Dokumente të reja i janë ofruar këto ditë historisë së Shqipërisë, të cilat hedhin dritë mbi lëvizjet shqiptare në fund të shek. XVI - fillim i shek. XVII.

Falë tyre, bie poshtë ajo çka është thënë deri më sot, që pas vdekjes së Skënderbeut shqiptarët iu dorëzuan pa kushte pushtimit osman.

“Marciare verso Costantinopoli”. Kjo është një nga devizat që shfaqej më së shumti në publicistikën politike të shteteve italiane të Spanjës që nga mesi i shekullit XV dhe më saktë që nga viti 1453, vit i pushtimit të kryeqytetit të Perandorisë Romake të Lindjes nga osmanët. Dëshirën për të arritur deri në Kostandinopojë nuk e kishin vetëm papët dhe mëkëmbësit spanjollë të Napolit dhe Siçilisë, por edhe princat e vegjël të Italisë, (dukët e Savojës, Toskanës, Mantovës etj), që donin të fitonin toka dhe kurora në Ballkan, çka do t’u forconte pozitat në Gadishullin Apenin dhe do t’u përmirësonin financat, shpesh herë në krizë. Objekti kryesor pra, i të gjitha ambicjeve ishte Perandoria Osmane, që kishte filluar të humbiste fuqinë politike dhe ushtarake në gjysmën e dytë të shekulli XVI. Deri këtu, nuk ka asgjë e re ose të pathënë më parë. Në librat historikë është shkruar se osmanët e kishin punën keq në këtë periudhë kohore, meqë në perëndim sulltanit i duhej të luftonte kundër perandorit austriak, në Lindje bënte një luftë që nuk mbaronte kurrë me persët ndërsa në vetë Anadollin i duhej të shtypte kryengritje që shpesh kërcënonin ekzistencën e Perandorisë Osmane. Megjithatë, pavarësisht gjithë këtyre fronteve dhe gjendjes jo fort të përshtatshme ushtarake, dihej edhe fakti tjetër se osmanët ishin në gjendje të asgjësonin lehtë të gjitha planet dhe ëndrrat ambicioze të princërve italianë, të cilët në të vërtetë e nënvlerësonin fuqinë osmane. E vetmja kundërshtare që mund të merrej seriozisht asokohe ishte Spanja, e cila nga ana tjetër po kalonte një krizë të rëndë ekonomike dhe veç kësaj ishte përfshirë në shumë luftëra në Evropën Perëndimore. 

Por ç’ndodhte ndërkohë në Ballkan dhe më saktë ndër shqiptarët e kohës? Me aq sa kemi mësuar deri tani nga historia e Shqipërisë, vdekja e Skënderbeut u pasua nga një periudhë e errët për shqiptarët, të cilët u nënshtruan pa kushte. Me ndonjë përshkrim të vakët kryengritjeje ose personazh të veçuar kohë më kohë, ideja e përgjithshme është, bazuar në faktet e njohura deri më sot, se pushtimi zgjati pa probleme për osmanët deri kur vetë Perandoria arriti fundin e saj. Por që nga viti 1974 panorama historike, sidomos për fundin e shekullin të XVI dhe fillimin e shek.XVII ndryshoi kryekëput kur studiuesi Peter Bartli botoi dokumentat historike të studiuara përgjatë viteve 1965-1969, veçanërisht në arkivat e Vatikanit, Madridit dhe të Simankas, të cilat flisnin për trazirat dhe planet kryengritëse në Ballkanin Perëndimor, por edhe jepnin synimet e monarkisë universale spanjolle, tek e cila kishin drejtuar sytë popujt ballkanikë që kërkonin ndihmë. Paraqitja e dokumentuar e “planeve të shumta çlirimtare” e autorëve dhe përfituesve të këtyre planeve rrëzoi disa përfytyrime, të besueshme deri në atë kohë. Për më tepër që deri në vitin 1974 publikut i ishin servirur galeri të tëra biografish mashtruese dhe falsifikuese, që për dekada kishin shtrembëruar të vërtetën. Bartli ofroi dokumenta të panjohura dhe i bëri me dije botës të vërtetën e marrëdhënieve midis Perandorisë Osmane, Spanjës dhe botës së shteteve të vogla italiane që gjallonin nën hijen e fuqisë spanjolle. Sidomos nëpërmjet këtyre të fundit Bartli dëshmoi se Ballkani Perëndimor nuk kishte ndenjur aspak urtë dhe në mënyrë të veçantë shqiptarët ishin të parët në listën e rezistencës. Më saktë klerikët shqiptarë, të cilët në një mënyrë ose tjetër i kishin gjetur rrugët për t’u lidhur me nënmbretëritë (siç quhen shpesh nëpër librat e historisë) spanjolle të Italisë dhe për të organizuar kryengritje të realizuara ose edhe të mbetura në tentativë. Madje, sipas Bartlit, ishin kryesisht shqiptarët ata që trazuan krejt Ballkanin e asaj kohe, meqë harta e shtrirjes së këtyre kryengritjeve nis nga Morea në Peloponez dhe shkon deri në Mal të Zi, në kufi me Kroacinë. 

Libri, “Ballkani Perëndimor midis monarkisë spanjolle dhe Perandorisë Osmane”, ofron vetëm dokumentat që autori ka zbuluar, i cili i ka kursyer komentet e tij duke dashur të japë vetëm faktet. 27 vjet më vonë ai është botuar edhe në gjuhën shqipe nga shtëpia botuese “Dituria” dhe përkthyesi i saj, studiuesi dhe historiani Pëllumb Xhufi, thotë se ai është një surprizë sa i takon fakteve dhe dokumenteve që sjell. Nga ato surpriza që do të pasqyrohen edhe në librat e historisë meqë përmbys atë që është thënë deri më sot: pas vdekjes së Skënderbeut shqiptarët nuk kanë ndenjur aspak urtë. Përkundrazi. Kanë trazuar një Ballkan të tërë. 

