Asnjë dukuri tjetër nuk ka prodhuar kaq letërsi, nuk ka ndezur aq ëndrra dhe nuk ka bërë pluhur e hi aq vegime shkrimtarësh, sa mërgimi. Një cipëzë e hollë idhujtarie mbulon pashmangshëm shkrimtarët që kanë kaluar nëpër mërgimin klasik – një cipëzë përbuzjeje të heshtur mbulon ata që nuk kanë kaluar nëpër të, paçka se disa nga këta të fundit, pa i përjashtuar disa prej mërgimtarëve, kanë qenë të burgosur, - nga politika, nga padija, nga e egra smirë e orkestruar etj, - duke njohur mërgimin në vendin, gjuhën dhe letërsinë e tyre; megjithëse nuk ka shkrimtar pa mërgim, sikurse nuk ka mërgim pa shkrimtar(ë). Të gjithë janë të mbuluar, por thelbi i teksteve e përshfaq secilin autor të zbuluar. Përtej syve me boshte të shkartisur dhe shpesh verbanë të historisë së letërsisë, të dy grupet e shkrimtarëve mund të formojnë dy rryma, që, më fort përjashtohen mesveti, se sa plotësohen. Në shtyp, televizion dhe nëpër kafene, ndër fjalime, recitime e trymbetime, veprat e njërës prej kategorive nuk i thonë ndonjë gjë të madhe tjetrës, sepse marrëdhënia sundohet nga paragjykime dhe autorët nuk ia dalin dot mbanë të bashkohen në atdheun më autentik të kohës, në atdheun-tekst, sidomos kur disa shkruajnë edhe në gjuhën e vendeve ku janë vendosur, duke hequr dorë ose jo nga gjuha amtare. Por, në parim, ngërçi është më i hershëm: vetëm disa prej autorëve, tepër të pakët, kanë Vepër dhe jo thjesht një turmë të hapërdarë tekstesh që rreken të vetëquhen Libra. Fatkeqësisht, dialogu mes dy kampeve është vetëm i gjasmuar, ndonëse një dramë gati e shenjtë për letërsinë po zhvillohet në mërgim, ku kujtesa gremiset para Shpirtit, ndërkohë që në atdheun zyrtar haset prirja për ta rrënuar përditë Shpirtin para dhe për hir të kujtesës. Por vetëm në mërgim Shpirti mund ta ngjallë e ta përtërijë kujtesën. Në atdhe, kujtesa rrallëherë mund ta riformësojë Shpirtin.

