Mediat lokale të Brindizit njoftojnë se tragjedia e shqiptarëve të mbytur më 28 mars 1997 po bëhet teatër.

…deti ruan sekrete, dhimbje dhe histori që vetëm teatri mund t’i tregojë …

Mediat lokale të Brindizit njoftojnë se tragjedia e shqiptarëve të mbytur më 28 mars 1997 po bëhet teatër. Realizimi bëhet publik në të njëjtën datë të marsit 2012. Laboratori i shkrimit dhe rrëfimit të historisë që punën e nis sot, është marrë përsipër nga Francesco Niccolini, Fabrizio Pugliese e Luigi D’Elia.

Puna bazohet te kjo kronikë: Shtatë e mbrëmjes së 28 marsit 1997, e premte e mirë. Në Shqipëri shteti po bie dhe njerëzit përpiqen të largohen, të kalojnë në anën tjetër të Kanalit të Otrantos. Paranoja në Itali po rritet dhe emigrantët duhen kthyer mbrapsht me çdo kusht. Ora 18.57, Katër i Radës, një motobarkë patrullimi e tejmbushur me 120 refugjatë që në Vlorë, mbytet nga përplasja me “Sibilën” anije e Marinës Ushtarake Italiane: 57 të vdekur, kryesisht gra dhe fëmijë, 24 të zhdukur dhe 34 të mbijetuar. Pesëmbëdhjetë vjet më vonë qendra teatrale Cetacei di Maccabeteatro e Thalassia në Rajonin e Puljas po ndalet te e Premtja e Mirë më e zeza në historinë e Italisë.

Në faqen e teatrit thuhet se shfaqja do të jetë një rrëfim polifonik, ku përdoren mjete të larmishme gjuhësore që tregojnë si më 28 mars 1997 ushtarët italianë iu bënë shqiptarëve atë që ushtarët francezë dhe/ose amerikanët iu bënë italianëve më 27 qershor 1980:

sempre in mare

ma non aereo contro aereo

questa volta nave contro nave

e poi di come i militari hanno negato, cancellato e si sono sottratti alla colpa

di come la verità processuale non coincida con la verità storica

di come si può aver capito e non ci si possa difendere

di come la giustizia non è mai uguale per tutti

di come il mare conservi in silenzio sekreti e dolori e storie che solo il teatro riesce a raccontare

è prematuro, ma viene in mente un SE, tanti SE

Se la Sibilla non si fokse avvicinata così tanto.

Se non avessero provato a gettare quel cavo.

Se non si fosse alzato il moto ondoso.

Se non fosse arrivato l’ordine di harassement.

Se la Kater i Rades non si fosse messa per mare.

Se non fosse scoppiata la guerra civile del mare.

Se.

Se.

Se.

Është një copëz nga teksti i “Katër i Radës” shkruar nga dramaturgu dhe skenaristi Francesco Niccolini, i cili udhëheq fazën e parë të punës në laborator. Niccolini prej vitesh punon me Marco Paolini-n dhe ka shkruar tekste për Sandro Lombardin, Arnoldo Foàn, Anna Bonaiuton. Bashkë me Luigi D’Elia-n ai ai ka realizuar spektaklin “Non abbiate paura. Grand Hotel Albania”, sërish në qytetin e Brindizit, prodhim i Thalassias. Pjesa i kushtohej 90 mijë qytetarëve të Brindizit dhe më se njëzet mijë shqiptarëve që zbarkuan aty në eksodin e parë të madh. Përshkrimi i kronikave të atyre ditëve rimerren në teatër me gjithë indinjatën, mllefin dhe njerëzillëk (atëherë kur kishte njerëzillëk) për njëzet mijë pika uji që bien në një çast në të njëjtin vend, për ata që vinin nga deti, sepse deti ruan sekrete, dhimbje dhe histori që vetëm teatri mund t’i tregojë… Për të sjellë një përfytyrim mbi tekstin “Katër i Radës”, ja dhe një copëz nga gjuha që Francesco Niccolini përdor te “Non abbiate paura. Grand Hotel Albania” dhe mesazhet nëpërmjet saj:

“Ma vi siete mai domandati cosa accade quando la diga crolla?

