Samuel Huntington është një nga studiuesit politikë amerikanë më të mëdhenj. Në 1993, ai publikoi një ese sencacionale në Foreign Affairs të titulluar “Përplasje qytetërimesh”.  Eseja, e cila më pas u kthye në një libër, argumentonte se situata post luftës së ftohtë, do të ishte më e dukshme nga konflikti i civilizimeve.

Qeniet njerëzore, shkroi Huntington, janë të ndarë mes linjave kulturore – perëndimore, islamike, hindu dhe kështu me radhë. Por nuk ka civilizim universal. Në të vërtetë, janë këto blloqe kulturore, secili i vendosur brenda setit të vet të dallueshëm të vlerave.
Civilizimi islamik, shkroi ai, është më i mundimshmi. Njerëzit në botën arabe nuk ndajnë supozimet e përgjithshme me botën perëndimore. Dashuria e tyre kryesore është me fenë e tyre, jo me kombin shtet. Kultura e tyre është jomikpritëse për disa ideale liberale, si pluralizmi, individualizmi dhe demokracia.

Huntington në mënyrë korrekte parashikoi se regjimet e forta arabe vareshin në fije të perit dhe kërcënoheshin nga masa e njerëzve të rinj të papunë. Ai mendonte se këto regjime mund të binin, por ai nuk besonte se kombet mund të modernizoheshin nga një drejtim perëndimor. Mes turbullirave të ndryshimit të regjimit, rebelet në mënyrë selektive mund të huanin çështje nga Perëndimi, por kjo huamarrje do të thyhej nga vetë besimet e tyre. Ata do të ndiqnin trajektoret e tyre dhe nuk do të donin të bëheshin shumë Perëndimorë.

Bota myslimane ka kufij të përgjakur, vazhdon ai. Ka luftëra dhe tensione ku bota myslimane hyn në konflikt me civilizimet e tjera. Edhe nëse regjimet e rrënuara do të bien, sugjeron ai, do të ekzistojë ende një përplasje e thellë civilizimesh ndërmjet Islamit dhe Perëndimit. Kombet perëndimore do të bëjnë mirë të mbajnë distancat e tyre nga çështjet myslimane. Sa më shumë të përzihen dy civilizimet, aq më të këqia do të jenë tensionet.

Tezat e Huntingtonit shënuan një debat të ethshëm. Por me ndryshimet historike që po përfshihet bota arabe, është sqaruese tu kthehemi dhe të lexojmë sot këtë argument. Në retrospektivë, do të thosha që Huntington parashtroi gabimin fondamental pushtetor. Eshtë fakti se ai përshkroi cilësi që janë aktualisht të përcaktuara nga konteksti.

Ai argumentoi se njerëzit në tokat arabe në thelb nuk janë nacionalistë. Ai argumentoi se ata nuk do të vdesin nga dëshira për pluralizëm dhe demokraci në mënyrën sesi këto parime kuptohen në perëndim. Por tani duket sikur ata thjesht po jetonin në rrethana që nuk lejonin atë patriotizëm apo ato dëshira shpirtërore të dilnin në sipërfaqe.

Tani duket se njerëzit në këto kombe, sikurse njerëzit në të gjitha kombet, kanë shumë vlera të ngjashme. Në disa rrethana, një prirje identiteti e nxjerr veten, por kur këto rrethana ndryshojnë, aktivizohen të tjera identitete dhe dëshira të barabarata e autentike.

Për shumicën e dekadave të fundit, njerëzit në kombet arabe jetonin nën regjime që qeverisnin prej frikës. Në këto kushte, shumë njerëz ndanë të njëjtin konspiracion dhe pasivitetin politik që inkurajuan këto regjime. Por kur frika pakësohet, dhe shfaqen mundësitë për ndryshim, bëhen energjike edhe aspirata të ndryshme. Gjatë javëve të kaluara, ne pamë popujt arabë që mbaheshin mizorisht nga identitetet e tyre nacionale. I kemi parë me dëshirën për të rriskuar jetët e tyre për pluralizmë, hapjen ndaj botës dhe demokracinë. Mund të them se Huntington e kishte gabim edhe mënyrën sesi përcaktonte kulturat.

Në disa mënyra, secili prej nesh është si çdo person tjetër në tokë; në disa mënyra, secili prej nesh është anëtar i kulturës apo grupit tonë; në disa mënyra, secili nga ne është unik. Huntington minimizoi fuqinë e vlerave politike universale dhe e ekzagjeroi influencën e vlerave kulturore të dallueshme. E thjeshtë për të parë se pse e ka bërë këtë. Ai argumentonte kundër elitave botërore, të cilat ndonjëherë refuzonin të njihnin edhe vetë pushtetin e kulturave.
Por duket qartë që shumë njerëz në kombet arabe ndajnë të njëjtën dëshirë universale për liri. Ata e ndjejnë prezencën e të drejtave njerëzore universale dhe ndihen të ofenduar kur nuk janë marrë vesh për to. Kultura është e rëndësishme, por poshtë ndryshimeve kulturore ezistojnë ato aspirata universale për dinjitet, për një sistem politik që i dëgjon, u përgjigjet dhe respekton dëshirën e njerëzve.

