Banorët, që kanë ndërtuar jetën mbi plehrat e Porto Romanos, po shuhen një nga një. Të hënën e kësaj jave vdiq një grua e moshës së mesme, pak ditë më parë një tjetër, dhe një tjetër pak më parë... Mosha e vjetër këtu llogaritet me 50 vjet, kuptohet nëse Fati të jep kurajën dhe fuqinë t’i kapësh ato vite. Por ky limit kohor s’do të thotë asgjë për këta banorë që nuk jetojnë dot pa plehrat. Tek e fundit, ata ushqehen pikërisht me fëlliqësirat e plehrave ...

“ O Zot, ishalla nuk po na i hjekin plehnat!”; “Shuj ti, duhet me na gjet’ punë, e me na rregullu, e pastaj me i hjek”; “Ej, se po na ban foto, ki...!”; “Nij tash? Tanë ditën e lume punojmë atje, me fëmijë me qit ndonji gja. 100 Lek asht kilja e plastmasit. Kanaçet më shumë... Ba mos me ken vdesim t’tan”. Këtë mozaik fjalish e ndërrojmë me tri gra, sak 200 metra pas fushës së plehrave në Porto Romano. Në vijë ajrore, nuk besoj se është më shumë se 6 kilometra nga qendra e Durrësit. Gratë, të cilat sapo kanë mbaruar punën e përditshme, që do të thotë rrëmim në fëlliqësira me has ndonjë gjë, fjalosen zhurmshëm me njëra-tjetrën. Kemi ndërhyrë si pa të keq dhe muhabeti ka degjeneruar në lloj-lloj shqetësimesh. Vetëm se ende jo në atë më kryesoren: Si arrijnë të jetojnë falë plehrave? Mes tyre, themi, degjeneron, sepse ti e ke të vështirë të kuptosh nëse ato e duan apo jo banesën këtu...

Mos na hiqni plehrat

Nga ku jemi, era e qelbur kutërbon përbindshëm, por për to nuk përbën asnjë fije shqetësimi. Njëra nga gratë, syresh, veshur me të zeza nuk pitëtin fare, kurse zhurmën më të madhe e bën një grua e shëndoshë, që mban si shtrënguar para vetes një karrocë dore mbi të cilën ka ngarkuar një matës të prishur elektronik, poshtë tij ka vendosur do rroba të qelbura të saporrëmuara ndër plehra, tela dhe mbeturina të tjera... Është disi më mirë e veshur, por edhe më e shëndetshme se shoqet, ndaj edhe vetëm flet. Shumë banorë, që kanë pushtuar vendin pranë kanë ardhur nga Kukësi, Puka, Mirdita dhe zona të tjera të Veriut, por shumë dhe nga Jugu dhe, të gjithë bashkë, jetojnë me kërmën fëlliqësore, e cila derdhet si llavë nga rropullitë e errëta të qytetit të Durrësit. Momentalisht, gratë tona, po bëjnë një plan se duhet me shku për krye-shëndosh tek shtëpia e një gruaje 50 vjeçare që ka ndërruar jetë pak orë më parë. Gruaja zëshumë, po moshatare me të ndjerën, është e kënaqur, se të paktën ajo vetë është gjallë... “Doktori më ka than kur m’ka pa: Nji këshill po t’jap. A mun me e hap 2 or’ n’dit at dreq penxher. A ku po e din ai, se me e hap penxherin, un des n’at moment”, thotë gruaja që nuk pushon dhe qesh paq. Megjithatë, ndryshe nga dy gratë e tjera, që varfëria i ka bërë kockë e lëkurë sikur të jenë personazhe holokausti, e shëndosha, e ka filluar një ‘biznes’. Merr e mbledh vetë plastmase, rroba dhe kanaçe nga fakirët dhe pastaj mundohet t’i shesë vetë... “Një orë e më parë, ma bën,le  t’i heqin”, më thotë pa sens. Po atëherë është mirë që t’i heqin që këtu plehrat?, i them naivisht. “Nëse do t’i heqin, atëherë zëre se kena mbaru. Me ato jetojmë”, ia presin personazhet tona të holokaustit ‘12 .“Për at Shna Nue, kishim me dek me na heq plehrat! O Zot, shyqyr që i kemi!”, ma pret nga përtej një grua e katërt, e cila nxjerr krye nga një gardh, e interesuar për atë që po flasim. “A doni me i heq ju të mjedisit. Po ne ku të jetojmë pastaj?!!!” Amalgamë fjalësh, erërash mendimesh. Jetojmë në një hapësirë, por në kohë të ndryshme... 

