Që libri është miku më i mirë i njeriut, këtë e di dhe bufi. Megjithatë libri në ndryshim nga qeni (edhe ky "miku më i mirë i njeriut") nuk ka një karakter të përcaktuar dhe besnik si ky i fundit, po na shfaqet në lloj-lloj formash. 

Domethënë kemi libra të mirë dhe libra të këqinj, libra të bukur dhe të shëmtuar, të shpifur (Fahri Balliu?) të adhuruar (Cameron Diaz. Yes! ) ose thjesht të ndaluar. Pra dhe lexuesi, duke pare kete shumellojshmeri te papritur librash ka krijuar edhe ai kriteret e veta ne afrimin me to. 

Keto kritere ndahen ne tri grupe, ndaj dhe ne po i ndajme ne tri grupe. Keto grupe (qe per kollajllek po i quajme menyra) jane: Pavetorja, Vuajaristeja dhe ajo e Rojes se Kufirit. Ja t'i shkoqis tani:

Pavetorja eshte ajo me te cilen lexuesi i afrohet nje romani te Viktor Hygoit apo "Ana Karenines" p.sh. Ne kete rast lexuesi nuk e njeh as Viktorin as Anen, ndaj mundesia e ndonje implikimi personal eshte e pamundur. Gjiithashtu as lexuesi as ndonje kushuri nga ana e mamase se lexuesit nuk ka jetuar ne qytetet e tyre dhe ne kohen e tyre. Pra duke i hequr te gjitha keto shqetesime paraprakisht dhe sidomos edhe nga llafet e mira qe ka degjuar lart e poshte, lexuesi ulet pa paragjykim perballe ketyre librave, njesoj si te ulej ne rere buze detit per te pare nje perendim dielli, dhe pasi ngjyen gishtin me peshtyme, fillon te ktheje faqet nje e nga nje.

Vuajeristja eshte ajo ku lexuesi e perfytyron librin si nje brime celesi prej nga mund t'i marre vesh sekretet personale te zemres autorit. Kjo eshte vecanerisht e ndodhshme ne rastet kur tregimi shkruhet ne vete te pare. Ne kete rast ne syte e lexuesit Hasani eshte Ilmiu, shitesi i bulmetit; Marika eshte Vera, ajo qe e ka shtepine ne kat te dyte nga ana e kopeshtit, ndersa B-ja eshte patjeter Berisha (Saliu). Kur keto vepra vijne neper blogje si ne rastin tone, nderveprimi nepermjet brimes se celesit behet edhe me aktiv me peshperima te tipit: "po futja mer, se po ta lu" ose "lere more c'merresh me ate qelbesire". Personalisht nuk se jam kundra inkurajimeve apo perkujdesjeve te tillla, megjithate lermeni ta them se asnje nga keto tekstmesazhera nuk krahasohet dot me thirrjen gjate filmit "Semiramida e Babilonise" kur ne momentin qe Kiri po pinte goten me vere, nje ze burrerror beri te dridhet gjithe kinema 17 Nentori duke bertitur: "Mos e pi Kiri se eshte e helmuar". Dhe kur Kiri si kokederr qe ishte nuk e degjoi po e ktheu goten me fund, i njejti ze psheretin me te madhe "E pive? Haji mutin tani!".

Menyra e trete pastaj, ajo e Rojes Kufitare eshte pak me e nderlikuar. Nuk di nese ju ka ndodhur rasti te gjendeni ndonjehere ne ndonje pike kalimi kufitare malore. Jo ne piken e doganes, po diku lart, maje nje maje mali prej nga mund ta shikosh ate. Qe atje ti do kesh mundesi te shikosh te gjithe peisazhin e mrekullueshem e te pafund qe shtrihet para teje. Te njejtat male kodra e lumenj qe shtrihen ne rradhe njeri pas tjetrit deri ne horizont. E me mes te ketij peisazhi, nje rruge e ngushte si gjarper gri qe del nga asgjekundi dhe shkon drejt asgjekundit. Ne mes te rruges nje karakoll ku rri ushtari kufitar qe nuk lejon te kalohet kufiri pa paraqitur kredencialet e duhura. Per ushtarin kufitar nuk ka rendesi nese ti je nje turist, udhetar, dasmor, apo xhenerik. Nuk ka rendesi as qe ti do shkosh e do rrish ne filan dhome hoteli apo tek filan shtepi dhe mbase nuk do e levizesh kemben qe andej per 15 ditet e qendrimit. Jo. Per ushtarin kufitar ti je Ai qe vjen nga Ato dhe qe kerkon te hysh tek Ne. Ne momentin qe te lejon te hysh, ai mban pergjegjesi perpara te gjithe atdheut dhe veprimet e tua mund ti sjellin dem apo dobi te gjithe bashkeatdhetareve te tu, ne te njejten kohe. Detyra e tij eshte e nje pergjegjesie shtypese. Ne momentin qe ai vulos pashaporten per ty, ai ka marre ne mbrojtje jeten e gjithe kalamaneve te ketij kombi. Pak rendesi ka se nderkohe mga malet e fushat pak me tej mijera njerez te tjere hyjne e dalin, avionet fluturojne, anijet lundrojne, televizioni transmeton e guglli nga qielli na vezhgon. Ai pergjigjet per figuren tende morale para gjithkujt. Ndaj kujdes kur flet per atdheun tim.

Keshtu dhe shkrimtar ziu qe shkruan nje tregim per ca dite pushimi ne plazh te nje cifti (qe mbase nuk eshte fare ai me te dashuren) dhe per ndodhite e tyre (qe mund te jete thjesht nje tipizim situatash tipike) duke i shtuar apo hequr atyre edhe emocione apo situata per aresye teknike thjesht letrare, krejt papritur ndodhet ne nje situate me reale se vete jeta. Nje situate ku cdo sajim i joti letrar eshte padyshim nje realitet , cdo pohim apo mohim mund te perdoret kunder teje ne gjyq dhe ku motoja "nje per te gjithe, te gjithe per nje" eshte amendamenti baze i kushtetutes te vendit ku gjendesh. Nje situate prej nga nuk del dot, sepse cdo tentative per te dale duket sikur e zhyt me shume ne ate realitet prej balte ngjitese. Dhe pret ashtu ne heshtje dhenien e verdiktit nga Pilo Peristeri qe do ta martoje perfundimisht me ate rruspon e Uzines "Traktori" qe ishte ankuar per perdhunim. Eh, dhe pastaj njeri me pyeste diku tjeter. "E perse t'i paguajme autoret?"

____

Shënim i peshkut: Shkëputur nga diskutimi "Për pushime"

64 Komente

Ku tjeter pervecse tek Peshku mund te lexosh ne te njejten fjali emrat Cameron Diaz dhe Fahri Balliu? smiley

Next, Stephen Hawking & Mamica smiley

Oh... po ka një je-ne-sais-quoi ne tregimet e vërteta që nuk të lenë të gabohesh. Dhe kam bindjen e thellë se ti duhet ta dish po aq mirë se unë se për cilat detaje bëhet fjalë. 

Ne fakt, koment-shkrimi nuk ishte per permbajtjen, po per perqasjen. E nisur kjo nga komentet e bera tek tregimi "per pushime" qe personalisht me pelqeu, vecanerisht nga    stili i te shkruarit. Frengjisht pastaj do me falesh, po sic i kam thene edhe njeri ketu, e vetmja fjale qe di eshte zhytem. smiley

Faleminderit Mondes qe e ka nxjerre me vehte. Mendoj se ca ide mund te rrihen sa tu nxirret uji i zi.

Duke u nisur nga kategorizimi yt, mund të kategorizojmë po me aq gaz dhe mënyrat e të shkruarit: 

1. autori ka diçka për të thënë, ka një ide, e di ku do të dalë dhe sajon një histori që njerëzit ta lexojnë dhe të kuptojnë ku desh të dilte autori. gjatë rrugës ai fut detaje nga jeta e vet, e të tjerëve, por ngelet gjithmonë komplet fiktive. tip ana karenina, me një llaf. 