“Peter Bartli është një autor shumë i rëndësishëm dhe kjo vepër gjithashtu sepse është një faqe e historisë evropiane, një periudhë e cila konsiderohet sikur Shqipëria ishte totalisht nën Perandorinë Osmane”, thotë Xhufi. “Libri tregon të kundërtën e kësaj. Sqaron se akoma në fund të shekullit të XVI, fillim të shekullit të XVII - periudhë që trajton kryesisht ky libër - në Shqipëri vepronin forca të mëdha të rezistencës kundër pushtimit osman dhe që lidheshin me oborret e krishtera perëndimore, siç qe Napoli, Venediku, Spanja apo edhe me papatin e Romës në funksion të organizimit të lëvizjeve çlirimtare. Ky libër bën një përshkrim të të gjitha atyre tentativave për kryengritje antiosmane, të realizuara ose të mbetura në tentativë për çlirimin e trevës shqiptare nga pushtimi osman. Libri, vazhdon Xhufi, është i mbështetur në dokumentacion të dorës së parë që autori i ka gjetur, i ka nxjerrë nga arkivat e Vatikanit, por edhe nga arkiva të tjera të Venedikut, apo të Napolit apo edhe të Spanjës. Pra është jashtëzakonisht i dokumentuar dhe na tregon se pikërisht në këtë periudhë kohore shqiptarët qenë në krye, në pjesën e parë të lëvizjeve antiosmane. Jo vetëm në planin e tyre nacional, por edhe në planin ballkanik dhe realisht çdo gjë që kishte të bënte me këtë luftë çlirimtare përfshinte në mënyrë të domosdoshme shqiptarët. Kjo del qartë nga dokumentacioni. Ishin fisnikë dhe klerikë shqiptarë ata të cilit ishin organizatorët e kryengritjeve çlirimtare”. 

Sa për krahasim: Deri tani është thënë se pas vdekjes së Skënderbeut, perdja e hekurt ra. Pas rënies së Shkodrës, pushtimi osman u realizua në Shqipëri dhe vendi ynë hyri në një amulli që vazhdoi 500 vjet dhe u ndërpre çdo lidhje e saj me perëndimin. Bartli thotë të kundërtën. Pas një përshkrimi të plotë mbi situatën në Perandorinë Osmane dhe Mbretërinë e Spanjës, ai dokumenton faktin se kjo e fundit bënte një politikë të jashtme të kushtueshme dhe kishte plane ambicioze. Qeveria spanjolle luftonte vazhdimisht për të tërhequr vende të reja, sidomos në Gadishullin e Apenineve – shumica e princërve italianë merrnin kontribute spanjolle. Synimet e Spanjës dhe mbretërisë së Napolit ishin të qarta: Duhej inkurajuar lëvizja çlirimtare në Shqipëri dhe trevat ballkanike, por duke u nisur nga Shqipëria, qendra e aksionit spanjoll në Ballkan, meqë shqiptarët ishin më të prirur për të ngritur krye kundër osmanëve. Duke inkurajuar këto lëvizje Spanja kërkonte të mbante Perandorinë Osmane që ajo të mos hidhej dhe të kalonte në Italinë e Jugut - siç bëri në vitin 1480 kur pati një inkursion duke u nisur nga Vlora, në Otranton e Italisë së Jugut. Nga ana tjetër spanjollët vazhdonin të ushqenin atë ëndrrën e tyre të madhe për të pushtuar Ballkanin, duke e nisur pikërisht nga Shqipëria për të arritur deri në Stamboll, në Kostandinopojë, për të krijuar një perandori të madhe unike, që bashkonte perëndimin dhe lindjen. Një ëndërr që e kanë pasur edhe mbretërit francezë, ata gjermanë më herët, sepse kushdo që vendoste sundimin në Italinë e Jugut kishte në mënyrë të pashmangshme ata joshjen për të pushtuar Ballkanin dhe Kostandinopojën dhe për të ngritur një perandori unike siç ishte në kohën e Romës së Vjetër. 

Për këtë strategjia ishte e thjeshtë: në oborret e mbretërive evropiane ishin krijuar grupe që merreshin me organizimin dhe koordinimin e këtyre lëvizjeve çlirimtare në Ballkan. “Në rastin konkret, me oborrin e Napolit dhe nuk është e çuditshme që ata që ishin caktuar në krye të këtyre grupeve ishin shqiptarë”, shton Xhufi. Këtu del shkoqur figura e Jeronim Kombit, i përmendur jo plotësisht edhe në Historinë e sotme të Shqipërisë (Vëllimi I). Në fund të vitit 1576 Kombi arriti në Napoli ku i ofroi shërbimin e tij mbretit të Spanjës. Ai u integrua në mekanizmat ushtarakë napolitanë dhe mori detyrën të rekrutonte 300 kalorës të lehtë, grekë e shqiptarë, pa përmendur detyrat e zbulimit të ngarkuara gjithashtu kohë më kohë. Siç raportonte rezidenti venecian në Napoli, Kombi ishte “kreu i agjentëve që nisen prej këndej drejt Kostandinopojës dhe njeriu, nëpër duart e të cilit kalojnë të gjitha projektet për Shqipërinë”. Përveçse me spiunazh, Kombi vazhdoi të merrej edhe me rekrutime trupash, para së gjithash në Shqipëri. Në vitin 1610, së bashku me djalin dhe një nip të tij, Kombi u ofrua të formonte tri regjimente të reja me kalorësh shqiptarë”. 

