Nga "Mbi lëvizjen dhe palëvizshmërinë e Duvës"

 

I

Të shihja tek vrapoje mbi veranda,

Të shihja tek përlesheshe me erën

I ftohti të gjakosej mbi buzë

E të kam parë të thyheshe dhe gazmoje të ishe e vdekur – O më e bukur

Sesa vetëtima, kur ajo njollos xhamat e  bardhë të gjakut tënd

 

II

Vera që plakej të plasariste prej një kënaqësie palarmi, ne përçmonim

dehjen e papërsosur të të jetuarit

“Më mirë dredhka, thoshe ti. Përngjitja e dredhkës nëpër gurët e

natës së saj: prani pa rrjedhojë, fytyrë pa rrënjë.

“Xhami i fundit i lumtur që kthetra diellore gris, më mirë

në mal ky fshat ku të vdesësh

“Më mirë kjo erë...”

 

III

Ishte një erë më e fortë se kujtimet tona

Shastisje  teshash dhe britma gurësh - dhe ti u kaloje para këtyre flakëve

Koka  e mësyrë duarve të përçara dhe gjithë

Duke kërkuar për vdekjen mbi tamburet që madhëronin gjestet e tua

Ishte ditë e gjinjve të tu

E ti mbretëroje në mungesë më në fund në kokën time

 

IV

Zgjohem, bie shi. Era të përshkon, Duve, kullotë rrëshinore

që fle afër meje. Jam në një verandë, në një thellim

të vdekjes, qenë të mëdhenj gjethurinash në ethe

Krahu që ti ngre , papritur, mbi një derë më ndriçon

përgjatë gjithë kohërave, fshat shkrumbi, çdo çast të shoh të

lindësh, Duve

Çdo çast të vdesësh.

 

V

Krahu që ngremë dhe krahu që kthejmë

Nuk janë të të njëjtit çast përveç se për kokat tona të rënda

Por të flakur këta çarçafë të gjelbërimit dhe të baltës

Nuk ngelet veçse zjarri i një mbretërie të vdekjes

 

Këmba e çorendisur ku era e fortë tejpërshkon

Duke shtyrë përpara saj kokat e shiut

Ka për t’ju bërë dritë veçse në pragun e kësaj mbretërie

Gjeste të Duves, gjeste tashmë më të ngadalshme, gjeste të zeza.

 

VI

Çfarë zbehtësie të prek, rrjedhë e nëndheshme, çfarë arterie në ty

Çahet, ku bën jehonë kumbimi i rënies sate?

Ky krah që ti ngre, papritur, hapet, përndizet. Fytyra jote

Zmbrapset. Çfarë mjegulle që dendësohet më zhvat vështrimin tënd?

Thep i ngadaltë hijeje, kufi i vdekjes.

Krahë memecë të mirëpresin, pemë të një lumi tjetër.

 

VII

E plagosur, e hutuar ndër gjethe,

Por e ngërthyer prej gjakut të  shtigjeve që humben

Sërish bashkëfajtore e jetës.

 

Të kam parë të zënë nën rërë në fund të përleshjes sate

Të ngurroje në kufij të heshtjes dhe të ujit

Dhe goja e përlyer me yjet e fundit

Të prishë me një klithmë tmerrin e vigjilimit të natës tënde

O lartim në ajrin e ngurtë papritur si një shkëmb

Një gjest i bukur qymyri

 

VIII

Muzika e çuditshme fillon nga duart, gjunjët,

Mandej është koka që kris, muzika pohohet nën

Buzë, siguria e saj përshkon rrëpirën e nëndheshme të fytyrës.

Tani dalin vendit kllapat e fytyrës. Tani

nis shkulja e vështrimit.