Në fund, do të thosha se Huntington keqkuptoi natyrën e ndryshimeve historike. Në librin e tij, ai i përshkruan transformimet se lëvizin në trajektore të projektuara lineare. Por nuk ndodh kështu në kohët e trazirave. Në të vërtetë, një person lëviz një hap. Më pas të tjerë lëvizin një hap. Shumë shpejt, miliona kapen nga e njëjta sëmundje ngjitëse, aktivizojnë pasionet që i kanë pasur por që ishin krejt të paqarta vetëm pak javë më parë. Ata përfshihen në momente që nuk kanë një autoritet qendror dhe që megjithatë ushtrojnë një ndikim gjithëpërfshirës tek ata që mbahen në rrjedhat e tyre.

I shkruajta gjithë këto jo për të denigruar Huntingtonin e madh. Ai ndoshta ende ka të drejtë. Bota arabe mund të modernizohet me anë të hapave të vet të ndarë. Por gabimet e tij, na çojnë në të vërteta të nevojshme: që të gjithë njerëzit ndajnë me njëri tjetrin disa aspirata dhe që historia është ende e hapur. Trazirat e këtyre ngjarjeve mund të transformojnë tiparet dhe cilësitë që duken, edhe për ekspertët e mëdhenj, të gdhendura në gur.

______________

Për artikullin origjinal kliko NYT: Huntington’s Clash Revisited

29 Komente

I shkruajta gjithë këto jo për të denigruar Huntingtonin e madh.

Po natyrisht, derman. Pse mendon se ke kellqe per ate gje ti?

Ave Sam! Ne te venerojme dhe nuk jemi pak!

emigrant, ka dal nje sam i ri, Sam Harris, hungtinton eshte lajmi i djeshem.

I like this guy! And his intelligent jewish nose!

A note for Belul - and this is a serious ad: Samuel Huntington dhe Lawrence Harrison, I owe both of you tons of my world's clear visions!

 Po shpresoja se ishe ironik tek komenti i pare, por ky komenti i dyte po me heq cdo lloj shprese. Ave Sam? Dhe une qe besoja se po flitej per dije, e rrjedhimisht nje fare skepticizmi, dhe jo per adhurime dhe bindje te verbra.

Nuk eshte i verber adhurimi, nuk eshte e verber bindja, Lul. Ceshtja eshte shume e thjeshte. The clash of civilizaton mund te tirret ne shume forma, dhe ne te gjitha format do gjenden vjega. Themelorja eshte qe ne qasjen e ketyre xhentellmeneve mua me eshte krjuar bindja qe eshte kapur per briresh faktori me domethenes qe kushtezon progressin shoqeror, e cila eshte kultura (qyteterimi eshte nje godine qe ngrihet mbi ate bazament). Tensionet me baze kulturore shfaqen shume pak - edhe pse shume dramatikisht - ne nderfaqet e perandorive kulturore; ato lloj tensionesh e depertojne shoqerine njerezore ne cdo instance, qysh nga debati apo konfrontimi brez i ri vs. konservatore mbi orarin e mbremjeve "tematiko-defryese" ne nje fshat te humbur te gubernes se Trapezundit Lindor.

 Kur the "Ave Sam" mu duk si adhurim i verber. Gjithsesi, faktori me domethenes mbi te cilin ngrihet qyteterimi mua nuk me duket kultura, por njerezilliku. "Jo ush, po gomar" mund te thuash ti, por mua me duket se ka shume dallim, qe dhe duhet mbajtur parasysh. Kultura emo, eshte relative. Por ndonjehere behen gabime ne lidhje me kete relativititet, qe une kam frike se nje qasje tip "perplasje kulturash" i ben. Sidoqofte, revolucionet ne boten arabe po tregojne se qyteterimi Arab aspiron nje lloj qyteterimi qe nuk bazohet tek autokracia, tek diktatura, tirania, etj, por tek demokracia. Keshtu qe eshte qyteterim qe edhe perplasje nuk aspiron, pasi c'lloj perplasje qyteterimesh do te ishte ajo qe do ishte perplasje e nje qyteterimi demokratik me nje tjeter demokratik. Pasi ne thelb perplasja e qyteterimeve e Huntingtonit kjo eshte: nga nje krah perendimi demokratik qe e ka tejkaluar identitetin patriarkal fetar; dhe nga krahu tjeter qyteterimi ISLAM, qe kete identitet nuk e ka kapercyer dot ende. Shkurt, Emo, pas ketyre ngjarjeve, eshte hapur mundesia qe "perplasja e qyteterimeve" te mos kete qene gje tjeter pervecse nje lexim i nxituar i situates, e rrjedhimisht krejt e pamundur. Nuk po mohon njeri perplasjen ketu, por perplasjen e qyteterimeve. Thene ndryshe nuk po mohon njeri Samin por "Ave Sam." smiley  