2. autori do të na rrëfejë historinë vet, se ka një brengë që e ha, por s'di si ta sjellë atë dhe e mbështjell me lloj-lloj detajesh të vërteta e të pavërteta, që të duket si fiksion. nganjëherë fut dhe ndonjë refleksion gjoja politik. tip rrëfimi mbi pushimet dhe shumë rrëfime të tjera që vijnë në peshk.

3. autori do të na rrëfejë një ose shumë barcaleta, ka shumë thashetheme për të bërë, dhe na i mbështjell të tëra në një të ashtuquajtur tregim. tregime për hir të barcaletave, i quaj unë këto. tip shumë rrëfime që vijnë në peshk.

4. autori është i famshëm dhe do të bëjë ca para duke ndenjur. i jep para 2-it ose 3-it që këta të shkruajnë jetën e tij gjoja të vërtetë, gjithmonë në emër të tij. tip ndonjë i famshëm që s'lodhet të vijë në peshk.

kaq kisha unë. po s'përjashtohet mundësia të dalë dhe ndonjë tjetër.

 

 

Me fal Pf,me fal per harene primitive te komunikimit dhe lenien pas dore te kriticizmit letrar.
Personalisht,edhe pse jo pjese e elites letraro-filozofe, marr angazhim qe kurre me,qofte dhe ne rastet kur nuk kam komente pozitive mos te kembej asnje batute me askend,sado i parezistueshem provokimi.
Shpresoj ne mirekuptim dhe U bej thirrje te tjereve ne autokritike kolektive!
Perzemersisht,
Vlora.

Vlora, me aq sa kuptova nga komenti yt.

Nuk me duket se kam kritikuar dike ne shkrim dhe as qe kam dhene instruzzioni per l'uso per askend. Thjesht doja te beja nje klasifikim te tipit kali ka kater kembe, miza gjashte dhe merimanga tete. Po qellojme dhe qe ngaterrohemi.

smiley
Duke qene se nuk eshte blog profesionistesh eshte e pamundur te drejtosh rrjedhen e komenteve.sepse ben vaki qe mua nuk me ka pelqyer tregimi(jo ne sensin kulaket qe duan te nxijne realitetin,ne kuptimin e vertete te letersise).keshtu qe nuk shprehem as mire as keq,po bej nje dore gallate,s'i vere qe eshte.ndoshta eshte e gabuar,por nuk eshte hera e pare,keshtu qe mua personalisht,si ca e lexuar qe mbahem,nuk me vjen mire kur ti ngaterron mosdashjen me mosdijen.
Besoj qe tani kuptohet komentismiley

Me duket se po themi te dy te njejten gje, po nga ajo pika e mallkuar ku sa me shume kerkon te sqarohesh, aq me shume ngaterrohesh. smiley

PF, te lexova me buzeqeshje. Megjithate shtoj se nentekstet e nje shkrimi mund te kritikohen sa t'i doje qejfi kritikut, edhe kur tregimi, romani, eshte vertet i arrire. Perndryshe kritika feministe, kritika klasore, etj, nuk do te ekzistonin.

Ne lidhje me Rojen e Kufirit, do ta lidhja kete me natyren e nje mjedisi si Peshku pa uje, ku komentet dhe komentuesit dhe marredheniet imagjinare mes tyre marrin nje jete pertej dhe shume me te madhe se lajmet dhe tregimet qe perpiqet te na percjelle memedheu. Domethene lexohet ne funksion te diskutimit, qendrimit, kritikes apo gallates, dhe nuk diskutohet, qendrohet, kritikohet dhe gallatohet ne funksion te leximit. Cdo tekst perdoret si prove per te rimbeshtetur nje qendrim qe nganjehere vjen qe nga epoka e placentes.

Tre kategori leximesh..hmm.po ke harruar te katertin, ate qe lexon te gjitha leximet. Dmth nga ura e Bushtrices une shikoj gjithe urat.

Bravo Spiritus. Ja une tre dija, tre bera. Gur-gur behet mur, pastaj murin na e prish bashkia se ishte pa leje. smiley

pse na e hoqe kroniken e zeze...3 te tjere te vdekur sot.

Nga komenti i dikujt per ngjarjen:

kam 37 vjet qe jetoj ne shqiperi,kjo asht periudha e 3 pas 90 dhe 97,qe ngjarjet sa vijne dhe po u ngjasojne ketyre viteve...

 

PS. Vini re ciklin 7 vjecar te historise se Shqiperise. Ne jemi nje seri kohore me periode 7 vjecare. Tashme e kam bindje te konsolidume kete.

ahaha, t'i shtojme kesaj edhe shtate shtatorin, pa harruar qe edhe cikli i henes eshte ne funksion te shtates.

mire 6 gushti,po shtate shtatori c`eshte?

ndonje dite referendumismiley ?

Emo,

Gjat krygjzates se pare (1096-1099) shume princer dhe kalores u nisen nga Saksionia per ne Jeruzalem. Shume prej tyre kaluan nga Shqiperia dhe sipas dorshkrimeve Bizantine disa prej per arsye shendetesore nuk munden dot ta vazhdonin rrugen dhe perfundimisht u vendosen ne disa zona te Shqiperise Jugore. Nje pasardhes i ketyre kaloresve Anglosaksone eshte dhe personi ne video!!!!

 

http://www.youtube.com/watch?v=OBo_qgI_v...

Ne fakt, ky eshte pasardhes i njerit prej kuajve anglosaksone...

Eh tha xha Sulua. Me hodhe nga Vietnami tek nderzimi artificial i kuajve.

Stergjyshi i anglosaksonit ka pas ne pronesi Hanin e Dy Roberteve. Dihet kjo.

PS. Ama, duhet me thon edhe qe: vetem nje burre ia ka mbledh ketij  (mek mek mek). Mos me boj me fol, se e di qe do e keqintepretojne pastaj. Per interesa sektare.

Kush e shikon qe ky eshte i marr dhe se kupton, eshte budalla!

Kush e shikon qe ky eshte i marr dhe vazhdon ta perkrahi, eshte kundrra shqiptareve!

Spartak Ngjela

smiley

ça ka thon Niçja mbi muhabetin :

 De tous les écrits, je n'aime que ceux que l'on trace avec son propre sang. Écris avec du sang et tu apprendras que le sang est esprit. Il n'est pas facile de comprendre un sang étranger : je hais tous les oisifs qui lisent. Quiconque connaît le lecteur ne fait plus rien pour le lecteur. Encore un siècle de lecteurs, - et l'esprit même empuantira. Que chacun ait le droit d'apprendre à lire, cela gâte à la longue, non seulement l'écriture, mais encore la pensée. Jadis, l'esprit était Dieu, puis il devint homme, maintenant il s'est fait populace. Celui qui trace des maximes avec du sang ne veut pas être lu, mais veut être appris par coeur.......

sa bukur e paska fol' frëngjishten Niçja...

qe thu ti, shume shprehje i ka ne frengjisht ne tekstet e tij. pastaj asnje te pengon ti te na e sjellesh niçen ne origjinal. po s'ma ha mendja se do te na e besh me te qarte keshtu. (kuptove gje se per çfare po flet ?) 

ps: frengjishtja eshte gjuhe shume e pasur, qe ka qite filozofe, keshtuqe s'ka asnje problem per te perkthyer Niçen ose ndonje tjeter filozof. poezine perkundrazi eshte veshtire ta perkthesh ne frengjisht.

Ja mo Kurro ne origjinal Niqja:  smiley 

"Nder ata qe shkruajne, dua vetem ate qe shkruan me gjakun e vet. Shkruaj me gjak dhe do te mesosh se gjaku eshte shpirt. Nuk eshte e lehte te kuptosh gjakun e tjetrit, prandaj une urrej ata qe lexojne vetem per te kaluar kohen. Ai qe e njeh lexuesin, asgje s'ben per lexuesin. Edhe nje shekull prej lexuesish akoma-dhe shpirti do te qelbet. Per shkak se ju lejua te gjitheve te mesojne te lexojne sa me shume, na u prish si te shkruarit, ashtu edhe te menduarit. Njehere e nje kohe shpirti ishte Zot, pastaj u be njeri dhe tani eshte katandisur ne plebe medioker. Ai qe shkruan me gjak dhe me fjale te urta nuk duhet vetem te lexohet, ai duhet te mesohet permendesh".

