Ndërsa po ecja drejt Urës së Shën Markut, ku shtjella e ngadaltë e ujit po treste edhe gjethet e fundit të kësaj vere, ajo m'u ofrua, buzagaz, e duke tërhequr me të dyja duart cepat e shamisë së kokës me toptha të kuq. "Dielli më ndjek gjithmonë", tha duke parë nga dielli i mesditës, aq i ndritshëm sa ç'mund të jetë vetëm në Itali, por që tashmë ishte ultas qiellit teksa po afrohej tetori dhe ana jonë e tokës anohej pas drejt të ftohtit të dimrit, i cili do niste mbase që në fillim të ditës tjetër, apo kushedi muajin në vazhdim. "Eh", tha ajo - "dielli është gjithnjë pas meje dhe po njësoj dhe hëna". E vazhdoi të këqyrë për hënën, që s'dukej atë ditë, ndërsa drita e diellit e shpërhapte dritën në gjithë qiellin, deri te vendet poshtë kurorës së pemëve, barin e ndritshëm dhe pastaj edhe mbi ne në trotuarin pranë urës dhe kanalit. 

S'kishte hënë, vetëm një nga familjarët e saj u duk atypari, ndaj fytyra e saj mori menjëherë një grimasë dyshimi. Për t'ia ruajtur momentin nga hidhërimi i pritshëm, i thashë shpejt "Je me fat që ke diellin për mik". Sërish fytyra e saj shpërhapi gazmend, u përkul duke këlthitur dhe shtrydhi jashtë krejt të qeshurën e saj triumfuese, kurse unë vazhdova, ziliqare prej mendjes së saj të krisur e cila linte diellin ta depërtonte lirisht. Ndaj, atë ditë, vazhdova ecjen për të kapur qoftë edhe një dromcë të vetme të verës së vonët në atë vit të vranët. Për këtë qëllim duhej të ecje shkujdesshëm dhe në të gjithë senset esëll, me mendjen në vend, ashtu si edhe pilivesat dhe mizat që dukeshin sikur e kishin humbur krejt. 

Ura e zbukuruar me kolonat e saj të bardha, gjashtë shtyllat metalike të dritave mbi rrugëzën e vet, parmakët, kishte në fundin e vet bazamentin drejtkëndësh të zgjatuar disi, por tashmë fare bosh. Këtu qëndrova paksa të mblidhja veten dhe t'i prehesha këqyrjes së luanit tim personal. Mënyra sesi e po këqyrja parkun, i cili s'dukej se kish kaq shumë zgjatime apo lidhje me truallin në ndonjë vend tjetër, me atë kërleshjen e zakonshme t'saj, e që s'kishte aq rregull, më dha të kuptoj se ndoshta parku e kish lejuar vetveten të mbyllej dhe të zotërohej krejt nga shtëpitë përreth. Tanimë, aty ka edhe kafshë të egra, mbyllur në kafaz, dhe mu në qendrën e tij mblidhen trëndafilat në qerthujt e tyre të butë dhe aq të dëshirueshëm. 

Luani ia doli t'i ikte anës së zhveshur të kodrës për t'u kruspullosur mbi urën e Shën Markut. Duke u përballur mbeti brenda vetes me bishën e artë, putrat e para të të cilit qëndronin brëndafutur përjetësisht thellë gjoksit të patundshëm. Sytë e tij jeshilë dhe solidë, si sytë e një njeriu, por të një qenie shumë më tepër nga ata që na bie të njohim rëndom. Pasi, nëse do arrija t'i përshkoja ato sy, si portina, mu drejt viseve mes tyre, e gjithë gjendja do kthehej në një si forum mirëkuptimi për të cilin kishim dëgjuar vetëm thashetheme. E lashë atje luanin, kujdesshëm nën rënien e gjetheve të vjeshtës, ashtu sikundër edhe prehjen mbi gurin në pjerrësitë e (mendoj) Hindu Kush, sytë e tij të patëkeq me asnjë nevojë për t'i flakur tutje mendimet, fjalët, ndjenjat, pasi atë çast e përherë ai kishte gjithçka që mund të arrinte të këqyrte. 

