Sot në Shekulli Shinasi A. Rama, duke iu përgjigjur një kritike të Bledar H. Priftit, jep edhe disa mendime në lidhje me përkufizimin dhe rolin e intelektualit publik.

Meqë jam marrë edhe vetë me këtë çështje, madje më shumë se një herë, më duket me interes të komentoj disa pika të artikullit të Ramës të cilat lidhen drejtpërdrejt me të.

Shkruan Sh. Rama:

Si nje person qe merret me idete, d.m.th., me krijimin, shperndarjen e interpretimin e ideve, te mendesive, te botekuptimeve e te vlerave, me autoritet e me kompetence, shpesh te vertetueme me tituj e grada shkencore, intelektuali ka nje vend te vecante ne cdo shoqeri. Qofte si klerik, krijues artistik, studjues apo si profesor, detyra e tij eshte me mbajte gjithnje parasysh te miren e perbashket te grupit te cilit i perket dhe me ofrue zgjidhje profesionale.

Ky përkufizim i intelektualit, si “person që merret [...] me krijimin, shpërndarjen dhe interpretimin e ideve, të mendësive, të botëkuptimeve e të vlerave” është korrekt, por ende tepër i gjerë, për të qenë i kënaqshëm. Nga ana tjetër, element kyç i përkufizimit të autorit është “detyra e [intelektualit] me mbajtë gjithnjë parasysh të mirën e përbashkët të grupit të cilit i përket dhe me ofrue zgjidhje profesionale.”

Vazhdon Sh. Rama:

Si ekspert i dijes per nje fushe te caktuar, intelektuali duhet me dhane analizen ma te paanshme, ma te drejte, te pandikueme nga interesi i momentit, as i tiji si individ e as i atyre qe kane pushtet. Ne kete drejtim, intelektuali duhet te flase me autoritetin e dijes, si zeri i se vertetes, dhe standarti i gjykimit te tij duhet te jete thelbesisht teknokratik, i paanshem dhe i pavarur nga opinioni sundues i kohes. Baza e gjykimit te tij eshte dija qe ai ka per nje fushe te caktuar.

Tani intelektuali përkufizohet si “ekspert i dijes për një fushë të caktuar”, çka i jep autoritet për të folur si “zëri i së vërtetës”; standardi i gjykimit të tij duhet të jetë më një anë “thelbësisht teknokratik”, më anë tjetër i paanshëm dhe i pavarur nga opinioni sundues i kohës. Duke e theksuar edhe një herë konceptin e vet përkufizues, Sh. Rama përfundon se “baza e gjykimit të intelektualit është dija që ai ka për një fushë të caktuar.”

Më në fund, autori përmend Myslym Pashajn, si intelektual që e përdor dijen e vet “për të bërë një shërbim të çmuar publik.”

Sh. Rama e përkufizon intelektualin brenda një artikulli polemizues, ku ndër të tjera kërkon edhe të kundërshtojë kritikat që i ka bërë B. Prifti në një artikull të mëparshëm; çka shpjegon deri diku mangësitë e pohimeve të mësipërme.

Megjithatë, ndoshta ky do të ishte edhe rasti për të sqaruar disa aspekte të figurës së intelektualit në shoqërinë e sotme, të paktën shqiptare, dhe të rolit të tij publik.

1. Në emër të kujt flet intelektuali?

Sh. Rama thotë, pak a shumë, se intelektuali mban parasysh të mirën “e grupit të cilit i përket.” Po cilit grup tamam? Individi në shoqëri u përket shumë grupeve njëkohësisht: fisit të vet, komunitetit të pallatit ose lagjes ku banon, institucionit ku punon, fshatit të gruas, sindikatës, një partie politike, një lozhe masonike, këshillit të koleksionistëve të fluturave, një komuniteti virtual në Internet, klubit të gjuetarëve, e kështu me radhë. Prandaj, për mendimin tim, intelektuali është i tillë vetëm kur i kapërcen interesat (ose “të mirën”) e grupit të cilit i përket, për të folur si tribun ose përfaqësues i interesit publik.

