Para ca ditësh, këtu na u soll një tekst i Gilles Deleuze dhe Felix Guattari. Për të rivendosur, shpresoj, nderin e nëpërkëmbur të Deleuze, po sjell këtu disa rreshta nga ai, që të shihet se kush ishte Deleuze, si fliste e çfarë shkruante, e kështu të largohen moskuptimet, keqkuptimet e pakuptimet, e filozofia të rifitojë njëfarë statusi apo të ushtrojë njëfarë tërheqjeje, sepse, është e qartë tashmë, një nga arsyet që lexuesi shqiptar i ka kthyer shpinën filozofisë, është se ai nuk po e gjen dot veten në gjuhën e përdorur nga përkthyesit. Merrni për shembull një vepër si Kritika e arsyes së kulluar të Emmanuel Kant. Merreni në shqip. Bëni një përpjekje të ktheni faqen e parë dhe të hidheni në të dytën, e me radhë. E pamundur. Nuk kupton asgjë prej gjëje. S’e shpon as plumbi. Dhe jo nga thellësia e mendimit, por pikërisht nga cektësia e përcjelljes së thellësisë së këtij mendimi. E megjithatë, Kant është tërësisht i lexueshëm edhe në shqip, dhe shqipja, me ndihmën sigurisht të dy fqinjeve (në hapësirë dhe kohë) të saj : greqishtes së vjetër dhe latinishtes, mund të përcjellë çfarëdolloj mendimi, pa kompleksin më të vogël. Përkundrazi, janë pikërisht disa përdorues (nganjëherë edhe të zellshëm !) të termave filozofikë, ata që po e hedhin lexuesin shqiptar me vite-dritë larg orbitave të filozofisë. Lexim të këndshëm.

 