Avenuja, e cila drejtohet nga Porta e Urës së Shën Markut drejt Memorialit kushtuar Sir Cowasjee Jehangir, heshtonte me një diell të ngrohtë dhe plot me njerëz që çapiteshin ngeshëm për ta ndjerë urën përmes mushkërive të veta, apo edhe mushkërive tona, që nxiteshin ngeshëm të dihasnin plot gjashtëmbëdhjetë herë në minutë, bashkë edhe me frymën e pemëve, frymëmarrja e gjatë të cilave kish filluar prej agut të këtij mëngjesi. Pemët janë të mëdha këtu, secila grish vëmendje dhe ajri shtriqet rëndazi, mu ku ndjehet edhe aroma e brendshme e tyre. E jo vetëm e pemëve, por po ashtu e asaj dhisë, një duzine syresh apo atyre dhive të tjera aq të bardha që kutërbonin; dhe kur ato do kalonin, teli i luadhit tendosej, bash aty ku ulërima e ujqve mbante njerëzit e mirë syçelë netët e dimrit, e bishat vazhdonin duke luajtur mesvete hijshëm ndër trungjet e pemëve. 

Pothuaj gati mbërrita. Sak at' momentin kur gjethet, zogjtë, u përcëlluan veçmas njëri pas tjetrit, por dështova, për shkak të ngutit; mendova se kjo është dita e fundit, me shumë gjasë krejt e fundit para se e ftohta e trashë grinore t'mbushë ajrin mes meje, apo ne të gjithëve bashkë me diellin; dita e fundit kur ngrohtësia të shtriqet rreth nesh ashtu si prehja e pak-ngadaltë e ujit të ngrohtë. 

Kështu që po ndjehej "gati" e tërë dhimbja e asaj ndjenjës së padijes, e të mosqenit zog, gjethe, trëndafilit në natyrë. Por këtu isha unë, ende në rrethinat e jashtme me udhëza dhe portave për të përshkruar, e jo vetëm në: 

 

Këtë shatërvan 

ngritur nga 

Metropolitan Drinking Fountain 

dhe Shoqata Cattle Trough 

që na ishte dhuratë e 

Sir COWASJEE JEHANGIR 

(Shoqërues i Star of India) 

një xhentëlmen i pasur parsi i Bombeit 

dhënë si mirënjohje nga populli i Anglisë 

për mbrojtjen që gëzuan prej tij dhe Parsit t'vet 

për miqtë fshatarë nën sundimin britanik në Indi. 

Inauguruar nga Madhëria e saj Princesha Maj, Dukesha e Teck 

më 1869. 

 

Pranë këtij monumenti bufon, por që më pëlqente aq shumë, një kryq i gjelbër druri fshihet mes një gjethnaje të gjelbër farfuritëse dhe tash këqyret nga një djalë i vogël, që hepohet përgjatë kangjellave t'i ngjisë disa pulla gjysmëpeni. Gjuha e tij e nxehtë zgjatet dhe mbi të, fill njërën pas tjetrës, pasi i ngjyen me pështymë, stampat e portokallinjta përcillen njëtrajtësisht drejt kryqit. 