2. Intelektuali dhe eksperti

Sh. Rama nuk duket t’i japë ndonjë peshë dallimit të intelektualit nga eksperti; sa kohë që mjaftohet ta cilësojë të parin si “ekspert të dijes në një fushë të caktuar”, standardi i gjykimit të të cilit është “thelbësisht teknokratik”. Dëshira për të theksuar nevojën e pavarësisë së intelektualit nga partitë politike (që është temë kryesore në artikull), ndoshta e bën të harrojë se intelektuali dhe eksperti janë dy lloj kafshësh tepër të ndryshme mes tyre. Në diskutimet tona këtu në blog, kemi vënë në dukje se intelektuali zakonisht flet për një çështje të caktuar, ndërsa eksperti zakonisht merret me të; sikurse kemi sqaruar se shpesh intelektuali është ai që formulon pyetjet, ndërsa eksperti ai që ofron përgjigjet në lidhje me pyetjet. Gjithsesi, dhe pavarësisht nga objeksionet që i janë bërë këtij përkufizimi (timit dhe të Pishakut), nuk besoj se do të kundërshtojë kush faktin se dallimi mes intelektualit dhe ekspertit nuk ka të bëjë me shkallën e ekspertizës përkatëse, por me raportet e njërit dhe të tjetrit me interesin publik.

3. Shembulli i Myslym Pashajt

Myslym Pashaj, në përpjekjet e veta kundër marrëveshjes detare me Greqinë, veproi njëkohësisht si ekspert dhe si intelektual; ekspertiza që kishte në kartografi e lejoi të interpretonte aspektet teknike të marrëveshjes, por ishte zotimi publik që e vendosi në rolin e intelektualit. Një ekspert mund të ishte mjaftuar t’i dërgonte një promemorie institucionit përkatës; por një intelektual realizohet si i tillë jo falë parametrave të ekspertizës së vet, por në masën që komunikon publikisht, qoftë me institucionet qoftë me publikun vetë. Megjithatë, Myslym Pashajt nuk i mjafton një gjest i vetëm, sado i virtytshëm dhe i bujshëm, për t’u quajtur intelektual publik; tani për tani, ky atribut i takon vetëm gjestit vetë.

4. Ekspertiza e intelektualit

A duhet të jetë intelektuali doemos ekspert në fushën ku angazhohet publikisht? Sh. Rama beson se po; unë jam i mendimit të kundërt. Sa kohë që mbron interesat e publikut, intelektuali mund thjesht të mbështetet në opinionin e ekspertit, për të çuar përpara argumentin e vet. Këtu rolet janë të ndryshme dhe ndryshimi mes roleve ka rëndësi themelore për funksionimin e debatit publik. Siç e ceka pak më lart, roli i ekspertit zakonisht nuk është të flasë, as t’i flasë publikut; por të veprojë, duke ofruar zgjidhje të problemeve. Një ekspert që flet për fushën e vet nuk është intelektual, por popullarizator ose mësues; një fizikan që shpjegon në televizion se çfarë është radioaktiviteti, ose një inxhinier i punëve publike, që ilustron funksionimin e rrjetit të ujërave të zeza, nuk janë intelektualë – edhe pse kryejnë një shërbim publik të vyer dhe të domosdoshëm. Nga ana tjetër, çdo intelektual e ka një fushë ku është ekspert, por kjo ka të bëjë më shumë me aftësinë tonë, si qenie sociale, për të luajtur njëkohësisht role të ndryshme në shoqëri.

