Ismail Kadare jep nje intervistë për gazetën malazeze "Pobjeda".   Autori i intervistës është Mirash Martinoviç, gazetar dhe shkrimtar i njohur nga Mali i Zi. 

Intervista ka 11 pyetje - përgjigje dhe z.Kadare konfirmoi gjatë një bisede mbrëmë me Shekullin se intervista eshte bere me letërkëmbim, pra të dy shkrimtaret (autori dhe shkrimtari ynë) nuk jane takuar. Gjithashtu, z.Kadare konfirmoi mbrëmë për Shekullin se intervista ka patur 13 pyetje, por dy pyetjet e fundit, shkrimtari i shquar nuk ka pranuar t'u përgjigjet.

1. Është e vështirë t'i shtrosh pyetje një shkrimtari grandioz, çfarë jeni Ju e që ai, i cili i shtron pyetjet, të mos frikësohet dhe ta qortojë veten për guximin. Është privilegj i madh të marrësh përgjigjet nga Ju, por edhe përgjegjësi për të shtruar pyetje. Arsye dhe motive ka gjithmonë, por në këtë rast janë edhe dy konkrete: është paralajmëruar vizita Juaj në Mal të Zi, ku edhe do të botohet romani Juaj "Darka e gabuar".
Propozoj të fillojmë nga mërgimi-dëbimi, që i ka përcjellë shumë shkrimtarë gjatë historisë, që nga lashtësia deri në ditët e sotme: Dëbimi i Eskilit ka ndodhur në kohën kur në Athinë, demokracia ishte fjala më e shpeshtë, më e përfolur, kurse koha quhej "Kohë e Artë e Perikliut". 
Ja, në kohë të tillë, e dëbojnë poetin më të madh Eskilin, që do të thotë se nuk ka pasur demokraci, pos në fjalë, kurse koha e artë, kur ka mundur të dëbohet poeti i madh, padyshim ka qenë e errët dhe do të mbetet në kujtesë dhe histori me këtë njollë të zezë.

E nisëm bisedën me një temë, për të cilën më është bërë vërejtje se e përmend shpesh: antikitetin grek. Por, në këtë rast, besoj se e pranoni që fajtori s'jam unë. Natyrisht që demokracia greke, si shumë kujtime të largëta, është sublimuar në përfytyrimin tonë. Megjithatë, e krahasuar me gjithë të tjerat, mbetet më e bukura. Sidomos për ne shkrimtarët.
 

Është e vërtetë që Eskili ka ikur prej Athinës, madje tepër i zemëruar, por ikja e tij, ashtu si zemërimi i tij, s'kanë asnjë ngjashmëri me tmerret që iu ndodhën më pas shkrimtarëve, sidomos në shekullin që porsa kaloi.

Më ka qëlluar disa vite më parë të bëj rrugën e internimit të Ovidit, mes përmes Rumanisë, gjer në brigjet e Detit të Zi. Eskili iku vetë, Ovidin e dëbuan nga Roma, pa e lënë të zemërohej, madje pa ia thënë arsyen. Dëbimet e shkrimtarëve, në vend të zbuteshin, sa vinte bëheshin më të pikëlluara. Kur kam qenë në Institutin Gorki në Moskë, kam përjetuar ditë të tëra fushatën kundër Pasternakut. Regjimi sovjetik quhej në atë kohë i zbutur, pas vdekjes së Stalinit. 

Megjithatë, fushata ishte po aq e egër sa dikur. Policia e fshehtë e kishte marrë vesh nga spiunët se dëbimi ishte lemeria më e madhe për Pasternakun. Dhe e torturuan me atë kërcënim. Ishte aq tmerrues, saqë edhe kur stuhia kaloi, nuk i duroi dot pasojat dhe pas disa muajsh vdiq.

Ka gjasë që Eskili, më shumë se me demokracinë greke, të jetë zemëruar me teatrin antik. Ishte një nga themeluesit dhe, si at i skenës, kishte të drejtë më shumë se çdokush të zemërohej. Por, të zemëroheshe me teatrin në atë kohë ishte sikur të zemëroheshe me gjithë botën. Sepse teatri ishte një botë gati paralele. Ne ende nuk jemi të ndërgjegjshëm se kanë qenë rreth njëmijë tragjedi. 

Po t'i përmbahemi thënies se Nitzsche-s, se tragjedia greke bëri vetëvrasje në rininë e saj, pra në shekullin e saj të parë dhe të fundit, i bie që çdo vit, në stinën teatrale, që vazhdonte disa javë, të shfaqeshin dhjetë premiera tragjedish të reja. Është njëlloj sikur një të shtunë të shfaqej një "Promethe i lidhur" e të shtunën tjetër një "Edip mbret", e kështu me radhë.

2Bulgakovi i ka shkruar letër Stalinit, duke i kërkuar që ta lejojë të largohet nga Rusia, së paku, madje edhe për një kohë të shkurtër, që nga jashtë ta vështrojë vendin e vet, madhështinë dhe bukurinë e tij dhe kështu ka gjetur inspirim për veprat e tij të ardhshme.Stalini e këshilloi se më mirë është që ai (Bulgakovi) të mbetej në atdhe. Çfarë është më e mirë për shkrimtarin, gjatë diktaturës, që të jetë në atdhe, apo jashtë tij? Çfarë mund të thoni në bazë të përvojës suaj?

Nuk është e lehtë t'i përgjigjesh kësaj pyetjeje. Raportet midis një tirani dhe një shkrimtari të njohur janë më të ndërlikuara se ç'mund të duket. Varen nga disa rrethana, nga natyra e diktaturës, natyrisht, nga natyra e shkrimtarit, nga ajo e tiranit gjithashtu. Sa më i kompleksuar të jetë diktatori, sa më i trembur, aq më i rrezikshëm mund të bëhet.

Në Shqipëri, për shembull, do të ishte e pamundur që të bëhej një kërkesë si ajo e Bulgakovit. Diktatura e Stalinit ishte tepër e egër, por dëliri i tij i madhështisë kishte raste që qëllonte më i fortë. E dinte se fama e gjestit të tij do të shpërndahej gjithkund. Madje, edhe në botën perëndimore. Këto lloj "shpirtmadhësira" i kanë bërë në ndonjë rast tiranët. Por rastet e egërsisë kanë qenë më të shpeshta.

Në raportet diktator-shkrimtar mund të luajnë rol rrethana fare të rastit. Unë, për shembull, kam qenë nga i njëjti qytet me Enver Hoxhën, madje nga e njëjta lagje. Për shumë njerëz, sidomos të huaj, kjo merrej si një rrethanë favorizuese. Por kjo mund të kthehej në të kundërtën. Në një rast, pyetjes së një gazetari, se a ishte e vërtetë se shtëpia ime në Gjirokastër ndodhej pranë së njëjtës rrugicë me shtëpinë e Enver Hoxhës, iu përgjigja me një "po". 

Pastaj nuk e di ç'dreqin më shtyu të shtoja diçka, që e kisha përmendur një herë, se kjo rrugicë quhej "Sokaku i të marrëve". Kaq mjaftoi që gazetari suedez të shkonte e ta fotografonte rrugicën dhe, në botim t'i vinte digjiturën, që pak a shumë thoshte se në këtë rrugicë që mbante emrin "Sokaku i të marrëve" kanë pasur shtëpitë e tyre dy njerëzit më të shquar të Shqipërisë...