Ti Kurro frengjisht e meson permendesh kete burrin?

eshte veshtire ta perkthesh fjalen Esprit = Shpirt ne shqip. megjithese eshte e njejta fjale, ajo merr kuptim krejt ndryshe ne frengjisht. fjala Shpirt ne shqip perdoret vetem ne gjuhen e popullit (shpirti mamit, shpirt njeriu, shpirtmire, etj) si sinonim i fjales Zemer me teper, ose asaj Qenie.  

ne frengjisht fjala (qe perdoret ne gjuhe letrare) merr 100 kuptime, nganjehere larg fare njeri tjetrit. psh fjalia : Njehere e nje kohe shpirti ishte Zot, pastaj u be njeri dhe tani eshte katandisur ne plebe medioker. nuk ka kuptim ne shqip. 

mendoj se kjo merr kuptim sikur te jete : Dikur çdo gje ishte ne relacion me Zotin, me pas me Njeriun, ndersa sot çdo gje eshte ne relacion me Turmat. (dmth tendenca, ose qellimi i asaj per te cilen perpiqemi, punojme, ulet gjithmone e me poshte)

gjithashtu ai nuk klasifikon shkrimtaret por shkrimet e tyre (duke futur dhe veten). prandaj nuk perkthehet siç e bere ti : Nder ata qe shkruajne.... por Nga te gjitha shkrimet, dua vetem ato qe shkruajme me gjakun tone.  Ecrits = Shkrime  (dmth nga shkrimet e veta dhe te te tjereve, ai pelqen, vetem ato qe shkruhen me sakrifica, duke rrezikuar personalisht, duke vene ne loje jashtezakonisht shume. jo çdo gje e nje shkrimtari eshte me vlere, ka kryevepra si dhe pune per plehra, sepse ashtu siç e ke perkthyer ti i bie qe nje shkrim i keq hedh poshte gjithe shkrimet, ose vepren, e nje shkrimtari) 

etj, etj.   

megjithate perpjekja tende eshte e falenderushme. smiley

 

 

Oh, ndjese qe s'e kam permendur me lart, por pjesa eshte marre nga perkthimi ne shqip i Lluka Qafokut botuar me 1996. E shoh si mund te keqkuptoheshe. Pardon! smiley

"Gjendjen ekonomike e keni shume te rende, vitin tjeter do te jesh ne gjendjen e Greqise: Nuk lan dot borxhet dhe interesat e borxheve! Cfar do shesesh? Shtepine e Saliut?"

Spartak Ngjela 

Nji liter raki per krere pihet me ket rob! Le te thone cer te dun!

ps. po te vije edhe dash shehi ne sofer, kalohet ne fazen e belly dancing!

konkluzje: eshte i modh! I modh!!!

Emo. Avokati eshte i mire po ta vesh me eggtimer 30 min. Me shume te demton ne menyre te pakthyeshme organet mendore. smiley

Per gjys ore osht bo gjysma e qejfit, o PF smiley

smiley

i di institucionet tulla, karrike, mikrofone!

cfare do mo?!!

Me pelqeu qasja e tipit "roje kufitare".

Per momentin po shtoj ketu edhe qasjen "jo tani": ke ngrene shume ne darke dhe libri qe ke marre te lexosh eshte "Uri" e Knut Hamsunit; ke lexuar gjithe jeten plehra dhe helbete! s'ke kellqe te lexosh jo Portretin e Joyces, por as Dashurine ne kohet e koleres te Marquezit; ehhhh duhet te te kisha lexuar nja njezet vjet me pare; dhe ne fund kur libri te thote: kthehu me vone.

p.s. ups, po dilja pa te falenderuar smiley.

@Keshtu dhe shkrimtar ziu qe shkruan nje tregim per ca dite pushimi ne plazh te nje cifti (qe mbase nuk eshte fare ai me te dashuren) dhe per ndodhite e tyre (qe mund te jete thjesht nje tipizim situatash tipike) duke i shtuar apo hequr atyre edhe emocione apo situata per aresye teknike thjesht letrare, krejt papritur ndodhet ne nje situate me reale se vete jeta. Nje situate ku cdo sajim i joti letrar eshte padyshim nje realitet , cdo pohim apo mohim mund te perdoret kunder teje ne gjyq dhe ku motoja "nje per te gjithe, te gjithe per nje" eshte amendamenti baze i kushtetutes te vendit ku gjendesh.

*  *  *

PF, shkeputa kete pasazh sepse kjo eshte, mendoj, shtysa dhe esenca e shqetsimit te artikulluar me ironi:raportet autor-tekst-lexues.

Si mendon ti PF, nje tekst (sidomos tekstet fiction) a  ka nje lloj autonomie nga autori  apo autori, si krijues (God) , si origjine dhe princip, duhet perfshire si nje variabel ne kuptimi e tekstit te prodhuar prej tij? 

Me pelqeu shume perfundimi: ...cdo sajim i joti letrar eshte nje realitet. Nga shkrimi del se ti je dakort qe cdo text/sajim letrar si  realitet i mevetesishem,nuk  i perjashton qasjet dhe perspektivat interpretative te lexuesit.  Si do ti qaseshim ketij realiteti, nqs ai do te vinte si nje tekst anonim, pa emrin e autorit?A eshte nje autor nje lloj autoriteti qe dikton leximin? Ne pjeset letrare ku autori shkrihet me narratorin dhe ku teksti eshte ne mos i njejte, i perafert me kontekstin per te cilin autori shkruan, qasja psikologjike dhe autobiografike, duhet perjashtuar apo duhet pranuar "vdekja e autorit".

 

Ndërsa në Shqipëri vazhdojnë në këto ditë afshi nxehtësie të vritet çdo 4 orë një njeri, përfshi dhe ata që hidhen nga ballkonet, shoh te peshku, pikërisht te kjo temë, se komentuesit janë ulur qetë-qetë e bashkëbisedojnë për librin pa krijuar debate dhe konflikte, gjë që nuk bën të mundur që një pjesë të shfaqen. Për këtë po hyj në koment me kundërshtinë e hyrjes së shkrimit të PF-së:

"...libri është miku më i mirë i njeriut, këtë e di dhe bufi..."

 Ka qenë dikur libri miku më i mirë. Tani kjo shihet me dyshim. Miku më i mirë, për shumëkënd janë kthyer aparatet e teknollogjisë së komunikimit në distancë, telefoni celular, Ipad dhe interneti. Për mbase, le të themi pas dy dekadash, në shumicën e familjeve bibliotekat nuk do ekzistojnë.

"...qeni, edhe ky miku më i mirë i njeriut". Edhe për qenin kam dyshimet e mija. Një bulldok këto ditë i nguli dhëmbët të zotit. Njëherë tjetër do jap argumente më plotësuese. Më ndjeni, por autori i komentit po largohet se si çdo autor, ka nevojë për pak prehje.

smiley E ma men si e ka pas emrin ai qe botonte revisten Kunji? Nje Haxhi...Haxhi me duket

Haxhi Isufi. E kam pasë njohur që kur ishte kamarier te restoranti i katit 2-të të 15-katshit. Me lekët e bakshisheve, në fillim të viteve '90, kur unë e ti nuk kishim asnjë lek në xhep, filloi veprimtari letrare, pak me fjalë kryqe, pak me humor. Filloi me gazetën "Grenxa", pastaj "Kunji". Xhikja shiste 30-40 mijë kopje për numur dhe ua jepte gazetashitsve me pagesë lekë në dorë, pa të drejtë kthim mbetje pashitur. Ato gazeta humori nuk janë më në treg. U shklym në ato kohë, duke zgjidhur fjalëkryqe. Ka një TV lokale, me emrin Tirana, ku shfaqen po ato kaseta të estradës Tiranës prej 10 vjetësh. Unë e kam pasë njohur si çun të mirë. Filloi të shkruante dhe vetë, madje e përmendi njeherë Kadareja, si shëmbull të zhvillimeve demokratike në letërsi. Hahaha, po ku t'u kujtu mo?