Te me besosh, mos kujto qe nuk i di "caveats" me te cilat "Clash"-i eshte i lidhur, apo ku ai te con (objektivisht).  Por po ashtu di qe nuk mund te kete nje teori apo model gjithperfshires te progressit. Keshtu qe ky mua me eshte dukur ai qe thelbin me mire se te tjeret e kap. Ate "Ave" mos e merr literale ... smiley

Ave i thame edhe Fichte-s, por ti mos kujto qe une nuk e di cfare solli idealizmi nacionalist gjerman.

 1 David Brooks

2  Paul Krugman

3 T. Friedman

4 David Broder

5 Richard Cohen

6 E Dionne

7 Maureen Dowd

8 D Ignatius

9 Eugene Robinson

10 Froma Harrop

 

kjo o renditja ime per opinionistet me te mire. ky nuk eshte shkrimi me i mire nga Brooks, po ai mbetet gjeniu.

from a quick glance on the net, i have this to point out about your list:

 

David Brooks: " Before the 2003 invasion of Iraq, Brooks argued forcefully for American military intervention, echoing the belief of neocon commentators and political figures that American and British forces would be welcomed as liberators." (source: wikipedia)

T. Friedman: http://www.nytimes.com/2011/03/02/opinion/02friedman.html?_r=1 (absolutely laughable)

Richard Cohen: However, he was originally a supporter of the Iraq War,[4] and publicly supported the Bush administration in several other high profile instances. Cohen criticized Stephen Colbert's speech at the 2006 White House Correspondents Dinner for being "rude" toward the President.  a 2003 Washington Post column, Cohen wrote "the evidence Colin Powell presented to the United Nations — some of it circumstantial, some of it absolutely bone-chilling in its detail — had to prove to anyone that Iraq not only hasn't accounted for its weapons of mass destruction but without a doubt still retains them. Only a fool — or possibly a Frenchman — could conclude otherwise."[8] Cohen also wrote that he believed "the prudent use of violence could be therapeutic" after the events of 9/11. (source: wikipedia)

 Normal qe kane edhe pikepamje te kontestueshme, nuk thashe qe jane zoter, thjesht me duken me te arriret ne ate cka thone dhe si e thone.

Sam ka shume idera incisive e vlera plot. Koke e madhe vertet. por...Nje gabim, mjaft i kritikuar eshte se ai e ndau konceptin -civilizimet-paksa si me thike. Koha ka treguar qe nuk jane civilizimet ato qe perplaset por makinacionet politike qe krijojne konflikte. por kushedi ai dhe mund te kete te drejte kesaj here.

"..... Në fund, do të thosha se Huntington keqkuptoi natyrën e ndryshimeve historike. Në librin e tij, ai i përshkruan transformimet se lëvizin në trajektore të projektuara lineare. Por nuk ndodh kështu në kohët e trazirave. Në të vërtetë, një person lëviz një hap. Më pas të tjerë lëvizin një hap. Shumë shpejt, miliona kapen nga e njëjta sëmundje ngjitëse, aktivizojnë pasionet që i kanë pasur por që ishin krejt të paqarta vetëm pak javë më parë. Ata përfshihen në momente që nuk kanë një autoritet qendror dhe që megjithatë ushtrojnë një ndikim gjithëpërfshirës tek ata që mbahen në rrjedhat e tyre...".....

    Dhe pastaj  ece e mos i quaj ata qe levizin ne kohe trazirash..ne fillim me nga nje hap, pastaj hap pas hapi dhe ashtu  me hapa kokepalaresh, te nisur e veshur "tebdil", hapsez na zbulon "Kapedani"..fet e fet  se  ishin qellimekeqinj per : Puç, Grusht shteti, rrethim  goverrne, pese apo gjashte ore sira... per te rrezuar ate... vetem ate e jo  "sistemin e sajuar", prej tij,  kapedanin 

Ndryshim....  S`KA? Koqen e plumbit  atyre, qe perfshihen ne rrjedhat  e atyre hllerendeve, te shtyre nga autokracia dhe sistem- kusaria, per  te bere ate  levizjen me nga nje hap drejt Kuzes se tyre; Permbysjen e "sistemit te  sajuar", me emrin AUTOKRACI per  KUSARI .   