5. Horizonti i debateve

Me përkufizim, eksperti priret gjithnjë ta ngushtojë objektin e fushës së vet, sepse vetëm ashtu mund të thellohet në të dhe të kuptojë diçka më tepër, ose të marrë vesh çfarë ka që nuk shkon e të ofrojë zgjidhjen. Megjithë ekspertizën teorike që mund të ketë, sfidat me të cilat ndeshet zakonisht eksperti janë tepër konkrete dhe kërkojnë zgjidhje njëlloj konkrete, edhe pse kjo zgjidhje zakonisht do të arrihet përmes procesesh abstrakte të sofistikuara. Intelektuali, nga ana e vet, mund të sugjerojë edhe ai zgjidhje, nga pozitat e interesit publik; por roli i tij është më tepër të shërbejë si katalizator debatesh, rol të cilin e luan duke ndërmjetësuar midis fushave të ndryshme të ekspertizës. Kështu, le të përfytyrojmë një person që vuan nga veshkat por nuk ka të ardhura të mjaftueshme për të paguar për shërbimin e dializës as për transplantimin e veshkës; njëkohësisht, ka të birin në universitet, por nuk arrin ta ndihmojë dot me shpenzimet përkatëse; dhe më në fund është në konflikt me bankën, në lidhje me këste të papaguara të huasë që ka marrë për të blerë shtëpinë ku banon. Ky person ka nevojë për ndihmën e mjekut ekspert urolog, të ekspertit të sigurimeve shëndetësore, të ekspertit të huave bankare dhe të një avokati ose financieri të specializuar në çështje të falimentimit; sikurse ka nevojë, sado të tërthortë, për një intelektual që të ngrejë zërin, në publik, për pafuqinë e individit përballë institucioneve, në shoqërinë përkatëse. Nga kjo pikëpamje, intelektuali merret me çështje gjithnjë më abstrakte sesa eksperti; duke manovruar në zonat “e hirta” mes fushave të ekspertizës dhe duke synuar një vizion më të larguar të çështjeve, por vetëm për t’i rrokur këto në tërësinë e tyre dhe në marrëdhëniet me çështje të tjera, të fushave të tjera.

6. Pavarësia e intelektualit

Këtij aspekti Sh. Rama i jep rëndësi të posaçme, në kontekstin e artikullit të vet; duke theksuar nevojën që intelektuali të jetë i pavarur nga partitë politike dhe interesat partiake. Megjithatë, e çuar në ekstrem, edhe kjo kërkesë nuk më duket se mund të përligjet, meqë pavarësia e plotë nuk mund të arrihet veçse me koston e irrelevancës, madje edhe po të realizohet ai “emigrim i vetimponuar” i intelektualit nga shoqëria, për të cilin flet autori. Edhe sikur intelektuali t’i shpërfillë konfliktet politike dhe të distancohet prej tyre, vetë roli i tij si zëdhënës ose tribun i publikut e bën palë të këtyre konflikteve; pikëpamjet e tij do të shfrytëzohen nga forcat politike, duke u amplifikuar ose hedhur poshtë, sipas rastit. E vërteta është që si e majta, ashtu edhe e djathta, normalisht kanë intelektualët e tyre; që kjo është vështirë të realizohet në Shqipëri, shpjegohet drejtpërdrejt me mungesën pothuajse totale të ideve nëdebatin politik të atjeshëm. Mirëpo, që politika shqiptare është primitive dhe konsiston kryesisht në veprime taktike për të siguruar, mbrojtur dhe përjetësuar pushtetin e disa individëve, kjo nuk do të thotë se intelektuali shqiptar duhet të jetë i pavarur prej politikës. Jam i sigurt se edhe Sh. Rama vetë nuk e kishte parasysh këtë implikim të tezës së tij; sepse edhe ai, si intelektual publik, është pozicionuar me qartësi të madhe në lidhje me disa probleme themelore të politikës në Shqipëri; probleme që edhe politika duhej t’i kishte vënë në fokus, por që nuk i ka vënë, për arsye burracakërie, ose ngaqë nuk u kanë shërbyer drejtpërdrejt interesave meskine të këtij ose të atij grupi.