Xhikja mer Xhikja. I modh je. Mu kujtu nga humori popullor me ngarkesa seksuale qe bente. Jemi ul njehere tek Piazza me Xhiken dhe M. Lacin qe s'kam per ta harru. smiley

Si mendon ti PF, nje tekst (sidomos tekstet fiction) a  ka nje lloj autonomie nga autori  apo autori, si krijues (God) , si origjine dhe princip, duhet perfshire si nje variabel ne kuptimi e tekstit te prodhuar prej tij.

Pyetje 2.112.000 dollareshe. Padyshim qe ADN ja e lendes vjen nga ADN ja e shkrimtarit, ose e then me fshatce del si Eva nga brinja e Adamit. Po ky nuk ishte qellimi i diskutimit tim. E permbledhur ne nje fjali, vrojtimi im ishte mbi : Meyrat e perqasjes jashteletrare te lexuesit ne nje veper letrare ose si te mos e marrim letersine personalisht.

Per me shume se kaq nuk me mbetet tjeter vecse te perifrazoj Shvejkun kur i pergjigjet grupit te hetuesve: Mos valle duhet edhe te peshtyj gjak qe te me besoni? smiley

Ah, u kuptuam.

shiko se me shvejkun nuk je pa kusure ti. u bo kohe qe sharrum me pa i cik shvejk ne komentet e tua. kurse ti i je qep poezise kineze.

CAPF - 8 Gusht 2012 - 12:59

Shume bukur Em. Te lumte dora e vogel.

Tani, qe Majakovski eshte i madh, s'me ka mbetur mua ta them, sidoqofte sepse me bezdis pak thirrorja e tij.

Të kujtohet?
Rënduar nga kryqi
Krishti ndali për një cast
I dërrmuar.
Turma e pa dhe klithi,
Përbuzëse:
Lëviz, mor tuhaf!

smiley

 

 

 

IT heretik - 10 Gusht 2012 - 21:29 

CAPF - 8 Gusht 2012 - 12:59 

 

Shume bukur Em. Te lumte dora e vogel.

Tani, qe Majakovski eshte i madh, s'me ka mbetur mua ta them, sidoqofte sepse me bezdis pak thirrorja e tij.

Të kujtohet?
Rënduar nga kryqi
Krishti ndali për një cast
I dërrmuar.
Turma e pa dhe klithi,
Përbuzëse:
Lëviz, mor tuhaf!

smiley

 

Përqeshja e tallja teorikisht kanë fuqi absolute, në kuptimin që mund të përqeshet çdo gjë, edhe një të vdekur në ditën e varrimit të tij, e para kalamajve te tij, edhe një shënjtor si Nenë Tereza, edhe një hero kombëtar si Skëndërbeu (konkretisht tallur si gei nga Portokallia). Biles mund të tallet edhe trajtimi serioz i çfardo teme (siç ndodh zakonisht edhe tek Peshku), në kuptimin që  nëse mirret mundimi të argumentohet seriozisht një problem, tjetri mbas dy tri kundërpërgjigjesh serioze, pak për mungesë takati e pak për arsye që nuk më intereson t’i di, fillon: “ç’pate mër, liro içik nofllat”, “sa seriozisht e merr veten mër”, “e paske gjet cfar me zgjidh ke Peshku”, “Shvjeku i tha kapelanit Oto Kac: “ e kështu më tej, haha, hihi e hohoho. Kjo punë kur tema është serioze, si psh një vepër letrare, merre me mend në temën tënde satirë, e cila e nxjerr kufitarë syshqiponjë me qen kufini edhe Naim Frashërin, çensorin letrar të Perandorisë, ndërsa Platonin ideologun e kufitarve syshqiponjë të të gjitha kohëve e vëndeve.

Nejse kushedi bëhet mbarë ndonjeri të përkthejë ndonjë artikull kopetent për ecurinë e çensurës në shekuj, e të na sqarojë njësoj si për multiversin dhe për Philip K. Dick. Jo për gjë por tema më duket më e rëndësishme se fizika moderne dhe fantashkenca, sepse i njëjti person që zgërdhihet kur themeluesi i krishterimit çmitizohet duke u quajtur tuaf, shkumon jargë kur i çmitizohet Skenderbeu nga Shmiti, ose kur busti i Majakovskit çvendoset nga qyteti i Ballshit në qytetin e Laçit. Problemi është se ai që zgërdhihet gjithnjë është Shejtani, dmth: “zgërdhihet mirë ai që zgërdhihet i fundit”.       

...artikull kopetent.

Por në përgjithësi të jap të drejtë.

Patetizmi i tepruar i shoqëruar në skajin tjetër me zgërdheshjen jo në vendin e duhur është fenomen shumë i shëmtuar këtu. Në një temë tjetër kuksianë shahen me prag shtëpie e kërkojnë të dhëna të sakta të tjetrit për t'u rrahur: objekti i grindjes: mëshira kristiane.

Një hajvan me nick z. i lejon vetes të përdhosë besimin e pjesës më të madhe të shqiptarëve e askush nuk reagon. Hidhen fjalë e bëhet kinse gallatë me figura të shquara nga malokë, analfabetë, teneqexhinj, azilantë: askush nuk shqetësohet. Të japin ujë në bisht të lugës këtu gjithollogë malokë: Kadarenë e bëjnë copë ish fuksa për servilizëm ndaj diktaturës, ish drejtorë deposh foragjeresh të vlerësojnë filozofinë, kurse për politikë jemi të tërë specialistë.

Mirë është ta shohësh të tërën nga jashtë si film B. Pasi B. janë edhe më të shumtët.

 

 

Heretik, shume e ngaterruar pergjigja jote. Pse nuk ma thua me qarte c'te shqeteson? Mbase kemi kohe dhe e rrahim muhabetin gjere e gjate, po dhe diagonal...

U mbush peshku me intelektuale komentesh a i qivja udhet. nga ata me llagape te cpifura.

dhe ne vazhdim te asaja me lart, u mbush dhe  bota me intelektuale peshku smiley 

e imagjinon ti, keta myteberet rrezik jane gati te vene ne cv-te e tyre (ne iu dashte ndonjehere, e? gje qe e ve fort ne dyshim) jane gati te thone qe kam bere 4 komente te fella ne dite tek Fish run out of water. What? do i thote ai robi syzgurdullum nga ana pyetese e trapezit, come again, please... Come where? vazhdon Bobi gjithe vetbesim. Processi i qirjes se kokes vazhdon, po kjo eshte qirje pa lezet, jo si ajo e qemotshmja qe u be per rahmet. I can make love to a woman, in five minute time... tha hoochie coochie man edhe ai gjith vetbesim, se kish arrit te pasuria 700 dollareshe.

Sa për të sqaruar ty PF dhe miqtë e tu virtualë, të sqaroj që unë nuk jam i krishterë dhe as shkoj në kishë (ti më dukesh se je dhe më dukesh se vete edhe në kishë, sipas një komenti tënd), as kam votuar ndonjëherë për partinë e Fahri Balliut, e as kam CV në gjuhë të huaj, sepse, siç e ve re edhe Mirazhi, nuk di të shkruaj as fjalën “kopetent”. Pra nuk jam kopetent me PHD universitetesh të huaj. Konkretisht jam një hamall, dhe e kam për mburrje të jem i tillë, sepse midis hamallëve kam dëgjuar të gjitha llojet e talljeve kundër kishës, priftërijve, papës dhe Vatikanit, por kurrë kundër themeluesit të krishtërimit. Cudi të tilla i kam dëgjuar vetëm nga pakicë e vogël profesorësh me tituj dhe nga skizofrenë që jetojnë poshtë urës. Dmth kjo figurë ka një mbrojtje në vetvete, ateistë si Lenin, Stalin, Enver që çfarë nuk e kanë thënë kundër fesë dhe fetarëve, për të asnjë llafe, ndruhen të flasin, biles Marx e Frojd kanë folur me simpati për të në letra private.