No. La domanda giusta è: cosa accade se la diga crolla qui.

Non domani. Oggi.

Non altrove. Qui, davanti.

Sotto i tuoi occhi.

No in televisione.

Non dentro un telegiornale che parla di mondi lontani.

Questo mondo.

Questa città.

Questo porto.

Qui.”

Faza e dytë e punës me “Katër i Radës” është inskenimi, i cili i është besuar Fabrizio Pugliese-s, aktor, regjisor, një zë i njohur i teatrit puljez. Faza e tretë dhe e fundit që e çon veprën drejt finales, kryhet nga Luigi D’Elia, artist, që prej vitesh punon në Torre Guaceto në kërkim të vazhdueshëm të arteve vizive me narracionin.

Projekti është pjesë e programit Teatri abitati, financuar nga FESR me mbështetjen Rajonit Puglia-Assessorato për Mesdheun, Kulturën, Turizmin dhe Teatrin Publik Puljez. Ai ka trajtën e një laboratori total, të hapur, jo vetëm për shkrimtarët dhe aktorët po edhe për gazetarët, historianët, studiuesit që kanë dëshirë të marrin pjesë në një kërkim në kohë dhe hapësirë që ndërthur në një skenar kompleks shkencën dhe të vërtetën që nga aktet e gjykatave te intervistat me dëshmitarët, nga protestat e familjarëve të viktimave dhe qytetarët te artistët që kanë krijuar dhe krijojnë ende mbi këtë temë.

Pse Katër i Radës është një çast vendimtar

E shpjegon Alessandro Leogrande në librin “Il naufragio” – i botuar në vjeshtë 2011 nga Feltrinelli – kushtuar ngjarjes së Otrantos dhe hetimeve të mëvonshme. Autori italian arrin të ndërtojë historitë e viktimave dhe të mbijetuarve e përpiqet të ndriçojë paqartësitë që dalin nga hetimi i çështjes. Për shembull nisur nga regjistrimi i komunikimit të kapitenit të “Sibilës” (për ironi ky emër – i një profeteje të mitologjisë greke – i anijes që shkaktoi tragjedinë) me atë që drejtonte operacionet nga toka në dyzetë minutat e fundit që përcaktuan tragjedinë. Pa harruar një kontekst politik që e çoi ish-kryetaren e Dhomës së Deputetëve Irene Pivetti të thoshte “buttiamoli a mare” (t’i hedhim në det!) dhe kthehet te fjalët e pohuara në gjyq nga komandanti i ekipit të “Sibilës”: “Pamë gra dhe fëmijë, por menduam që pas tyre kishte burra të armatosur.”

“Por gjëja më e ndërkryer thotë autori në prezantimet e tij në tetor, është që një ditë pas fatkeqësisë, e pyetur përsëri, Pivetti thotë: “Nuk ndërroj mendim, duhen përdorur megjithatë format e refuzimit”. Më habit fakti që autoritetet shqiptare heshtën për këtë.”

Leogrande e quan fatkeqësinë e Katër i Radës një çast vendimtar për brezin e tij, sepse për këtë ngjarje po flitet, në ndryshim nga fatkeqësitë e atyre që nisen nga Libia dhe përfundojnë në terr qoftë për mungesë lidhjesh me shoqërinë civile vendase qoftë për shkak të raporteve të këtij vendi me Italinë që nuk e bëjnë të mundur rindërtimin e historive të të mbijetuarve, që menjëherë iu kthehen autoriteteve të Libisë. “Ndërsa me Katër, ndodhi e kundërta, u krijua një “komunitet vlonjat” që e përballon i bashkuar fatkeqësinë”.

Regjisori Gianni Amelio që u nis në Shqipëri për të xhiruar “Amerikën” dhe u kthye me një familje, i pranishëm në një nga prezantimet e librit thotë: “Kam një djalë shqiptar, kam familje shqiptare. Ajo që më ka goditur nga libri është saktësia e Alessandros…” Ai merr me radhë emër e mbiemër të tetëdhjetë e një të vdekurit duke mbajtur parasysh dallimet geg e tosk, edhe pse për shumë nga gratë e mbytura ishte më e vështirë për shkak të ndryshimit të emrit në martesë. Por vështirësia e vërtetë ka qenë gjetja e emrave të përgjegjësve të goditjes.