Plehrat e Durrësit

Vërtetë, kjo kohë ku jetojnë këta qyqarë është e papërcaktuar! Dy orë më parë, teksa kam ardhur nga grykëderdhja e Erzenit, jam hasur me dy djem të rinj, që mbledhin për çdo ditë hekura tutje nga bunkerët e prishur ose kanaçet që sjell Erzeni nga të gjithë vendet ku ujëton. “Këtu asht pastër, - më thonë djemtë, teksa jemi në një mbretëri plastikash dhe hedhurinash pafund të Erzenit, po hajde andej nga shtëpia jonë në Porto Romano të shikosh se çfarë bëhet. Po na futen plehrat në shtëpi. Ta ndjesh erën do vdesësh, thjesht nga kutërbimi”. Me njërin prej tyre bëjmë disa foto përgjatë bregut të tejndotur. E pyes nga ka ardhur.  Më thotë nga Kukësi dhe se janë gjashtë fëmijë. Se askush nuk punon! Ai vetë është 21 vjeçar dhe bashkë me shokun e tij, me të cilin qarkullojnë me një scooter të vjetër, vinë shpesh përmes kësaj fushe të kripur e deri këtu që të hasin ndonjë gjë. Po në Kukës si është? - e pyes. “Atje nuk rrihet dot as edhe një ditë të vetme. U bëra derr. Janë të gjithë të papunë”, më thotë djali. Po këtu jeni njësoj të papunë? “Këtu të paktën del dhe shikon ndonjë gja. Atje janë të gjithë të papunë”. Po këtu çfarë pune bën? “Mbledh kanoçe, hekur, ndonjë gja. Kam provu dhe pak emigracion. Këtu është deti të paktën… A do vish në fshatin tim të shikosh plehrat?!” I premtoj… I vihemi pas me makinë, por nuk mund të futem dot në udhën ku kalon ai. Ne përshkruajmë një rrugë më të gjatë… duke iu ruajtur vragave të gjata, që ka lënë ndonjë makinë e rastit që avitet deri këtu. E sapo lemë pas fushat e gjëra përtej Sukthit, ku dikur Italia mendonte të vendoste kolonët e saj nga zonat e prapambetura të Siçilisë, një tym i zi duket nga përtej duke provuar pretendimin e djalit.

Durrësi i sotëm është shtrirë pafund, por ndërsa ne vijmë nga një rrugë dytësore, ajo ka marrë trajtën e një bishe shtriqur në plehrat e veta. Rruga, e cila, pasi lë Flakën, të troshit me gungat, ta afron dhe më shumë sikletin, që të afron me Porto Romanon nga ana tjetër... Dy djemtë që më kanë këshilluar, janë zhdukur, ndërsa po mundohemi që të gjejmë rrugën më të shkurtër për tek plehrat e Porto Romanos.

...

“A ke plehra? Aty duhet me i hedh. A t’i hedh një sy?” Në fakt, duhet të mos jetë në rregull, ky adoleshent, i cili na kërkon ngultazi, që t’i hedhë me insistim një sy pjesës së prapme të makinës. Që këtu fillojnë postblloqet e plehrave. Kush të kontrollojë i pari!  Zhgënjimi i djalit zë vend menjëherë në fytyrën e tij, sepse Jeep-i ynë me bagazhin e vogël nuk premton ndonjë ‘plaçkë’ të madhe. Të paktën sasiore. Cilësore? Ku i dihet. E pyesim thjesht si të shkojmë tek plehrat, kurse ai na bën me dorë një spiral tymi që ngrihet gati 100 metra mbi një fushë bajagi të madhe. “Mos e hap xhamin, përndryshe do marrë erë makina dhe nuk hiqet me asgjë”, na e pret një burrë që afrohet pranë ngadalë. Të mendosh, jemi fare pranë Durrësit, në rrethinat e tij, ku lufta e jetës lidhet thjesht me ekzistencën e plehrave. Tani, e kuptoj realisht ankthin e djalit. Këtu shikohet gjithçka si plaçkë. Kush do rrëmbejë i pari plaçkën-plehrë të freskët? Banorët e rrethinave të shikojnë frikshëm për të rrëmbyer gjithçka. Një pjesë mbeten indiferentë. Edhe djali, që kemi përballë.