Sidoqoftë ja di për nder profesorëve të Peshkut, prej të cilët na kam mësuar shumë gjëra. Ja këtu mora vesh që Majakovski i paska thënë tuaf Jezuit, rekord botëror, nuk di rast tjeter artisti të modh mër jahu.

Ja e shef tani se s’kemi cfar të diskutojmë. Ti betejën me një hamall e ke të fituar pa nisur. Gjithë shpresa jonë është tek profesorët me kulturë, me tituj e me vepra të pavdekëshme që të na vijnë e të na ndriçojnë ne hamallëve shpellarë e të na shpëtojnë si shpëtoi Majakovski Rusinë.

Nëkohësisht ju falenderoj që më begenisni një hamall si puna ime që futet në një nga universet e multiversit të Peshkut për t’u ndjerë pak profesor midis profesorësh që tallin koqet 4 deri në 5 orë në ditë tek Peshku.   

ja, kjo eshte kur nuk nok gje nga poezia ne fjale edhe vazhdon me rroma per toma si deshmitar ne gjyqin Jezu kunder Majakovskit.

Por kam nje lajm per ty: Majakovski aty po e simpatizon Krishtin (jo se kjo i ngre ndonje vlere, e? te kuptohemi; asfare!); dhe tuhaf i thote Jezuit turma (barbare), te cilen ai, Majakovski e merr si justifikuese ne veterionine qe pershkon gjithe poemen.

Whatever!

 

Ah jo eshte i cike me i fkelle muhabeti, duhet kap gjithe sensi i poezise. Majakovskij ketu identifikohet me tuafllikun e Jezuit, mbasi eshte identifikuar me tuafllikun e Don Kishotit, tuafllikun e hamallit dhe me jaranin e Lili Brikut, e ku ta di une dhe ai vete tjeter tuafllet. Ka i cike teper oreks me duket, i do te gjitha, por tahmaja e modhe te le pa gjo. Eshte nje vjoline e çjerre aty qe veshi jot nuk e kap, por e kap mire veshi i holle i PF. Sic duket nga qe shko n’kishe çdo jave, sepse nuk mjafton te kesh vesh per muzike, duhet edhe stervitja.   

E mo e, si mund te rrije pa pasur te drejte! Ku ka bere vaki kjo qe te bente me ty dhe ne kete rast.

Heretik, me vjen shume keq qe diskuton keshtu, rromapertoma. Mua (dhe miqve te mi virtuale) nuk me interson fare nese je besimtar, heretik, Fahri Ballist apo PHDist. Une te bera nje ftese miqesore per te diskutuar ngaqe komentet dhe aresyetimet e tua ne te shumten e rasteve me kane pelqyer, kurse ti me rradhit brengat e shpirtit...

Aman o burre se nuk me dukesh as nga ata qe ke nevoje per nje shpatull virtuale ku te mbeshtetesh koken e te qash! Dhe mjaft me keto vetkamzhikimet kristiane. Bjeri ne koke gozhdes.

Me thënë të drejtën ju kam i çikë zili që ju jeni grumbullu i dore e mirë, ndërsa un jam vetëm dhe më ka ngel vetëm Hurbi dhe Zoto për shok, por edhe ata nuk më duan, kështu ngushëllohem duke qarë në botën reale. Nuk është për të qarë nga komenti i Emigrantit më lart që më drejtohet krejt mua për llojët e ndryshëm të intelektualëve që kanë dalë ke peshku që duan të kthejnë mbrapsh rrotën e historisë, aq me teper duke qenë në rregull me etikën e komunikimit sepse nuk përmënd llagapin. E kush e bën Emigranti që qahet ditë e natë se e kanë quajtur enverist, sërbist, greqist.

Ja po i bi gozhdës me kaptin. Para se të jetë lexuesi, është autori. Pra nga pikpamja që e ke shtruar ti, satira është e përmbysur, pështyma i bie në fytyrë autorit. Lexuesi dhe leximi është i kushtëzuar nga shkrimi dhe autori, gjithnjë nëse autori nuk e ka bërë veprën si lopa bajgën, dmth pa përgjegjsi fare sepse edhe bajga ka vendin e vet ku bëhet, pra çensurohet. Konkretisht tre menyrat e tua tè leximit, jane tè kushtèzuara nga tre menyrat e shkrimit.

Metafora tende e kufitarit ka vlerë për një kontekst të caktuar historik, kur kufiri me tela me gjemba ishte më i rëndësishëm se peisazhi. Mirpo tani, mbas 20 vjetësh, shpresash dhe ndryshimesh, nuk e di se a e ke vënë re tina që kufinin po e ruajnë ata që donin t’i hiqnin. Liri këndej e liri andej, poshtë policia kur vjedh vetë e rroftë policia kur të vjedhin ty, nuk e ke vënë re tina ritmin rokenroll të historisë që liberatorët bëhen tiranë, e sa më tepër lirohet aq më tepër shtërngohet. Mbas 20 vjet orgazme krijimi, u kujtuam se duheshin kritikët, policët e qarkullimit të mallit krijues (përndryshe i grumbulluar si kapicë skorjesh helmuese). Dhe të parët krijuesit, sepse kanë botuar libra vetëm për kushurijtë dhe miqtë.

Hiqe mendjen nuk ka shoqëri organike pa çensurë, nuk ka liri në hava, vetë frymëmarrja çensuron azotin prej ajrit, ashtu si stomaku ushqimin, sistemi qarkullimit të gjakut të kuq e gjakut blu, etj. E di që modeli shoqëror është diçka më tepër se modeli biologjik, por avash se nuk kemi arritur akoma në tokën e premtuar, pse e thoni llafin e fundit në fillim? Apo doni të kthehemi në fillim, nëpër shpella?

Tani un mund të vazhdoj me një çarçaf akoma mè të gjatë, por e di se është e kotë, se disidentëve të vjetër i ka ngel mendja tek Pilo Peristeri e te Rita Marko, ashtu si këtyre të fundit i kish mbet mendja tek zogistët e ballistët. E di që është e vështirë të shpëtosh nga fantazmat e te kaluarës, aq më tepër kur nuk duket gjë në horizont. Por të paktën ti që më dukesh i zgjuar dhe lexues i mirë, futi i t’lexumi nja dy tre librave që trajtojnë temën e çensurës në historinë e njerzimit. Mbase ndryshon i cikë mendjen për policinë dhe çensurën. Ja psh ai fantashshkencori pacifist anarkist, që sapo zbuloi Peshku, Philip K. Dick që e kishte shum inot policinë dhe autoritetin, kur i vodhën shtëpinë, gërthiste në telefon: Alo, alo, policia … .    

Me thënë të drejtën ju kam i çikë zili që ju jeni grumbullu i dore e mirë, ndërsa un jam vetëm dhe më ka ngel vetëm Hurbi dhe Zoto për shok, por edhe ata nuk më duan, kështu ngushëllohem duke qarë në botën reale.

Hahaha. O Heretiko! A e ma men kur na thoshte mamaja qe ti zgjidhnim gjithmone shoket me te mire se veten? Dhe kur ne si cuna te mire perpiqeshim t'ia degjonim fjalen? Po mos harro qe edhe cunat e keqinj kane mamate perkatese. Dhe sigurisht qe edhe ato u kane dhene te njejtat keshilla, qe mbase dhe ato perpiqen qe ti vene ne jete. Dhe ato te zgjedhin ty. Ja ke e dhjeve punen ne sy te mamase.

Sa per te tjerat pastaj, ia thashe edhe spiritus me siper se nuk kisha folur per kritiken si zanat, po per lexuesin dhe qendrimin e tij karshi tekstit. Ika se u lodha. Do flasim prap.

Puna eshte se un kam degjuar baben qe me thoshte se duhet me i dash te gjithe, edhe ata qe se meritojne.

Yll koment!!!i Heretikut

Pf ma kane heq ate me "beresin e librave serioze" dhe shijuesit e tij qe s'kane te sosur smiley Se pse ?????????