Rreth njëqind jardë më poshtë avenusë shfaqen tarracat Mappin, ato janë tutje, larg, në të djathtë, përballë banesave të larta mbi Primrose Hill. Kaq afër përbri, saqë të duket sikur arinjtë do mund të ngjiten nga pllakat e gurta drejt ballkoneve plot me vazo lulesh. Supozoj se, sikur në këtë moment sapo të kisha zbritur nga Marsi, çfarë do kisha bërë vallë në këtë park plot me kafshë, ngjyra dhe krijesa? Si do më reagonin sytë e sapoçelur nga krejt-e-reja, që do më përvijohej fill nga pema? Çfarë do t'kisha bërë tutje në ato vjet të shkuara, kur t'i hapja sytë mbi tarracë e t'gjendesha ballë rrafshinës së thatë të zhuritur përmes atyre maleve me dëborë? Hamendësoj se, ndërsa po më ledhatonte kjo qenësia nga Marsi, do kisha edhe detyrën të shpjegoja: Mirë sir, yes (po) - E shikoj të gjithë...por jo aq. Të njëjtën ide të përgjithshme që kam e blatoj tek ju (megjithëse ne jemi të vegjël), me linjat e llogoreve, pjesët e gjymtyrëve të natyrës, por ah, prit një minutë, ato janë ngërthyer në tokë, s'mund të lëvizin...dhe, pranë çdo burimi, ato zhyten bashkë me gjethet në tokë dhe pastaj atëherë për çdo vjeshtë i pështyjnë sërish jashtë. Për çfarë? Do të keni mbase një ide edhe pse është absurde, e kur do mendoni për të, tonelata e tonelata të tëra me gjethe, vetëm të mendoni sesa shumë peshojnë trungjet e degët e këtij parku vetëm, dhe të gjitha bashkë i ndjejmë teksa i përthithin trungjet për çdo vit, e pastaj i rrëzojnë ato sërish për të bërë udhën e tyre të zakonshme drejt e te rrënjët. Përveç nesh që mund të mendojmë, po njësoj. 

Përballë meje tashti shfaqet avenyja e gështenjave, përgjysmë me pemë, aty ku djali i vogël zevzek fare rastësisht njom kokën e delfinit, dhe pak hapa më tej një urnë mbajtur në krahë prej katër luanëve me krahë që zgërdhihen e për më të shumtën e kohës së vitit zhduken nën gjethet, që shkëputen një nga një. Gështenjat janë flakëruese, përcëlluese, portokall-të verdhë nën qiellin blu të fortë. Kurse toka është e mbushur në mënyre të saktë, pastër, me gjethe të forta, të hullizuara, formë gjarpëruese, ngjyrë jeshile-të artë, ku secila shtriqet e përcaktuar nën guaskën e vet të vogël të hijes së kafenjtë. Shtresimi i gjatë i tokës mes trungjeve të gështenjës dhe pragjeve të qarta të drunjta duket i stampuar me formën solide të arit, e gjitha një shkëlqim i blusë dhe arit. Kurse shushatja që vjen prej avenysë së gjatë zhduket befas, teksa drita flakëron. E vetëm për një moment, sak për një të vetmin çast shkon drejt qartësisë së vazhdueshme që unë dua atëherë të venitet sërish, duke më lënë me dhëmbët e shtrënguar dhe tërbuar në emër të t'gjithëve, që kemi kaq shumë gjëra përreth, por që s'mund t'ia marrim dot askurrë natyrës. Po, unë do ta bëj këtë. Betohem. Do ta bëj - dhe ndaj kthehem drejt e mu përmes pemëzave të rregullta, trungjet e të cilave marrin një saten blu, mu në mes udhës së këtij Qerthulli të Brendshëm. Tashmë mund të kthehem djathtas e sërish në qendër të qerthullit të trëndafilave (Si mbretëresha Mary - ajo duket sërish, shndërruar si jo princeshë dhe kapuçit të dukeshës) apo të vazhdoj drejt pemëve të nyjëzuara që duken si të bëra nga pluhur mani dhe, teksa kaloj edhe një pemë të fundit, e cila është një shelg lotues e arrij drejt kodrës së vogël, has kundërmimin e plotë të erëzave, paçka se shumë prej tyre tash janë në vyshkje. Erëzat më tërheqin, rrufis hundët, kurse ajri bëhet i thatë dhe i thartë: ndryshe nga frymëmarrja e ngadaltë në avenue, këtu ka një ajër të drejtpërdrejtë, një si stimulant të vërtetë. Dhe tani, përveç gjashtë njerëzve ulur të gjithë bashkë në një stol në park, të gjithë me uniforma të ngrira, që po shullëhen në diell, është ajo vetë, Italia, me pemët e larta që frymojnë përreth një shatërvani me currila dhe shtëllungat e saj qendrore ujore, shfaqur aq mrekullisht. Në drejtim të saj kalon një udhëz që kulmon bukur me distancat e sakta, krijuar prej urnave bujarisht të gjethnuara dhe vendosjes kudo të kujdesshme të trëndafilave të kuq dhe të bardhë; trëndafilave djegës dhe atyre të akullt, shtriqur të gjitha nën një mjegull blu. 

