndërsa tutje në horizont, dielli i përflakur si një lëmsh i kuq, i arratisur nga avlëmenda e gjyshes, përpiqej të shkiste pas Stërkënasë.

 

 

Arrin te krijosh perfytyrime aq te gjalla dhe te paharrueshme me fjale fare te zakonshme. Ashtu si ne fakt ndodh me letersine e mire.

Me pelqen pa mase. Urime.

 

Interesant.

A mund te di emrin e plote te autores/autorit si dhe ndonje te dhene me shume per krijimtarine e saj/tij? Flm

Shume e bukur. Me pelqen vecanerisht stili rrefyes.

Autori/ja nuk eshte rastesisht edhe piktor/e?

 Po mire o Av...Edhe pirosti edhe me kater kembe....!Sikur nuk para vete bre!

Vete o grave, edhe me 4 edhe me 5 edhe me 6.

Mjafton te kete me shume nga 2. 

Po sa mire qe e njeh pirostine, me fal, letersine desha te thosha,  o grave!!!

Rrefim i bukur, detaje intense. Metafora e gjirit familjar, e perdorur shpesh nga ky autor. Nje atmosfere e tille familjare, me ngjyra e stil te ngjashem eshte perdorur edhe te nje prurje e meparshme e ketij autori, me titull "ushtaret". Tregime qe lene mbresa dhe e bejne punen te vlefshme.

Supozoj atuori eshte emigrant ne greqi, nje vend ky sa i afert aq dhe i larget, ku ndjesite ndaj memedheut marrin forma frustracionesh te ndryshme

 

Ka nje ndjeshmeri shume te kendshme dhe menyre rrefimi qe nganjehere ja del te ngertheje minimalen e ta ngjize me hapesiren. Kete kam vene re ne shkrimet e Dhramit ne pergjithesi.

 

flm. M Dhrami

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).