Po them qe sado qe te te duket se ke te drejte te postosh te komentosh dhe te vezhgosh dicka qe eshte ajo qe ti mendon ...eheheh ..vijne Piramida e kritikes se xeberthimeve me rrenje , nga rrenjasit ku shikohen diversitet cinizmi qe eshte shkalla me e larte ( dhe ekstreme  e humorit , dmth qe te bejne per te qeshur ). Dikush paska kuptuar nje GJE qe eshte thene qe kur eshte hapur PPU ...Duke qene se nuk eshte blog profesionistesh eshte e pamundur te drejtosh rrjedhen e komenteve...

Po si duket nuk i lexon rrenjasit e mbartur prej kohes kur InteliDjenca e HICIT e mbyllte frazen Hijerende ..." Ka Probleme ketu . Duhen shtjelluar me rrenje " ...... Oooooooooooo....O ! e mbaronte nje shoku yne i vjeter smiley

Nga posti Juaj shkeputa ate krhasimin e hyrjes qe duke e perifrazuar me nje kenge te vjeter Siciliane te Arberesheve , pak ashume mendoj se merr forme me  te plote ne kete rast te renditjes suaj .....

ka libra te mire dhe te keqij , ka libra mesatare dhe te varfer si ne Ide ashtu dhe ne Mesazh , ka libra te pafundeme qe sherbejne per te mbajtur gjalle brumatricet e letrave , ka libra qe sherbejne si UTURAKE per Politikat e Dites...... dhe ne fund fare ....ne fund fare ...vijne ata  te Fari Balliut . Po keta te fundit nuk do kishin vlere sikur vuvuzeleria Politike -Artistike te mos ekzistonte dhe te mos shikonte "problemet e medhaja te Kombit ne lexim " .

FLM !

Studiuesi i letersiseGjekëMarinaj rrefen në “Nacional” emocionet e tij pas marrjes së Çmimit Albanian BookerMan

 

GjekëMarinaj: Çmimin AlbanianBookerMan e konsideroj një nder të madh me përmasa interpersonale për dy arsye që në natyrën filozofike rezonojnë si centrifugale. Të parën do e krahasoja me një parabolë matematike. Të dytën me një hiperbolë letrare.

Parabola që të jetë parabolë duhet të jetë subjekt tek disa veti specifike. Edhe shkrimtari që të jetë shkrimtar duhet të përmbushin kërkesat minimale për t’u konsideruar shkrimtar. Kjo dhunti artistike nuk është vetëm një segment i zgjatur nga ligjet e natyrës por fitohet në akord me linjat epistemologjike. Edhe unë, gjatë rrugës për tek kjo teori letrare jam fuqizuar nga influenca e profesorëve të mi shumë të nderuar dhe i ndikuar nga forca e gravitetit të tyre akademik kam ndjekur harkun e kësaj “parabole” sa artistike aq edhe shkencore. Ashtu sikur të gjitha parabolat janë të ngjashme në aspektin matematik edhe krijuesit kanë tipare të përafërta në kuptimin letrar. Ndaj forca stisëse e një çmimi për shkrimtarët i nënshtrohet një formule kufizuese të ngjashme me lidhjet që ka parabola me ekuacionin kuadratik.

Kurse krahasimi i këtij nderimi me e një hiperbolë letrare ka të bëje me faktin se çmimi vjen nga Kompania Mediatike dhe e Botimeve “Nacional Grup” ku përfshihet edhe gazeta prestigjioze Nacional. Ai vjen nga vendi im, nga kolegët dhe miqtë e mi. Ky aspekt i çmimit ka vlera supreme për mua. Nëse jam i sinqertë me ju dhe lexuesin e kësaj interviste, e ndjej edhe faktin se hiperbolë, në përkufizimin më të saktë të fjalës si figurë letrare, do të thotë “zmadhim”. Edhe nëse kjo fjalë është e aplikueshme këtu, mendoj se në këtë rast është e ligjshme, sepse është pjesë e natyrës së çmimeve letrare. Ndryshe çmimi do të individualizohej, pra do tkurrej në një çmim vetjak; vetëm për mua dhe përmasat e mia si krijues i Protonizmit. Këtë nuk do e shijoja me ndërgjegje të plotë, sepse këtë çmim e ndaj me të gjithë profesorët, me të gjithë kolegët dhe me të gjithë miqtë dhe shokët që më kanë ndihmuar gjatë punës time me Protonizmin.

 

MB: Megjithëse e keni bërë të qartë në hyrjen e librit, a mund ta përkufizoni edhe një herë Protonizmin për ata lexues të gazetës “Nacional” të cilët akoma nuk kanë gjetur rastin ta sigurojnë një ekzemplar të librit në fjalë?

 

GjM: Me kënaqësi. Protonizmi si perceptim linguistik e përshtatje terminologjike është bazuar në linjat shkencore të kimisë dhe fizikës, më saktë në fjalën Proton që si pjesë përbërëse e bërthamës së atomit ka ngarkesë elektrike pozitive +1. Protonizëm, në kuptimin më të thjeshtë, do të thotë të shkruash rreth një vepre letrare apo artistike me qëllim pozitiv, i shtyrë nga dashamirësia jo nga vreri. Në nivele më të thella letrare, natyrisht, Protonizmi është interpretimi i hipotezës të së njohurës në kuptimin metafizik dhe i të njohurës jo deri në fund në kuptimin filozofik. Ai është pjesë esenciale e parametrave të etikës, dhe shërben si orientim që i besojmë tek ndërmarrim udhëtime instinktive apo të menduara drejt sferave të së vërtetës objektive në letërsi dhe art.

 

MB: A ka principe filozofike kjo teori. Nëse po, cilat janë ato?

 

GjM: Megjithëse kapaciteti hapësinor i kësaj interviste nuk është në balancë me potencialin e dinamikës interpretive që ofron Protonizmi, po mundohem t’i kondensoj të pesë principet në pesë paragrafë sa më koherent që të jetë e mundur. Ato janë: e Vërteta, Hulumtimi, Restitucioni, Protonizmiotika, dhe Etika.

Protonizmi pohon se e Vërteta në lidhje me ideologjinë letrare është një fenomen i përkohshëm dhe është subjekt për të ndryshuar në pajtim me strukturën sociale nga e cila është krijuar dhe me rrethanat epistemologjike në të cilat zhvillohet. Në këtë kuptim, një e vërtetë mund të zgjasë vetëm  aq kohë sa zgjat besimtari i saj, sepse një e vërtetë e përhershme është praktikisht e pamundur ngaqë gjendet gjithmonë në prirje të përsosjes dhe zgjerimit të mëtejshëm. Ndër këto kushte ambivalente, gjysmë e vërteta apo e vërteta që nuk mund të vërtetohet apo mohohet plotësisht nga shkenca ka një shans më të mirë qëndrueshmërie ndaj përjetësisë se sa e vërteta që shtyhet nga njeriu apo koha që të besohet si e vërtet absolute e përbashkët. Ne tentojmë ta besojmë diçka si të vërtetë, të paktën si të vërtetë të përkohshme, sidomos nëse ajo na lehtëson apo plotëson nevojat tona individuale apo kolektive në aspektin praktik, teorik ose shpirtëror.

Protonizmi thekson se Hulumtimi letrar duhet të ketë kërkesa të prera për aftësitë të larta analitike. Teoria shkon më tej duke shtruar idenë se shuma e njohurive kontekstuale që një kritik letrar posedon është instrumentale sidomos në kuptimin  se si analiza dhe vlerësimi letrar reflektohet prej tij në vetëdijen e lexuesit. Nisur nga kjo, një verifikim formal i paanshëm për të përcaktuar faktet rrethanore të secilës vepër letrare në shqyrtim është i domosdoshëm. Kritiku letrar duhet të jetë  i vetëdijshëm për doktrinat metafizike që marrin jetë në një shoqëri dhe të konsiderojë ekuilibrimin e konkluzioneve të tij me kushtet aktuale dhe problemet reale të komuniteteve specifike letrare.