HISTORIA E IDIOTIT DHE E SHTATE SAMURAJVE

Të kesh një ide në kinema, po e përsëris, s’është e njëjta gjë me të kesh një ide diku tjetër. E megjithatë, ka ca ide në kinema që do të mund të vlenin edhe në disiplina të tjera. Ka ca ide në kinema që do të mund të ishin ide të shkëlqyera në roman. Por ama, s’do të kishin aspak të njëjtën pamje. Dhe pastaj, ka ca ide në kinema që s’mund të jenë ndryshe veç kinematografike. Por prapë, edhe kur bëhet fjalë për ide në kinema që do të mund të kishin një vlerë në roman, ato janë tashmë të futura në një proces kinematografik, që do të thotë se janë të kushtuara paraprakisht. Dhe kjo që po them këtu, ka shumë rëndësi sepse është një mënyrë ndër të tjera për ta shtruar çështjen që dua : Ç’e shtyn një kineast që të përshtasë, për shembull, një roman ? Nëse ai ka dëshirë për këtë, është e qartë se kjo vjen ngaqë ai ka ca ide në kinema të cilat jehojnë me atë që romani e paraqet si ide në roman. Dhe këtu, nganjëherë, bëhen shpesh takime të mëdha. Por unë nuk po shtroj problemin e atij kineastit që përshtat një roman thellësisht mediokër, kjo është diçka krejt tjetër. Ai mund të ketë nevojë për romanin mediokër, ka nevojë për të, dhe kjo s’e përjashton faktin që filmi të jetë gjenial. Unë e shtroj pra çështjen ndryshe, do të ishte një çështje interesante që të trajtohet kështu, por unë e shtroj paksa ndryshe, kur romani është një roman i madh, kur… dhe kur zbulohet ajo lloj afërsie ku dikush ka në kinema një ide që përkon me idenë e romanit. Një nga rastet më të bukura, është rasti i Kurosawas. Përse gjendet Kurosawa në një lloj afërsie me Shekspirin dhe Dostojevskin ? Përse duhet një japonez, mbase vërtet në afërsi me një Shekspir dhe një Dostojevsk ? Më duhet t’ju them, sepse mua më duket se…, kjo është një përgjigje mes mijëra të tjerash të mundshme, dhe ajo cek disi edhe filozofinë, kështu besoj. Se nga e kanë prejardhjen personazhet e Dostojevskit, kjo mund të jetë një hollësi e vogël. Në personazhet e Dostojevskit, shpesh ndodh diçka mjaft e çuditshme. Në përgjithësi, ata janë tejet të trazuar, hë ! Një personazh ikën, del në rrugë, qetë-qetë, dhe thotë "Njëra, gruaja që unë e dua, Tania, po më thërret për ndihmë, e unë po shkoj, po vrapoj, vrapoj, po, Tania do të vdesë po mos shkova". Dhe ai zbret shkallët dhe takon një shok, ose sheh një qen të shtypur dhe harron. E harron fare Tanian që po e pret, duke vdekur. Dhe ai zë të flasë kështu, zë të…, dhe takon një shok tjetër, shkon të pijë një çaj tek ky shoku dhe befas, thotë : "Mos ! Tania po më pret, më duhet të iki" [të qeshura në sallë]. Por çfarë dreqin duan të thonë këto… hë, ja që kështu. Tek Dostojevski, personazhet janë të kapur përjetësisht në ngutshmëri, dhe ndërkohë që janë të mbërthyer në to, e që këto janë një çështje për jetë a vdekje, ata e dinë se ka ende një çështje më të ngutshme, por nuk e dinë cila, dhe kjo është ajo që i ndalon. Gjithçka ndodh njëlloj sikur në ngutshmërinë më të mprehtë, për shembull ka rënë zjarr, ka rënë zjarr, më duhet të shkoj, dhe vërtet që po thosha me vete, jo, jo, ka diçka më të ngutshme, dhe s’do të lëviz nga vendi derisa ta marr vesh. Ky është idioti, formula e idiotit. Ah ! po ju e dini, jo jo, ka një problem ende më të thellë, por cili problem ? Dakort, nuk e gjej dot cilin, por më lini, më lini aty, le të digjet gjithçka, përndryshe ky problemi tjetër po më lodh më shumë, e duhet gjetur ky problemi më i ngutshëm. Dhe këtë, Kurosawa e mëson nga Dostojevski, të gjithë personazhet e Kurosawas janë kështu. Këtu, unë mund të them : ja një takim, një takim i bukur. Nëse Kurosawa mund ta përshtasë Dostojevskin, kjo vjen ngaqë të paktën mund të thotë : kam një çështje të përbashkët me të. Kam të njëjtin problem, këtë problem. Personazhet e Kurosawas janë saktësisht në të njëjtën situatë, janë të mbërthyer në ca situata të pamundura. Ah po, por kujdes, ka një problem më të ngutshëm, duhet ta di cili është ky problem ? Mbase "Të jetosh" është njëri prej filmave të Kurosawas që shkon më larg në këtë drejtim, por nejse, të gjithë filmat e tij shkojnë kështu. Por më shumë përshtypje më bën filmi "Shtatë samurajtë", sepse e tërë hapësira e Kurosawas varet nga aty. Është logjike që kjo të jetë një lloj hapësire vezake dhe që është e rrahur nga shiu, nejse, pak rëndësi kjo, do të na merrte shumë kohë këtu, madje do të binim në… kufirin e gjithçkaje që është gjithashtu një hapësirë- kohë. Por në "Shtatë samurajtë", ju e kuptoni, ata janë nën presionin e një ngutshmërie, kanë pranuar ta mbrojnë fshatin, dhe kur vjen fundi, janë të brejtur tejpërtej nga një çështje më e thellë. Ka një çështje më të thellë përmes kësaj. Dhe ajo do të thuhet në fund nga prijësi i samurajve, kur të largohen : "ç’është një samuraj ?" Ç’është një samuraj, jo në përgjithësi, por një samuraj në atë kohë. Domethënë dikush që nuk hyn më në punë. Feudalët nuk kanë më nevojë për ta, dhe së shpejti fshatarët do të dinë të mbrohen vetëm. Dhe gjatë tërë filmit, pavarësisht ngutshmërisë së situatës, samurajtë janë të përndjekur nga kjo çështje që është e denjë për Idiotin, e që është një çështje idioti : po ne samurajtë e tjerë, ç’djallin jemi ? Ja, do të them se një ide në kinema, e këtij tipi është. Ju do të më thoni jo, sepse kjo ishte gjithashtu një ide në roman. Por unë do t’ju them se një ide në kinema, është e këtij tipi, me t’u futur tashmë në një proces kinematografik. Dhe ju do të mund të thoni këtu, edhe unë e kam pasur këtë ide, edhe pse ju e huazoni nga Dostojevski. Përndryshe, dhe këtu po i bie shpejt e shpejt, edhe unë mendoj se një ide është fare e thjeshtë ; po e përsëris, ajo s’është një koncept, s’është filozofi. Një koncept është tjetër gjë, hmm… tjetër gjë sesa ide, mbase që aty mund të nxjerrim dhe një koncept, por këtu kam ndërmend Minnellin. Minnelli ka më duket një ide të jashtëzakonshme mbi ëndrrën. E mund të themi se ajo është fare e thjeshtë, dhe e futur në një proces të tërë kinematografik që është vepra e Minnellit, dhe kjo ide e madhe e Minnellit mbi ëndrrën, më duket mua, është se ëndrra ka të bëjë para së gjithash me ata që nuk ëndërrojnë ; ëndrra e atyre që ëndërrojnë ka të bëjë me ata që nuk ëndërrojnë. Po përse kështu ? Sepse sapo kemi ëndërr të tjetrit, ka rrezik. Domethënë, ëndrra e njerëzve është gjithmonë një ëndërr gllabëruese që rrezikon të na përpijë. Dhe kur të tjerët ëndërrojnë, kjo është tejet e rrezikshme, ëndrra është një vullnet i tmerrshëm fuqie, dhe se çdokush prej nesh është pak a shumë viktimë e ëndrrës së të tjerëve, edhe kur ky tjetri është vajza më e bukur, po, po, edhe kur është vajza më e bukur, ajo është gllabëruesja e tmerrshme, jo nga shpirti, por nga ëndrrat e saj. Mos i zini besë ëndrrës së tjetrit, sepse po qe se ju mbërthejnë në një ëndërr, atëherë jeni të mbaruar.

________

© Gilles Deleuze, shkëputur nga konferenca "Ç’është akti i krijimit ?", 1987

© UN, Hurbinek, 2012, për përkthimin shqip

21 Komente

faleminderit hurbinek

Ne ndihje te zotit HU ne se e vlereson , para se me thene , nje perkthim i kendshem nga zoti Huribinek qe e meriton nje pergezim !...por kujdes ...shume fraza te pakuptimta ne shqip ...dhe keto per mua qe te LEXOJ smiley Ja nje per shembull

Sepse sapo kemi  ( pare nje ) ëndërr të tjetrit, ka rrezik...etj etj .

Dhe nga perlat e tua vecova :

moskuptimet, keqkuptimet e pakuptimet, ...????... Hu mo smiley , ...po te heqesh ose shkurtosh ato "komentet e tua" sipas variantit te ngatrresave qe sjell ne mosngatresat e leximeve , do te afrohesh me shume tek lexuesi . Keshtu qe ato tre te thena per rrenjen e te Kuptuarit mund ti permbledhesh me keq-mirkuptimet smiley

Jo more Idriz jo, se s'ke kuptuar gje. Eshte Delluzja ai o mik, nuk eshte Panxhavesh Qingji qe po flet.