Ndodhia që pason mund të mbante titullin „Asgjë nga ç’po më merr s’është e jotja – Gjithçka që po të jap më përket”, por nuk dua t’i ndërlikoj gjërat. Fjala është për mikun dhe kolegun tim të çmuar V. Nuk mund ta quaj ndryshe, sepse është i gjallë dhe në mërgim, ose vetëm në mërgim (kjo shpesh mjafton e tepron). I tejshkuar nga një dashuri ndaj letërsisë, siç nuk kam lexuar ndokund, me durim të pamatë dhe me aftësinë për të shkitur si aristokrat mbi fëlliqësitë e botës letrare, V. ka pasur gjithmonë një dhunti të veçantë. Ka qenë gjenial në biseda dhe vetëm i veçantë në shkrime. Por sidomos ka qenë i vetëdijshëm për çka i mungon për të qenë shkrimtar i madh. Nuk ka paditur kurrë ndokënd për këtë. Në të vetmin takim që patëm në Bukuresht, në dimrin e vitit 2008, ndër të tjera, i dehur nga pamjet e magjishme të këtij qyteti (të cilat shpesh mund t’i shohin vetëm të huajt, mbase ngaqë nuk u vjen keq për zhdukjen e tyre të ngadaltë dhe zëvendësimin me ngrehina çeliku, qelqi e asfalti), më dëshmoi: „Mos e dhëntë Zoti, që Ai të mendojë për mua aq keq sa mendoj për veten!”. Dhe ma hapi zemrën pastaj për shumë gjëra, si në një rrëfim që përgatit shpirtin për ikje nga kjo botë, por edhe për një rikthim, përfshi dashuritë e veta rinore, duke më pyetur me imtësi se si pat qenë në të vërtetë aksh personazh femëror i imi, vallë paskësh qenë aq e (një varg mbresëlënës epitetesh). Qe arratisur nga atdheu tre dhjetëvjetsha më parë, me një autobuz turistësh. Me sa duket, të njohurit e patën zilepsur kafshërisht, mezi ia patën duruar praninë, sepse, pas arratisjes, askush, - për atë Zot!, - nuk kish begenisur ta shpallte armik të popullit, tradhtar, ta dënonte me vdekje në mungesë, t’ia internonte familjen etj. V. u vendos në Paris, në truallin e ëndrrave të veta të përhershme, mirpo shpejt e kapi veten në under-Paris,jo në atë të ndritshmin, plot hije e drita legjendare. Nga vuajtja dhe zhgënjimi, mësoi në fshehtësi një frëngjishte të epërme, mahnitëse, të cilën do ta kishte (dhe e pati për mjaft kohë) në vend të Parisit vegimtar. Jetonte me kujdes të madh, se nuk qenkësh mirë ta marrin vesh shumë njerëz se e ditke mrekullisht gjuhën e vendasve. Por, pas nja 15 vjetësh prej Parisi gjuhësor, një koleg mejhaneje u mllefos ndaj një proze që V. pat shkruar i frymëzuar nga mërgimi, ia grisi në sy të bohemëve të atjeshëm dhe këmbënguli që t’ia fuste sërish mendtë në kokë... me stilograf. Dhe i pat vënë një pikë a presje mbi një enë gjaku që u ça në çast – dhe Parisi gjuhësor i V. rodhi gjatë rrugës për në spital, i thithur si ndonjë makaronë e shformuar nga asfalti i Parisit të tanishëm. Në spital V. u zgjua vetëm me gjuhën amtare. Mirë që stilografi nuk i pat shpuar enën e gjakut të gjuhës amtare. Nga Parisi hyjnor nuk i mbeti qysh atëhere veçse rima „Oui, oui”, që i sillte ndërmend pasthirrmën përkatëse në shqip, por edhevezën (ou) në rumanisht. E ndonëse nuk dinte rumanisht, ai togfjalësh i sillte ndërmend vezët. Aq. Qe përpjekur dëshpërimisht më pas ta rindërtonte Parisin, por nuk kish qënë e thënë, në asnjërën prej gjuhëve që dinte e nuk dinte. Nuk i kujtoheshin më fjalët; sa për gramatikë dhe të tjera as që shtrohej më çështja, madje as fjalën gramatikë nuk ishte në gjendje ta thoshte në frëngjisht, ose e përsëriste dhe e harronte në vend. „Kulmi!”, habitej: „Më vuri pikë ose presje me atë stilograf pikërisht në mbrëmjen kur vendosa të shkruaja edhe në frëngjisht. Më qe dhuruar nga Lart një libër gjenial në frëngjisht, në frëngjishten time... Po pse francezët të mos kenë pasur vend edhe për një roman gjenial në gjuhën e tyre, pavarësisht nga etnia e autorit?!”. Por nuk e la veten të shkelej me këmbë nga teoritë e konspiracionit gjuhësoro-letrar.

Bujar nga natyra, me gjeste që ndonjëherë të kujtonin përkushtimin e një kamikaze, më dhuroi dy steka cigaresh, një „Princi i vogël”, botim luksoz, për time bijë, dhe, fill paskëtaj, nxori nga xhepi një stilograf. Qemë ndalur buzë hyrjes së metrosë, tek stacioni i Universitetit të Bukureshtit; ishte një natë e ftohtë dhe me shumë zhurma, ora kur dëgjimi i mërgimtarit batërdiset nga zanore e bashkëtingëllore të ndërthurura, të sakatuara, gjakatare.