“Kombi ishte shqiptari që kryesoi grupin prej 12 fisnikësh, që të gjithë shqiptare nga familje të shquara, Muzakaj, Jonima etj. Kjo është një vlerë e madhe që tregon se edhe 100 vjet pas pushtimit osman, edhe më vonë ka pasur luftë çlirimtare ndër shqiptarë që nga Mali i Zi e deri ne Peloponez ku kishte familje të fuqishme shqiptare”, thotë Xhufi. “Fakti i dytë i rëndësishëm që del nga vepra e Bartlit është se këto lëvizje ishin në lidhje të ngushtë me Evropën, një bashkëpunim me oborret e Evropës kryesisht të Spanjës, Napolit dhe natyrisht me papatin. E treta”, vazhdon ai, “është se në krye të këtyre kryengritjeve të programuara kanë qenë prelatë të lartë të kishës shqiptare që nga veriu e deri në Çamëri, ku në fund të shekullit të XVI, fillim i shekullit të XVII prelatë të tillë si Dionis Filozofi në Çamëri që ishte me titullin kryepeshkop shfaqen qartë. Gjithashtu në zonën e Vlorës deri në Ohër kryengritjet e mëdha të shekullit të XVI drejtoheshin nga Athanasi i Ohrit ose patriku i Ohrit, me origjinë nga Vlora që për gati 30 vjet drejtoi këtë lëvizje çlirimtare. Gjithashtu Nikollë Mekajshi, që ishte në pjesën qendrore me qendër Durrësin apo Marko Gjini në Veri të Shqipërisë. Pra është një fenomen interesant që krerët e kishës shqiptare dalin si krerë të popullit edhe në luftën çlirimtare, një specifikë e veçantë për historinë shqiptare të këtyre shekujve”. 

Më në veri, në fillim të majit të vitit 1596 shfaqet Mark Samueli, një shqiptar nga Tivari, i cili u përpoq t’i mbushte mendjen nuncit apostolik në Venedik për një aksion kundër Shkodrës. Kryengritësit shqiptarë në pjesën më të madhe e ofronin në këtë mënyrë kërkesën e tyre: u kërkonin nënmbretërive mbështetje ushtarake duke iu premtuar aktivizim të njerëzve të tyre brenda kështjellave shqiptare, të cilët do të vepronin duke hapur portat, për t’u bërë udhë palëve të dyta të interesuara në luftë. Koha e këtyre ofertave përkon me raste kur ushtritë osmane ishin të përqëndruara gjetiu ose garnizonet ishin me ushtarë të paktë në numër dhe të dobësuara. 

Kësaj linje i qëndron edhe Nikollë Mekajshi, një frat françeskan, i cili në vitin 1592 u bë ipeshkv i dioqezës së Stefaniakës, në Shqipërinë e Veriut. Mekajshi mori pjesë në kuvendin e mbledhur në mes të shkurtit të vitit 1602 në abacinë e Shën Llezhdrit në Mirditë, ku u vendos t’i ofrohej Venedikut zotërimi i Shqipërisë. Pjesëmarrësit e kuvendit, siç thuhet 2656 persona, dërguan negociatorët e tyre në Venedik të cilët dorëzuan një letër ku kujtoheshin bëmat e Skënderbeut dhe njoftohej se brenda tre ditësh në Shqipëri do të rrëmbenin armët 100 mijë burra që do të rreshtoheshin në krah të Venedikut. Me katolikët, të cilët ishin në gjendje të nxirrnin vetëm 40 mijë trupa, do të bashkoheshin edhe ortodoksët shqiptarë. Letra mban datën 15 shkurt 1602 dhe është nënshkruar nga krerët fetarë e laikë të trevës së Dukagjinit, Dibrës, Shkodrës, zadrimës, Matit, Kurbinit, Krujës, Petrelës, Elbasanit, Durrësit, Myzeqesë dhe Padenias dhe ka për garantë ipeshkvijtë e Stefaniakës dhe Sapës. 

Të tilla përpjekje gjenden fillim e mbarim të studimit të Bartlit dhe përfshijnë cep më cep Shqipërinë e asaj kohe. “Në fund të librit gjenden gjithashtu edhe një seri dokumentash në origjinale, të cilët mbështesin rezultatet që deri tani Bartli ka arritur me këtë studim”, shton Xhufi. “Gjithashtu këtu del qartë edhe rekrutimi i spiunëve të kësaj periudhe që punonin në funksion të luftës çlirimtare. Bartli ka botuar të plota letrat që këta i dërgonin nënmbretërive të Spanjës duke ofruar në të njëjtën kohë një panoramë akoma më të qartë të situatës dhe vijim apo përfundimit të kryengritjeve, të realizuara ose jo”. 

Arsye të mjaftueshme që sipas historianit, bëjnë që dokumentat dhe të dhënat e Bartlit të përfshihen në librat e historisë së Shqipërisë. “Ky nuk është libër historie, por një libër i mbështetur në dokumenta arkivore të padiskutueshme. Ky është një rast shumë i mirë që kjo periudhë të pasurohet sepse ka qëndruar më shumë e errët. Është bërë punë shumë e mirë me regjistrat osmanë për të pasqyruar zhvillimin e ekonomisë, shtresëzimin social, pak histori politike etj, por këtu hapet një dritare e re”. Thënë ndryshe, në ribotimin më të parë të Historisë së Shqipërisë do të përfshihen edhe ato që zbuloi Bartli në vititn 1974. 

34 Komente

Thx, Monda!!