3. Megjithatë, sikur të mos kishit mbetur në Atdhe, ku nuk kishte liri, shtrohet pyetja se a do të ishin shkruar "Pallati i Ëndrrave", dhe veprat e tjera Tuaja. Ai që e ëndërron lirinë, më së miri këndon për të.

Kam dashur disa herë ta lë vendin, por, në çastin e fundit, diçka më ka penguar. Nuk është i lehtë një akt i tillë. Në fillim të viteve '60 kemi pasur në Institutin Gorki një shok, shkrimtar i njohur rus, Anatoli Kuznjecov. Rrinte shumicën e kohës i ngrysur. Një letonez më tha një ditë: e sheh Koznjecovin si rri? Me siguri mendon t'ia mbathë. Pas ca kohësh, mora vesh se Kuznjecovi ishte arratisur në Angli. Gjithë Bashkimi Sovjetik u trondit, ngaqë ishte i njohur dhe i talentuar. Pas arratisjes së tij, të gjithë prisnin veprën e tij të parë, të bujshme, antisovjetike.

Por nëntë muaj më vonë shtypi britanik botoi lajmin e vdekjes së Kuznjecovit. Nuk e kishte duruar dot vetminë, kishte rënë në depresion, dhe ashtu ishte shuar. Më është kujtuar gjithmonë kur më shkonte mendja për të ikur.

Ka një mendim që ngulmon se shkrimtari është mirë ta njohë ferrin, "duke e shkelur pash më pash", siç thoshte një poet i yni i viteve '30, për të shkruar më mirë. Një tjetër mendim është për të kundërtën: s'ka nevojë t'i krijojmë ndonjë burg ose fatkeqësi shkrimtarit që të na bëjë vepra interesante.

Mendoj se nuk ka model për këtë. Një herë kam shprehur mendimin se as fatkeqësia e as lumturia e tepërt nuk janë të mira për letërsinë. Ndoshta është kështu.

4. Si e ndjen veten shkrimtari, i cili e ka shpatën mbi kokë. Si është të shkruash në gjendje të tillë dhe me ndjenjë të tillë?

Shkrimtari që e ndien se e ka shpatën mbi kokë, është më mirë të heqë dorë nga të shkruarit. Kushti i parë që të jesh shkrimtar në një vend të vështirë, është pikërisht që të mos e mendosh atë shpatë. Përndryshe nuk mund të shkruash as katër faqe normale, pa le pastaj katërqind ose katër mijë.

Mendoj se besimi te letërsia më ka ndihmuar për këtë. Ky besim është i ngjashëm me besimin te hyjnia. Ai është më tepër se shëlbyes. Ai të jep drejtpeshim, atje ku s'ka të tillë. Të jep liri, atje ku ajo mungon. Diskutohet shpesh për kurajën e shkrimtarit. Ka shumë rrahagjoksa që flasin për të. Zakonisht japin leksione për të ata që s'kanë pasur kurrë kurajë. Dëshmia e vetme, e pagabueshme, plotësisht e vërtetueshme për kurajën e shkrimtarit në diktaturë, është vepra e tij.

Një rrethanë tjetër ndoshta ka qenë afërsia e Europës. Shqipëria, ashtu si Mali i Zi, janë vërtet në Ballkan, por janë ndërkaq në anën perëndimore të gadishullit. Prania europiane, frymimi i saj, pavarësisht nga pengesat, rojet, përgjimet, ndihej fort. Në rastin tim, u shtua edhe një faktor që mund të quhet si ndihmë e fatit: Më 1970 u botova në botën perëndimore. Europa, si të thuash, më integroi si shkrimtar të saj. Kjo ngjante e pabesueshme për një vend, programi themelor i të cilit ishte armiqësimi i pafund e i palodhshëm me Perëndimin europian. 

Gjendja ime e dyzuar: shkrimtar i njohur në Shqipëri, por edhe i çmuar në Europë, ishte tejet paradoksale. Por letërsisë i shkojnë të tillat. Ka qenë një nga ato gjendjet që i ngjajnë një mrekullie, por një mrekullie të rrezikshme që, letërsinë e vendit tënd stalinist, të arrish jo vetëm ta nxjerrësh nga izolimi, por ta zhvendosësh, ta fusësh m'u në mes të klubit të letërsive të lira europiane.

5. Kur Ernesto Sabato mori në Shqipëri, Çmimin me emrin Tuaj, përjetoi një shqetësim të veçantë, që e përshkruan kështu në librin "Para Fundit": "Në Tiranë, kam pasur një nga nderimet më prekëse gjatë jetës. Ai popull, që e ka përjetuar tiraninë dhe tek i cili edhe më tej vërehen mbeturinat e diktaturës, fytyrat e plasaritura nga vuajtja dhe bunkerët e errët, që tirani kishte urdhëruar të ndërtohen, më ka pranuar si një mirëbërës, si një mbret, si djalin e dashur. Kishte valle e këngë me rastin e paharruar të ndarjes së shpërblimit. Një poet ma ka dhuruar urnën me dhe që e ka sjellë nga vendlindja e nënës sime. Kurse, një shkrimtar i madh, ma ka treguar notesin që e ka ruajtur të fshehur në burg, ku me shkronja të imta e kishte përshkruar një tekst të Kamysë dhe një timin "Të dashur djelmosha të largët" nga Abadona. Duke qarë, më ka thënë se për shumë vite që i ka kaluar si i burgosur politik në errësirën e birucës së burgut, çdo ditë i ka lexuar këto faqe, fshehurazi, që të mund të qëndronte.

Kam mbetur të dridhem, sepse fjalët e mia i paskëshin ndihmuar atij trimi, njërit nga të shumtët që e banojnë këtë vend". Nuk e di pse, spontanisht, gjithsesi kam dëshirë që në këtë bisedë ta përkujtoj këtë dëshmi rrëqethëse të Sabatos dhe njëkohësisht t'ju pyes: çfarë mendoni për këtë shkrimtar? Por edhe t'ju lus t'i përmendni shkrimtarët që i lexoni më me dëshirë, më të afërt, më të dashur e më të rëndësishëm për Ju, nga ata botërorë, por edhe nga Ballkani?


Kam mendimin më të mirë për Ernesto Sabaton. Në radhë të parë si shkrimtar, por edhe për faktin që pranoi të merrte çmimin. Ky çmim e simbolizonte atë dyzim që përmenda më lart: mbante emrin e një shkrimtari të çmuar në Europë e në Shqipëri, por jepej në një vend ish-diktatorial. Me pranimin e çmimit, si Ernesto Sabato, si Milan Kundera, që e mori pas tij, treguan solidaritetin e tyre të dyfishtë: me kolegun shqiptar nga njëra anë, me Shqipërinë e shpërfillur, nga tjetra.


6. Jeni pagëzuar me një epitet të veçantë, ju quajnë Homeri ballkanik. Epiteti më i lartë që mund ta fitojë një shkrimtar. Ju, padyshim se e keni fituar me meritë dhe ky cilësim u shkon natyrshëm Ju dhe veprës Suaj monumentale.