- Kujt t’ia ve pikën, ose presjen, po qe se ke ndërmend të më dhurosh këtë stilograf? - bëra shaka.

- Orës, kohës, - psherëtiu. Se mërgimit nuk i vihet...

Disa muaj më vonë filluan të më vijnë kartolina nga qytetet nëpër të cilët endej V. U pat hyrë udhëtimeve, pash më pash due t’i bij mërgimit, se kështu duhet të veprojë njeriu-pa-Paris-mahnitës. Njëra prej kartolinave, - me të patundurin Sahat, - më erdhi nga Tirana. Mrekullira paskëshin bërë, për besë, në atdhe, të mbeturit atje, në mungesën time dhe të shumë të tjerëve të brezit tim. Gati më bëhej të mos kaloja më andejpari, se mos, kushedi, ua cënoja arritjet. E tillë ishte logjika e Rubin Shkretës tek „Kristali dhe hijenat” (roman, 1999). Aq kohë sa isha atje, punët shkonin zi e më zi – dhe marrëzia dihet që nuk njeh caqe. Me të ikur unë, gjithçka u ndreq dhe nisi të ecte si në vaj. Shkurt: unë paskam qenë mallkimi. Por V. nuk e ndjente veten asnjëherë si mallkim i dikujt apo i diçkaje, por as bekim i dikujt apo i diçkaje nuk ndihej. Me përvujtninë dhe çiltërsinë pa anë e fund, që e shquanin, më dërgoi dikur një e-mail, i cili, për shkak të ngathtësive teknike, me një shartim marramendës gërmash të mëdha e të vogla, ë-sh pa pika, ç-sh pa presje poshtë e shenjash pikësimi si të shpikura enkas, ngjante me ato letrat kërcënuese të filmave me mafiozë. I dashur mik, më vinte në dijeni V., kishin kaluar tre dhjetëvjetsha qyshse digjesha të çmallesha me atdheun. Ti e njeh mirë mërgimin dhe i ke përjetuar me sukses të gjitha cfilitjet dhe vegimet lartuese të mallit. Përndryshe, siç drejt e ka thënë një sivëlla: rruga më e shkurtër drejt Parajsës është Ferri. Nuk mund të them që rruga ime ka qenë krejt e shkurtër, apo... ndoshta pikërisht për këtë arsye nuk kam mbërritur në Parajsë?! Tani po bëhem gazetar dhe po të besoj ca të fshehta. Nuk mund të botohen, se nuk të beson njeri, madje as shkrimtarët, ose, në radhë të parë shkrimtarët. Fill pasi mbërrita dhe putha tokën, hipa në një autobuz për të shkuar nga aeroporti në qendër. Ndjehesha bash si ndonjë ëngjëll. Dhe, sa hap e mbyll sytë, - dhe unë sytë i kisha me lot, - dikush, një dorë e zezë, më lehtësoi nga gjithë të hollat, dokumentet, çelësat dhe letrat që kisha me vete. Çuditem se si nuk ma vodhi edhe zemrën, stomakun, mëlçinë, ndonjë sy, gjuhën, ndonjë vesh etj, që të mos përmend „ato”, se, megjithëqë numuri i organeve për shitje po rritet, çmimi i tyre nuk po ulet. Po e di pse nuk u dëshpërova? Sepse nuk m’i preku aspak dorëshkrimet! Ndoshta ai hajn i gjorë ka fëmijë të uritur, ndoshta nuk ka me se t’i shlyejë këstet, qiranë, benzinën, bojën, nuk e di... Por jam bindur se ka pasur më shumë nevojë se sa unë për (një shumë, mungesa e së cilës vërtet mund të të lehtësojë dhe që mund t’u verë krahë, në mos shpatullave, të paktën truve).