Nuk eshte duke thene se sapo kemi pare nje enderr te tjetrit, se ne o shoku im i ngushte Idriz, nuk shohim endrrat e njeri-tjetrit, por shohim tonat ku ndodhet dhe tjetri. E kupton mo ? Kupton ti kupton, ke zberthier Engelsin e s'po zberthen Delluzen.

Shiko tani, pa shaka : Deleuze (ne fakt ai regjizori tjeter) e ka kapur shume bukur : Aty ku kemi enderr te tjetrit, kujdes ! ka rrezik. Dmth, mos hyfsh ne endrrat e tjetrit sepse te gjen belaja. Shikoje fjaline e fundit. Shikoje kur thote : edhe po qe goce e bukur ajo qe te sheh ne enderr ty, e ajo qe thur endrra me ty, ka gjithmone njefare rreziku.

Por per me gjere, ai e ka me ideologjite : udheheqesit, o shoku Idriz, vdesin per te thurur endrra me popullin, me ty, me mua. Dhe na shohin. Hitleri shihte ne ender Hartmut Shtutgartin, e Enver Hoxha Mahmut Bushatin. I shohin si mase, si lende qe duhet perpunuar.

Ne, psh, o shoku Idriz, kemi qene endrra e shokut Enver, benim pjese ne endrren e tij. Cila eshte kjo enderr ? Endrra me njeriun e ri, me komunizmin triumfues, etj. Dhe e pe ti ku na çoi endrra e shokut Enver per ne ? Prandaj thote ai ne fund : kujdes çuna, sapo TE KEMI (ose aty ku ka enderr), ka rrezik.

________

Sa per moskuptimet, keqkuptimet, dhe pakuptimet, ma le mua ne dore kete se do t'i shkerrmoq nje dite e te t'i bej te kuptueshme edhe per ty.

________

Falemnderit, Mirjam. Edhe Idriz, sigurisht.

Thjeshtoja punen I NDERUAR HU ...atij Delluzes .Thuai ate shprehjen e Lenos " mos u besoni llafeve po veprave " Biles thuaji se endrat kane mbaruar qe me M.L .Kingun ! Dmth mos i vrit Marokenet se enderrojne te gjejne tek Deluzja e Sarkozy ,  ato qe ti u OFROVE si enederra ,ndryshe nga ato qe kishin ne vendin e tyre ! Dhe ketu besoj e kupton qe nuk je ne fushen e Marksizmit smiley

Shiko qe te jesh i Qarte SOT , Neser e kurdohere qe te kesh deshire te cfaqesh ne fushen e mejtimit te mendjes , pasi lexon ndonje qe te habitit !

Kane PERFUNDUAR Teorite ne trajten e tyre me te PLOTE pa patur nevoje per asnje shtese qe ne FUND te Shekullit te Kaluar ! Me provat me ekstreme te tyre . Me Permbysje Klasash ,me koka mbreterish ne Gijotine , me Miliona te vrare e te Vdekur , Me arritje fantastike deri ne Kozmos etj etj ..... dhe nuk ka nevoje me per nenkuptime me "endera ".Me keto ngopen vetem mendjet e mbetura prej Kohesh me gropa , por edhe nje kategori qe kruajne dhembet pas nje dreke te mire me mish SQAPI !

Te gjithe qe vijne bejne "gjetje te fragmentizuara " si psh ..edhe me qimet e dores mund te filosofosh me mire se  Deluzja me endera , qe vecanerisht Juve u , te pelqejn .Doemos eshte fusha  Jote smiley Dhe ketu nuk ka ndonje kundershtim njeri . Po qe te shesesh per teori nje qe ben Sherete e u ben Tabi atyre ne vitet pas 1950 , si shume me duket .Edhe nje qe Guxoi si Sartri , e pa qe nuk kishte nga te dilte dhe deklaroi se "Marksizmi pa mua eshte gjysmak " smiley

Prandaj une me shume e kam me Perkthimin tend , se ,  sa per teori te ketij Lloi , do kemi rast te lexojme me Miliona nga fshataret e tu dhe te mijte qe i kemi shume te zgjuar smiley E kupton tani se ne c'nivel duhet te jete pergjegjesi i Vatres Kultures kur tu servire fashatareve keshtu gjerash !!!!

Qashtu !

Nuk e kam lexuar fort kete Deleuze-n sepse s'me ka lidhur puna, dmth s'me ka hyre shume ne pune. Nje tekst te tij dhe Guattari-t ne anglisht kam pare, me duket nje parathenie te nje libri te tyre qe parashtronte ate idene e famshme te "rizomes" (nuk jam i sigurte per perkthimin shqip te kesaj fjale). Plus ate tekstin qe na erdhi para do kohe ketu tek Peshku e qe ti Hurbi e ke vene lidhjen me lart. Dhe e fundit, kjo pjesa e shkurter qe ke sjelle sot.

Pra, gjithmone e kam lexuar ne perkthim, qofte ne shqip qofte ne anglisht. Dhe sa me shume qe po me jepet rasti te hasem me te, jo thjesht me idete por edhe me stilin e tij, po me duket gjithnje e me i rremujshem ne ato qe thote. Ka nje lloj inkoherence te brendshme struktura e mendimit te tij dhe mesa duket kjo eshte ne perputhje me vete bindjet e tij teorike. Pra, Deleuze shfaqet anarkik jo vetem ne bindje, por edhe ne stil, ne menyren si i shpreh keto bindje.

Po i bie terthorazi me duket, nderkohe qe dua te them, madje te te pyes Hurbinek, nese mendon se ky teoricien eshte 'over-rated'. Keshtu i themi ne anglisht, si mund t'i themi ne shqip? A eshte, pra, i mbivleresuar, a eshte i fryre pak si shume ne famen e emrit te tij nderkohe qe teorite i ka, ne rastin me te mire, te guximshme vetem e vetem pasi synojne te thyejne rregullat e meparshme, tradicionale, qofte ne koncepte, qofte ne menyren e te shprehurit?