 

IX

E bardhë nën një tavan insektesh, e keq-ndriçuar, në profil

Dhe fustani yt i njollosur nga helmi i llambave

Të zbuloj të shtrirë

Goja jote më e fryrë se një lumë që përthyhet në largësi mbi tokë

 

Qenia e zhbërë qenies së pamposhtur i ngjan

Prani e rikapur në pishtarin e acarit

O vëzhguese gjithmonë të zbuloj të vdekur

Duve duke thënë Feniks rri zgjuar në ftohmë

 

X

E shoh Duvën të shtrirë. Më lart hapësirës së mishtë unë

Dëgjoj të fëshfërijë. Princat e zinj shpejtojnë nofullat për midis

Kësaj hapësire ku duart e Duves rriten, kocka të zhbëra nga tuli

I tyre që shndërrohet në një kanavacë të hirtë që merimanga kaba ndriçon.

 

XI

Mbuluar prej  humusit të heshtur të botës

Përshkuar prej rrezeve të një merimange të gjallë

Tashmë  e nënshtruar kthimit në rërë

Dhe gjithë e shqyer njohje sekrete

 

E stolisur për një festë në zbrazëti

Dhe dhëmbët të zbuluar si për dashurinë

Burim i vdekjes sime të tashme të padurueshme

 

XII

E shoh Duvën të nderë. Në qytetin e alltë të ajrit, ku

Degët luftojnë mbi fytyrën e saj, ku rrënjët gjejnë shtegun

E tyre në atë trup – ajo rrezaton një gëzim çjerrës insektesh

Një muzikë të frikshme.

 

Me hapin e zi të tokës, Duva e shkatërruar, gëzimplotë, i bashkohet

Llambës së nyjëtuar të pllajave.

 

 XIII

Fytyra jote këtë mbrëmje e ndriçuar nga toka

Por shoh sytë e tu të rrënohen

Dhe fjala fytyrë nuk ka më kuptim

 

Deti i brendshëm e ndriçuar prej shqiponjash që kthehen

Ky është një fytyrim

Të mbaj të ftohtë në një thellësi ku fytyrimet nuk marrin më.

 

XIV

E shoh Duvën të nderë. Në një dhomë të bardhë, me sy të mavijosur

Prej gjipsi, gojë marramendëse dhe duart e dënuara me barin

E harlisur që e pushton nga të gjitha anët.

 

Dera hapet. Një orkestër bën përpara. Dhe sy me faqe

Kraharorë të gëzoftë, koka të ftohta me sqepa, me nofulla

 E përmbytin.

 

XV

O e dhuruar me një profil ku sulmon toka

Të shoh të zhdukesh.

 

Bari lakuriq mbi buzët e tua dhe plasja e silicit

Shpikin buzëqeshjen tënde të fundit.

 

Shkencë e thellë ku ngurtësohet

Shtazëria e vjetër mendore.

 

XVI

Banesë e një zjarri të ngrysur ku priten pjerrësitë tona! Nën

Kupolat e saj të shoh të ndritësh, Duvë e palëvizshme, e kapur

Në rrjetën vertikale të vdekjes.

 

Duvë e mbishquar, e përmbysur: me hapin e diejve në hapësirën e përzishme,

Ajo zbret ngadalë në katet më poshtë

 

XVII

Përroska përçohet nëpër gojë tani

Pesë gishtat shpërndahen në kuturisjen e pyllit tani

Koka rrjedh e para midis barërave tani

Gryka maskohet me borë dhe ujqër tani

Sytë fryjnë mbi cilin udhëtar të vdekjes dhe jemi ne në

Këtë erë në këtë ujë në këtë ftohmë tani.

 

XVIII

Prani e saktë që asnjë flakë tanimë nuk do mund ta prangonte;

Përcjellëse e ftohmës së fshehtë; e gjallë, e këtij gjaku që rilind dhe

Gurgullon aty ku griset poema.

 

Duhej që ti të shfaqeshe kështu në kufijtë e shurdhër dhe të një zone

zije ku drita jote përkeqësohet, ashtu që t’i nënshtroheshe sprovës

O më e bukur dhe vdekja e trupëzuar në të qeshurën tënde! Guxoj tashmë të

Të takoj, të mbështes shpërthimin e gjesteve të tua.