Nuk mendoj se jam megaloman, por po aq nuk besoj se jam modest. Megjithatë ky epitet nuk krijon ndonjë ndjesi të mirë.Mendoj se asnjë shkrimtar nuk mund të krahasohet me Homerin. Madje, më saktë, nuk duhet t'i shkojë mendja askujt për diçka të tillë. I ngjan një mëkati, prej të cilit mund të vijë ndonjë ndëshkim, nga ato që përfytyrohen si hyjnorë, e që aq shumë i shmangeshin të vjetërit.

7. Temat për veprat Tuaja i nxirrni nga historia shqiptare, nga mitologjia, folklori, por madje edhe nga viset, siç është Egjipti, por me referenca edhe ndaj aktualitetit. Ishin inspiruese piramidat dhe ndërtimi i tyre, historia greke dhe mitologjia. Keni shkruar librin ese për Eskilin. Pse Eskili?

Letërsia, në mënyrë të natyrshme, intriseke lind si pasuri universale. Më lejoni të përsëris mendimin se ajo qysh në çastin kur lind, është njëherësh pasuria e popullit dhe gjuhës që e lindi, dhe po aq e gjithë popujve dhe gjuhëve të tjera. Unë si shkrimtar s'kam bërë gjë tjetër, veç i jam bindur këtij kodi të saj.

Kjo është e thjeshtë. Tek ju, siç më thatë, do të botohet romani im "Darka e gabuar". Ky është rrëfimi për një darkë, le ta quajmë "problematike". Pas jetës së tij shqiptare, me përkthimin në frëngjisht ky rrëfim ka pasur një jetë franceze, pastaj me radhë një jetë spanjolle, gjermane, holandeze etj., dhe së shpejti do të ketë jetën e tij malazeze.
Ju më pyesni: Përse Eskili?

Ideja për të shkruar diçka për Eskilin, ka ardhur fare thjesht: me rastin e botimit të veprës së tij komplete në shqip më 1985, pranoj të bëj parathënien. Pastaj truri vihet në lëvizje dhe gjithçka merr rrugë. Ky është ati i tragjedisë, pra një themelues i madh. Ky është autor i "Prometheut", sfidantit të tiranisë. Përshkues i komploteve dhe vrasjeve në pallat. I përshtatshëm si rrallëkush për botën tonë komuniste, e sidomos për Shqipërinë tonë. E, veç kësaj, siç e thashë më lart, ky është zemëruar me shtetin, me teatrin, me spektatorët, shkurt, me gjysmën e popullit, një gjendje e njohur për shumë shkrimtarë të ish-Lindjes.

Një tjetër motiv që erdhi e u shtua më pas ishte njëfarë prove në të cilën desha të vë ndërgjegjen time prej shkrimtari: a do të isha në gjendje të shprehja adhurimin tim të thellë për një autor grek, pra për një ballkanas, për një fqinj? Juve mund t'ju duket e çuditshme disi kjo pyetje, sepse ju nuk jeni fqinjë me Greqinë. Kurse ne, jo vetëm jemi fqinjë, por s'jemi aspak fqinjë të mirë. Shkurt, që të flas pa doreza, Shqipëria me Greqinë fatkeqësisht nuk shkojnë aq mirë sa ç'do të duhej. E sidomos për dy fqinjë që janë nga dymijë vjet të tillë. Dhe kjo ka vite, madje shekuj. 

Kemi qenë nën një fatkeqësi të përbashkët osmane, dhe prapë shkonim jo mirë. U bëmë shtete të lira, gjithmonë vazhdon e njëjta gjë. Tani jemi të dy në NATO, gjithmonë ashtu. Janë bërë qindra studime, doktorata, deklarata se kemi marrëdhënie të mira, se popujt janë të mirë, se na bashkon kjo e na bashkon ajo, e unë prapë po ju them se s'ka ndryshuar gjë. Ju mund të pyesni pse? E unë po ju them s'e di. Madje jam i bindur se në thelb, askush nuk e di, as grekët, as shqiptarët s'e dinë. 

Herë pas here ka periudha qetësie, të gjithë mendojnë, e po, lavdi Zotit, kaloi më në fund nervozizmi, keqkuptimi për X çështje apo Y incident. Por s'është ashtu. Për acarimin më të parë kthehen prapë të gjitha: fyerjet e kota, nervat, xhelozia e ndërsjellë. U bënë shqiptarët të na mësojnë ne, grekëve. U bënë grekët të na shesin mend ne, shqiptarëve.

E shkrova pra sprovën për Eskilin dhe mendoja se, me siguri, grekët do thoshin: doli shkrimtari shqiptar të na zbërthejë neve Eskilin! Kurse shqiptarët mund të thoshin: po ky, i yni, ç'pati që lajthiti e u mahnit pas teatrit grek?

Për habinë time të madhe, ndodhi e kundërta. Libri im u botua e u ribotua në Greqi dhe shtypi e priti shumë mirë. Akoma më i gëzueshëm ishte për mua fakti që askush në Shqipëri nuk prishi buzët për këtë adhurim ndaj kulturës greke. Pra gjërat nuk janë aq pa shpresë sa ç'mund të duken në këtë gadishullin tonë.

8. Në Mal të Zi do të botohen i përkthyer në gjuhën malazeze romani Juaj "Darka e gabuar", nga Shtëpia Botuese CID. Ka qenë ideja ime t'ju pyes se me cilin libër keni dëshirë t'i prezantoheni lexuesit në Mal të Zi. Keni vendosur të botohet "Darka e gabuar". Pse jeni përcaktuar për këtë libër?

Të them të drejtën, e kam dhënë këtë parapëlqim pa bërë ndonjë reflektim kushedi çfarë. Thjesht ashtu më është dukur: lexuesi shqiptar e ka pëlqyer veçanërisht këtë libër, pra edhe ai malazez do ta pëlqejë.

Të them këtu ca fjalë që ngjajnë si të dëgjuara: afërsia e dy popujve, letërsia që e shton afërsinë etj., etj., besoj se s'është nevoja. Ndërkaq, kur m'u bë pyetja për të bërë një zgjedhje për Malin e Zi, sinqerisht desha që të bëja zgjedhjen më të mirë, ashtu siç bëhet për lexuesin që e çmon, që e ndien veçanërisht të afërt. Dhe e bëra pa asnjë mëdyshje.

9. Është paralajmëruar vizita Juaj në Mal të Zi në gjysmën e dytë të këtij viti. Me sa di, kjo është vizita Juaj e dytë. Keni qenë në këtë shtet edhe disa vite më parë. Si e përjetoni Malin e Zi, popullin malazez, historinë malazeze. Meqë jemi komshi të parë, e ndajmë dhe e kemi ndarë fatin e njëjtë nëpër shekuj. Malazezët dhe shqiptarët kryesisht kanë jetuar në marrëdhënie të mira fqinjësore, me mirëkuptim dhe respektim të plotë.

Vitet e fundit nuk udhëtoj shpesh, por në Mal të Zi do të vij me shumë dëshirë. Përsëri do të doja t'u shmangesha fjalëve etikisht korrekte dhe besoj se do t'ju bind. E kaloj një pjesë të kohës në Paris, ku, si kudo në Europë, bie fjala shpesh për Ballkanin, shtëpinë tonë të madhe problematike. 

Hallet e kësaj shtëpie, neve që ndodhemi larg na duken shpesh më dramatike se ç'janë. Dhe fare natyrshëm, si ata që ndiejnë mungesën e diellit, ne ndiejmë nevojë për lajme të mira. Por, fatkeqësisht, lajmet e mira nuk vijnë kur i duam. Madje qëllon që kur ti i pret ato, si për inat, vijnë të kundërta. Atëherë ti në veten tënde përpiqesh të prodhosh pozitivitetin. 