Hajt, sa per muhabet. As vete s'di shume per te qe ta gjykoj e, edhe sikur te dija, c'peshe do kishte gjykimi? Por po flas per pershtypje, madje edhe ato jane te nje niveli siperfaqesor.

Merluc,

Teksti me lart ishte pjese e nje konference, por me nje veçanti : nuk eshte teksti zyrtar i dhene nga vete profesori. Eshte nje tekst i marre shenim nga njeri prej te pranishmeve, i cili, pasi e ka plotesuar dhe me shume burime te tjera, ka arritur ne kete variant. Prandaj Deleuze duket se flet ketu si para vatres me zjarr ne nje nate dimri. Eshte pothuaj bashkebisedim i lirshem.

Per pyetjen : nuk mendoj se eshte i mbivleresuar, madje mendoj se duhet lexuar mire. Nuk eshte aq e shpeshte qe te gjesh pedagoge te mire, qe dine te shpjegojne. Deleuze ishte me se pari nje historian i filozofise. Perfytyro te kesh perpara nje njohes te mire te Kantit, Nietzsches, Leibnizit, Spinozes, e te t'i zbertheje keta qe ti ta kesh me te lehte. A nuk do te paguaje ca leka ti qe te ishe aty ne salle ? Ose kur flet per kinemane, per pikturen ?

Ne lidhje me "deterritorializimin" : nje perkthyes i mire, kur gjendet para termash qe shqiptarit s'i thote asgje, fillon te germoje ne ate qe quhet pervoja e tij dhe mbi te gjitha, i le udhe te lire imagjinates apo fantazise. Nje perkthyes pa imagjinate e fantazi, per mua s'vlen. Me shkoqur :

Si mund te sillej ky term ne shqip, qe kur ta shihnim neper libra, te mendonim menjehere per termin e Deleuze. Se pari, duhet shkuar tek vete fjala, e te shohim ç'do te na thote ajo.

Deterritorializim ---> deterritor ---> de+territor.

Kemi nje pjesez mohuese -de, dhe nje emer territor. Qe te dyja keto, na krijojne tashme nje ide te asaj qe do te ngjase ne shqip. C'kupton Deleuze me kete term ? Ketu, s'eshte nevoja te jesh Einstein, por thjesht te shfletosh ndonje faqe libri a interneti.

Me "deterritorializim", Deleuze kupton procesin e dekontekstualizimit te disa marredhenieve, per t'i futur ne ca kontekste te reja. Me shkoqur : ca marredhenie pesojne zhvendosje nga nje kontekst ne nje tjeter. Psh, wikipedia perdor kete rast : Deleuze miraton Freudin qe e ka zhvendosur (deterritorializuar) psikizmin tek libidoja. Ama nuk e miraton riaktualizimin (riterritorializimin) e kesaj libidoje tek kompleksi i Edipit.

Nga sa me lart, gjerat jane mese te qarta : behet fjale thjesht per nje SHPERNGULJE te diçkaje NGA NJE VEND, NE NJE VEND TJETER.

Ketu tani hyn talenti i perkthyesit. Shperngulje eshte termi i pergjithshem per njerez e gjera. Pra mbase s'na vlen per kete rast tonin. Atehere perkthyesi fillon e çvarros trajta dialektore per t'i dhene vulen e nje kuptimi te ri. Dhe pikerisht, nje mundesi shume te mire na e ofron trajta çperngulje. Jo me shperngulje, siç eshte drejtshkrimi letrar, por çperngulje.

Keshtu, kjo menyre ka disa te mira : e para, jemi gjithmone ne fushen e shqipes. E dyta, ajo çvarros nje trajte te harruar. E treta, ajo e rivlereson kete trajte duke i dhene tani nje ngjyrese filozofike. Ne kete menyre, lexuesi shqiptar, sa here qe te shihte fjalen çperngulje ne nje kontekt filozofik, do te mendonte menjehere termin deleuzian. Dhe ç'eshte me e rendesishmja, do ta kuptonte menjehere se ka te beje me ngulitjen, me shkuljen nga diçka e me nguljen diku tjeter.

Kaq gje mund ta beje perkthyesi, duke hapur e zgjeruar keshtu mundesite e gjuhes se vet amtare, e jo te rrije rob i gjithfare termash. Por kjo pune qe bera ketu, eshte e qarte se NUK MUND te behet gjithmone. Ka fjale qe jane te pakapshme ne kontekstin e shqipes. Por te pakten, aty ku mund te behet, duhet bere. 

Mos e lini tjetrin t’iu mbërthejë në ëndrra sepse ndryshe jeni të humbur?

Fillimisht, duhet thënë që ëndrra është një gjë aq efemere, pa kufij territorialë, apo kohorë, apo substancialë, saqë ta shndërrosh ëndrrën në objekt të diskutimeve shkencore më duket se i afrohesh rrezikshëm kufirit të sharlatanizmit. Megjithatë ëndrra nuk është as imagjinatë e pastër, dhe ajo që mendoj se e zhvesh nga imagjinata e pastër, është një lloj pronësie mbi ëndrrën. Nëse imagjinata nuk ka pronësi, ëndrra ka një përbërës të cuditshëm pronësie. Në kuptimin, që një ëndërr është vetëm e jotja dhe e askujt tjetër. Prandaj, më duket paksa i cuditshëm koncepti i hyrjes së tjetrit në ëndrrat e tua. Unë madje do të thoja të kundërtën, nëse dikush hyn në ëndrrat e tua, pra, kjo nënkupton një ndarje pronësie. Mendoj se kjo ndarje pronësie është një ndër elementët  më kuptimplotë të ëndrrës. Ëndrra është tashmë dicka e përbashkët. Pronësi e përbashkët mbi fantazinë...