Amelio sjell ndër mend Giorgio Agamben, nga filozofët më të rëndësishëm në Itali, i cili disa ditë pas ngjarjes shkruan në një artikull akuzën më të rëndë që mund të bëhet: ai kërkonte në dy lista emrat e atyre që kishin përfunduar në det dhe të atyre që kishin dhënë urdhër për “t’u afruar deri për t’i prekur”

Regjisori kujton që sipas vëzhgimit të Fortress Europe janë 17 mijë të vdekurit në dhjetë vitet e fundit në kufijtë e Evropës, që janë vrarë në përpjekje për të kapërcyer kufirin ose të fituar të drejtën e azilit dhe të pritjes që “ne vetë e kemi hedhur poshtë. 17 mijë janë edhe të vdekurit nga lufta e Kroacisë më 1991, kështu ia vlen të thuhet se historia që ka rindërtuar Alessandro është fillimi i një lufte të drejtë e të vërtetë.”

Monumenti

Gjatë vitit të shkuar është folur për veprën e artit që do të realizohet nga një pjesë e Katër i Radës. Vepra është proces dhe do të vendoset në hyrje të Portit të Otrantos, pranë plazhit, përballë brigjeve shqiptare. Është projekt i administratës komunale të Otrantos dhe Institutit të Kulturës Mesdhetare të Leçes që kërkuan mbajtjen e reliktit të Katërit të Radës, në mënyrë që me të të krijohet një vepër arti, një monument në nder të shqiptarëve të mbytur. Realizimi i është besuar artistit grek Costas Varotsos i cili po punon vetëm me pjesën e sipërme të anijes, ndërsa pjesa tjetër është shkrirë.

Monumenti inaugurohet më 29 janar. Arben Beqiraj një artist shqiptar që bashkë me Arta Ngucaj ka ndjekur nga afër projektin për kthimin në monument të anijes Katër i Radës, do të sjellë në Vlorë 2 objekte origjinale të anijes, busullën dhe radio-transmetuesin. “Për ne ishte shumë e rëndësishme të sillnim në Vlorë diçka që i përkiste anijes. Deri më sot, asnjë nga komuniteti shqiptar që gjendet në Itali nuk ishte dakord me atë që ndodhi me anije”, thotë Beqiraj. Ai ka parasysh familjarët e viktimave të cilët kanë kërkuar gjithnjë që anija të kthehet në Shqipëri duke kundërshtuar ngritjen e monumentit në Itali.

Ngjarja

Katër i Radës, një anije e vogël e patrullës ushtarake 35-vjeçare, rreth orës 17.30, “merret përsipër” nga një anije e madhe italiane “Sibilla”, që i afrohet kërcënueshëm anijes shqiptare.

Ora 18.45 tragjedia: harku i anijes “Sibila” godet Katërin. Shumë njerëz bien në ujë. Një goditje tjetër e “Sibilës” derisa shkaktohet zhytja më 19.03. Vetëm pak burra mundën të notojnë në errësirë, në ujin e ftohtë, drejt “Sibilës”. Në fund mungonin 108 vetë.

Një vit më vonë dalin në gjyq drejtuesit e anijeve Namik Xhaferi dhe italiani Fabrizio Laudadio.

Anija u gjet pas 6 muaj kërkimesh në thellësi të detit dhe u dërgua në Brindisi. Qeveria shqiptare dhe ajo italiane nuk e gjetën gjuhën për mirëmbajtjen e saj. Qeveria shqiptare kërkonte kthimin në Shqipëri me shpenzimet e qeverisë italiane, që sigurisht kjo e fundit e refuzoi.

4 Komente

Duhen sjelle me shume shkrime per Katerin e Rades per te mos e lene te zhduket nga kujtesa. Borxhi i dyte me i madh qe italianet na kane si komb pas atij te pushtimit (pasoje e te cilit ishte dhe sundimi i komunizmit ne Shqiperi). Nje qeveri e ardhshme shqiptare duhet patjeter ta sjelle ne Shqiperi ate relike. 