 

XIX

Në ditën e parë të ftohmës koka jonë arratiset

Si një i burgosur që tretet në ajrin e rralluar

Por Duvë përnjëherë  kjo shigjetë ribie

Dhe thyen mbi truall palmat e kokës së saj.

 

Kështu patëm besuar se rimishëruam gjestet tona

Por me kokë të mohuar ne pimë një ujë të ftohtë

Vandakë të vdekjes valëvisin buzagazin tënd

Hapje e përpjekur në dendësinë e tokës.

 

Përktheu Isaias Felix

Origjinali bashkë me një perkthim në anglisht

13 Komente

Isaias Felix.

Faleminderit për këtë punë të madhe.

Doja vetëm t'ju thoja se kur e lexova për herë të parë këtë poezi të YB, m'u kujtua një poezi tjetër, "Koha e Lules" e Martin Camaj. Aty po ashtu kuptova edhe atë që thotë rudi me e se Martin Camaj i kishte shtyrë kufijtë e shqipes, në vetmi, me kohë.

Koha e Lules

Martin Camaj

Dashunija âsht e vetmja shtyllë guri
kur andej gardhit fluturojnë
shëgjetat e akullit.

Dy zemra bashkë janë mâ rrufeprojse
se dy shpata tû për tû
me teha përjashta.
Ideja e sosjes, Lule,
kur je ti pranë ik si shpend i egër
andej kah vjen terri.

II

Të zít e synit tand nuk due
ta ndeshi në shtiqet e ngushta.
Flakën e synit ta due mes fushës
e zemrën tande mollë,
të ndêmun në degë, na naltsín
e krahut prej tokës.
Mos bzâj para muzgut
të njerzishëm në fushë
e erës zemërgjanë
që përqafon çdo maje bari.
Lule, hiqe pëlhurën e zbetë prej hanës
e shtroje për tokë.

III

Sy tú, lule-kadife, nuk njohin
pagjën. Mos bjer me vehte vérin e Nordit
por zjarm që ta rrisim bashkë
në kët natë të gjatë.
Lule, dashunija
rrin këtu deri sa hana të jesë
përballë zjarmave tonë
e drita e agimit të shkrijë
gacën e mbrame!

IV

Ti je në zemër teme
e me zâ s’mund të thom
qetsinë e ndjenjes mos të prishi.
Zânin tand e njoh mes tingujve
të njimij currilave.

Vjollca që nis me çelë
i ka fletzat e njoma e të zbardhemta.
Ashtu dhe buza jo te e mëngjestë.

Ti mbas vetullave ke hijen e hyllit
që zbulon vetëm nji faqe
dhe shpresa eme me trajtën e siluetës sate
në duer vuen ndër dhimba,
ndoshta për vdekje.

V

Ndjesitë e mija rrjedhin e humbin
në buzëqeshjen tande t’idhtë.
Çohen njimij zâne
- shpatza badrash të pjekuna –
- kur deshirave u thue jo
përmbrenda. Mandej vjen shiu
e majet e badrave zbuten.
Mes flokëve të zèz e vetullave
e ndali shikimin
për të gjetun fillin e të vetmes poezí
të kësaj moshe seme djegagure.

VI

Ashkël jam, Lule,
e shetis prej vendi në vend
i shtymë nga murrlâne, shum.
Kur ndalem këqyri në vehte
e shoh fëtyrën tande e para teje
shtiqe me oleandra anash.
Tre hapa mbas
shtrîhet nji tokë e djegun
me gùr e shkambij në pa skâj.

Eja përsëri në mëngjes
në kohën e kangës së ngîme n’ag.
Po erdhe ti, në vend të kallijve t’djegun
kah rrâjt dalin filiza të rij.

VII

Në kohën e kangës së qokthit
drita e synit t’nji hylli
ra meteor në mue
e ndriti fëtyrën tande:
ishte mallkimi i atij që lindi natën!

Kalorës i shtiqeve t’ngushta,
kurr mâ s’do ta përkas
agimin e flokve tú.