7. Roli arketipal i intelektualit

Intelektualët vërtet kanë ardhur duke u bërë protagonistë të jetës publike gjatë shekullit XX, por roli që përmbushin në mekanizmat e komunikimit social nuk është i ri; sipas rastit, shoqëritë gjithnjë kanë pasur nevojë për zëdhënës, ndërmjetësues dhe lehtësues të marrëdhënieve midis palëve. Historikisht, këto funksione janë përmbushur nga priftërinjtë më parë, nga mësuesit më pas; me të dy palët përfaqësues të pushtetit alternativ soft të dijes dhe të fjalës, i cili i kundërvihet pushtetit të forcës, që buron nga shteti, krahu i armatosur, ose tradita patriarkale. Që sot kemi nevojë, para së gjithash, ta përkufizojmë intelektualin në mënyrë të tillë që ta dallojmë prej ekspertëve nga njëra anë dhe politikanëve nga ana tjetër, kjo ka të bëjë sidomos me fytyrën e shoqërive moderne, të kontrolluara nga politikanët dhe korporatat nëpërmjet kastave të ndryshme teknokratike: juristët, financierët, mjekët, siguruesit, përgjuesit, ekonomistët, programuesit, bombarduesit dhe administratorët e rrjeteve telematike.

 

 Shënim: Marrë nga Peizazhe të fjalës me lejen e autorit.

19 Komente

 Besoj se Shinasiu e lexon ''PPA''. E lexova kunderpergjigjen e tij dhe ve re qe zgjatet dhe sterzgjatet ne idete qe shtron. Besoj se kjo e ben pak te rremujshem dhe ja ngaterron mendimet duke lindur keqkuptime qe Vehbiu ja ve re me te drejte. Nuk besoj se Shinasiu nuk i di keto diferenca midis intelektualit dhe ekspertit, por arsyeja, besoj dhe deshiroj, te jete stisja e tepert e fjaleve. Me shkurt dhe me konciz, te lutem Shinasi. 

Sigurisht eksperti dhe intelektuali jane dy krijesa te ndryshme. Mehmet Oz, nje kirurg-zemre i shkelqyer ka thene qe pas 5,000 operacioneve qe kishte bere, do vazhdonte te bente edhe 5,000 te tjera apo do i kushtohej edhe jetes publike ne favor te njerezve pa perkrahje. Sic e dime, vendosi te dyten, te beje operacine vetem nje dite ne jave dhe pjesen tjeter te javes t'ja u kushtoj publikut te thjeshte. Ja pra ky eshte intelektuali i mirfillte qe s'ka asgje te perbashket me nje tjeter kirurg te shkelqyer qe vazhdon vetem ti perkushtohet zanatit te tij. Ajo qe i bashkon te dy eshte vetem eksperti i zemres.

Shinasiu eshte nje intelektual i kompletuar, jo vetem se ekspertiza e tij eshte e fushes shoqerore, por ai e perdor kete ekspertize pa asnje perfitim personal. E perdor vetem per te miren e pergjitheshme. Sikur 10 persona te ishin si Shinasiu, ne fillimet e demokracise, shqiperia do te ishte ndryshe dhe lideri qe kemi do ishte nje specialist zemre ne ndonje klinike private. Fatkeqesisht per hir te servilizmit, interesit te ngushte personal, agjenturave qe jane shtruar kembekryq ne shqiperi dhe mentalitetit me te keq katundar qe ekziston, shteti shqiptar eshte ne kete derexhe...

Intelektuali dmth qenka "Expert +"?

Sigurisht qe intelektual quhet ai qe  se pari eshte ekspert ne nje fushe. Kjo, pasi tregon nivelin e zgjuarsise se nje personi. Por  vetem kjo ama, nuk mjafton. Eksperti qe vuan per te tjeret, qe nuk i mban syte dhe zemren te mbyllur kundra padrejtesive. Qe vuan bashke me te vuajturit dhe ngre zerin ne mbrojtje te tyre. Qe nuk e trembin dot larot e politikes dhe servilet qe u shkojne pas. Qe nuk ben kompromise kundra ketyre padrejtesive. E shume e shume te tjera....

Kujto intelektualet franceze, te shekullit te kaluar, qe me thirrjet dhe shkrimet e tyre mbronin te pa perkrahurit, te vuajturit...

Na merzitet me keto "intelektualet" Nuk mu pergjigj njeri Cfare do te thote "intelektual" Kush jane keta?

Myslym Pasha? Atehere sipas ketij shembulli Intelektual = specialist patriot. Por eshte kjo e verteta kur thuhen gjithe keto te tjera te zeza per intelektualet. Jo s'besoj se tere keto qe thuhen per intelektualet jane specialist patriot.

Atehere cfare eshe intelektuali?