Deleuze ka nje shkelje syri aty ndaj Niçes. "Endrra eshte nje vullnet i tmerrshem fuqie", thote ai. Besoj ketu duhet kerkuar kyçi per kuptim. E thashe dhe me lart : tjetri sheh endrra per ty, pra te ben pjese e endrrave te veta, por kjo ama del e rrezikshme sepse askush nuk siguron qe mua (qe me kane futur ne kete enderr) me pelqen te jem aty.

Ndarje pronesie po, por pa pelqim, pa miratim. Kur une te shoh ne enderr ty, kur te bej pjese te endrrave te mia, aty ti duhet te ruhesh, sepse je bere pjese e planeve te mia. Ky eshte kuptimi. Endrra, ketu me lart, nuk ka kuptimin e renies ne gjume dhe pe nje enderr me dragoj apo dhe me nje çun qe ti e do shume, por flet per ato endrra qe ti i thur vete, i ben plane, projekte, pra jo endrra aq te pafajshme sa ç'duam t'i bejme ne.

Pastaj, per sharlatanizmin, nuk jam dakort. Nuk eshte vetem Jungu qe ka shkruar per to, e qe hajt ! po bejme nje perpjekje e po e quajme sharlatan, por jane te pakten disa filozofe qe kane shkruar mbi to : Bergson (çmim Nobel ne letersi, po e rikujtoj), Alain, e te tjere.

Hurbinek,

 

Pra, është fjala për ëndërrimet... Do të isha e prirur të anoja shumë më tepër nga Jungu, se të tjerët. Pra, në kuptimin që ëndrrat janë disa ndërthurje kolektive, ose ajo që u shpreha: ndarje pronësie mbi fantazinë.

Ndërkohë, më duhet të them që sharlatanizmi është një cilësi që unë i vesh shumë profesionistëve të ëndrrave. Shih sa qesharake tingëllon kjo fjalë: profesionist i ëndrrave!

Në përgjithësi, mendoj se mund të bëhet një diskutim i gjerë në këtë pikë, por profesionisti i kësaj fushe mua më shkakton ilaritet.

Supozo, që ke lënë takim me një profesionist të tillë, pra, je i detyruar të paraqitesh në filan vend, në filan orë. Që në castin kur nis numërimi i pamëshirshëm i tik-takut të orës së profesionistit ti kupton që ka një farsë të padëgjuar në të gjithë këtë histori. Po si mund të mendohet që personaliteti krijohet, ndërtohet, rikuperohet, etj, etj me orar? Ah orari është elementi më fyes në të gjithë historinë e profesionistëve të ëndrrave, alas psikologëve... Prandaj i qëndroj më shumë teorisë së Jungut, të kuptuarit e ëndrrave kërkon breza ndonjëherë, e jo jetëgjatësinë e një individi të vetëm...

Perderisa te gjithe po rrezohen njeri pas tjetrit si birila te kjo puna e endrres, do te thote qe s'eshte perkthyer mire. Keshtu qe duhet ripare edhe nje here kjo pune.

Ehe, aty mbahu ti thep, ç'ke ti, ulu aty prane zjarrit dhe prite perkthimin se do te te vije keshtu, ta lexosh me sy mbyllur.

_______

Lirka, nuk behet fjale per psikologji ne kete rast. Teza e Minnellit eshte me teper filozofike se psikologjike. Deleuze e thote me fjalet e veta ne fund : "po qe se ju mberthejne ne nje enderr, atehere jeni te mbaruar."

Minnelli thote se "endrra e atyre qe enderrojne, ka te beje gjithmone me ata qe s'enderrojne". Pra jo me ate qe ka nje enderr, qe sheh nje enderr, por me ate te cilin e fut, e perfshin ne kete enderr. Minnelli po hulumton viktimen e nje endrre, dhe viktima eshte gjithmone jo subjekti i endrres, por objekti i saj. Pra : une te shoh ty ne enderr, kjo enderr ska te beje me mua, por ka te beje me ty.

Qe nga ketu, zhvillimin qe ia dhashe une me ideologjite, shkon ne te njejtin kah. Eshte apo s'eshte dakort dikush, kjo eshte pune tjeter, eshte debat, gjithkush ka fjalen e vet.

Për mendimin tim, Hurbinek bën një punë të shkëlqyer në përkthime...

Pra, ajo që dua të theksoj nuk është cilësia e përkthimit, por koncepti që është trajtuar. Sikur të marrim vetëm ngutin dhe ngutshmërinë. Ajo që Deleuze nxjerr si element të vecantë të letërsisë së Dostojevskit, për mua do të mund të shihej kryekëput ndryshe në raport me ëndrrën dhe me profesionistët e ëndrrave, apo dhe më tej tek psikologët. Kam dashur të theksoj pikërisht këtë: Njeriu nuk ngutet dot për të shkuar tek ky lloj profesionisti. Sipas meje nguti dhe ngutshmëria është dicka që është mbivlerësuar nga psikologët në shkallë të tillë, saqë do të kishim një sindromë të re: sindroma e ngutjes së psikologut. Kjo është dicka qesharake në thelb, edhe pse fare e padëmshme. Por, nga ana tjetër, a mund të ngutet dikush për të shkuar tek psikologu? Nëse nuk ka asnjë raport tjetër afrimiteti me të, unë mendoj se kjo është praktikisht e pamundur. Që këtej dhe konstatimi se ngutja në këtë drejtim është i vetmi diskutim i vërtetë ndërmjet pacientit dhe këtij profesionisti. Ajo që psikologu kërkon dhe që nuk e arrin dot. Jeta nuk ngutet dot...