"Objekti kryesor pra, i të gjitha ambicjeve ishte Perandoria Osmane, që kishte filluar të humbiste fuqinë politike dhe ushtarake në gjysmën e dytë të shekulli XVI."
Kush e ka thene kete "pppppp...erle " ?
dhe me poshte
"Deri këtu, nuk ka asgjë e re ose të pathënë më parë."
Ku ja kane thene kete me pare
Nuk ka nevoje per keto kot se koti qe te argumentohet me poshte . Lexojne Bota , kuptojne Bota nuk ja fusin nje ...dhe tutje smiley Tyrkia Osmëne filloi RENIEN me Luften e Krimese , ku i doli i Gjithe KALBEZIMI i Brendshem si Fuqi Ushtarake e organizuar e Afte per te Mbajtur Perandorine ......
Naten emi smiley Sa per kujtese nga ajo kohe ka dale shprehja "Vasali i vasalit Tim , Nuk eshte Vasali IM." ..
Me poshte ka fakte qe lexohen me kersheri smiley

Ceshte ky shkrim si ata te kohes se "epopese se madhe kunder gjermanit".
Tregime anekdodike-historike.
Ne shek XVI, perandoria Osmane njihet qe arriti kulmin e fuqise se saj, ku pushtoi Persine, gjithre veriun e Mesdheut deri ne Egjypt e Algjerine e sotme. Arriti te pushtonte ishujt e Rodos dhe Kreten. Pushtoi Hungarine, Polonine, Bohemine(Cekiine), Ukrainen, rrethoi Vjenen dy here pasi kishte pushtuar gjithe Perandorine e Habsburgeve.
Mundi dy here Perandorin e "Perandorise se Shenjte Romake", Karlin e V, te cilit i vuri kontrata shperblimi te pagesave vjetore. Ne Shqiperi mori Durresin prej Venedikut, pushtoi Kroacine dhe Serbine, dhe e ndau prej Hungarise se aneksuar.
Po te lexohet Sulejmani i Madherishem, si dhe jeta e Vezirit te Madh te tij, shqiptarit prej Parge, i njohur si "Pargaliu", i cili fliste 6 gjuhe te huaja dhe cuditerisht nuk fliste turqisht, do te arrinim ne konkluzionin qe ne kemi nevoje per studime historike reale dhe jo anekdota nacionaliste si me siper: " Samueli, nje shqiptar nga Tivari, u perpoq ti mbushtje mendjen nuncit apostolik per nje aksion per Shkodren". Per kuriozitet ne ato vite Vezir i Madh ka qene shqiptari Sinan Pash Topojani i cili shkaterroi kishen ortodokse te Saves, duke i dhene besimit serb nje goditje qe edhe sot kujtohet si dite fatale, si dhe i mori Spanjes Tunizine.

Po jo moj goce mos e bej historine lesh e li te keqen.

Bohemi e Poloni turçeliu s'ka pushtuar ndonjehere dhe nuk po flet artikulli per kohen e Sulejmanit, aq me pak te pushtimit te Durresit.

Ketu po flitet per periudhen pas Sulejmanit dhe sidomos pas fitores se koalicionit kunder turçelinjve ne Lepanto 1571.

Persia ka pase njefare shah Abas qe i vuri turqit para si dele ne lindje fundshek 16- fillimshek 17, po keshtu ne vitin 1600 kemi bashkimin e perkohshem te tre principatave rumune,Po keshtu me 1576 u bashkua Polonia me Lituanine ne nje shtet te vetem, me pak fjale periudha ne fjale ishte sterre e zeze per turqit.

Pastaj vdiq ky Abasi, filloi renia e Persise, po keshtu me 1618 filloi lufta 30 vjeçare dhe filluan te merrnin fryme turqit, dolen edhe ata maskarenjte Qyprilli qe vune rregull dhe i zgjaten jeten perandorise.

Per kete faze fundshek 16- fillim shek 17, flet artikulli dhe eshte teresisht i qenesishem, prandaj goce e mbare ne vend qe te shesesh pordhe, lexo.

Akile, s`paske kuptu gjo nga konteksti tim. Kur tjetri shkruan shek XVI mua me shkon mendja tek vitet 1500-1600 dhe tek perandoria e pamate Osmane nen Sulejmanin e Madherishem qe vdiq ne 1566, pra gati i gjithe shekulli nen te.
Pastaj idea eshte qe kur tregon perralla me Mujin dhe Halilin ai historiani i kohes se nacional-komunizmit, eshte mire te thote edhe per Veziret e Medhenj ( kryeministrat) shqiptare qe kane jetuar ne ato shekuj, Ahmet Pasha -1515 si kunat i Sulejmanit, Pargaliu, deri ne 1536, Ajas M. Pasha deri ne 1539, Lutfi Pasha nga Vlora deri ne 1541, Kara Ahmet Pasha ne 1593-55, Sinan Pasha 1580-82, 89-91,93-95, Serdar Pasha 1591-92, Hysen P. Ohri 1621, Hysan P Merja 1623, etj se nuk do lejm nom me i permen te gjithe ketu.
Ata Qyperlinjet qe kane qene nga Berati dhe kane bere historine legjislative te Turqise Osmane si Kryeministra dhe njerez te ditur, duhen permendur ashtu sic duhet.
Te gjithe ata zene vende me te rendesishem ne histori sesa ndonje prift qe eshte ankuar ne Vatikan se i prishen dioqezen, ndersa Sulltanet kishin kryeministra dhe keshilltare prej te krishterve dhe cifuteve nga te gjitha vendet e pushtuara kristiane. Dhe jo pak por per gati 300 vjet. Edhe deri ne revolucionin xhonturk. Edhe deri tek Mustafa Qemal-Ataturku
Kur thashe per pushtimin e Polonise dhe Bohemise kuptova qe pamvaresisht se nuk qendruan trupat ne keto shtete Mberterit e tyre u njohen si vasale te Perandorise dhe paguanin tribute vjtore.
Folem per fuqine e Perandorise Osmane dhe jo per gazra te tipit "operacioni i dimrit i tergoi gjermaneve qe UNCL ishte nje force e madhe"

Ca konteksti mi goce, ça interesi ka se ç'te kujton ty permendja e shek 16, ketu kane rendesi faktet historise te periudhes per te cilen eshte bere kerkimi arkivor jo konteksti yt apo ç'te kujton ty.

Me shkurtimisht se me lart, pas vitit 1571 Turqia pothuajse reshti se zgjeruari, me dritat e fundit nen qyprillinjte qe shtine ne dore Kreten, Podoline dhe rrethuan Vjenen me 1683.