Profughi ignoti

 

A lle 18,57 del 28 marzo 1997 una motovedetta albanese, la «Kater i Rades», fu speronata nel Canale di Otranto da una corvetta della Marina militare italiana, la Sibilla. Ottantuno i morti, ventiquattro i dispersi, trentaquattro i salvati. Chi lo ricorda più, nell' ecatombe che in questi anni ha riempito il Mediterraneo di cadaveri, migranti fuggiti negli anni Novanta dall' Albania e nel nuovo secolo dall' Africa e dall' Asia, per sfuggire alla fame e alle persecuzioni politiche? Sarebbero diciottomila i morti nel tentativo di raggiungere l' Europa. Ma sono probabilmente di più perché i conteggi sono approssimativi, gli Stati fanno di tutto per minimizzare quel che succede, o per enfatizzarlo, se fa politicamente comodo, l' Europa non ha affrontato il problema nella sua gravità e l' Italia, antico paese di emigranti, ha promulgato leggi inadeguate, razziste, prive non solo di umanità, ma di senso comune. Perché dunque dedicare un libro, Il naufragio (Feltrinelli), a quel dramma di quattordici anni fa? L' ha scritto Alessandro Leogrande, autore di narrazioni di grande impegno che dovrebbero far capire a tanti scrittori alla ricerca di ispirazione, presi dal fascino delle loro storie condominiali, come la realtà, per chi sa raccontarla, è davvero una madre prolifica. Quel che accadde nel pomeriggio del Venerdì Santo 1997 nel Canale di Otranto, mentre a Taranto era in corso la processione dei Misteri, coi penitenti scalzi e incappucciati che portano sulle spalle le statue di legno della Via Crucis, fa da tragico simbolo a tanti altri fatti accaduti, più gravi - il DC 9 dell' Itavia, il 27 giugno 1980 - o forse ancora più vergognosi, nel Canale di Sicilia, il giorno di Natale del 1996, quando trecento clandestini muoiono per l' affondamento di una «carretta del mare», nel più assoluto silenzio delle autorità, rotto, anche in quel caso, da un bel libro, I fantasmi di Portopalo , di Giovanni Maria Bellu. Perché la catastrofe della «Kater» è, come scrive Leogrande, «una pietra di paragone» su quanto continua ad accadere, e il problema degli immigrati non trova una soluzione giuridica e politica. E anche perché quel naufragio coinvolge gli stati e la società, la giustizia, la Marina militare, la legge del mare e quella semplicemente umana. Che cosa è dunque successo quel Venerdì Santo del 1997? Una motovedetta albanese senza bandiera, in pessimo stato, venti metri di lunghezza, cinquantasei tonnellate, un solo motore, dodici nodi di velocità, parte da Valona con centoventi persone a bordo che hanno pagato ognuna a trafficanti di mestiere dal mezzo milione al milione di lire di allora. La motovedetta avrebbe potuto per lo più imbarcare una ventina di passeggeri e invece è stracolma di donne e di bambini ammucchiati in tre piccole cabine sottocoperta, gli uomini sul ponte, quasi come nel film di Gianni Amelio, «Lamerica». L' Italia è un miraggio, le nostre tv hanno propagandato la bella vita, i lustrini dell' esistenza, i nani e le ballerine. Leogrande inquadra il suo racconto-verità: fa capire le ragioni della fuga, dopo la folle dittatura di Hoxha, il caos del regime di Sali Berisha, la guerra civile, il disordine, la miseria. La motovedetta «Kater» si imbatte un' ora e mezzo dopo la partenza nella mastodontica fregata «Zeffiro». Poi, all' orizzonte, spunta un' altra nave italiana, la corvetta «Sibilla», ottantasette metri di lunghezza, velocità ventiquattro nodi, 1285 tonnellate, pluriarmata. C' è poco da fuggire per la «Kater», la sua velocità è minore della metà di quella della Sibilla. La parola chiave, essenziale per comprendere la politica nei confronti dei battelli clandestini, è Harassment : intimazione e disturbo con «azioni cinematiche et di interposizione». In che modo non è