E mer Hu ...Nuk e kuptove qe nuk e kuptove njehere qe edhe rruarja eshte filosofike .Ja psh po te meditosh mbi menyrat se si rruhen njerzit do gjesh nje individualitet me te cuditshem sesa enderimet .Por do te rush pergjithesimin Rruarrje ashtu si per Ebederruarje si veti e perbashket .

Do thush ti qe ka ndryshim Idris ? Dhe une nji tash po i futem kesaj ideje qe lidhet me pejetjen ....pse lindi Messmerizimi dhe ne analogji perse na duhen Berberet . Kam disa ide te peraferta qelidhen me qimet por mengaterrojne ato sepse kane dallim ngarkesah ne muaj te nbdryshem .Por edhe sepse disa here me ngaterrojne Tullacet qe u bien qimet nga brenda .Po gjithsesi perfundimi ka per te ale mjaft ioercaktuar ...Kujdes nga Bebreret .Mos i lini tu perfshijne ne brisqet e tyre !

Lirka, ke te drejte (me sa nuhatje kam) ne lidhje me marredhenien e pacientit dhe psikologut. Gjerat duhen bere NATYRSHEM, pa ngut. Ne ca biseda qe kam bere me disa persona qe shohin nje psikolog (ketu ne France), me del se psikologu eshte jashte logjikes se kohes. Te duket se koha s'ekziston per ta. Pacienti eshte aty, i shtrire ose jo, dhe flet. Flet, por efekti eshte me i mire nese psikologu ka arritur qe ta shkepuse edhe kete pacient ndaj kohes. Koha eshte angeshti, te gjithe e dime kete, te pakten Heidegger e ka zhbiriluar thelle. E nje pacienti qe sheh nje psikolog, pikerisht kjo i duhet : heqja e angeshtise, pra çlirimi nga koha.

Megjithate, ka raste qe futen tek psikologu e ka raste te tjera qe futen tek psikiatri. Tek ky i fundit, kam pershtypjen se disa here ka NGUTSHMERI. Ka rene zjarr.

Borges, ne nje parathenie (dihet se Borgesi ka qene mjeshter paratheniesh dhe nder me prodhuesit) ndaj nje libri te Adolfo Bioy Casares, thote :

"Ruset dhe dishepujt e Ruseve kane vertetuar deri ne neveri se asgje s'eshte e pamundur : vetevrasje nga lumturia e tepert, vrasje per bamiresi, persona qe e adhurojne njeri-tjetrin aq shume sa te ndahen njehere e pergjithmone, tradhtare nga dashuria apo poshterimi..."

Kjo eshte pak a shume per te dhene idene e habise apo befasise qe shkakton Dostojevski tek lexuesi : tjetri del te shkoje tek e dashura qe po vdes, dhe hutohet ne rruge nga nje qen i ngordhur apo shok klase. Situata absurde. Nje lloj frenimi apo pengese psikologjike, e denje per nje mbrapshti alla Poe.

"Deterritorializimi " para se te shqiperohet si fjale , duhet kuptuar ne permbajtjen  e tij si koncept.Duhet leruar mire toka per te marre produktin qe pretendon. Duhet levruar mire koncepti, ne te gjitha kontekstet e perdorshme, per ta sjelle ne shqip ne menyre adekuate. Mund te bejme marreveshje fjale ne nje perkthim dhe ta quajme , bie fjala "transferim" por na del problemi se procesi eshte edhe transformim. Po ti referohemi Wikit , KONCEPTI eshte me kompleks dhe i perdorshme ne disa qasje dhe fusha. Kuptimi me i thjeshtezuar do te ishte "çvendosja" ose "çperngulja" , sikurse rreket ta shqiperoje Hurbinek, por ky eshte vetem nje kuptim literal dhe linear i terrmit. Ndoshta na ngaterron rrenja e fjales Terra,territor por kuptimi qe i jep Deluze, sipas mendimit tim modest, perfshin jo vetem hapsiren por edhe kohen, perfshin jo vetem materien por edhe marredheniet, raportet ne nje mjedis dhe kontekst te caktuar.Ne disa aspakete dhe referuar disa proceseve, deterritorializimi eshte dekontekstualizim.Ne kete kuptim,çvendosja eshte nje element i deterritorializimit qe shoqerohet me dekontekstualizim te nje grupi marredheniesh dhe aktualizimin e marredhenieve te reja.Psh levizja migratore eshte çvendosje e masave te njerzve nga nje territor ne tjetrin te cilet zhvishen nga marredheniet e meparshme,  duke u nderfutur ne kontekste te reja marredheniesh.Wiki e ilustron konceptin me shembullin e  spanjolleve qe pushtuan asteket, proces i çpernguljes se tyre, ok, por edhe i çrrenjosjes se besimeve dhe simboleve te tyre dhe "mbjelljes", me diktatin e shpates dhe kryqit,  te simboleve dhe besimeve te reja, pra konvertimit te vendasve ne te krishtere. Ose procesi çvendosjes se kapitaleve dhe funksionimi shoqerive shumekombeshe. Kapitali deterritorializohet, lokalja dobesohet dhe perthithet nga procesi globalizmit.Punetoret , edhe pse nuk levizin, faktikisht futen ne marredhenie te reja globale dhe ne kete kuptim, edhe ata jane pjese e procesit te deterritorializimit.

Ose stili amerikan i jeteses, kokeshpulla qe dendet me hot dog,mballcit  kokoshka para tv dhe shnderrohet ne "homo economicus" eshte nje forme e kultures se deterritorializuar nen efektet e globalizmit. Nje kuptim i paster i deterritorializimit jane rrjetet sociale virtuale, nderkomunikimi pertej kufijve nacionale dhe hapsinore.