Pra, kur qëllon të ndihem i pikëlluar dhe dua t'i jap vetes shpresë, si një ndjesi e mirë në fillim, e pastaj si ide, më vjen ndër mend se ja, edhe atje në gadishullin e ashpër, nuk ka veç shtete që grinden, por ndodh edhe diçka e mirë. E një nga gjërat e mira është ajo që ndodh atje, në Veriun e Shqipërisë, pikërisht midis saj dhe Malit të Zi.

Dhe kjo që them nuk është aspak një ndjesi poetike-sentimentale. Marrëdhëniet e mira, për të cilat folët ju, midis Shqipërisë dhe Malit të Zi janë një lajm i mirë, për dy shtetet tanë, për dy popujt, për krejt gadishullin dhe, pse jo, për Europën. Nuk është diçka e rastit, por e vijueshme, me rrënjë historike, siç thatë ju. Në gadishullin plot keqkuptime dhe psikoza të zymta, raportet Mal i Zi - Shqipëri janë një model i kundërt. Model i së ardhmes së qytetëruar, që Europa e Bashkuar duhet të dijë ta çmojë.

Do të doja të theksoja këtu se ky proces i mbarë po ndodh midis dy popujve fqinjë, që s'janë aspak të dalluar për ndonjë urtësi shembullore, përkundrazi, janë popuj që dinë të bëjnë gabime, që janë mjeshtër për një gjë të tillë, madje që mund të nxjerrin dhe armët, ashtu siç i kanë nxjerrë kundër njeri-tjetrit. (Kjo mund t'ju duket disi e tepruar për njerëzit tuaj, por unë s'kam droje ta them për të mijtë). Kjo tablo, që dikujt mund t'i duket jo fort e lakmueshme, duhet të na bëjë ta çmojmë edhe më shumë këtë normalitet. Sepse pajtimi i ardhur përmes vështirësish, është më i qëndrueshmi se të gjithë.

10. Autori i librit "Shembujt e burrërisë dhe të trimërisë", të këtij kodeksi unik moral, Mark Milani, njësoj i ka marrë shembujt e burrërisë, të moralit e të trimërisë dhe i ka përfaqësuar në atë libër, kur janë në pyetje shqiptarët dhe malazezët, pra nga populli malazez dhe shqiptar. Kjo është shenjë se shumë veçanti na bëjnë të ngjashëm, kurse fijet dhe lidhjet na bëjnë të afërt.

Më vjen mirë që i dëgjoj këto fjalë prej jush. E kam lexuar një libër të Mark Milanit kohë përpara. Ndoshta është ky, libri ku linte porositë e tij për raportet me shqiptarët. Jam prekur nga këto porosi, sepse janë tepër të fisme dhe, si të tilla, e nderojnë personazhin e madh. Nga ana tjetër, ato nderojnë popullin malazez që, duke e çmuar personazhin, kanë treguar se e çmojnë mesazhin e tij.

Nuk është kaq e lehtë kjo gjë në Ballkan. Më 1984, gjatë një forumi shkrimtarësh në Athinë, kam pasur fatin të njihem e të bisedoj gjatë me Danilo Kishin. Një nga gjërat që më tregoi ishte se kishte pasur nënën malazeze. Dhe fill pas kësaj shtoi se nëna i kishte thënë diçka të mirë për shqiptarët, por ai kishte qenë i vogël dhe nuk e kishte kuptuar dot se përse m'u midis kohës kur acarimi jugosllavo-shqiptar ishte në kulm, nëna mendonte ashtu. 

Diçka të ngjashme për afërsinë midis dy popujve më ka treguar trashëgimtari i derës suaj mbretërore, që e kam takuar disa herë në Paris, në darka të miqve tanë të përbashkët. (Vepra "Kurora e maleve" e gjyshit të tij, në mos gaboj, ka qenë e njohur në Shqipëri në kohën e mbretërisë). Kam mësuar nga goja e tij gjëra interesante, që lidheshin me doket e përbashkëta, p.sh. si pritej një mysafir malazez në një shtëpi shqiptare e si pritej mysafiri shqiptar në shtëpinë malazeze. E merrni me mend se sa e këndshme është që, në një darkë pariziane, të bisedosh për darka të vjetra, miqësore në Ballkan.

Pavarësisht dramave që kanë ndodhur, unë besoj në pajtimin ndërballkanik. Ballkanasit kanë përjetuar ndërlikime të mëdha. Ata do të jenë të aftë për të përballuar misionin më të madh, që ndoshta historia po iu vë përpara: paqen mes tyre. Por misionet serioze nuk janë si punë vodëvilësh. Ato kërkojnë seriozitet. Dhe serioziteti në këtë rast ka të bëjë me të vërteta të mëdha, prej të cilave s'duhet të kemi frikë.

Ne jemi njerëz të artit. Më mirë se të tjerët ne e dimë se historinë e madhe të botës nuk e përbëjnë egërsia dhe krimet, por lamtumira me to. E lamtumirë do të thotë shpërndarja e mjegullës, dalja e së vërtetës e, nëpërmjet saj, lehtësimi i ndërgjegjes nëpërmjet pendimit, kërkimit të ndjesës, dhe së fundi, paqtimi.

Ju jeni një popull që i përkisni familjes sllave, ne jemi, përkundrazi, një popull i vetmuar. Familja zakonisht i pasuron popujt, por edhe vetmia, në mënyrë të ndryshme bën të njëjtën gjë. Ndaj është diçka dyfish e bukur kur popujt e ndryshëm janë fqinjë të mirë.

11. Me çfarë dëshirash do të vini në Mal të Zi?

Jam i ftuar si shkrimtar, e natyrisht do të vij si i tillë, për një libër që flet për një darkë të gabuar. Natyrisht që jam duke bërë shaka, kur po e lidh bujtjen time me atë që tregohet në këtë libër. Është krejtësisht e kundërta, është një bujtje veçanërisht e gëzueshme për mua. Jam kurioz të marr kontakt me lexuesin malazez. Dhe jam kurioz, veç të tjerash, se a ngjan ende ndopak rituali i pritjes së mysafirit shqiptar, ashtu siç ma ka treguar princi juaj.

 _________________
 

Kadare shmang 2 pyetjet për situatën në Shqipëri
 

Këto dy pyetje që nuk kanë marrë përgjigje janë: 

Pyetja 12: Shkrimtarët e mëdhenj gjithnjë janë edhe vetëdija e kombit vetanak. Është e natyrshme që Ju, si shkrimtarin më të madh shqiptar, t'ju pyesim dhe të marrim përgjigjen, komentin rreth zhvillimeve më të reja në Shqipëri? 

Pyetja 13: Cili është mesazhi Juaj për kombin shqiptar në këtë çast dhe kohë kritike për të? 

58 Komente

kur do ia rrasin i nobel ketij te biem edhe ne rehat.

une ta rrasa nje dhjete ty qe tek "rrasin".

 Ehh mer Kadare, po si nuk u bone i here burre, qe ti vesh pikat mbi I?

 Nuk ja ma me hy n'debat me Salen, dhe per Salen, se Edin e ka ne xhep Ai. PO me shume frigohet prej Saliut.......