E paska shkruar si Artur Zheji kur e zene ato krizat e mallengjimit... Mire qe nuk qenka me foto ose video, kur merr flake si pushka e jevgut dhe tund gishtin ne ajer sa i mpikset gjaku te maja. Shkrim shume i dobet. Tejet.

Bukur, artikull i sakte. Eshte e vertete se dhe popujt arabe (qe nuk jane me shume se 50% ne boten arabe), kane te njejta aspirata, te njejta deshira si popujt e tjere, dhe popujt nga popujt, nuk kane ndonje ndryshim te madh, jane sistemet ato qe kane ndryshim, sikunder dhe ekipet qe drejtojne, pra qeverite.  

Hmmm te njejtat aspirata ka shprehur dhe popouli velai palestinezi me zgjedhjen e Hamasit. Me hapa gjigande drejt demokracise po deshmonin se po shkonin.

Puna eshte; e ka kush ne kete bote te sigurte se cfare sistemi ka per t'u themeluar ne Egjipt? Me c'shoh une, as ne Itak dhe Afganistan nuk u vendos dot demokracia, qe jane nen mbikeqyrje aq te afert nga bota demokratike... bile ne Irak, ajo shoqeria demokracjofile qe thua ti, ka shkaktuar gati 1 miljon viktima terrorizmi qe nga pushtimi i Irakut. E kush e di se cfare sistemi ka per t'u installuar ne Tunizi? Libi(nese e leshon ajo shtriga)?

Se goxha llaf eshte te per te pergjithesuar keshtu, sidomos mbas pilafit. Se Huntingtoni per mua, jo vetem ka folur, po i kane dale bukur fort te thenat... dhe mesa mbaj mend, u ngrit nje goxha tymnaje me botimin e tij... bile dhe Berluska keputi ca qofte te ngjashme dhe i tha aq troc saqe s'mbeti njeri pa u skandalizuar. Po c'e do qe kane dale te gjitha se?

Nuk e di mendimi im modest ky. 

Nqs aspiratat e Arabeve jane njesoj si popujt e tjere, dhe lejohen te realizohen, hapjua deren prap ne Kruje, Andaluzi, Sicili.

 Mu nuk me duket se populli afgan ka te njejtat aspirata dhe nuk ndryshon nga populli suedez. Megjithate thelle-thelle mbase... smiley

ne te dyja shoqerite, lufta e klasave eshte promotorja e progresit. proletariati suedez dhe ai afgan, ne aleance me fshatraresite ende jo kooperativiste te te dyja vendeve, jane ne balle te luftes per permbysjen e klasave shrytezuese perkatese, dhe po japin e marrin nga pervoja dypaleshe e luftes, per te kaluar pastaj ne kembim pervojash shumepaleshe, ne rajon, kontinent e me gjere.

 Emo, a e ke pa nji film me Alberto Sordin qe shko per "t'nok" noi gjo ne Suedi? Aty te shofesh dallimin e popllit nordik me popllin latin.

Jo se me ket teori u iken lezeti edhe atyne barsaletave: "Ishte i'here nje amerikon, nji kinez dhe nji shqiptar...

Jo nuk m'u kujtoka (me vjen ndermend nje tjeter though, ne ate linje, ku suedezja ishte ne vend latin). Po pate link, boj sevap, se sordin do e shifsha me qejf. smiley

 

Eeehhh....

Bofsh hajer, PF!

 Muslimanizmi dhe demokracia, jane dy viza paralele. Ato nuk shkojne mire me njera tjetren. shembull: Turqia..., po ben hapa prapa.

Pse?

ndoshta turqit pelqejne "backward walking" smiley

 Brooks mezi ka pritur ti bjere Huntingtonit. smiley 

Ne fakt bota arabe eshte perfshire nga nje vale revolucionesh, por mendoj se eshte shume shpejt qe te dalesh ne konkluzione se si do te jete ndryshuar relievi politiko-kulturor arab pas ketyre levizjeve tektonike. Sepse ketu nuk mund te nxirren deduksione nga renia e Murit te Berlinit kur dihej se Gjermania Lindore luftonte te behej si Perendimorja. Cdo analist i klasit te Huntingtonit do te priste disa vjet para se te botonte librin tjeter mbi perspektiven politiken arabe. Me nje llaf, moment i bukur per te kap ndonje ence apo penallti, po loja vazhdon...

Daja im o i pavdekshem! smiley

Jam ne nje mendje me PF-ne siper: me duket se loja vazhdon. Vetem se me duket - per te perdorur nje figure nga futbolli, te cilin e njoh vetem teorikisht smiley - se penalltine po e gjuan Brooks-i.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).