Si një substancë teorike që promovon mirëkuptim kundrejt përpjekjeve letrare dhe filozofike bashkëkohore dhe që paralelisht tenton fuqizimin e demokracisë sociale, arsimit bashkëkohor dhe progresit shkencor, Protonizmi sugjeron  një shkrirje më empirike të dispozitave filozofike për një Restitucion të pandërprerë kundrejt vlerave krijuese të letërsisë nga ana e kritikës letrare. Kritikët letrarë duhet të gjejnë mënyra për të pasqyruar qëllimet pozitive të autorëve në veprat e tyre përkatëse me të njëjtën mirënjohje, por pa kompromentuar moralin apo denigrimin e standardeve të profesionalizmit të tyre.

Principi i Protonizmiotikësdel me idenë se botëkuptimi kritikal është gjithmonë një uarpë më e madhe dhe më të rëndësishme se subjekti për të cilin argumentohet. Por këto uarpa zakonisht përkthehen në imazhe kuptimplote protonizmiotike vetëm kur filtrohen nga shijet e lexuesit. Ky princip mund të studiohet si një trup gjuhësor me disa njësi të veçanta që përbëhen prej skicës së shenjave dhe kodeve të strukturës analitike të kritikut letrar. Pra, Protonizmiotika, e cila mund të përkufizohet si studim i rregullave që fuqizojnë fenomenet sociale, e drejton vëmendjen e lexuesit tek puna e kritikut për të analizuar fjalët kyçe në gjuhën e tij dhe që andej për të zbërthyer kodet që përbëjnë bazën e karakterit të tij profesional. Nëse arsyetimi i fituar çon drejt interpretimit negativ të kritikës, teoria sugjeron klasifikimin e saj, jo publik, si një material i pavlershëm dhe ndërprerjen e ecurisë së mëtejshme të atij diskursi.

Në orbitën filozofike botërore etika ka kuptime të ndryshme tek filozofët. Për motivet e Protonizmit, principi iEtikës përkufizon kodin moral të kritikut letrar që  përbën thelbin më kolatik të teorisë. Përmasat e rëndësisë janë të këtilla, sepse pozicioni i kritikut kundrejt temës që trajton ka potencial inventiv në formimin ose deformimin e vizionit të lexuesit, sidomos atij të pa familjarizuar si duhet me subjektin që i ofrohet. Që andej, standardi moral i kritikut letrar kthehet në një bosht terminalitik rreth të cilit mbështillen njëherësh si efektet qendrore ashtu edhe ato anësore të interpretimit.

 

MB: Ju e keni propozuar për miratim këtë Teori Letrare në Konferencën e Profesorëve të Letërsisë Botërore në DesMoines, Iowa që në dhjetor të vitit 2005. Por Protonizmi u njoh zyrtarisht vetëm në vitin 2011. Pse mori një kohë kaq të gjatë ky miratim?

 

GjM: Teoritë letrare dhe lëvizjet filozofike në Amerikë gjithmonë kanë qenë subjekt tek maturia e akademikëve dhe vonesa e burokratëve. Pragmatizmi, bie fjala, filloi në këtë vend si lëvizje filozofike që në shkurt të vitit 1870. Ajo që pat stresuar dukshëm themeluesit e kësaj lëvizje si CharlesSandersPeirce, WilliamJames, ChaunceyWright, e më vonë JohnDewey e GeorgeHerbertMead ishte fakti se përdorimi i parë në shtyp i fjalës Pragmatizëm u shënua pas 28 vitesh, pra në vitin 1898. Rryma gazetareske Gazetaria e Re (The NewJournalism), fushë që kishte si forcë graviteti emrat e mëdhenj si H.L.Mencken, JohnDosPassos dhe ErnestHemingway, kërkoi më se pesë vjet të merrte jetë. Teorisë Formalizmi i Ri, megjithëse kishte në qendër të saj akademikë si FrederickFeirstein dhe KennethRexroth iu desh gati një dekadë të aprovohej. Vetëm Lëvizja Biografike, epiqendër e secilës ishin shkrimtarët amerikan të viteve 1950 dhe 1960 me në krye JackKerouac, Allen Ginsberg, WilliamBurroughs, CharlesBukowski dhe  shumë të tjerë, arriti të zyrtarizohej brenda 4 vjetësh. Kështu, mund të them se duke i kuptuar afinitetet akademike dhe proceduarat administrative amerikane nuk prisja të aprovohej aq shpejt sa ç’u aprovua. Aq më tepër kur shumë teori letrare, rryma filozofike, e lëvizje artistike që ishin adaptuar më parë në Amerikë kishin ardhur me kohë nga grupe e emra shumë të fuqishëm të vendeve më me zë të letërsisë dhe artit evropian përfshi këtu, Marksizmin nga Rusia, impresionizmin nga Franca, Ekspresionizmin nga Gjermania, Feminizmin nga Anglia (me vonë mori jetë edhe në Amerikë) pa përmendur këtu Rilindjen Italiane, Mitologjizmin Grek etij. etj. Protonizmi vinte nga unë, një pedagog me origjinë shqiptare, emri i të cilit për shumicën dëgjohej për herë të parë. Them kështu, sepse ka qenë një vit më vonë, pasi revista letrare Sojourn më nderoi më Çmimin e Parë në Poezi, kur kam filluar të njihem sadopak në Amerikë. Që të mos e zgjas më tej, megjithëse mori aq gjatë sa thoni ju, unë jam shumë i lumtur që Protonizmi ka afinitetet e tij akademike, historike dhe gjeografike me Shqipërinë.

 

MB: Zoti Marinaj, ju keni dhënë një kontribut shumë të rëndësishëm në suksesin e gazetës Nacional  me shumë kritika dhe studime të një niveli shumë të lartë akademik. Si e konsideroni rolin e gazetës Nacional në promovimin e letërsisë dhe kritikës bashkëkohore?

 

GjM: Gazeta Nacional është një fenomen imanent në kulturën bashkëkohore shqiptare. Ajo ka gjetur një mënyrë për të tendosur atë pjesë të humanizmit shqiptar që u tkurrur—më parë nga simptomat epileptike e vonë nga dhënia shpirt—e gazetës Drita. Me gjithë grabutizmin ideologjik që vuajti për dekada të tëra nën trysninë diktatoriale të asaj kohe, Gazeta Drita akoma është e pazëvendësueshme kur gjykojmë atributin e saj në kulturën tonë. Mbaj mend një kohë kur mendoja se letërsia shqipe pa gazetën Drita po i ngjante një njeriut pas një verbimi akut që më parë i kishte parë materiet në formën dhe detajet reale dhe më vonë vetëm mund t’i imagjinojnë ndryshimet e tyre. Krijimi i gazetës Nacional ma ringjalli shpresën e rilindjes së një embleme nga e cila do reflektohej imazhi i orvatjeve të talenteve shqiptare për një letërsi të arrirë. Unë pata kënaqësinë dhe nderin të jap kontributin tim në të mirë të kësaj nisme me vlera të mëdha mbarëkombëtare. Sot gazeta Nacional mendoj se plotëson në mënyrë protonistike një pjesë të mirë të nevojave intelektuale dhe letrare të një kombi të tërë. Parë nga një këndvështrim i veçantë, Nacional është si një sofër nga ku mund të ushqehen me dije të vegjlit dhe të mëdhenjtë pa paragjykime. Kjo filozofi protonistike aplikohet edhe në aspektin e autorëve që botohen aty—emrat më të fuqishëm të letërsisë tonë mbarëkombëtare kompensojnë për deficitet që mund të shfaqin hera-herës talentet e reja. Asnjë shkrimtar në botë nuk ka lindur shkrimtar i madh. Ata janë rritur falë talentit dhe punës së tyre, por dikush ua ka shtrirë dorën për t’u ngjitur atje ku janë sot. Gazeta Nacional e bën këtë me ndershmërinë më të madhe. Ajo po bashkon duart e krijuesve të mëdhenj me ato të talenteve në rritje për të ndërthurur një urë të qëndrueshme letrare për të gjithë. Pikërisht për këtë jam shumë krenar që jam dhe do të mbetëm pjesë e gazetës Nacional.