Ne periudhen nga 1571 deri ne kohen e qyprillinjve Turqia jo vetem qe nuk u zgjerua por edhe humbi territore. Ne fillim te shek 17 ka pasur edhe kuvende ballkanike, meqe dukej se turqia do vithisej nga Ballkani.

Ne kete periudhe 30-40 vjeçare, teza qe vertetohet eshte se shqiptaret kane levizur per rifitimin e pavaresise, andaj vetem nje mendje pa mendje mund te kerkoje qe te fuse brenda ketij studimi veziret shqipfoles gjate 200 vjeteve te pare te pushtimit turk.

A e di ti mi goce ça eshte historia apo do te tregosh qe te ka rene ne dore edhe ty ndonje liber ?

 

Me duket se gojdhenat ti i merrke per fakte historike, ose ngjarj kombetare. Ngjarje kombetare historike
kerkon te gjesh o Xhuf tek kerkesa qe i bejne disa krere fisesh shqiptare Venedikut per ti dhene atij te drejten e vasalitetit. Pastaj permend termin "lufte clirimtare", ose "pamvaresi kombetare", ndersa ishin ndertuar pashalleqet ose snxhaqet si njesi administrative multietnike, ku mbisundonin dallimet fetare mbi ato nacionale.
Une te permend emra kryeministrash shqiptare, te cilet ishin kryeministra perandorie e jo provincash, pa te permendur qindra pashallare, dijetare, kadinj (edhe te Stambollit), grupe ushtarakesh(spahinj), te gjithe shqiptare(jo shqipfoles) te cilet kane bere emer e histori per shtetin e tyre qe ishte ai Osmaneve (sepse ai ishte shteti).
Koncepti tim per historine eshte ai pa fryme nacionale por i dhenies se ngjarjeve ne kohe ne te gjitha dimensionet dhe personazhet.
Ne te gjitha shkrimet ke shkruar pushtimi turk. Nderkohe qe paske lexuar plot, dhe kudo qe shikohet permendet "Sundimi Osman", qe ka ndryshim te madh nga ai turk. Prandaj te kam permendur kryeministrat shqipare dhe jo ata greke, boshnjake,serbe, kroate dhe italiane qe i kane sherbyer Portes se Larte.
Historia nuk vertetohet me teza. Historia eshte shpalosja e fakteve dhe burimeve te ndryshme. Kur te permendet revolta brenda atij 30-40 vjecari duhet te tregohet edhe kush ka qene sundimtari zones, edhe mbeshtetesit edhe shtypesit, edhe arsyetimi nacional por edhe ai ekonomik. Sa per kurizitet Patriarkana ka patur nje marrevshje me PL per ekonomi te lire dhe mostaksim te kuvendeve kishtare, si kundervenie dhe ndaj Vatkanit dhe marrjes masa per revolta te karakterit fetar brenda Perandorise.

Kerkesat qe bejne krere fisesh shqiptare perbejne fakt historik.  Ndersa nocionet "komb-lufte-nacional-clirimtare" mund te themi qe jane perdorur me perkufizim te zgjeruar, kjo nuk i ul te verteten apo vleren perkatese faktit historik.

Ku i dihet, nese Karli i V do i ishte pergjigjur apo pergjigjur pozitivisht apelit te Shahut te Persise Ismail Safavi, ndoshta historia do ishte shkruar ndryshe.  Por kuptohet qe historia s'behet me "nqs".  Letra qe i dergoi Shahu Perandorit Karl ne 1523 (kerkese per te bashkuar forcat kunder Perandorise Osmane) ra ne vesh te shurdher, pergjigja u kthy ne 1529 nderkohe qe Shahu kishte 5 vjet qe kishte tundur kembet.  

Ne artikullin e mesiperm nuk diskutohet e as nuk eshte marre persiper te diskutohet cfare kane dhene per Perandorine Osmane subjektet me origjine shqiptare.  Keto fakte historike, si apeli krereve te fiseve, si roli i shqiptareve ne PO, nuk jane perjashtues. 

Keto fakte historike, si apeli krereve te fiseve, si roli i shqiptareve ne PO, nuk jane perjashtues.

Oh, si perplitet zemra, si peshk qe e hudhen prap mrapc ne liqen pasi e kapen dhe vendosen te mos e hane per cfaradolloj arsye kur lexon si kjo me lart... Pse? Sepse kupton qe logjika formale nuk ka cof ala ne mnyre te pakthyeshme!

PS. Plus, n'dac me dit, mu me duket sikur e nenkuptojne njera tjetren, por po e lej menjan ket.

smiley

Per hir te debatit, interesit a hobit, ndoshta keiendi mund te na shpjegoje me qarte per cfare arsye i sjell keto shembuj si "shume-zero."  Kjo nen kuadrin e "perfitimit te dyshimit" smiley

well, ja psh, ta zejm sikur do me thon qe nen PO nje pjese e arnautve ka bo qejf e ka pas hyqem. Qejfi e hyqmi i nji te nolti esht baraz sa per vujtjet e vockla dhe paqejfi dhe protesta e nja 3-5000 kokepalarve atje poshte. Kur i mbledh, mbas thjeshtimit, ngel dicka plus nga ana e qejfbersve dhe hyqemmdhenjve.

pranej te kom pas thon mos lexo kaq shum, se librat te prishin syte, te prishin fokusin. Ti duke pa jo drurin, por gjethen tashme, harron pyllin. Se aq ven ka mendja, ca do beje me pare, a do marri info per sulltan sultiashin, apo do msoj kongen xhelep e tymjake s'ka. te dyja s'bohen ato.

ti emigrant hecke me teorine e Kantit, edhe ai thosh se nuk duhet lexuar teper pasi prishet fokusi filozofik.

Fokusi filozofik ne kete rast eshte historia si udhetim drejt lirise, jo historia e qejfit dhe hyqmit, keto jane aksidente apo dalje nga rruga, sepse pika ku gjendemi ne sot nuk shpjegohet dot me fokusin filozofik te aksidentit ( gjithnje nese duam t'i gjejme shpjegim racional, shkencor, dukurise, nese pastaj duam te tallim leshte, tallim leshte pa problem).