Udhtoj me hijet e natës së vonë
e shoh gishtat tú që mbyllin
fletën e bardhë t’nji jete.

Mua duke lexuar komentin tënd, më erdhi në mendje diçka që thotë Yves Bonnefoy mbi përkthimin poetik tek "L'Autre Langue à portée de voix", sipas të cilit një poet nuk e përkthen një poezi me një poezi të së njejtës gjatësi në faqen përballë, por me eksperiencat që përjeton në veprat e veta. Sipas tij, "Korbi" i Poes është "përkthyer" në frëngjisht nga "Sonet në yx" i Mallarmes. 

shumë e bukur kjo e YB.

Kur ndalem këqyri në vehte
e shoh fëtyrën tande e para teje
shtiqe me oleandra anash, Duve.

Faleminderit që e lexuat dhe e konsideroni. Faleminderit edhe për Camajn.

Fiqiri - 4 Qershor 2013 - 00:21 

Se do gjerera kane lidhje dhe me emrin, psh kto poezi mund ti shkruaj vetem dikush me emrin Yves dhe e anasjellta. Ose ta zeme Leonida e shkruan poezin ndryshe nga Edoardo. Duaje emrin tend. Se me verte ka shume gjerera në të jetes ku ta ketë qe mvaren kryekëpuc prej emrit. Nuk kam argumenta te tjere perpos piizive mesiper.

.........................

Meqe na mungon nje celes i sanksionuar hyrjeje ne vjershen ne siper, dhe jo se nuk gjendet dot ne JSTOR apo Project Muse por peshqit perpiqen perhere te kafshojne me dhembet e tyre, sugjeroj te perdorim kete te Fiqos, qe Yves, Ivi, mund te shkruaje vetem keto poezi dhe e anasjellta (red herring eshte tjetersimi i fjaleve te tij, mos e hani), ashtu Duva rrjedh nga Ivi, Du Yves, D'Yves, Dy Iva. Nuk mund te jete ndryshe kur vdekja vjen aq qetesisht e pershkruar, pa traume, sikur te ishte vdekja e vetes e perfytyruar, e perfytyruar pikerisht qe te mos trembe, vdekja e vetes se dyte apo te dyfishuar - vini re ketu d-v-ne e Duves dhe v-d-ne e vdekjes. Cdo gje eshte e parathene ne emer.

Qe ketu s'ka plasur sherri domethene se perkthimi eshte aq i mire. Mund te dyshoja, per shembull, gjetjet 'kullote' dhe 'kllape' (sikur k-ja dhe ll-ja te me kishin bere gje) por edhe ato me vijne embelsisht brenda poezise.

Sinqerisht, si ka folur ky per trupin e dashur qe e mesyn vdekja prej tokes, gjelberimit syve shumefaqesh dhe gezofit te insekteve, duke qene gjithe kohes bukuri dhe prani qe vetem sa shtohet, shumefishohet, perhere e buzeqeshur a buzagaz, vdekje qe jeton ne gjeste, ashtu folshin edhe per ne kur te vdesim.

Duhet gjetur dicka per te thene edhe per te ftohmen, te ftohtit, qe nga gjakosja e tij ne buzet e saj tek uji i ftohte, nderkohe qe gjithe kohes tenton zjarri (i ngrysur), kujtohet Feniksi, neperfutet drita (qe perkeqesohet). Them duhet gjetur dicka sepse afermendesh keshtu e perfytyrojme vdekjen por e afermendta asnjehere nuk na kenaq.

Perse ajo gazmon te jete e vdekur, perse me mire ne mal ky fshat ku te vdesesh si dredhke (dredhka nje gjetje fantastike, fantastike, per jeten e njeriut)? Nuk e di.

 

 Fun Noli - 9 Qershor 2013 - 15:42 

Nuk me ngelet qejfi mua per te vdekur, le te vdesi ai/ajo qe ka qejf te vdes vetem.