 

MB: Zoti Marinaj, siç dihet Ju keni ndërmjetësuar botimin  e disa poetëve shqiptarë në SHBA, keni  futur Kadarenë  në programet universitare amerikane, keni botuar në anglisht  bashkë me  poetin e mirënjohur Frederik Turner studimin dhe përkthimin “Epika Gojore Shqiptare” që do të hyjë si tekst i rekomanduar universitar në vitin 2013, si dhe keni  publikuar shumë kritika dhe studime për letërsinë bashkëkohore shqiptare  në shtypin prestigjioz letrar të SHBA-ve. Po kështu  keni përkthyer këto ditë dhe botuar në anglisht poetin PreçZogaj, si  dhe jeni duke  vijuar  me shumë pasion përkthimin dhe botimin në SHBA të poetëve tjerë shqiptarë. Në takimet që kam patur në SHBA me shumë profesorë të shquar universiteti, poetë dhe kritikë të njohur amerikanë ju kanë  cilësuar si ambasador i letërsisë shqiptare në Amerikë. Si e përjetoni këtë përkufizim si Protonist që jeni?

 

GjM: Perspektiva e letërsisë dhe kulturës nuk duhet lënë kurrë në hije. Promovimet e penave tona janë indikativ i shtimit të njohurive të reja në Amerikë. Letërsia jonë, në respektin cilësor, nuk është inferiore tek asnjë letërsi tjetër. Libri juaj, Mujë, Fitore e Padukshme, libri i PreçZogajtNgjarje në Tokë, edhe poezitë e Epikës tonë po priten nga lexuesi Amerikan me një dashamirësi që shtrihet përtej istilës së imagjinatës time. Kur i kushtuam një nunër të veçantë të revistës TranslationReview letërsisë shqipe, disa nga anëtarët e bordit të panjohur sa e si duhet me letërsinë tonë e quajtën atë një veprim lëmpatik. Pas leximit të materialeve dhe shitjes së plotë të revistës brenda muajit të parë të daljes nga shtypi ata e pranuan veten si të gabuar dhe na uruan për nismën duke e kuptuar  se klasifikimi i letërsisë në fragmente të izoluara nuk është më urtësi. Kjo u provua edhe me hyrjen e Kadaresë në programet akademike. Disa studentë tashmë e konsiderojnë Kadarenë si një nga majat e të larta të letërsisë së sotme botërore. Vetëm dhjetorin që sapo kaloi u hodhën 11,134 firma në një propozim që studentët amerikan i bënë organizatës së Çmimit Nobël për të konsideruar Kadarenë si fitues të këtij çmimi për vitin 2012. Atë që unë e konsideroj si një nder që më bëjnë duke shijuar Kadarenë, studentët e konsiderojnë si një privilegj akademik për ta. Unë jam duke i ruajtur, të paktën në Kolegjin tim, esetë më të mira të studenteve për librin Ura me Tri Harqe të cilat besoj t’i botoj një ditë me të gjithë emrat e studentëve në kopertinë si autorë të librit (nëse procedurat akademike na lejojnë, kuptohet). Pra çdo prezantim i letërsisë shqipe në Amerikë e ka theksuar nevojën për një letërsi të tillë në këtë vend, dhe për mua ky është një Protonizëm në vetvete.

 

 

M.B: Si e parashikon të ardhmen e Protonizmit, si dhe ndikimin e kësaj teorie të re në botën letrare artistike dhe më gjere?

 

Gj.M: Pyetje e vështirë për tu përgjigjur me përgjegjësi. Por nisur edhe nga puna që kam bërë, mbështetja që kam nga profesorët dhe specialistët e institucioneve të ndryshme, por mbi të gjitha nisur nga noririteti pozitiv që kanë teoria dhe filozofia e Protonizmit në vetvete, kam shpresë se Protonizmi do të mbetet pjesë e konsiderimeve aplikative të njerëzve që e duan artin dhe  njerëzimin.

 

 

MB: Pas botimit të Protonizmit, çfarë do të presin së shpejti lexuesit tuaj të shumë në Shqipëri, por edhe në të gjitha hapësirat shqiptare?

 

GjM:Protonizmi po zhvillohet nga një teori letrare në një lëvizje filozofike amerikane. Ky proces okupon një pjesë të rëndësishme të kohës time. Përveç kësaj, kam disa projekte në dorë të cilat të paktën në nivelin personal i konsideroj shumë të rëndësishme. Për mua si protonist, projektet akademike dhe letrare janë esencë e vet-krijimit, dhe secili ka për detyrë, të paktën morale, të mundohet ta sistemojë fuqinë letrare në atë mënyrë që vetë krijuesit, sado të vegjël në numër, të nxjerrin në krye të grupeve të tyre individualitete me potenciale të fuqishme, vitale dhe dinamike. Unë nuk jam i interesuar për promovimin e elitës autoriale në veçanti, por edhe për fuqizimin e të gjithë krijuesve që punojnë me ndjenjën dhe mendimin se një ditë puna e tyre do të jetë instrumentale në përmirësimin e jetës të së gjithë racës njerëzore. Në këtë vorbull mbështillen shumë nga projektet e mia të së ardhmes.

 

Zoti Buçpapaj, me lejo që me këtë rast të falënderoj nga zemra Ju personalisht, personelin e Nacional Grup, redaksinë e gazetës Nacional dhe Jurinë e çmimit AlbanianBookerMan për nderimin e madh që më keni bërë duke më dhënë këtë çmim. Uroj që të jem në gjendje ta justifikoj nderimin tuaj me punën time si një shërbyes i denjë, në çdo anë që të jetë e mundur, i kulturës tonë mbarëkombëtare.

 

Intervistoi: Mujë Bucpapaj

 

Kam lexuar dhe une gjithfare profesoresh, megjithese hamall krenar dhe une, por me te veshtire se profesoret shqiptare, s'me ka ndodhur ndonjehere. Edhe Barthes apo Genette eshte lule ne krahasim me Marinaj. Per bese, shume pak mora vesh, Buçpapaj duhet te kete dhunti te mbinatyrshme qe i ka dale bisedes deri ne fund.

Madje dhe kam perkthyer profesore te medhenj te letersise, tekste universitare shqeto (te botuara ne Prishtine), dhe jam argetuar aq shume ne perkthim, sa mezi po pres nje rast tjeter per libra te tille.

Te vijme tek teza ime : fajin nuk e ka as Marinaj, e as Buçpapaj. E ka sistemi yne i trasheguar qe prej te pakten ne kohen e Faik Konices (mos ! ky do shaje prape Faikun, mblidhuni ju pushkataret e lugines dhe vazhdoni ndjekjen kemba-kembes, Tropizma, where are you ?) Qetesohuni, qetesohuni, nuk do e shaj fare, madje do ta levdoj. Sepse, asokohe, nuk e di pse e ç'zemrek psikologjik eshte shfrytezuar ketu, u perhap ideja se ishe burre i qute po te llafosje me llafe te pakuptueshme nga kapteret e Ahmet Zogut. Ky lloj sistemi u ngrit ne art ne kohen e lavdishme te komunisteve, me perfaqesuesin e tyre legjendar Rita Markon. Ki, nuk mbaj mend ndonjehere te kete folur shqip. Koken keshtu e kishte per te luajtur filma dinastiash e gjera, kollarja xixe fare, faqet e rruara e te buta per te tunduar dhe çupkat e shkollave te fillores, dilte me nje cope leter dhe ia mbeshtillte me konsekuenca e divergjenca, qe kokepatateve qe ishin perballe ekranit iu vinte mendja verdalle. Me pas, kjo u be legjende fare me kritiket e realizmit socialist, Brahimi, Kallulli e ku e di une, qe... lere fare me mire. Por per t'ia vene majen ne kulm, ka qene figura emblematike e pionereve te Sorosit, Misha me shoke, deri tek njomzaku yne obamian, Veliaj.

Teknika eshte gjithmone e njejta : turbulloje mesazhin tend aq shume, sa tani vete diskutimi yt te kthehet ne nje mesazh. Pra, mjegulloje fjalen qe mjegulla te jete vete fjala.

Kam dhe nje teze tjeter, disi me revolucionare, por kete do ta bej te ditur ne ndonje tjeter konference shtypi qe do ta mbaj se shpejti ne kete auditor kaq erudicionistik.

Hurbi, te rendi apo te pushteti lokal?

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).