E mire de mire, ma ke thene, por kur s'nxe robi, s'nxe.  Jam verbuo krejt bile, tani m'i lexojne smiley.

Me seriozisht, per nga mercenarizmi psh rob qe kane bo emer, karriere e epope neper Europe para se me u mbledh nen nje konak, kane qene gjermanet.  Te dalluar e te shquar.  Po gjermanet si katnare qe ishin nuk e vrisnin per lart.  

Shqiptaret nga ana tjeter, ne jena per ofiqe.  Veziri i Madh Mehmet Koprulu, dhe i biri i tij Ahmeti 22 vjet ne ate pozite u bene per lapidar e monument, aq shume bene per PO.

Kunati i Mehmetit qe erdh me pas, myzybet, po muhabet tjeter.

Oj goce ja ta them edhe njehere, kur flitet per historine tone, flitet per çfare shqiptaret kane bere per Shqiperine, jo çfare kane bere per Turqine. Kete te fundit e gjen tek historia e Turqise, ashtu sikunder ta zeme se çka bere vllahu Kristoforidh per Shqiperine e gjejme tek historia jone.

Ketu ne pjesen ne fjale kemi shqiptare qe perpiqen te bejne per vendin e tyre, dmth te heqin qafe turqit, kjo eshte e rendesishme.

Po keshtu eshte e rendesishme qe katolike e ortodokse bene perpjekje per lufte te perbashket antiturke.

C'i kercet historiografise shqiptare se ç'beri nje shqiptar per Turqine, per Greqine per Egjiptin a per Kongolistanin, ajo nuk merret me historine e individeve por me te bashkesise shqiptare. Keshtu Ismail Beu beri shume per Turqine, e harxhoi jeten duke punuar per Turqine, por per historine shqiptare rendesi ka fakti i Pavaresise e si lidhet Ismaili me te.

Krahasimisht se sa ndikojne per fuqizimin e Maqedonise shqiptaret e shitur tek sllavi, perben pak interes, ndersa sa ndikojne ne shperberjen e Maqedonise, shqiptaret patriote, ja kjo perben motiv interesi.

shek XVI (1501-1600)

me i llaf paskena qen te prap, pranej na vuni dovleti me nejt me i kom permas dere, per denim. prej nga dalim te konga "c'osht ai cun-o qe rrin mas dere".

ps. eee-ej mi goc ezmere*, amon amon e, amon e

(ti tyrla li ti tyrla li <-- instrumentale)

e-ezme-ee-rjaaa, sa m'pa mue, uli kryt e, uli kryt e moj tuj menue, e heeeej amon

naper fushat bari, amon amon e, me lule t'beharit amon amoooon e... c'osht ai cun o qe rrin mas dere... (perseritet pamarim kjo tani per pes shekuj).

*brune, dmth e perzime me turk te zi sterr si 1001 netet e harabis.

Cimo:

Besoj e mban mend ate turkeshen qe shiste fruta ne "dyzet rruge ne te dale - lule sofo lule djal". smiley

E di si thoshte ajo? Arnaut...Creazy...Strong.

ne nuk i mbeshtesim konkluzjet mbi te dhena anektodike, edhe kur ato perkojne me te verteten smiley

Ne domosdoshmerine tone nuk pranojm qe te caje me rastesi.

 

"Nuk kemi qenë të urtë"..

...ne gjumë

Eshte boterisht e pranuar nga historiant qe shek. 16 shenon kulmin e zgjerimit te Perandorise Otomane.  Dhe per rrjedhoje me pas uljen.

Si pike kthimi merret shpesh Beteja Navale e Lepantos (1571).  Megjithate osmanologu i njohur Lewis nuk i jep rendesine e madhe qe mund t'i japin historiane te tjere.  Ne fakt ne Perendim u pa si triump i madh.  James VI i Skocise e me vone James I i Anglise shkroi nje poeme te gjate nga ngazellimi.  Ndersa ne Perandorine Osmane, zyrtari i larte i flotes detare shkroi vetem dy rreshta per ate humbje.  

Ndalimi i zgjerimit te Perandorise Osmane ne Perendim erdhi jo si pasoje e "triumfit" te ketij te fundit, por si pasoje e rezistences se Persise.  Faktor tjeter i rendesishem sic dihet, ishte globalizimi i tregtise.  Keto arsye, ne vija te trasha kuptohet, shenojne fillimin e fundit te zenithit te PO ne shek. 16.

Per t'u permendur eshte Traktati i Paqes midis Perandorise Habsburg the PO ne 1606.  Per here te pare Perandori Austriak (apo nje perandor i Perendimit) referohet nga PO me titullin "Padishah".  Me pare perandoret, mbreterit perendimore cilesoheshin thjesht "bej", ose me titujt perkates europiane "kiral/kiralice".   

Ku eshte Stefaniaka?

Dhe kush mund t'm'thote me shume per mbaresen "aka" te shume toponimeve shqiptare?

