Mihali u fut në makinë dhe lëshoi mbrapa gjithë kujdes një çantë ushtarake. - Ç’ke aty, vezë? - qeshi Gimi. - Jo, dinamit - tha i qetë dhe që të tre u pamë ndër sy. Mihali rrallë bën shaka dhe fjala “dinamit” në gojën e tij tingëlloi si kërcënim. - Ç’e do dinamitin? - e pyeta unë. - Varr është, nuk është tunel. - Mbrëmë natën rrëshkiti një shkëmb në mes të rrugës. Nuk kam ndërmend të rri gjithë javën në Shën Koll, - sqaroi Mihali - Të hënën nisem për në Itali. Dua të rri ca ditë me Enin. Nuk do të shihemi për ca muaj. Askush nuk foli. Të tre varën kokën dhe u kotën. Kur iu afruam Rivierës kishte gdhirë. Në të dyja anët e rrugës kishte kafe të vogla që shërbenin edhe mëngjes, por askush nuk kërkoi të ndalonim. Pastaj filloi e përpjeta. Në të djathtë shumë afër dukej deti, por zhurma e motorit e mposhte uturimën e dallgëve. Në të majtë ngrihej mali me pishat e larta. Loja e diellit i bënte ato herë të gjelbra e herë blu. Asfalti i vjetër shkëlqente si bark peshku dhe ata u kotën përsëri. Pastaj rruga u prish dhe guralecët e vegjël që godisnin makinën nga poshtë u nxorën gjumin të treve. Në fund të kalldrëmit, mbi kthesë, një pishë me rrënjët e dala në ajër varej kërcënueshëm mbi rrugë. - Dhe pastaj më thoni ç’e dua dinamitin, - foli Mihali- bëra gabim që s’mora edhe sharrën e benzinës. - Me të filluar shirat kjo pisha ka për të përfunduar në det. - Dhe avash-avash do mbërrijë në Itali, - tha Gimi. - Po na ikin edhe pishat në Itali, - psherëtiu Nardi dhe pa Mihalin që shihte me sytë e futur thellë në ballë detin. Me të dalë përsëri në asfalt unë hapa dritaren dhe një shkulm i freskët ere vërshoi brenda. Filloi e tatëpjeta e madhe, motori i makinës mezi dëgjohej dhe unë ndeza radion. “E camminiamo da soli, nella note piu scura anche se il domani ci fa un po’ paura”. Mbas kthesës së fundit u duk fshati. Shtëpitë e bardha, të vogla dukeshin si një tufë dhish të egra që kullosnin në faqen e malit. Një rrip i ngushtë rruge shkëmbore dilte nga ana e sipërme e fshatit dhe duke gjarpëruar ndanë një rrëkeje me pak ujë të çonte atje ku do të shkonim. Varrezat ishin në pjesën më të lartë të fshatit, aty ku toka ishte më pak pjellore. Për arsye të truallit të fortë, pothuajse shkëmbor hapja e varreve, siç na tha Mihali, nuk ishte edhe kaq e lehtë. Rruga mbaroi dhe ne të katërt dolëm nga makina. U shmpimë. Kishim uri dhe me t’u ulur, tetua e Mihalit na nxori një mëngjes madhështor. Byrek me lakra të egra, bukë të ardhur të sapopjekur, vezë të freskëta të skuqura në gjalpë, djathë të bardhë, dhallë, qumësht, kos deleje dhe në fund na solli një tepsi të madhe me petulla dhe një pjatë të thellë me mjaltë nga lule portokalli. - Hani të merrni fuqi. Keni zor përpara. - Shkojmë të marrim qivurin se sikur po më therin kockat. Mos na zërë ndonjë shi, - tha me të mbaruar kafenë një plak i thatë. U pamë në sy kurse Mihali hodhi në shpinë çantën me dinamit. U nisëm për tek shtëpia e të vdekurit. Aty na priste i gjithë fshati: njëmbëdhjetë pleq. U ulëm nën pjergull, në oborrin e pastër plot lule me parcelat e vogla të rrethuar me gurë të bardhë dhe dikush na solli kafe dhe raki në ca gotëza. Ngushëlluam dhe pastaj u futëm në dhomën tjetër. I vdekuri ishte në mes, me kostum të zi në qivurin e hapur. Kur