Endrra e Deluzes

 Dhe kur të tjerët ëndërrojnë, kjo është tejet e rrezikshme, ëndrra është një vullnet i tmerrshëm fuqie, dhe se çdokush prej nesh është pak a shumë viktimë e ëndrrës së të tjerëve, edhe kur ky tjetri është vajza më e bukur, po, po, edhe kur është vajza më e bukur, ajo është gllabëruesja e tmerrshme, jo nga shpirti, por nga ëndrrat e saj. Mos i zini besë ëndrrës së tjetrit, sepse po qe se ju mbërthejnë në një ëndërr, atëherë jeni të mbaruar.

Ky perfundim (mos i zini bese endrres se tjetrit) dhe interpretimi qe i ben Hurbinek, me duken te njeanshme. Ne dallim nga endrrat qe shohim ne gjume , te cilat jane veprimtari e pandergjegjeshme, te enderruarit (me sy hapur) , eshte nje veprimtari e vetedijshme. Eshte fjala per perfytyrimin, imagjinimin si aftesi e njeriut qe e dallon ate nga kafsha.(Marksi, bleta dhe arkitekti). Njerzimi s 'mund te beje asnje hap perpara pa enderruar, pa projektuar te ardhmen. Njerzit e zakonshem jana ata qe pershkruan Deluze, qe nguten por jane te mberthyer nga rrethanat, qe enderrojne dicka me te mire por mbeten peng e  rrethanave idiote. Kurse ata qe shikojne endrra edhe per te tjeret, jane te guximshmit, qe ngrihen mbi rrethanat dhe ngutshmerite e shumta. Endrra , e kuptuar si perfytyrim per te ardhmen, kur gjen rezonance tek te tjeret , eshte gllaberuese vertet dhe pikerisht se eshte gllaberuese, ajo ka shanse te behet realitet. Kur M.L.King tha I have a dream, endrra e tij per nje shoqeri pa diskriminim rracial, pushtoi/gllaberoi milion njerez. Dhe sot, per te mos e zgjat, B.Obama, eshte produkti kesaj endrre te bere realitet. 

Por ka dhe endrra te rrezikshme si ajo e Hitlerit. Ah , ketu kujdes, mos u gllaberoni. Mesianizmi eshte i pashqitshem nga te enderruarit.Enderrimtaret e medhenj jane edhe Mesia. I tille ishte Krishti, i tille ishte dhe Marksi. Por sa miliona njerez "gllaberoi" endrra/Utopia  e rrezikshme e Marksit, pyet antikomunisti. Ketu diskutimi merr kahje tjeter. Njeriu enderronte te shkonte ne Hene dhe kjo u mundesua kur Utopia u kthye ne Shkence. Komunizmi, jo ai i menduar  nga Marksi, por ai i zbatuar ne praktike nga Lenini si historicizem,  perfundoi ne enderr mashtuese.Utopia megjithate vazhdon. Ndoshta kur te kthehet ne shkence do te jete nje enderr e realizueshme.

ps: ajo pjesa e pare e raporteve te romanit me kinematografine as e ka ngacmuar fare Stalker smiley

Mire. Diskutim i gjate, i hollesishem, e vleresoj. Eshte thjesht nje INTERPRETIM i yti.

Ne lidhje me sjelljen e termave te nderlikuar filozofike, vazhdoj t'i qendroj mendimit se eshte e kote te ngulmohet ne "kopjimin" apo "shabllonimin" e termave te huaj. Jam i sprovuar ne ca hulli, dhe pervoja me thote kete : qe nje shqiptar te filloje te kete nje ide mbi idete e koklavitura te te huajve, duhet qe fjalet t'i tingellojne shqip. Pastaj, sa per ngjyresat apo mveshjet e reja qe do t'i bejme kesaj fjale, kjo eshte detyre e leximeve te shumta qe vijne me pas. Nese ne vendosim te rrime ne nje deterritorializim te perjetshem, them se kjo vetem sa do t'i largoje te zellshmit e kesaj pune. Tek Heidegger, psh, me perjashtim te nja dy-tre fjaleve qe duhen pranuar ashtu si jane, e gjithe pjesa tjeter, te gjitha konceptet e tij MUND te vijne ne GJUHE SHQIPE. Me fjale shqip.

C'nenkuptoj une me fjale shqip ? Nje fjale qe te kete tashme nje minimum ngarkese shqipe, dhe qe pastaj do t'i mvishen ende dhe kuptime te reja. Eshte pikerisht kjo menyre ajo qe i jep frymemarrje gjuhes shqipe, duke ia thelluar fjalet e duke bere qe kuptimet te ngerthehen e te fillojne nje jete te tyren, me vete. Te lexosh Kantin apo Husserlin me lloj-lloj barbarizmash gjermanisht, me vjen keq por me mire t'i leme aty ku jane e te mos lodhim njerezit kot. Por edhe sikur te ndalemi ne filozofe me te kapshem, perseri do te na duhen fjale shqipe, diku te zhvarrosura e diku te degjuara me nje tingull tjeter. Kjo eshte ajo qe quhet plugim i gjuhes. Ndryshe, nuk e kuptoj kujt i thone plugim.

Ne kete kontekst duhet pare ajo "çperngulja". Une nuk vendosa gje, as e perdora ne nje perkthim te mirefillte te botuar, por po te me dilte perpara ne rruge, e sigurte qe nuk do te tallem me botuesin a lexuesin duke kopjuar thjesht fjalet e frengut : construction = konstruksion ; nationale = nacionale ; implication = implikim, etj etj. Ky eshte perkthim gjimnazistesh.

Cperngulja qe thashe une, e pranon (pas analizash te gjata, sepse asnje fjale s'mund te percjelle e vetme nje koncept te tere) idene e zhvendosjes edhe ne hapesire, edhe ne kohe siç thua. Thjesht shperngulje, por per dallim nga kuptimi i zakonshem, e shkruar me nje "ç", qe ketu sherben thjesht si simbol per t'u dalluar nga nje tjeter.  