Flm

"""Ndalimi i zgjerimit te Perandorise Osmane ne Perendim erdhi jo si pasoje e "triumfit" te ketij te fundit, por si pasoje e rezistences se Persise"""
Amon mer Buur i Dheut si s'mesut njeher ne jet tuj me lexu tamom.
Kush eshte kjo Persia per shekullin qe flisni smiley
Shifni hartat e gjith Zgjerimeve vit pas Viti e shekull pas Shekullit .S'ka nevoje tu thote asnjoni se kur a "dobsu " Osmeni e se cfare piksynmi Strategjik kishte .
Perandoria Osmane kishte si dhe perandoria Romake e perendimit te vetmin Synim .
Zotrimin e Mesdheut . Osmenet e ndane me perendimin dhe nuk tentuan me. Nuk i ndalonte ASKUSH.
Me vone u shtrine ne Det te Zi , kapen pjesen e krimese dhe .dhe pastajjjj...dolen Historiane qe e pane dobsimin e tyre qe ne shek e XVI kur ishin ne pik te Lulezimit smiley !!!!!!!
Kush do me i njof Mire le te njohe pak DETET .
Sikur te na dilte ndonje studiues , jo i lloit te llafazaneve si Plasari me vija Theodhosi smiley ( dava skupaxhiu ) ose jo Psikopati Berishiste me " shtete te Arbrit " , as i lloit te urra -patrioteve ,..... per te analizuar VETEM Pykzimin Toksor te Osmeneve per te dale ne Adriatik , do kishim shume hapsira Imtriguese per te Logjikuar ne se kemi ndenje URTE apo JO . Te pakten vetem simbolika e filmit "Skenderbeu " me jenicere qe tundnin jataganet ne buze te Detit ....eshte shume domethenese dhe sherben si piknisje e nxitj per Studim nga njerzite Fushes.
Fakti qe Iskanderi i Madh 0rganizoi parreshtur nje perpjekje Luftarake (ne Trojet ku shtrihej Shqiperia dhe banoheshin prej shqiptaresh ) ,per ta penguar ne kete Pykzim eshte shume Domethenes qe shpjegon edhe Mbeshtetjen e Docerve te Venetikut , Madherive te Napolit etj etj .
Flm ...

Mire o burr i dheut, si t'thush ti.  Edhe Vienen n'dac e zbresim ne Mesdhe, jo nje, po dy here vec per ty smiley

_____

Per sqarim ne pergjithesi, edhe nocioni "Perendim" i asaj kohe per t'u mos u marr germe per germe me kete te sodit.

Sa do qe te permendesh emra nuk ndryshon dot gje nga perplasjet e KATOLIKEVE kunder tyre . Ne se vazhdon me kete "mencuri " te quash Vjenen AUSTRI te asaj kohe , patjeter qi Viena mbetet Lagune smiley
Fakti qe sume prej Jush , "fatkeqesisht " edhe Tie , shihni SHTETE dhe Koalicione Shtetesh ( terminologji shume e vone ) qe luftojne "Shtetin" e Osmenit eshte ngatresa me e madhe ne kete ballafaqim faktesh sa mbrihet ne konkluzione fantastike "Osmenet i Pengonin Persianet ", qe ishin pjese e tyre . Ndonje Abas qe te entusiasmon , eshte ne kuadrin e Marrjes se Pushtetit dhe luftes se perandoreve ( Sulltaneve ) dhe jo Lufte per Shperberje ! Luftrat e brendeshme Shperbene edhe Perandorine Romake te Perendimit , ndersa ne menyre te VECANTE perandorine e Osmeneve asnje prej tyre nuk e Shperberi , pervesse HUMBJA e thelle ne Luftes se Krimese ! qe i dha rokullimen deri ne daljen e nj INDIVIDI te cquar Q . Ataturkut , qe kutpoi si PROFET se koha e perandorive kishte MBARUAR dhe po LINDNIN Shtetet .
Patjeter qe nje varg Luftrash e Betejash kane peshen e tyre dhe Titulli prandaj eshte Intrigues dhe i arsyeshem per mua , e mbi te githa nuk e shpie Vienen ne Kruje as ne Bosnje qe gjithashtu nuk jane Ne buze Detit !
Pastaj une per tye pranoj cdo kritike dhe i hjek me deshiri cdo fjale qe te vret veshin tye , pa te mundue me e fshie smiley

"Fakti qe ..." nuk eshte fakt.  

Per te tjerat, e le ketu Idriz.  Une me ty komplet pa lidhje me debatin ketu, apo debatin ne peshk, as nuk kam ndermend te ta kthej me "tye" e as nuk e kam marr mundimin per te tjerat.  

Me respekt, pertej peshkut.

E drejta e replikes esjte nje e drejte e PPU pa abuzimin e mendjeve te semura qe kerkojne naten si Korobockat me fshie ...!
Me shume Respekt dhe per aq sa merr nundim me fole me "kaperceka "smiley
Askujt nuk i bie vlera ne se thote ndonje gje qe nuk te pelqen tye ! Njesoj dhe e barabarte me vlerat tuaja qe nuk i pelqejne dikujt!

Sidoqofte djema, artikulli sillte te dhena qe nuk njiheshin, dhe kjo eshte e rendesishme. Mendoj se historia e perandorise otomane, duhet shkruar ne nje liber te veçante, shkurtimisht, duke i bashkuar ter faktet e zbuluara tashme, ku te perfshihen ter lufterat, traktatet, vitet, origjina e vezirve, pashave, trupave luftuese, marrdheniet e principatave dhe vendeve te ndryshme me njera-tjetren etj. 