Dy intelektuale qe me vijne ne mend, o toko: Abedin Cici dhe doktor Arqileja.

Me verte emo?  I konsideron intelektuale? 

Frutikultura dhe mjekimi popullor per aq sa kane ekspertizen e tyre u duhet nje jehone ta bejne "intelektualizem", mendoj une.  Pavaresisht se sa jane te verifikueshme ne raste praktike, sidomos e fundit, kane nje limit ne perkufizim.  Gjithesesi me ben cudi "thjeshtezimi" yt.

OK Cimi Pra nje specialist ( mjeshter ne pemtari, mjeksi, ekonomi etj) eshte intelektual. Atehere nese percaktimi eshte ne baze te mjeshterise cfare duhen tere keto fjale per varesi e pavarsi te inteltualit, per lepires apo peshtyres intelektuale. Nese disktutohet le te diskuhet mjeshteria.

pemetari! i madh je me ket llaf. mu me ishte ngulit (qe nga shkolla) frutikulture.

Kurseve shume kohe Pf , per te mire te te gjitheve .

Megjithate sec kam nje bindje qe "guri mullirit " do vazhdoje te rrutullohet smiley

Nje percaktim edhe nga fjalore te tjere i jep nje pamje te qarte bazes per te emruar nje intelektual . Po nuk mund te rrijne pa tjerrurr pejzazhe sidomos kur u vjen "zogu ne shteg" intelektualeve te akshamit.

Pra individ qe perdor inteligjencen ne analizen perpunimin e te dhenave dhe mendimet per fenomenin ndodhine apo ngjrjen qe ka ndodhur qe praktikohet apo qe parashikohet te ndodhe apo te praktikohet.

Inteligjence ka edhe nje bujk ose "fermer zotrij" , qe punon token dhe ne ZANATIN e tij nuk ja merr njeri . Intelektual ka edhe ne fushen e Historise  ne ate te Letersise , ne ate te parashikimit te 'bloo-mooneve" etj etj .. Biles jane me TUFA .

Intelektuali ka edhe nje dallim Thelbesor ne cfaqjen e tij.

Intelektual jane edhe Jozefina e Saliu  por jane "mbrapshte ,  si me le prej bythet - thone shkodrejt .

Me vjen cudi i nderuari Idris, qe te pakten sic eshte theksuar ne "bold" ne kete artikull, intelektuali ka nje fare lidhje me "interesin publik", e megjithate, ti vijove te sjellesh shembuj gjithfaresoj. 

Sa per tjerrje, vijoj me shume respekt, por per sa kohe qe ekziston opsioni i tjerrjes ne world wide web, do vazhdojme te gjithe te tjerrim, me aq sa mundemi.  

smiley

 Une mendoj se Sh.Rama  eshte nje intelektual nga me te kompletuarit .Dhe ja vlen ta degjojme,  por me pare ta leme te flasi!

Ne asnje menyre, te pakten me aq sa e kuptova une, Vehbiu nuk ve ne pikepyetje te qenit "intelektual" te Sh. Rames.  Me cfare merret Vehbiu eshte korrigjimi, apo nje shtrirje e konceptit, pertej kornizimit qe beri Sh. Rama per hir te replikes per Priftin, por dhe me tej ketij incidenti.

Qenka fjala e javes kjo smiley

Prandaj, për mendimin tim, intelektuali është i tillë vetëm kur i kapërcen interesat (ose “të mirën&rdquosmiley e grupit të cilit i përket, për të folur si tribun ose përfaqësues i interesit publik.

Interesi publik eshte nje term kaq i gjere dhe subjektiv sa edhe vete termi intelektual. Interesi publik per Bledar Priftin eshte tek rrezimi i Berishes dhe kurorezimi i Rames. Interesi publik per Ramen eshte tek ndryshimi i parise se tiranes. Ashtu sic Rama, sipas Vehbiut, "Tani intelektuali përkufizohet si “ekspert i dijes për një fushë të caktuar”, çka i jep autoritet për të folur si “zëri i së vërtetës”;", edhe Vehbiu duke e perkufizuar intelektualin si perfaqesues te interesit publik i jep ketij intelektuali autoritetin per te folur si zeri i se vertetes. Te dyja argumentimet me duken simetrike.