Mihali mbylli kapakun, tetot filluan kujën. Ne e kapëm qivurin në katër dorëzat e vogla metalike dhe u nisëm drejt varrezave. Qivuri ishte shumë i lehtë. Bashkë me ne erdhën tetua e Mihalit dhe plaku i imët me kasketë dhe çantë të vogël postieri. Rrugës na tha se ata që sollën qivurin nga Saranda kërkuan shumë para për të varrosur të ndjerin. Edhe për qivurin lekët që mungonin i mblodhi fshati. Unë i hodha një sy qivurit. Dukej goxha i shtrenjtë, me një kryq varaku në mes dhe mbi të një dritare të vogël xhami. Plaku që mbase e ndjeu çudinë time shtoi: - Këtë na sollën. Nuk kemi arkivol më të lirë na thanë. Po s’deshët mbështilleni me gazeta. Si u bënë kështu këta njerëz! Qivuri filloi të rëndohej. Ndaluam dhe e lëshuam me kujdes në një ledh të vogël me mur guri. Mihali e rregulloi pakëz pjerrtazi që të mos rrëshkiste dhe dukej sikur i vdekuri po shihte për herë të fundit detin dhe fshatin nga dritarja e vogël prej kristali e arkivolit të tij luksoz. Mbase dhurata më e shtrenjtë që kish marrë ndonjëherë, megjithëse pas vdekjes po e ndihmonte të hidhte një vështrim të fundit në gjërat që deshi. Mbrapa xhamit dukej akoma më i vdekur, por njëkohësisht më i mbrojtur. Plaku me çantë postieri na zgjati duhan me dorën në zemër. Pastaj na tregoi se si e kish gjetur të ndjerin duke dhënë shpirt në verandën e shtëpise me lule. Qëkurse kurbeti e kishte zbrazur fshatin nga të rinjtë, pleqtë kishin krijuar një sistem kontrolli për të mësuar çdo ditë nëse dikush kishte vdekur gjatë natës. E pinin kafenë e mëngjesit me komshinë që kishin në të djathtë. Kështu i pari shkonte në shtëpinë e të dytit, i treti në shtëpinë e të katërtit, i pesti tek i gjashti dhe kështu me rradhë. Me të marrë vesh që Vasil Trënga vdiq, lajmëruan të birin në Amerikë dhe vajzën në Greqi, por ai i Amerikës do të vinte pas katër ditësh dhe e bija nuk vinte dot shpejt se priste përkthimin zyrtar të aktit të vdekjes nga Ministria e Jashtme. I ziu vdiq të shtunën kur zyrat janë mbyllur. - Nuk donim ta varrosnim në oborr, as në ullishtë si qen pazot dhe vetëm ti na ke mbetur, - ngriti zërin plaku dhe u kthye nga Mihali që pinte cigare me sytë nga deti. Mua mu kujtua pisha me rrënjët në ajër. Një pikë e madhe ra mbi xhamin e arkivolit dhe shpërtheu një rrebesh vjeshte. U tërhoqëm nën një ulli të madh derisa retë e ulëta kaluan ngadalë sipër nesh dhe vazhduan të zbraznin shiun e rëndë mbi det. Rruga u bë më e vështirë, por ishim të çlodhur dhe shpejt arritëm tek shkëmbi i madh që kish zënë rrugën e varrezave. Balta i lodhi pleqtë dhe ne i nisëm prapa në fshat. Para se ikte plaku nxori nga çanta një letër të shkruar me një shkrim të rregullt prej mësuesi filloreje dhe ma la në dorë. - Lexoje para se të hidhni dheun, - më tha. Unë tunda kokën dhe e futa letrën në xhepin e lagur. Mihali lëshoi çantën në tokë dhe bashkë me Nardin po i vinin rrotull shkëmbit. U kishte premtuar se do t’u hapte rrugën e varrezave. Nardi iu lëshua shkëmbit në brinjë me lopatën e vogël, kujtim i kohës kur bënte ushtrinë në xhenio. Unë shtriva fitilin e veshur me zift mes baltës së kuqe dhe pastaj që të katërt, pesë bashkë me të ndjerin, u nisëm ashtu të llangosur me atë baltë këmbëngulëse. Kur u ngjitëm mjaft e ndezëm filtilin. Shkëmbi nuk