Monda, une i sjell keto shembuj nene respektin per historine si shkence dhe jo per historine si gojdhene dhe me nuanca mitologjike. Kur nderton nje dokument historik eshte e detyrueshme te shkruash per rrethanat historike, per gjeresine e dokumentacionit te levruar dhe pastaj per mendimet e historianit qe gjithashtu duhet te jene shkecore dhe jo prej nacionalistesh medioker.
Si shembull do te te merrja epoken e Pavaresise se Shqiperise. Kur ndertohet, eshte patur parasysh si Isamil Beu, prejardhja e tij, kontributi dhe ofiqet e tij ne perandori, por duhen patur parasysh edhe kancelarite Evropiane, personazhe te saj te rendesishem, kundershtare por edhe admirues, perfitues etj, duhen te ndertohen edhe figurat e tjera rreth Ismail Qemal Bej Vlores. Duhet. te shkruhet qarte rreth skandalit me Grevenene si dhe situacionet gjeo te shteteve kufitare. Po u bazove tek filmi "Nentori i Dyte" i thone "kenaqu me tenden".
Per pushtimin Italian duhet te studiohet edhe Roma fashiste, edhe lufta Italo-greke, por edhe nderhyrjet Jugosllave ne ndertimin e Levizjes komuniste, edhe levizja nacionaliste e ballit, edhe eksponentet komuniste si edhe sharlatanet balliste.
Pra nuk shikohet heroizmi i personazheve dhe levizjeve kryengritese pa figurat historike dhe kontekstin historik.
Per sa i perket "sherbetoreve shqiptare" te P L. Duhen mbledhur te dhena dhe duhen nxjerre figurat e tyre qetesisht, pa fryme nacionaliste. Ndersa ata i sherbenin nje shteti i cili ishte multinacional. Verpmtaria nacionale dhe idete iluministe te kombeve moren elemente tipike ne gjysmen e dyte te shek 19, pra ato figura kreresh, pushtetare qe kane jetuar para kesaj kohe vecse nder i japin kombit shqiptar. Ashtu sic kerkojme nderimin per Aleksanerin e Madh, Pirron e Epirit, por edhe sot shqiptare qe punojne per shtete te tjera ne art, letra apo administrata te tyre.
Te kesh qene shqiptar dhe te kesh qene administrator ose reformator i Perandorise me te madhe te Kohes, eshte nder i madh, mendoj une.

Dakort.  Te gjithe perfituan dyshimesh e jetuan te lumtur e te gezuar. 

Flm per dakortesine, me mungonte. E kemi care historine me shpate ne dore.

keiendi
Po sa e hapa kete faqe shume interesante, ende pa e lexuar mire komentet, madje sa artikullin ne ffjale, si po shihet jeni nje njohes i mire i historise, me intereson te dih se ç'mendim keni per nje teze qe eshte duke u perhapur kohen e fundit ku priudha Osmane - ardhja ne trojet shqiptare, po krhasohet me ardhejne e nato-s, meqe qe te dyja qenkan shpetimi i shqiptareve nga pushtesi serb.
Fjal eshte per vitet 1336 dhe 1348, kur "bujaret shqiptare (arbanas) kerkuan ndihme nga sulltani per te shpetuar nga shfarosja sllave. Kjo ndihme nuk arrihet pernjehere, por ajo realizohet pas shkaterrimit te Perandorise se Car Dushanit me 1355" Shih: Prof. dr. Hakif Bajrami: Shqiptaret ne mes dy totalitarizmave 1918-1999,Prishtine, 2010, fq.5

Qe ne momentin qe shkruan "teze" je...... Ne histori nuk ecet me teza konspiracioni.
E para bujaret shqiptare nuk kane kerkuar ndihme prej osmaneve sepse gjoja ata do ti cfarosnin, sepse po te ishte per ti cfarosur sllavet kishin kohe qe prej 700 vjet perpara qe kur filluan ondatat e tyre. Arberit kishin principata nen perandorine Bizantine dhe ishin te krishtere katolike dhe ortodokse. Ata ne vietet e fuqizimit te mbreterise se Dushanit paten perplasje me sebet por nenshkruan edhe miqesira edhe krushqira. Ata bashkarisht njihnin Perandorin Bizantine qofte ne renie. Osmanet i bene princet e arbrit vasale sepse ata asnjehere nuk diten te bashkoheshgin nen nje mbret dhe gjithashtu ndarja katolik-ortodoks ishte aq e ashper sa osmanet diten ta shfrytezonin bukur.
Duhet me kuptu qe kryesisht perpjekja e mbreterve ne peridhen e fundit bizantine me ardhjen osmane ishte nen flamurin kristian dhe e kunderta prej osmaneve. Nuk kishte elemente nacionale ndersa kalohej prej perberjes se nje Perandorie ne nje Perandori tjeter. Po te shikosh me kujdes historine do te shkosh se si e pushtuan Italine e jugut saracenet dhe e mbajten per afer 200 vjet(810-970) duke shfrytezuar armiqesite e sunduesve italike si ata te Napolit, Sicilise e deri ne Piza e Genova.
Njehesimi me Ameriken e Naton e Turqine me duket nje budallek i madh per aresye sepse interesat gjeostrategjike te nderthurura me ekonomike nuk e kane lene kete zone nen interesa Turke e aq me shume sllavo-ruse. Fati yne eshte qe epoka e perandorive ne Mesdhe nuk ekziston me, por edhe qe ne dime qe gjithmone te mbeshtetemi mbi Perandori dhe jo mbi shtete ose fuqi te caktuara. Kjo ka te beje me mbiekzistencen, mendoj une.

ca lesh ..... paskan qene shqiptaret ? fakti eshte qe shqiptaret nuk kishin me nje fuqi, thjesht ishin  percare e rendnin si cakejte nder male , duke iu fshehur turkut... rrofshin malet sepse po te mos ishin ato do ihim asimiluar teresisht,  fene e kishim nderruar, bashkepunetore me osmanet(tyrqit) po se po, ndjenje kombetare po fare skishim,  te paarsimuar, gdhe, injorant, gjakmarres,etj dhe mburremi me disa vezire e pashallare, qe tek e fundit pane interesin e tyre te ngushte e nuk rrujten bishtin per bashkekombasit, origjinen e pasardhesit e tyre, me i fundmi ali pashe tepelena nje gjakpires, kryekriminel, pervers pedofil qe shqiptareve nuk i hapi nje shkolle e nuk i dha asgje vetem se i merrte per ushtare ndersa grekereve u la shkolla e orgainzata e i puthte ne buze.

ja keta jemi ne tradhtare e shkaterrimtar te bashkesise\komunitetit ku jetojme per hir te pushtetit e parase e njeheresh e pafuqishem per tu vene shkelmin ketyre plehrave e per mos ti lene te ngrene koke here tjeter.....

smiley si perfundim vetem te urte qe skemi qene , por aspak rrezik i vertete.

.....

po na boni sula

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).