Fushë-plehrat e Durrësit

Edhe pa na e thënë ai kemi mbërritur më lehtë nga sa e mendojmë, kurse një bari, shumë pranë plehrave, i ka lënë lopët të kullosin të qeta atypari. Era është kaq e tmerrshme, saqë duket se i përçan tejet edhe xhamat e makinës. Nga një statistikë që kam lexuar, për çdo ditë, në fushën e hapur të mbetjeve urbane në Porto Romano, depozitohen rreth 430 metra kub plehra. Pra, një kodër e tërë. Të gjithë strukturat e mjedisit kanë pohuar se situata në këtë fushë është shumë alarmante. Po kush do t’ia dijë vallë?! Një lajm i trishtë u tha pak kohë më parë se situata do të vijojë të jetë e njëjtë, për shkak se propozimi për rritje të tarifave për pastrimin nuk u miratua për vitin 2012 në Bashkinë e Durrësit. Mjedisorët nxjerrin argumentet që lidhen me ndërgjegjësimin e qytetarëve. Po kush do t’ia dijë? Llogaritja prej 10-15 tonësh e materialeve të riciklueshme, si karton, plastike dhe materiale druri, rrëmbehet- para se të llomotisin njerëzit e mjedisit -nga një ushtri e tërë skamnorësh. Është mënyra me të cilën jetojnë. Ky shesh i paanë, që nuk ia përcaktoj dot kufizimet, sepse e tejkalon fushëpamjen e lirë, besohet se ka arritur në 80 për qind të kapacitetit të vet. Të varfër, endacakë, matrapazë, një armatë e tërë pabuksash të vërtetë janë të gjithë një tablo edhe më e trishtë sesa e asaj që ka përshkruar te “Katedralja e Parisit”, Viktor Hygo. Dhe, sikur të mos mjaftojë kjo, edhe hidrovori i Porto Romanos, pavarësisht rolit të tij, është kthyer një ndotës i pafre sepse nuk investohet më. Hidrovori bashkon në një të vetëm ujërat e qytetit, ujërat e zeza dhe gjithçka, të cilat i drejtohen detit. Kuptohet, në këtë gjendje nuk më shkon të bëj apele për faunën dhe florën detit, sepse kjo do ishte një utopi në këtë situatë. Tek e fundit, edhe këtu je i humbur. Papastërtia e tij dhe mali me plastika lodrojnë kudo nëpër hidrovor. Më tepër akoma, kanali i tij dhe kanalëzat që derdhen tek ai, janë edhe vetë të mbushur me plehra. Paradoksalisht, një nga arsyet e gjendjes është se vetë skamnorët kontribuuan teksa ndërtuan shtëpitë e para pa leje për tu bërë pak nga pak një lagje e tërë. E vetmja gjë interesante këtu mbetet, për syrin e ndonjë biologu. Vetëm ai ndoshta do të kishte interes nëse do të verifikonte komunitetet e tëra të insekteve dhe kafshët që janë në zonë...

Njerëzit e plehrave

Dhe, në këtë zonë, komunitet e gjalla janë në harmoni të përsosur me njëra-tjetrën. Njerëzit, derrat, dhitë që sorollaten të lira dhe pinë ujë në hidroforin e ndyrë, lopët më andej që rrinë me plehrat dhe më shumë akoma insektet që i qëndrojnë të mësuara erës të papërfytyrueshme. Këtu, e mendoj se do ishte vendi perfekt për të dënuar politikanët e korruptuar nëse gjykatat tona do të jepnin si duhet vendimet e tyre. Mendimin ma heq Naimi, miku ynë shofer, që grishet njësoj dhe arrin na fut direkt e në fushën e plehrave. Nuk mund të dalësh nga makina se do vdesësh nga era, më shpjegon më shumë me shenja ai. Drejtoj objektivin, ku tre burra rrinë e bisedojnë fare të qetë. Njëri syresh ka uniformën e gjelbërimit të bashkisë së Durrësit dhe do na sqarojë se është nga Mirdita. Tjetri është mbështetur mbi një tog plehrash dhe ka ngërthyer shikimin kështu, pa u brengosur për kë vjen. Nuk begenis të na shikojë. Të gjithë presin makinën e radhës së plehrave ose të shikojnë gjahun e ri të fëlliqësirës së Durrësit. Një derr pas burrit të ngeshëm ia ka futur gjumit i patrazuar. Sa për të tjerët, që duken sakaq, nuk do askush të fotografohet. Se kuptojmë. Na e bëjnë me shenjë se kanë zët të fotografohen dhe përmbajnë në fytyra një tmerr të pa treguar. Derri i stërmadh i shtriqur vazhdon të flejë, ndërsa po ashtu, një kope e tërë më andej janë duke u ushqyer në një dosë të stërmadhe. Lopët vazhdojnë e kullosin të qeta. Burri, që na hakërrehet, në fillim me ashpërsi, por pastaj me inat, na thotë se duhet të ikim menjëherë. “Na prishni punë. A e kuptoni apo jo?!” Çfarë mund të prishësh këtu?!!! 