Pyetja 12: Shkrimtarët e mëdhenj gjithnjë janë edhe vetëdija e kombit vetanak. Është e natyrshme që Ju, si shkrimtarin më të madh shqiptar, t'ju pyesim dhe të marrim përgjigjen, komentin rreth zhvillimeve më të reja në Shqipëri? 

Ka dash me e fut ne kurth ky, po ku e ha kolaqi i gjirokastres ket koqe te  ullirit !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

well, ka bo mire qe nuk ka dash me fol per leveret me ket te hujin. ktu i zhystifikohet.

Nderkaq pordha e pazeshme qe prodhoi (ose pordhoi, metateza ktu lejohet... me shkoqur fenda qe leshoi... nga ato te plevituarat) ne lidhje me 21 janarin ishte ne mest tene... po po mos i qofte thene, tha...

eeeh, mre Emo!!!!!!!

A te kujtohet se si i thithshim librat e tij??, i manim men permensh fraza te tera. E kishim idhull.

Po ç'ti bosh!!!!!!!!??????

Si ka thone ai i pari "...parja (ose e pasmja) e modhe, ta zbut shpyrtin..."

Nje cike me respekt per deshiren e tjetrit per te mos u marre me me horra. Me e mira fare ama do te ishte qe Kadareja te mos shprehej me, hic, per asgje shqiptare. Ta mbyllte ate kapitull. Ose te fliste vetem me oret e malit, per oret e malit.

 ....mire e ke, me mire te marre kombesine franceze, siç thote zotrulesi, dhe pastaj hajt se folim.....

PO NOBELI PASTAJ?

ja edhe nji per ty, ene s'fol mo. E di si jane bere keta qe gjoja perqeshin kete punen e nobelit? (ty nuk po te fus ketu se nuk me besohet qe je i atilli). Si puna e atij evgjitit pas gardhit qe po i jepte ca zhembela te forta ai boti. Dang! He gjuj edhe i here i thoshte evgjiti. Dang! ai tjetri (perktheje ket si man booker). he gjuj edhe nji po ta majti, thoshte jevgu. Dang! ai tjetri syve (perktheje ket si asturia po deshe). E kshu, dang e dang, e boni pestil ai tjetri... dhe jevgu turienjtur pastaj u kap fort pas gardhit dhe gerthiti: me mani mer se kom par ta bo cope, kom per ta bo... (perktheje ket si nobel po deshe).

Te fala (Fizit) smiley

Emigrant, nobelofilia eshte ndoshta nje nga gjerat me te prekshme per te kritikuar Kadarene. Eshte mungese stili. Pa ato te tjerat ia kemi falur, se s'na i ka per detyre.

Aaaa, ashtu he?  

Po ka horra dhe "horra" pa mire.   

 E ç'do te thush ti me ket??? Se osht fryks, ai Moli? Po mire, kujt i plas per te? Ne ina te forte edhe pa te. E shef se ç'bojme? Po i fuzim ne nji thes, edhe blune, edhe te kuqen....(Me fal, se kete donte dhe Ai)

E kesha llafin per popullin "horr".  Po per Horrat le te mos merret.   

Cfare te ben pritshmeria, s'ta ben qeveria e as perendia ... duhet me shtu ne fund. 

e pse cer pret ti? te cohet e te thote ngrihuni e bjeruni, se ju kane mbushur edhe bronket me plera, se po ju vjedhin punen e nje jete dhe keni perfundu gjys milioni ne varferi te tejskajshme? Po pse ka faj ai qe nuk shkuam te gjith ne France?

Ish veshtire atere te flisje kundra diktatures, se kish diktator! Sot tjeter muhabet..

... smiley

Mire mer mire, po nje gjys llafi te pakten, nje fjali, sikur vetem per popullin "horr" te qytetit te tij, Bashkia e te cilit do t'i paguaje vete demshperblimet e pronarit fqinj qe te vazhdohet restaurimi 80 milione leke i Shtepise Kadare - Monument Kulture. 

jone te fella gjonat, s'mund te prishena me fqinjet or ti shoq! se fqinjsia e mire ska te paguar thote tjetri dhe mire ben, lesho noi kunj te vogel qe te krruj dhembet gazetari dhe haro se Topujve po i pshurrin te varri i thermuar qente rrugece roz me topa bluee.. ene te menosh qe njeri nga ata vdiq tu luftu Malazezt, kta te fqinjsise se mire e pra... Po ska diktature sot! Se te kish diktature, dite ai ci bote, trebjet e bote! pistil!

Ou Bush !

jone te fella gjonat, s'mund te prishena me fqinjet or ti shoq!

Pse ai Kombetari Fishta ja paska fut kot "nxitjes " se armiqesise me malaziazit ? Ke nonje mejtim ....Se  me duket permend edhe nje Mak Milan , qe na bote dhe e bojshim terbiet ne log te burrave , e pastaj mjekonim plagen nga ZANAT ne mrize .

Si o puna Drizo?

Se naihere ke kaq shume per te thene dhe kaq pak hapsire per ta thene sa na nuk mujtemi me te kuptu..

Tani mu* me akuzojne per pritshmeri te larte, dhe fajin ma vejne po mu*, masanej me shajne po mu* se humb interesin kundrejt atyre qe kisha pritshmeri te larte dhe me tallen PER ate gje... ti ke noi gjo per te thene ketu?

Me sa di une, vec nje here kemi ra dakort me Mark Milanin, armpushim per te mbledh e varros te vdekurit..

*popllin 

1. Është e vështirë t'i shtrosh pyetje një shkrimtari grandioz, çfarë jeni Ju e që ai, i cili i shtron pyetjet, të mos frikësohet dhe ta qortojë veten për guximin. Është privilegj i madh të marrësh përgjigjet nga Ju, por edhe përgjegjësi për të shtruar pyetje.

well,  mund te themi cfare te duam ne shqiptaret per Kadarene, por ''dynjaja'' e vlereson dhe respekton.... ja dine vleren me mire nga ne ,ndofta.

Meseleja eshte me e thjesht se c'duket.. Nuk mund te gjejne karar robt, kur permendet Kadareja, kur vet Kadareja nuk gje karar..

Une kom heq dore dhe kur te kem kohe do i shfletoj noi faqe, shqip ose anglisht, si te ma zeje dora edhe aq...

me ktheve edhe nje here. ma nigjo nje keshille: sa te lexosh orilloj-lloj-lloj autoresh te huaj, qe shkruajne mire keq shkelqyeshem cka magjishem per realitete qe praktikisht nuk te kan cek asnjehere, lexoje ket xhaxhin, rilexoje prap, behu i mire ne shpyrt, mos shiko ku e ku te kapesh te keqiat, por shiko per perla, se ka plot, e bukra eshte se i zbulon perdite, sado te jesh rrit, merr vesh, sado te kesh pa bote, sado te perqeshesh veten tate te djeshem, sepse po te ekstropolojme kte qe i ndodh ismailit me ket popllin tone veshderr, i bi sikur gjuetaret e perlave te te thone "po dalim me gjujt per leshtrik". ke pa ti njeri qe del per leshterike, o Bush?