Ti ke lindur për të qenë lexuese organike, e posaçme, e dedikuar e Yves Bonnefoy-it (i cili është personazh i fshehtë i këtij numri të peshkut), ti sapo ke shprehur në mënyrën më lakonike dhe elokuente njëherësh gjithë esencën e veprës së tij. Por sidomos ky është çelësi për të kuptuar personazhin evaziv dhe ambivalent të duvës, që unë sa herë përmend ndonjë krah a gojë e përfytyroj të veshur me një bluze ngjyrë curry madrasa, erëz e cila nuk ma shkul dot përfytyrimin e pulës tandori që sakaq më vjen ta quaj Duvë dhe ta vendos të pjekur mu aty ku griset poema.

 

O ju te vjershave, me falni per daljen nga tema por s'di ku tjeter me mire: eshte nje poezi, ndoshta paramoderniste, me njerin qe sikur vdes ne vaske, sikur Marati por i pacituar, por e mbaj mend shume turbull dhe nuk e gjej dot, aman kush ben derman.

Mua me kujton kete

Duve flet

I

Nga ndonjëherë, thoje ti, duke bredhur në ag

në shtigjet e errësuara,

Ndava hipnozën e gurit

isha i verbër si ajo.

Tani era ka ardhur, prej të cilës komeditë e mia

janë sqaruar përgjatë aktit të vdekjes.

 

E dëshiroja verën

Një verë të furishme për të më tharë lotët

Tani ka ardhur ky i ftohtë që më ënjt gjymtyrët

dhe që më zgjoi, dhe vuajta.

 

II

O stinë fatale,

O tokë më e zhveshur se një teh kame!

dëshiroja verën

Kush e theu këtë hekur mbi gjakun e vjetër?

 

Me vërte, isha e lumtur,

në atë pikë të vdekjes.

Sytë e humbur, duart e mia duke iu hapur ndotjes

së një shiu të përjetshëm.

 

Ulërija, iu përballa erës me fytyrë

Përse të urresh, përse të qash, isha e gjallë

Vera e thellë, dita, më siguronte.

 

III

 

U shoftë fjala

Mbi këtë faqe të qënies nga ku paraqitemi

Mbi këtë shkretëtirë që përshkon

e vetmja erë e fundësisë.

 

dhe ai që digjej duke qëndruar në këmbë

si një vresht,

dhe këngëtari ekstrem që nget prej kreshtës

duke përshkënditur

lëndën e gjerë të papërshkrueshme

 

U shoftë fjala

Në këtë dhomë të ulët ku ti më qasesh

Dhe pranëhiri i të qarës u shoftë

mbi fjalët tona ende të prushëta.

 

Dhe i ftohtë i vdekjes sime u ngrittë

E pastë kuptim.

 

PS: poezi shumë e vështirë për t'u përkthyer, shpresoj shokët të tregohen të mëshirshëm. - U.F. dora vetë.

 

 

Ndonjehere, thoje, vagabonde ne agim

rrugeve te nxira,

Isha edhe une aty ne hipnozen e gurit

E verber si ai

Pra erdhi kjo ere, neper te komedite e mia

U ndricuan ne aktin e vdekjes.

-mes 'pra' dhe 'ja' jam e dyzuar, ose 'dhe ja'

Emri i vërtetë

Do e quaj ‘shkretëtirë’ këtë kështjelle që ishe ti

‘Natë’ këtë zë, ‘mungesë’ fytyrën tënde

Dhe kur ti të rrëzohesh në tokën shterpë

Do e quaj ‘asgjësi’ shkrepëtimën që të soll

 

Vdekja është një vis që ti e doje. U avitem

përjetësisht shtigjeve të tua të zymta.

E shkatërroj dëshirën tënde, formën dhe kujtesën

Jam armiku yt që s’ka kurrfarë mëshirë *)

 

Do të të quaj luftë dhe me ty do të marr

gjithë liritë që më jep lufta dhe do të mbaj,

(me në duart e mia fytyrën tënde të errët), përshkuar

tejpërtej zemrën time, këtë vëndth që ndriçon shtrëngatën.

-----

 

*)

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).