Sy i errët në shtator

Gurkësula kohë. E më harlisur derdhen

kaçurrelat e dhimbjes përqark fytyrës së tokës,

mollës së dehur, t‘nxirë n‘kaf‘ prej hukamës

së një të thëne mëkatare: bukur e tëhuaj ndaj lojës,

me ç'merren ato në pasqyrimin 

e mefshtë të së ardhmes së tyre.

 

Për t‘dytën herë lulëzon gështjenja:

një shenjë e shpresës së përndezur

shkretë për rikthimin

e afërt të Orionit: afshi i dëlirë

yll i miqve të verbër të qiellit e thërret

që të vijë prapë.

 

I pambuluar ndanë portave t‘ëndrrës

gërnjon një sy veçan.

Çka ndodh përditë,

i mjafton që të dijë:

në dritaren lindore

i shfaqet gjatë natës atij e hajthme

trajta endacake e ndjenjës.

 

N‘lagsht të syrit të saj e zhyt ti shpatën.

 

përktheu: a priori

 

 

 

Dunkles Aug im September

Steinhaube Zeit. Und üppiger quellen

die Locken des Schmerzes ums Antlitz der Erde,

den trunkenen Apfel, gebräunt von dem Hauch

eines sündigen Spruches: schön und abhold dem Spiel,

das sie treiben im argen

Widerschein ihrer Zukunft.

 

Zum zweitenmal blüht die Kastanie:

ein Zeichen der ärmlich entbrannten

Hoffnung auf Orions

baldige Rückkunft: der blinden

Freunde des Himmels sternklare Inbrunst

ruft ihn herauf.

 

Unverhüllt an den Toren des Traumes

streitet ein einsames Aug.

Was täglich geschieht,

genügt ihm zu wissen:

am östlichen Fenster

erscheint ihm zur Nachtzeit die schmale

Wandergestalt des Gefühls.

 

Ins Naß ihres Auges tauchst du das Schwert.

 

 

15 Komente

Faleminderit per perkthimin! Kjo ka qene nje nga vjershat qe ia kam kuptuar me pak Celanit. Mundem vetem te imagjinoj qe pershkruan nje lloj epifanie te stines. Kam nje ide qe ajo shpata ne fund, bashkeshoqeron permendjen e Orionit, duke qene se qe nga kohet antike njihet nje Shpate e Orionit (bashkesi yjesh), por eshte thjesht persiatje.

 

Me perkthimin kam nje problem, pak a shume te rendesishem:

"tokës së bukur që s‘e do lojën,

me çka merren ata n‘pasqyrimin 

e mefshtë të së ardhmes së tyre."

 

Sic e kemi folur here tjeter, une i referohem gjithnje perkthimit te Celanit ne italisht (Arnoldo Mondadori, 1998), gjuhe ne te cilen ato vargje vijne keshtu:

"belli e alieni dal gioco

che essi conducono nel maligno

riflesso del loro futuro."

 

Ne variantin italian, sipas interpretimit gjuhesor e (kon)tekstual, vargjet lidhen me kacurrelat e dhimbjes (i riccioli del dolore) qe beftin qe nga poshte kesules se gurte te kohes.

A i referohet "schön und abhold dem Spiel" tokës a kaçurrelave, kjo është e paqartë, pasi vlen kontekstualisht për të dyja. Edhe ne u menduam gjatë (patëm edhe versionin italisht parasysh), pyetëm disa vetë e pastaj vendosëm t'ia atribuojmë tokës , por nuk jemi ende të sigurtë e ndoshta e korrigjojmë sërish.

Sidoqoftë, një argument që bëhet fjalë për tokën është se, teksti më poshtë vazhdon: 

das sie treiben im argen

Widerschein ihrer Zukunft.

ato (sie) - me ato ndoshta nënkuptohen sërish kaçurrelat, por edhe dikush tjetër. Por nëse bëhet fjalë për kaçurrelat këtu, atëherë nuk mund të bëhej fjalë më sipër për ato që s'e duan lojën.

 

Ndërsa tek Orioni bëhet fjalë, na e do mendja, për konstelacionin e Gjuetarit, që herë paraqitet me shpatë e herë me çomangë e që luan një rol të veçantë në mitologjitë e vjetra, si vendi ku banojnë e prej nga do të kthehen një ditë perënditë.

 

 

Gjetëm, na duket, një zgjidhje që i afrohet më shumë origjinalit, po të kishit mirësinë t'i hidhnit edhe një sy.

së një të thëne mëkatare: bukur e tëhuaj ndaj lojës,

që ushtrojnë ato në pasqyrimin 

e mefshtë të së ardhmes së tyre.

Faleminderit per perpjekjen dhe sqarimin. Ne vend te "ushtrojne", a ka vend per "prijne", dhe pas nje kontrolli fjale per fjale ne gjermanisht (sepse fundja s'kam rruge tjeter), "argen" i bie "e mefshte"?