Te garantoj qe pas maksimumi 15 komentesh (po pati) do copy-pastin poemen Lac (ose industrial) dhe foton qe po biZeTon me Ener Hoxhen, ate me femije, ku Sulua kujtoi mos i kish vajtur ndonje suedez per vizite.. e ngaterruan floket si me diell te Elenes, prandaja...

Emigrant, do te te lutesha te me pergjigjeshe, brenda mundesive: perse shkruan sikur je i vetmi qe e vlereson Kadarene?

hi trop. kete nuk e dija. do e rishikoj dhe do ndreqem kur t'i realizoj te metat.

dy komentet me lart qene drejtuar njerzve qe ma kenda te bizetoj (sic jane po ti vesh re 70-80% e komenteve te mia ketu) - ndaj mund te kene nota afrimiteti te pazakonte.

aty tek ato per tu 'realizuar' shto edhe qe afrimiteti yt i pazakonte zhvillohet ne publik, dhe kerkon nga te tjeret nje fare sforcoje per te mos u verejtur.

falemnderit per pergjigjen.

me shpresen se ti m'i ben hallall,

mbetem si gjithnje

smiley

 

 Mire mer mire e ke ti, por edhe ai Haveli i qelbet, e ka more me duket, ate NOBELIN, por e tuni veçse.....nuk u la kusur te veteve......

Tashi une fola qarte, ia kam ble librat ene shqyp ene inglisht, se funa jena komb bilingual; kam bo investim (ekonomi tregu sot, biznes i keq mos me e perdor investimin)dhe se kam nder men ta hudh ne plena.

nga ana tjeter njeri jam dhe une, noi huq te vogel po, noi damar inoti po, plera kenej, plera anej..kshu

Ouch smiley

this was supposed to hurt... angeblich... smiley

ika me ter men, se me le ktu.

Later, Bush-o.

Janë bërë qindra studime, doktorata, deklarata se kemi marrëdhënie të mira, se popujt janë të mirë, se na bashkon kjo e na bashkon ajo, e unë prapë po ju them se s'ka ndryshuar gjë. Ju mund të pyesni pse? E unë po ju them s'e di.

Po ti mund te thoje edhe qe psh, fakti qe ushtria greke ne vitet 90 torturonte e vriste emigrantet shqiptare sikur te ishin ushtri pushtuese nuk ndihmon fare ne raportet tona.

Per te gjithe ata qe shpresojn, supozojne, deshirojne, urdherojne qe Kadareja te misheroje tipare te Mic Sokolit, Adem Jasharit, Selam Salaria etj i sugjheroj te lexojn librin Vargje Satanike.

Ne kte liber midis te tjerash nje poet sfidon Muhamedin se perse kur mori Meken denoi me vdekje vetem Prostitutat dhe Shkrimetaret? Muhamedi (sipas Rushdis) i pergjigjet: 

"E cfare ndryshimi kane nga njeri tjetri prostituta me shkrimtarin?"

 

Kadareja eshte shkrimtar o njerez! Nuk eshte as Baba Kombit as Nona as Hero eshte Shkrimtar!!

 "E cfare ndryshimi kane nga njeri tjetri prostituta me shkrimtarin?"

Rono, perle kjo, si thone pej Korçe, thagme fare.........

Perse bien keto daulle ?

se kemi dasma...

 Kadare ....''eshte nje shkrimtar i madh,por fatkeqsisht nuk eshte nje Shqiptar i madh''...

 Kur thu "shqiptar i madh" thu i madh ne mencuri, si Sala, apo i madh ne trup si Edi?

Normal
0

unctuationKerning/>

aveIfXMLInvalid>falseaveIfXMLInvalid>
false
false
oNotPromoteQF/>
EN-US
X-NONE
X-NONE

napToGridInCell/>

ontGrowAutofit/>
plitPgBreakAndParaMark/>
ontVertAlignCellWithSp/>
ontBreakConstrainedForcedTables/>
ontVertAlignInTxbx/>

MicrosoftInternetExplorer4

mallFrac m:val="off"/>
ispDef/>

efJc m:val="centerGroup"/>

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:"Table Normal";
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:"";
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
text-align:right;
line-height:115%;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:"Calibri","sans-serif";
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:"Times New Roman";
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:"Times New Roman";
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Kadareja është shkrimtar i madh. Është shkrimtar i madh jo vetëm për shqiptarët. Librat e tij janë gurrë e mirëfilltë artistike. Letërsia e tij ka vlera të pacmuara. Ajo ka një qartësi të habitshme. Është kaq i qartë ky njeri në veprën e tij dhe kaq i paqartë në jetën e tij. Të paktën kështu e mendoj unë. Letërsia e tij nuk ka nevojë për deshifrim. Kodi i tij letrar është i mbushur me domethënie, është i pasur me kuptime dhe nënkuptime. Ai kurrë nuk është i pakuptuar në veprën e tij. Por, Kadare, ka mbetur i pakuptuar për jetën e tij. Momenti më i pakuptuar i jetës së tij mbetet ndoshta largimi nga Shqipëria në nëntëdhjetën dhe kërkesa për azil politik në Francë. Cfarë domethënie kishte ky akt? A ishte ai një akt rebelimi? Mendoj që jo. Nëse do të kishte qenë akt rebelimi ai duhej të ishte pasuar me një deklaratë. Me një denoncim. Mesa kujtoj unë nuk ka patur asnjë deklaratë prej tij. A ishte largimi i tij një akt tradhëtie? Në asnjë mënyrë jo. Tradhëti nuk mund të quhet largimi në një kohë që i parapriu largimit të qindra mijë të tjerëve. A ishte ai një akt inkurajimi për të përshkallëzuar hapjen e shoqërisë shqiptare ndaj asaj perëndimore? Për mua, nuk ishte as akt inkurajimi. Madje, do ta quaja një akt shkurajimi për kohën, në të cilën ndodhi. Akt shkurajimi për vakuumin që la pas. Për faktin që ai nuk festoi me shqiptarët!!! Si mund të shpjegohet pra ky akt? Si mund të deshifrohet ai? Prej meje, ky akt është deshifruar më shumë si përzënie. Përzënie e Kadaresë prej shqiptarëve. Një përzënie e pashprehur kurrë. Por, një përzënie që vinte prej mungesës së adhurimit të tij. Shqiptarët kanë qenë shumë kokëfortë në adhurimin ndaj Kadaresë. Ata e kanë adhuruar gjithnjë me një lloj rezerve. Ata nuk kanë besuar se prej radhëve të tyre mund të dilte një gjeni i tillë. Ai ka pasuruar shqiptarët në mënyrë të pakrahasueshme. Ai ka pasuruar gjithkënd që ka rënë në kontakt me letërsinë e tij. Për këtë arsye, ky shkrimtar i madh dhe shqiptar i pavlerësuar meriton të paktën të mos përgojohet.   

Përzënie e Kadaresë prej shqiptarëve. Një përzënie e pashprehur kurrë. Por, një përzënie që vinte prej mungesës së adhurimit të tij. Shqiptarët kanë qenë shumë kokëfortë në adhurimin ndaj Kadaresë. Ata e kanë adhuruar gjithnjë me një lloj rezerve. Ata nuk kanë besuar se prej radhëve të tyre mund të dilte një gjeni i tillë. Ai ka pasuruar shqiptarët në mënyrë të pakrahasueshme. Ai ka pasuruar gjithkënd që ka rënë në kontakt me letërsinë e tij. Për këtë arsye, ky shkrimtar i madh dhe shqiptar i pavlerësuar meriton të paktën të mos përgojohet. 