“ekspert të dijes në një fushë të caktuar”, standardi i gjykimit të të cilit është “thelbësisht teknokratik”.(AV)

 

Nese standarti i Rames eshte thelbesisht teknokratik, ai i Vehbiut eshte thelbesisht skematik!

Une them te krijoni nje juri peshqish qe te vendosi se kush eshte intelektual dhe kush jo! Keq me vje po une jom i zone (do pi ca birra) e nuk mor dot pjese te kjo juria. Sidoqofte ju keshilloj qe kryetar jurie te veni Bledar Priftin!

@xha-xhai : Në diskutimet tona këtu në blog, kemi vënë në dukje se intelektuali zakonisht flet për një çështje të caktuar, ndërsa eksperti zakonisht merret me të; sikurse kemi sqaruar se shpesh intelektuali është ai që formulon pyetjet, ndërsa eksperti ai që ofron përgjigjet në lidhje me pyetjet. Gjithsesi, ... nuk besoj se do të kundërshtojë kush faktin se dallimi mes intelektualit dhe ekspertit nuk ka të bëjë me shkallën e ekspertizës përkatëse, por me raportet e njërit dhe të tjetrit me interesin publik.

 

2xh duke dashur te qartesoje dallimin ndermjet ekspertit dhe intelektualit , e ka mjergulluar me shume kete dallim.

le tu referohemi disa shembujve: Sipas perkufizimit te 2xh, E.Cabej nuk eshte intelektual por nje ekspert sepse ai tere jeten u muarr me ceshtje te albanologjise /gjuhesise , larg te folurit ne publik  per keto ceshtje. Dhe a ishin/jane keto ceshtje me interes publik?

Nga ana tjeter, nje mjek (Dr. Harxhi ) ka folur mjaft ne publik si ekspert per ceshtjet seksuale. Sipas perkufizimit i bie qe ky eshte intelektuali super.

Ose A.Boti cfare eshte ? Ekspert, analist, intelektual apo sharlatan?

Sipas meje intelektual nuk mund te jete cdo person thjesht dhe vetem se ka marre nje diplome te shkolles se larte. Intelektuali eshte ai i cili perpos titujve shkencore formale dhe ekspertizes ne nje fushe te caktuar:

-ka interesa me te gjera se sa thjesht specialiteti tij (diploma)

-ka prodhimtari intelektuale , botime, shkrime, studime  te cilat nxisin debatin teorik dhe terheqin vemendjen e publikut.

-ka angazhim  per ceshtje te interesit publik sikurse jane ceshtjet sociale, politike, kulturore, mjedisore.Pra nje person me profil shkencor, publik dhe qytetar. Nje intelektual mund te jete ekspert ne nje fushe por angazhimi i tij eshte teper i gjere dhe pertej fushes ku dallohet si ekspert.

Te tille, sa per ilustrim, do te konsideroja Prof. R.Mejdanin, ekspert ne fizike por me nje profil te personit te angazhuar ne ceshtje me interes publik, me shkrime dhe botime per ceshtje sociale dhe politike.

Nje shembull tjeter eshte S.Pellumbi.Pa permendur akademike si I.Kadare A.Fuga, K.Frasheri etj.

Nqs mund t'i bejme pyetje vetes, secili nga ne, kush na e mbush menjen per intelektual, c'veti duhet te gezoje ?

Statusi INTELEKTUAL, sipas meje, eshte nje 'podium' qe arrihet pas disa shkalleve, ku cdo shkalle eshte pjese jete e pune mbi mesataren, qe jo gjithkush ka hapin me i ngjit, por ajo cka karakterizon cdo intelektual eshte Integriteti moral e profesional, qendron ne sintoni me hiearkine e vlerave pozitive te shoqerise/popullit qe i perket dhe, kur masa/populli e pranon si te tille, ne baze te provave qe ka dhene, profesionalisht e moralisht.

Nje mendje e ndritur ne nje shpirt te paster.(shume perfekte, me duket keshtu...ekzistojne ?!)

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).