Sërish vjen, ose kthehet: edhe pse shatërvani kurrë s'mund të ndryshojë formë, pasi secila gjethe është e mbyllur, secili trëndafil i përjetshëm, kurse qielli e përndez krejt blunë e vet drejt trurit tim. E teksa momenti i fundit mufatet, filloj sërish të ngazëllehem, duke ndjerë se të paktën kuptoj një grimë të asaj që luani e njeh shumë mirë gjithnjë prej vetë natyrës, por tak, ah, kërcet! - Ajo që ia kam frikë ndodh. Fjalët i shpëtojnë qetësisë edhe pse jam betuar e premtova se për një ditë ato do t'i mbaj larg. 

"Nuk ka rëndësi sesi sodis me sytë e mbyllur..." 

Oh, kështu tamam, ndodh krejt kështu (megjithëse fjalët kanë ngjeshjen e kadencës tamam të një parku, të cilin, të betohem, është i një shekulli që nuk do mund të kuptojë asgjë prej nesh), ndaj s'ka rëndësi se çfarë bëj, është e garantuar që retë e mendimeve do mbërrijnë duke e mbushur plot në mendjen time. Secila shumë më qartë krahasuar me të shkuarën. Dhe kjo e fundit do të hajë mprehtësinë e vlefshme të ndjenjës, ashtu si gjithë tufat e qenve lakmitarë. 

"Nuk ka rëndësi sesi sodis me sytë e mbyllur..." 

Majakovski thotë: "Jo njeriu, por një re në pantallona". E prekur, dikur gjykoja kështu, por nuk e mendoj më kështu. Sot zgjodha atë, një shoqëri të pakëndshme - çfarë do të bënte ai vallë me këtë rend, me këtë mirësjellje? - për një shëtitje të gjatë në udhët zbritëse, ku sot kurrizi im hepohet drejt shatërvanit të mbledhur, pak më tutje gjashtë ndjekësve të prehur, pas kopshtarëve punëtorë, pas fëmijëve në karrocë dhe grave me qafat e skuqura prej nxitimit teksa kanë veshur me nxitim bluzat verore. Eci, e mbledhur nga dita brenda një shtjelle të bardhë apo të ngjyer, kafe ose ylber, mbytur në një re mendimi. Kjo s'mund të davarisë apo të qetësojë. 

Në këmbët e këtij shpati gjenden porta të mëdha të praruara dhe alternativat: majtas, pas pellgjeve dhe luleve të sapoujitura dhe shtretërve të trëndafilit, drejt e në qerthujt e kopshteve të trëndafilta; apo andej djathtas, pas restorantit, drejt edhe më poshtë nën pemët e rënda dhe të stërmëdha, që me rëndesën e tyre peshojnë qetësinë, deri tej mbi urëzën e vogël, e cila që atëherë përthyhet majtas e sërish drejt varkave...ku kalohet dhe drejt pastaj mbi shumë urëzat që të përcjellin drejt Qerthullit të Jashtëm. Apo edhe një udhë më të gjatë pranë, e cila të orienton drejt kopshtit zoologjik, ku arrij të shikoj katër gjirafa që zgjasin kokat e tyre të çuditura drejt qiellit, duke i fërkuar bezdisshëm qafat kundrejt një anëse, që i gërvisht patakt. Të katër gjirafat i kanë lëkurat e shënjuara si të kishin mbi vete të gjithë baltën e plasaritur prej fundit të shtrat-lumit të tharë. Apo dhe elefantët, duke valëvitur noçkat e tyre. Hamendësoni atë njeriun nga Marsi..? Apo supozoni: pata vetëm një moment që u futa në këtë lëkurë nga një tjetër planet... Epo çfarë do të mendoja tjetër? A do më dukej një gjirafë më e jashtëzakonshme sesa një pemë, nëse s'do kisha parë kurrë ndonjë herë tjetër elefantë apo trëndafila? 