Rodhi (nga stilografi?) një vit mërgim. Nuk e di si mbijetoi V., sepse familja e tij jetonte prej kohësh jashtë, ndërsa fëmijët as që donin të dëgjonin për atdhera e të tjera, sidomos pas asaj zhvatjeje. (Mirpo në këmbim të zhvatjes, V. pat rigjetur copëza nga dashuritë e vjetra, ëndrra, shije, kështuqë u stërvit paq dhe u rikthye në atdhe fiks pas një viti). Dhe atëhere, i dashur vëlla, pothuajse pikërisht në të njëjtin autobuz, në të njëjtën orë mbrëmjeje hyjnore, dikush, ose pó ai, më lehtësoi sërish. Por këtë herë, – he, he! – shuma ishte ndjeshëm më e vogël.

- I dashur V., - i shkrova unë: Këto që po më tregon, ndodhin në atdhe, apo në ndonjë roman që je duke hedhur në letër?! Apo në romanin e pamundshëm në frëngjisht? Është fjala për ty si ti, si personazh i yti, apo si personazh i imi?!

- Jo, jo, jooo! - ma ktheu. Është fjala për mua të vërtetin, në kryeqytetin tonë të vërtetë, parmbrëmë, kur mbërrita dhe kur ai, ose dikush tjetër, por që militon për të njëjtën kauzë, m’i mori të gjitha të hollat, të gjithë dokumentet, të gjithë kyçet.

- Po dorëshkrimet?

- Nuk i kisha me vete. Jam duke bërë një pushim...

Për fat të mirë ishte në një scripto-pauzë. Fillova të prisja lajmet e vitin të ardhshëm, pasi e këshillova ta ndryshonte ditën e udhëtimit, autobuzin e aeroportit, rrugën etj, ose, të paktën t’i mbante të fshehta të dhënat e udhëtimit. Jo, jo, më tha. Dua ta njoh atë njeri. Dua të di se ç’po ndodh. Po sikur të jetë fjala për ndonjë mision të posaçëm?! Për një mesazh të fshehtë, të cilin ma kumton shpirti i tokës sonë?! Se si tepër saktë po përsëriten punët...

Mirë, i thashë, mos harro të më tregosh. Atëhere i shtrenjti V. u zhvendos një hap në letërsi dhe nuk e ndërroi ditën e udhëtimit, as autobuzin, kurrgjë, por kishte në xhepa dhe në një çantëzë shpine vetëm suvenire, përfshi kartolina, byzylykë, shqiponja dhe zogj të tjerë të gdhendur në dru, dy pjatëza të pikturuara, një daullkë, një filxhan të veshur me bakër, një kukull me veshje popullore. Të cilat ia dhuroi në heshtje, me ndërmjetësinë a asaj fantazmës me duar të përpikta, Misionit.

Deri në këto çaste, V. i ka lehtësuar cepat dhe kthinat dhe valixhet dhe raftet e shtëpisë së vet në mërgim nga të gjitha suveniret atdhetare që pat blerë i drithëruar gjatë mungesës. I ka dhuruar në heshtje, nganjëherë symbyllur, që të mos e shohë, gjithsesi, shkesin e mistershëm që (ri)sjell në atdhe gjithçka që ka dalë prej tij, me të holla ose jo, në trajtë vogëlimash (këto jo rrallë janë kitsch-e, por për të mërguarit vlejnë më shumë se çdo kryevepër).

- Po pate diçka që nuk të hyn më në punë, vëlla, - më shkruante një herë V., - dërgoma dhe do ta çoj atje ku duhet.

Por çfarë më nevojitej mua aq shumë në mërgim, që të ish bërë tashmë i panevojshëm?!

I dërgova një stilograf, por pa bojë. Gjakun e ruajta për vete, ndërsa bojën e kisha përdorur.

 

Marrë nga Blogu i Autorit

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).