Lirka, edhe kostumi popullor me i stolisur e me i qendisur e ka zili menyren e shkrimit tend.  Edhe vete e kam, se s'ia them as per stolisje, as per qendisma, nje komce nga halli po e qepa jam e nderuar.  

Keshtu qe taze, shqeto, kete paragrafin po e marr "mos e zini ne goje fare."  Edhe mblidhni mendjen.  Ah po, se te njejtin mesazh dha edhe ne shkrimin e tij te fundit.  M'lini rehat, tha.  Na doli borxhit.  Edhe ka te drejte, se paskemi qene popull i hidht shume, boll i kemi rene ne qafe.  

Mire. 

  Kur  permendet  Kadareja ose kur vete Kadareja, gjen arresye te  permendet, nuk eshte se po behet fjale per njerin nga keta, te  ketyre kohrave ose  seicilin prej ketyre... radhikove. Ne se edhe Ai,  e di qe te gjithe ne shqiptaret e mbajme per te  MADH, do te duhet  te shprehe madheshtine e mendimit, me opsionet perkatese te zgjidhjeve te halleve shume te renda qe kalon sot ky komb i vjeter  ne cep te Evropes.

 Dhe nuk besoj se ve kush ne  dyshim  madheshtine e ketij shkrimtari shume te madh por qe po rezulton per dite e me shume si nje qytetar radhiko, ne idete per zgjidhje, mes  te gjithe shqiptareve.

 Nuk ka per  te thene gje, ky i madh(jo me Martinoviçin, e pse jo dhe me Martinoviçin)per kete renie te shtetit ne nje humnere pa dalje? Te jete i pahaberisur Ky  shkrimtari me i madh i  shqiptareve se ne mes te dites, midis te dy  syve te perfaqesuesve te Evropes e Amerikes bashke, kercet si ne Karadak , dyfeku i shtetit ne drejtim te miletit, te  mishit te miletit dhe le vdekur ne toke bijte e ketij mileti, qe kerkojne as me pake eas me shume frymemarrje, pune, buke dhe drejtesi? Nuk ka gje per te thene ky  burre qe ne pjesen tone matane percipitojne  politikat ne lojra kalamanjesh, me presidente dhjete ditore se e shkyen nga gazi te  mençurin dhe patriotin e vendit te  vet Tadiçin?  Dhe ky i  madhi fare yni lufton me veheten qe te marre   nje çmim,  qe mu ne lule te ballit i rafte dhe ai çmim! Se na çmim-nosi nga trute te  gjitheve.

 Njemije  here me i madh se ky  nje Kristo Frasheri.Kur  vendit i duhen idealiste  dhe ne mejdane  mburren memecet, qe maten nga hijet e mengjezeve, ai komb rezulton i  shterpezuar. Kadareja sot  eshte me i madhi shqiptar, prej  te  shterpezuarve.

Nuk kam ndjesi tjeter.Mi  ka ndyre te gjitha ! 

Grave, kur zhgenjehesh me shume se nje here faji eshte joti.

Dmth robi formaton prtishmerite dhe s'e le veten me u kap gafil. Ato qe pranohen jane vetem befasimet e kendshme.

Nuk eshte hic interviste e keqe kjo.

 Hem emo!Befasime te kendeshme...!

  Po kush ben fjale se eshte interviste  e keqe,"si interviste", o Fin! Nuk eshte kjo  intrevista e "Te madhit" per hallet e renda qe kalon ky vend e ky komb.Dhe jo se nuk ti te thote....

Grave, ja te jap nje shembull. Ti ke pritshmerine nga une qe ta bej 100m per 12 sekonda se te duken kshu si tip i shpejte. Mirepo te rre ai dreq syni. E mire, ia fus vrapit une, ti kronometrin ne dore, e bej per 16 sekonda dhe shfryj si lokomotive e vjeter ne fund. Me pyet ti mua, ore mos je gje semure sot ti? Jo te them une, jam xhom fare. Prape ti: mos te pengoi gjekafshe kur po vrapoje? Jo ore te them une, asgje s'me pengoi, po me shpejt se kaq s'eci dot une. Hmmm ia ben ti i zhgenjyer... edhe ikim. Kalojne ca kohe, ka prap gara. Vjen ti gjithe shpresa tek une. I fus vrapit une, 16.2 sekonda. Tani i dashur Grave, po u zhgenjeve prap nga une, faji eshte i joti... smiley

Kshu dhe kjo puna me ismailin. Nuk ia thote o vlla, per tu bere trim tribun i vegjelise. Vegjelia e do(nte) por jane me te dhene ca pune. Pra une nuk pres me nga ai.

PS Rezervoj te drejten ama te zhgenjehem ne letersi, pa pas faj, dmth jam zhgenjyer nga aksidenti, po kete e pranoj.

Po nuk eshte "I Madhi" Kadareja o Grava. Ismail Kadare eshte nje shkrimtar shqiptar i periudhes se diktatures, me gjase me i madhi qe kemi prodhuar ne gjysmen e dyte te shek. XIX, tashme ne pension.

Eshte thjesht ndryshim perceptimi sepse i kerkojme Kadarese te luaje per ndergjegjen e kombit (ta quajme) te njejtin rol qe luante ketu e njezet vjet te shkuara. S'mund te jete keshtu. Ne jemi ndryshe tashme dhe edhe ai eshte i ndryshem. Duhen nxjerre shkrimtare te tjere, figura te tjera. Kaq! Mendoj.

Wikipedia i ka t'tana fajet!

Kadare nuk eshte nje Shqiptar i madh,sepse e braktisi Shqiperine atehere kur ajo kishte nevoje me shume.Por perpos kesaj,ai vazhdon te shprehet ende ne media se ''informacionet e tij keshtu e ashtu'' nderkohe qe ai nuk eshte ndonje institucion,por thjesht nje individ i vetem.Keto dhe shume te tjera e xhveshin ate nga privilegji i te qenit nje nder emrat e Shqiptareve te medhejne.....Mos u habisni !!!! Ai kurre nuk do te marre nje cmim NOBEL,sepse qe te meritosh ate duhen edhe keto karakteristika.

ikja e Kadarese beri me shume buje se 10 demonstrata; e vun ne siklet regjimin me shume se hapja e ambasadave pikerisht kur ne Tirane mbahej konferenca e ministrave te jashtem te ballkanit. Kshu, kto te tjerat qe thu ti, jane merre me long se groshi maroi

Yes, this is an absolute truth, that means this is "truth, all the the truth, and nothing but the truth, so help us God"!

pse tallesh me mu em? un nuk jom rob i keq...dmth, jo fort i keq...veten e fus ne segmentin shume i mire -> pak i keq po pa kalu te i keq->shume i keq.

sinqerisht, une menoj se ja zvoglon permasat dikujt si Kadareja kur e mat me kutin e patriotit ose nacionalistit ekstrem. As perfeksionist nuk mund t'jete se sic tha ai robi, le te dali dikush me i mire dhe ta hedhi gurin e pare! Po vlerat qe perfaqson i bejne nder shumices prej ne shqiptareve (vej re relativizimin dhe aspak absolutizimin qe po perdor).