Spiritus mirseerdhe !

Por shiko te Lutem ne se ma pranon. Asgje nuk mund te shpjegohet pa njeriun Konkret ! Ne se zoti HU e sheh Endren apo mos endren vetem si Objekt qe mund te meditosh dhe nga ketu te Hidhesh ne fusha shoqerore me Hitler , ky eshte nje debilitet Klasik ose Shkollaresk . Nuk ka endrra Reale ne JETE ku te mos perfshihesh .Ka vetem tek teoricienet e Henes "te kulluar " njesoj si me thene mos kaloni ne rruge ku ka qen te Eger smiley

Po si eshte zhvilluar njerzimi ne mos po vec nepermjet Enderrave ( jo si term letraro Hunoro habites Artistik de ( I ) luzor ) ???? Por si nje Realitet Vernist dhe Nobelian deri edhe Ainshtanas !!!! Dhe qe te Realizosh nje ender shoqerore nuk eshte si ato qe sheh HURI me deluzen . Nuk ka endrra pa Lumenj GJAKU dhe pa Rezultat ! Eshte nje huazim fjale ( term ) i gjithperdoreshme dhe gjithperfshires shume i prekshem per tu shpjeguar ne filosofine Popullore me te cilen mund te spekulosh ne njemije menyra po aq Popullore e Filosofike ! Ke lajmeron Deluzja "ej kujdes nga enderrat ku u perfshin Jozefpercka me Hipokrozine e Hundderrave " ?  Apo me vjershat e Xhelaagait ...

Ender moj ender , ender e Bukur

Qe me vjen e iken si flutur

ke shume kripe e sheqer

poshte enderruesi shoku Hitler !

Edhe njehere mirserdhe .....Mullisi do ndihme smiley

Perkthe MULLIS mos komento se je OUT !

Shiqo or ti, Hurbinek... or ti i kshillit! smiley

Me pelqen se si i shikon vecantite e gjuheve e ne menyre te vecante po me pelqen ndjeshmeria qe ti po tregon ketu per natyren e shqipes teksa rrekesh qe te shqiperosh, e jo thjesht te perkthesh, terma te nje kategorie te vecante, pra terma filozofike ne kete rast.

Megjithate "cperngulje" me duket problematike ne kontekstin e mendimit deleuzian. Kjo per shkak te konceptit te 'nguljes' qe termi i ofruar prej teje ne shqip e ka ne rrenje te fjales. Me aq pak sa c'e kam rremuar une Deleuzen, ai me duket se eshte nje idealist i lirise. Pra, synon liri totale ne konceptimin e artit, filozofise, jetes... Edhe termi origjinal ka te beje me clirimin e objektit nga territori, nga mberthimi ne nje strukture. Ne qofte keshtu atehere varianti yt shqip, i 'territorializuar' rreth konceptit te 'nguljes', nuk perkon me potencialin liridashes/liridhenes te termit origjinal ne frengjisht.

Ka mundesi qe une ta kem (pjeserisht) gabim.

Thashe po e cys pak muhabetin, si per dite djele.

Mirese te gjej Idris! Komenti im mori shtyse nga komentet  e tua.A nuk del libri nga libri? smiley

Hurbinek,komenti im nuk ishte per te penguar hovin tend per shqiperimin e terminologjise se huaj.Thjesht nenvizova veshtiresine qe vjen nga kompleksiteti x koncepti.Jane disa terma qe nuk jane thjesht fjale njekuptimore por koncepte baze te teorive te caktuara.

Merluc, po edhe "territor" eshte tashme nje NGULJE, nje NGULITJE. Me kembe ne toke. Terre = toke. Madje kete ka ndermend dhe Deleuze : ta shkepusesh diçka nga aty ku eshte ngulur (nga toka ku ka zene vend, nga trualli, nga konteksti i vet).

Merre termin e kundert te "deterritorialisation" : territorialisation. Ky term s'eshte asgje tjeter veç kapja pas nje territori, NGULITJA ne te. Psh, ne kuptimin banal : populli rom do te territorializohet nje dite. Shqip : atij do t'i jepet nje territor, nje toke, nje NGULIM. Cifutet e kane kaluar kete gje, me Izraelin.

Ne abstrakt, nje bande X, nje bashkesi emigrantesh X ben folene e vet ne Paris, pra ze nje vend, ngulitet (jo ne kuptimin e tokes), por krijon hapesiren e vet te veprimit (ne mendje, ne struktura, etj).

Pra koncepti i ngulitjes eshte "bel et bien" i perfshire ne konceptin e Deleuze, por ne formen e saj mohuese (-de).

Un niño de 10 años estaba parado, descalzo, frente a una tienda de zapatos apuntando a través de la ventana y temblando de frío. Una señora se acercó al niño y le dijo: "Mi pequeño amigo ¿qué estás mirando con tanto interés en esa ventana?". La respuesta del niño fue: "Le estaba pidiendo a Dios que me diera un par de zapatos"
La señora lo tomó dela mano y lo llevó adentro de la tienda, le pidió al empleado que le diera media docena de pares de medias para el niño. Preguntó si podría prestarle una palangana con agua y una toalla. El empleado rápidamente le trajo lo que pidió. La señora se llevó al niño a la parte trasera de la tienda, se quitó los guantes, le lavó los pies al niño y se los secó con la toalla. Para entonces el empleado llegó con las medias, la señora le puso un par de ellas al niño y le compró un par de zapatos. Juntó el resto de las medias y se los dio al niño. Ella acarició al niño en la cabeza y le dijo: "¡No hay duda pequeño amigo que te sientes más cómodo ahora!" Mientras ella daba la vuelta para marcharse, el niño la alcanzó, la tomó de la mano y mirándola con lágrimas en los ojos le preguntó: "¿Es usted la esposa de Dios?

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).