Megjithatë, edhe pa na thënë ai, nuk mund të rrimë më. Era është tejet e padurueshme ndërsa imazhi e bën perceptimin tejet të rënduar. Edhe në momentet që e kujtoj trupi më drithërohet i tërë. Plehrat janë nga më të çfarëdollojshmet: nga peshku i hedhur, plastmase, kanaçe, enë turilifarë, enë, fruta të prishura, rroba, ushqime të kalbura, mbetje të gjithfarëllojshme, prishurina, kalbësira, kafshë të ngordhura… “Na prishni punë! Eeejjj! Mjaft fotografuat! Ikni!”. Vërtet, nëse duhet të vish këtu duhet të jesh me kundragaz dhe me mjete të tjera mbrojtëse, përndryshe je vërtet i vdekur… Edhe Jeep është rënduar. Mezi dalim nga baltovina e fëlliqtë, sepse të martën e kësaj jave, kur bëjmë këtë udhëtim, një shi i frikshëm e ka bërë katrahurën e pistë të paimagjinueshme, ku baltovina e zezë dhe kutërbimi i pamendueshëm, të dërgojnë fill e në kohëra të tejshkuara…

Gratë, që has mu në kryqëzim, ku kalon kanali i tejpistë i hidroforit, e vazhdojnë muhabetin për shtatë palë qejfe, si mund të thuhet në zhargonin popullor, pa u trazuar nga pyetjet e mia. Disa dhi, që kullosin atje, rrinë të patrazuara në mes të rrugës. Gratë fjalosen edhe më shumë kur ngucen pak. Dhitë ngrihen me dy këmbët e para dhe dyluftojnë me njëra-tjetrën. Fillimisht fshihen nga aparati, por disa minuta më vonë, biseda ecën lirisht me ne. Kanë ardhur nga fushë-plehra dhe kanë mbaruar ditën e sodit bash në orën 13.00 kur ne po kthehemi. “O Zot, mos na i luni plehrat, jemi mirë kështu si jemi. Vetëm atje të mos kthehemi”. Po jetohet kështu? Shteti, po të mos ketë punë, më mirë të mos hajë mut, - ma pret nga grupi, gruaja e heshtur, që nuk e kuptoj se ku i qëndron shpirti. Në fakt, fjala që përcakton jashtëqitjen është pothuaj asgjë në këtë kutërbim këtu. Befas, gratë kujtohen se tash duhet të ikin në vaki. E dinë se shpejt do kenë radhën. Duhet me bë adetin. Vdekja këtu është e mësuar, ndaj ajo vetë nuk qëmton. I merr pa ngurruar skamnorët, që kam përballë. E kur e mendon thua: A është vallë kaq i tmerrtë vendi im, sa të kesh frikë të kthehesh tek vendlindja? Këtë nuk e di, por këta banorë e besojnë dhe janë më mirë që jetojnë me plehrat, sesa të kthehen andej nga kanë ardhur. Kjo ndodh në pranverën e vitit 2012.

3 Komente

Me la pa mend. Qe edhe era e jashtqitjes eshte me e mire se era e plehrave dhe qe njerzit (skamnoret) preferojne me mire n'mes plehrave se sa ne vendin e tyre, kjo eshte per te vene dy duart ne koke. 

 

Pra jo te gjitha jane plehra ne kuptimin e vertete te fjales. Ato qe keto njerez grumbullojne dhe kerkojne jane ne me te shumten materiale te riciklueshme qe mund te transformohen ose riperdoren... Situata e krijuar tregon nevojen per menaxhim, organizim dhe kujdes nga ana e shtetit, fakti qe keta njerez kane nevoje per pune, kane nevoje te hane, kane nevoje te mbijetojne mbetet. Nuk e di nese e keni pare kete film nga artisti brazilian Vik Muniz http://www.wastelandmovie.com/vik-muniz...., por aty ai e trajton problemin e plehrave ne dimensionin social e personal, ne frymen e transformimit dhe perdorimit shume-funksional te gjerave.

Halli...Hallit... nuk i ngjan!! 5*!!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).