Tani, tek tuk, do ket naj xhaTani a naj tjeter qe per 1 arsy ose tjetren e shofin veten me t'mire dhe guxojne me leshu naj shigjete kritike - un jo per vete smiley

Bredh, mund te me ket demtu ajo pjesa "so help me God", te cilen e futa per respekt te citimit. Po sinqerisht - pas asnji nuance romuzi shoqnor a cerdo tjeter - mendoj qe ke te drejte. Qe eshte fiks ashtu sic e thu ti. Eshte kollaj me gri te trasha sot, se koha qe kalo eshte e shume e poshter najher, por ikja e Kadarese ne ate kohe mund t'iu ket hap syte mijera e mijera tipave te lekund. Po lene se cer thojn sot, se sot e bojn sikur kon qen te illuminum qe ne 1945-en te gjithe, kan dit qe ne 1947 daten kur do binte muri i berlinit, dhe qe komunizmin e kom pas besu vetem enveri dhe gjymsa e byrose, gjysma tjeter nuk besonte, po kishte fryk, eehhh... dmth nuk e lente sistemi.

Pra ke te drejte absolutisht, pa asnji bisht nga mrapa, ikja e tij boni me shum pune se 20 mitingje nga ato ku folshin pardesyt e bardha me mrapa dhe plaku godo. Se pse iku, tjeter muhabet, dhe pa piken e rendesise, po qe at ndikim e pati, e pati pa asnji medyshje.

 Em, ajo qe nuk durojn dot njerezit eshte qe pse iku per vete e na na la ketu, merr vesh. Pastaj mbeshtet ne idene kryesore vje llustra qe "le qe edhe te na kishte lut ne nuk ikshim se nuk e lejshim venin ne meshire te fatit", ose "chi non piscia in compania/ e un ladro o una spia", por sic e kemi thene edhe ne tema te tjera, vetegjyqesia eshte nje nga karakteret dalluese te shqiptarit.

pa vetem interesin e tij dhe te familjes se tij... injoranti!

 i paturpi , do thoshte dikush smiley

Madhesia e Kadarese eshte nje ndryshore mbi baze perceptimi grupi, por per paradoks mund te thuhet nga individi (pasi gjasa qe te thuhet ne kor eshte shume e vockel, por jo absolutisht zero ama - kete na e deftejne ndodhira pakez te lidhura me kete si psh, njerezia kane bertitur ne kor gjera te tilla si "policia eshte me ne, kthehu, kthehu kadare", ose edhe gjera me te patekeq se aq, ne kohera kur ky s'kishte ikur akoma matane, grupe te vegjel lexonjesish ne shkalle pallati dhe nen avuj alkooli theshnin ne kor "kadare, do pime kafe", kjo kafe me theks te e-ja, sic thuhet ne evrope). Ne keto raste, perplaset liria e shprehjes, e cila mund te jete jashtezakonisht e illuminuar, me ligjin e numrave te medhenj, i cili si cdo ligj natyror eshte i verber. Nje nderlikim plus i botes ky, sikur kjo te mos ishte mjaftueshem e nderlikuar edhe pa kete. Ligji i numrave te medhenj vepron ne kete rast me ate qe quhet "shperndarje e mosterzimit" (sampling distribution) dhe bazohet ne Teoremen e Kufirit Qendror (Central Limit Theorem) - behet fjale per teoremen e famshme te iniciuar nga protestanti i talentuar Abraham de Moivre, zhvilluar prej Stirlingut, Gaussit dhe Laplace-it dhe permbyllur ne menyren rigoroze prej rusesh (ec e gjeje pse): Cebishev-it, simpatikut Markov dhe Ljapunov-it se fundi.

Ne nje debat televiziv per Kadarene,per here te pare me jan duk shume ma te kompleksum Lubonja e Klosi, qe perpiqeshin te hiqeshin te pakomplesum perkundrejt tij,se Fahri Balliu qe e adhuronte pa kushte...

Kadareja në fakt, është një rast shumë specifik për t’u trajtuar. Sipas meje, letërsia e Kadaresë ka brenda muzën. Këtë muzë shqiptari nuk e ka vërejtur në asnjë prozë tjetër të letërsisë shqiptare të viteve të pasluftës. Madje, më kujtohet që vetë Kadare, në një intervistë të tijën, fliste për procesin e krijimit. Ai shprehej se një kohë të madhe të ditës së vet e kalonte nëpër arkiva, ku qëmtonte fakte historike dhe verifikonte ngjarjet historike. Të them të drejtën, unë jam habitur nga këto fjalë. Më është dukur paksa blasfemike ideja që Kadare e mbështet punën e tij në një proces kaq të mundimshëm dhe monoton sac është kërkimi në arkiva. Mendoja, se puna e tij ishte thjesht dhe vetëm burim i muzës dhe frymëzimit të tij. Shkrimtari pa muzë (prototip ka qenë shkrimtari i sistemit të vjetër) mund të edukonte, por jo të frymëzonte. Por, Kadare, ka qenë ndryshe. Ai ka qenë shkrimtari i muzës. Për shqiptarët kjo ka qenë vecanërisht e prekshme. Por, duke qenë se muza në atë kohë, ishte e panjohur për shkrimtarë të tjerë, shqiptarët kanë qenë gjithnjë skeptikë për Kadarenë. Muza adhurohej, por nuk adhurohej ai që e kultivonte atë. Pse? Sepse, muza si e tillë nuk kishte gjasa të ekzistonte. Shqiptarët e lexonin me ëndje letërsinë e Kadaresë, por Kadarenë e stigmatizonin. Për ta nuk kishte rëndësi që ky shkrimtar po mbante gjallë muzën, për ta kishte rëndësi se si po e bënte ai këtë. SI? SI? Cfarë kompromisesh kishte bërë ky shkrimtar? Cfarë lëshimesh kishte bërë ai në jetën e tij? Në letërsinë e tij. Kurse, unë mendoj se kjo nuk ka fare rëndësi. E rëndësishme është që muza mbeti gjallë. Në këtë drejtim, shqiptarët i detyrohen Kadaresë.
Duke përdorur të njëjtën logjikë, edhe sot që flasim, Kadareja përsëri është në gjyq nga shqiptarët për muzën e tij. E para: A mundet që muza e këtij shkrimtari të ketë qenë produkt i rrethanave historike. Ose, e thënë ndryshe, a do të gjenim të njëjtën muzë tek veprat e Kadaresë, nëse do t’i lexonim sot. Apo, do të na duken ato sot të shplara, me shumë më pak vlerë nga sa jemi mësuar t’i gjykojmë. E dyta, a është Kadare një shkrimtar vërtet i mirë? Apo vetëm na është dukur i tillë? Keto pyetje bëhen shpesh. Për mendimin tim, ai ka vlerë të jashtëzakonshme si shkrimtar. Do t’i qëndroj besnike kësaj ideje. Muza e tij dhe nëse sot duket më e varfër, është ajo që ka qenë gjithnjë. Por, atëherë, ajo shkëlqente më shumë, sepse rrethanat ishin të tilla. Njësoj si virtyti që ka vlerë më shumë, nëse vihet në provë. Muza e tij e vënë në provë ishte më e mira.

 

policia esht' me ne ktheu, ktheu, Kadare!

Po ti Kadare kur do kerkosh te falur per spiunlliqet qe ke bere ne kohen e Enverit, o i madhi i letrave dhe me i vogli i njerezve.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).