chiaro. La «Kater» viene dunque inseguita, sempre più da vicino. Gli albanesi, spaventati, levano anche una specie di bandiera bianca, ma la «Sibilla» è sempre più addosso. Poi il tremendo urto sulla fiancata destra della «Kater», che affonda rapidamente. Leogrande racconta con una scrittura chiara la tragedia. Ha ascoltato i superstiti, i familiari dei morti, i testimoni avvicinabili, ha visto i luoghi, ha studiato i documenti, ha seguito i processi. La narrazione appassionata del disastro, minuziosamente documentata, appare persino paradossale. Nel mare di Otranto, quel pomeriggio, navigano dieci navi italiane e tre ammiragli di grado elevato sono affannosamente impegnati sulla sorte della piccola corvetta albanese. Una guerra, sono pronti anche i marinai della San Marco. I capitoli più emozionanti e dolorosi del libro sono quelli che ricostruiscono il pomeriggio degli ammiragli, i loro ordini, la loro ansia. Manca un vertice responsabile, non esiste un coordinamento tra il comando della squadra navale a Nord di Roma e l' Ammiragliato di Taranto. Le competenze sono ambigue, come le leggi e i regolamenti. Ai processi, poi, si potrà verificare lo scaricabarile di cui restano vittime i più deboli, il cumulo di bugie, l' intralcio alla giustizia, l' incapacità di uno Stato di processare se stesso. La tesi della Marina attribuisce ogni colpa alla «Kater» che, inseguita, avrebbe fatto una manovra suicida virando contro la «Sibilla». I brogliacci, per prudenza, sono stati depurati, mancano gli appunti presi nei minuti della tragedia, le bobine delle comunicazioni radio sono state ritoccate - non c' è nulla tra le 18,32 e le 18,57 -, un filmato di pochi minuti si interrompe proprio prima dell' impatto. Ma come sempre in Italia ci sono anche gli altri. Il capitano di corvetta Angelo Luca Fusco, della base di Taranto, che ha ricevuto l' ordine per «un' azione più decisa finanche quasi a toccare il bersaglio», si ribella, in nome della verità. Tra «la nausea e la paura» racconta al pubblico ministero Leonardo Leone de Castris tutto quanto ha visto e sentito. Il magistrato sobbalza e avvia l' azione penale. Difficile perché mancano le prove materiali. Sarà condannato, in primo e in secondo grado, il più incolpevole, il comandante della corvetta «Sibilla» che ha ubbidito solo agli ordini ricevuti e il timoniere della «Kater», Namik Xhaferi. Il capitano di corvetta Angelo Luca Fusco non ha fatto carriera. RIPRODUZIONE RISERVATA **** Un reportage in presa diretta La testimonianza Secondo Alessandro Leogrande, l' autore del reportage narrativo «Il naufragio. Morte nel Mediterraneo» (Feltrinelli, pp. 217, 15), la tragedia della «Kater i Rades», che si è consumata il 28 marzo 1997 nel Canale d' Otranto, «costituisce una pietra di paragone per tutte le altre a venire». Nato a Taranto nel 1977, Leogrande è vicedirettore del mensile «Lo straniero» e ha raccontato in vari altri reportage narrativi le nuove mafie, i movimenti di protesta, lo sfruttamento dei braccianti stranieri nelle campagne. Tra le sue opere recenti ricordiamo anche: Ogni maledetta domenica. Otto storie di calcio (minimum fax). Nella immagine grande: lo sbarco di immigrati albanesi e kosovari nel porto di Brindisi nel 1997 (foto Marco Vacca/emblema). In alto a destra: una immagine scattata nel porto di Durazzo nell' agosto 1990: ritrae una folle enorme di «boatpeople» albanesi che tenta di salire sulla nave «Vlora» in partenza per l' Italia.

Stajano Corrado

 

Nuk kam per ta harruar diten kur erdhen arkivolet pafund dhe gjithe Vloren qe kish dale ne rruge t'i priste!
Sa dhimbje ka mbajtur ai vend smiley
Mire thone:İa dhane dhimbjen malit e u ça,ia dhane njeriut,e mbajti.
Zoti i rehatofte ne boten tjeter!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).