Do të kthehem pas e drejt në kopshtin me trëndafila pranë Madame Louis Laperriere, Monikës dhe Rose Guajat; Soraya dhe Helen Traubel; Rose Helene, Pink Parfait, Peace dhe Magalena. Ne u ulëm mbi banka modeste, duke parë nga trëndafilat e ngjyrosur nën diellin e huaj, duke qeshur me njëra-tjetrën dhe me vetveten, kurse një grua u ul poshtë dhe na rrëfeu të gjithave në mirëbesim: "Sapo pashë një ketër, bishti i shkëlqente i gjithi, si flokët e një vashëze...Është prej diellit e kuptoni besoj". Një pensionist erdhi dhe i mori vendin. Hapi një gazetë, por u pa sesi e la atë të binte sërish poshtë, aty ku stomaku i tij regëtin ndërsa sytë e kafshëzës vezullonin ngadalë dhe në habi tek kopshti para se dikush do ta mbyllte. 

Është ngeshëm këtu, një vend i droguar ku zërat ulen vetvetiu dhe njerëzit ecin përmes duke zgjatur thjesht një gisht, sikur gati s'duan ta prekin as një petal të vetëm. E ku hijet nga një kurorë e lartë duken sikur u ngjiten trëndafilave që lëvizin aq shumë sa për të bërë një vend ndryshe për të. Atëherë edhe unë iki dhe dal e nxehur nga porta e madhe e praruar, ku një pemë shkëlqen, e çdo gjethe e saj tundet veçmas në miliona ritme të ndryshme. Të gjitha vendimet e mia ditore kanë qenë vjedhur nga iluzioni i ëmbël i kopshtit të trëndafilave, kështuqë i them vetes ftohtë e prerë se ky vals i furishëm s'do të thotë më shumë sesa ajo era, e cila gjendet atje, dhe se ajo pema që s'ka duar apo sy, e që as nuk i duhen fare. Dhe kështu shkoj duke rigjurmuar udhët, derisa në veri-lindje del një burrë që heq me lopatë gjethet për të mbushur një karrocë dore kaq shpejt saç mund ta ndjek nga rrjedha e vazhdueshme e lëbyrjes së artë, e cila lihet në ajri prej lopatës në duart e tij. 

Shtëpia e madhe me tarracën e gjatë qëndron në heshtje, ndërsa anët e dritares së saj janë krejt e në zjarrm. 

Qëkur kam hyrë në park toka ka bërë edhe një të dhjetën e udhëzës së saj përreth vetes dhe mijëra milje përgjatë diellit, kurse dielli ka shpejtuar, duke na zvarritur ne të gjithëve me një rrotull të jashtëzakonshme... 

Ndërsa eci pas breshërisë së florinjtë që lë pas në sy lëbyrja e lopatës së njeriut, era shpërndan ngado gjethet nga karroca, i tërheq ato nga pemët e shpërhap barin e shkëlqyer me bakërimë dhe me ar. 

Gjethe, fjalë, njerëz, hije, shtjella, bashkë në drejtim të vjeshtës dhe solsticit. 

Jashtë parkut, mbi trotuar, atje, qëndron sërish ajo. Ende buzagaz. Sërish e tendosur nën shaminë e saj me toptha të kuq, dukshëm e mbushur me gazmend. Qëndron afër apo disi nën hijen e një polici madhosh që e sodit nga sipër, krejt pa shprehje. Tiparet e tij? Të tilla, saqë nuk mund t'u bëhet asnjë koment. Por, "A është vërtetë kështu?", do të thotë poza e tij apo madje edhe "Ëndërro këtë!" megjithatë mbesin lajmet e saj në lidhje me diellin, me hënën, dhe me këtë planetin tonë të lagësht. 

 

Milosao

Përktheu nga origjinali Ben Andoni. 

Tregimi është marrë nga vëllimi me tregime "The temptation of Jack Orkney"

Doris Lessing është fituese e cmimit Nobel në Letërsi, 2007.

1 Komente

Sallate te kuqe ma boni trunin. Redleaf, redleaf lettuce

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).