shkoq, por bëri mënjanë. Rruga u hap dhe Mihali i rrahu shpatullat e gjera Nardit. Ndërkohë shiu e bëri rrugën pothuaj të pakalueshme. Tani që qielli u pastrua , dielli na doli në shpinë dhe nuk verbonte më. Korfuzi ishte afruar aq sa na dukej se po të zgjasnim dorën mund të vilnim rrush nga vreshtat e tij. Rrush të ëmbël shtatori. Të freskuar nga shiu. Na kish marrë uria dhe Mihali na ndau pispilitin e tetos. Që këtu nuk ishim shumë larg lumit mitik të Hadit që derdhet diku më poshtë Korfuzit, në Jon. Si katër Karontë. Me dinamit. Pa varkë, me një makinë të vjetër, të pafuqishme për të çarë këtë lumë balte të rëndë. Por më në fund arritëm. Zbrazëm ujin nga varri që kish hapur Mihali të dielën pasdite. Pastruam këpucët dhe pantallonat nga balta dhe qëndruam në heshtje. Unë futa dorën në xhepin e këmishës dhe nxora letrën. Gishtat m’u ngjyrosën. Letra pothuajse ishte e fshirë e gjitha. Mezi lexoheshin ca gjysma fjalësh nëpër të. U mundova t’i bashkoja në fjali. Ishte e pamundur. “Vëllai dhe mi..., larg në Amer…, të gjithë j.. i këtu. Por... nuk… pse? Patriot i vër..f. r. Lotë dhe tr.sht..i. Bir i…. Shqip…i. Vë ………. u mirë.” Mihali ma mori letrën nga dora, hapi arkivolin dhe e futi brenda. Pastaj heshtëm. Doja ta pyesja Mihalin si e quanin të ndjerin, por nuk bënte të thyeja heshtjen. - I përjetshëm kujtimi! - i dha fund Nardi dhe kapi lopatën. Balta e rëndë kumboi në qivurin prej druri. Pastaj qivuri heshti dhe dëgjohej vetëm tingëllima e çelikut të lopatës kur godiste gurët e vegjël të përzier me baltën. Dhe dihatja jonë duke i dhënë lopatës me radhë. Gjatë kthimit Mihali na tregoi për fshatin siç kish qenë kur ai ende i vogël vinte me pushime tek tetua. Pastaj sesi për tre-katër vjet mbas hapjes së kufijve u zbras nga të rinjtë. Qysh të ikurit e parë nga ambasadat apo nga deti u dërguan lekë për viza dhe bileta të mbeturve prapa. Qysh të ikurit e rinj tërhiqnin mbas vetes së tyre të tjerë e kështu me radhë përderisa sa fshati u lig, u mpak e u shua si një trup që e humbet në fillim me gulshe e pastaj pikë- pikë gjakun. Arritëm në fshat në muzg. Përpara shkollës, afër makinës na prisnin. Njëmbëdhjetë plaka shamizeza dhe dy pleq me kasketa. Na u lutën të qëndronim, por Mihali nuk mundej. - Kam shumë punë, – mërmëriti dhe hodhi çantën bosh prapa. U përshëndetëm dhe ashtu me baltën e tharë në trup hipëm në makinë. Nardi hapi qeset që i la në dorë tetua e Mihalit dhe makina u përmbyt nga era e grurit të zjerë me kanellë, mjaltë dhe stafidhe. Kur hymë në kalldrëm kërkova më kot me sy pishën me rrënjët në ajër. Ktheva kokën nga deti. Ishte errur, por na u bë sikur thellë, shumë larg, nën dritën e zbehtë të hënës pamë trungun e zi të pishës që pluskonte mbi detin e qetë. Me të arritur në qytet Mihali donte të qeraste konjak. Shkuam tek lokali ku punonte Eni. Me të na parë ajo hodhi kokën pas supeve dhe buzëqeshi: - Po ju pse jeni kështu, gjithë baltë? Varre hapni gjithë ditën? - Pak a shumë, - tha Gimi. Pastaj të heshtur pimë konjak teksa ndiqnim me mend udhëtimin e pishës në det të hapur. 

1 Komente

E bukur fare. Pothuajse i ndjeva fizikisht aromat, mundin, balten, edhe fizionomite e njerezve e gjerave. Rrofsh qe e ndave ketu.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).