"treiben" nuk ka se si të jetë prijnë, pasi në kuptimin që përdoret është: me bë, me u marrë me diçka, në këtë rast me lojën.

ndërsa "arg" do të thotë, sipas fjalorit: 1. tinzar, fsheharak - 2. i lig, i keq - 3. i rrezikshëm - 4. i mundimshëm, i vështirë - 5. mëndjelehtë

ndërsa në kontekst mendojmë se përdoret në kuptimin: i fshehtë, i lig, tinzar.

Po kerkoja te gjeja nje sinonim per "ushtrojne", ngaqe ne shqip eshte veshtire te degjosh "ushtrojne nje loje". 

p.s. Sidoqofte per poezine s'kam akoma nje perfytyrim te qarte. Me shpeton, si me thene.

ndoshta ju ndihmon kjo:

Die absolute Metapher. Die Bedeutung der Metapher - vor allem in der hermetischen Lyrik - kann kaum überschätzt werden. Schon Lichtenberg wusste: »Die Metapher ist weit klüger als ihr Verfasser.« Ursprünglich ein Mittel der Veranschaulichung und Sinnerhellung, das ein Gegebenes durch Ähnliches verdeutlichte, zwingt sie heute das weit Auseinanderstrebende zusammen, so dass bei ihr oft keine Entsprechung mehr zur Realität festzustellen ist. Von jeder sprachlich-gesellschaftlichen Übereinkunft losgelöst, ist sie zum hilfreichsten Stilmittel für die unbeschränkte kreative Phantasie des modernen Dichters geworden. »Der Mond mäht behutsam und zart das uralte Zittern des Flusses« (García Lorca); »Formel der Früchte: wer nennt sie? Auf tönenden Tischen / der Tage gebreitet, in silbernen Schalen der Nacht!« (Karl Krolow).

Besonders Paul Celan beherrscht die Kunst der absoluten Metapher, wie die folgende erste Strophe seines Gedichts Dunkles Aug im September deutlich macht:

Steinhaube Zeit ... Widerschein ihrer Zukunft.

Das Gedicht beginnt mit der absoluten Metapher »Steinhaube Zeit« und wendet sich dann dem Antlitz der Erde zu. Versuchen wir diese Bildfügung zu deuten, die in Beziehung zur Zeit gesetzt wird, so assoziieren wir die Vorstellung von einem steinernen Helm, also einem kriegerischen Element in unserer Zeit, zugleich aber damit auch das Starre, Schwer-Lastende und Bedrückende dieses Elements, vielleicht steht uns sogar ein Denkmal oder Grabmal vor Augen. Heinz Otto Burger nennt diese mitschwingende Mehrdeutigkeit im modernen Gedicht das evokative Äquivalent, eine Figur, »die in ihrer Suggestiv- oder Evokativkraft der inneren Emotion äquivalent ist«. Evokation, Beschwörung des sich dem sprachlichen Verständnis sonst Entziehenden, gilt als die höchste Leistung der Metapher. Die Mehrdeutigkeit dieser Metaphern übt oft eine fast magische Suggestion aus. Dabei spielen die »so genannten semantischen Obertöne« eine besondere Rolle, jene feinen Nebenbedeutungen (Konnotationen, Bedeutungsanklänge) und Wertakzente, »die jedes Wort begleiten und die durch besondere Wortstellungen und Verbindungen mit anderen Wörtern (Kontext) deutlich werden«. Der in der Nachfolge Mallarmés stehende französische Dichter Paul Valery bekennt sich sogar zu dem Ausspruch: »Meine Verse haben den Sinn, den man ihnen gibt.«

Po, faleminderit. Ne fakt, nuk po i gjeja anen shpates dhe syrit, mirepo e rilexova gjithe "Lulekuqe dhe kujtese" sot ne mengjes dhe diku tek Corona gjeta nje shkendije smiley.

Nuk jemi as ne të lumtur me "ushtrojnë". Ndoshta e bëjmë prapë "merren".

Ja, e lamë sërish: "me ç'merren ato"

Sidoqoftë, "prijnë" një lojë është po aq, në mos edhe më, e vështirë në shqip.

po nisemi të përkthejmë veç pasazhin që ka të bëjë me poezinë në fjalë:

...Poezia nis me metaforën absolute "Steinhaube Zeit" (Gurkësula kohë) e i drejtohet më pas fytyrës (shëmbëlltyrës, pamjes) së tokës. Nëse përpiqemi të shpjegojmë futjen e këtij imazhi, që vendoset në lidhje me kohën, kështu asociojmë përfytyrimin e një helmete të gurtë, pra një elementi luftarak të kohës sonë, e ndërkohë me të edhe rëndesën, ngurtësinë, forcën shtypëse të këtij elementi, që e kemi ndoshta parasysh si monument, apo gur varri...

Mirazh, i japim vetes  lirine te  mendojme qe  shqipja  juaj ne perkthime te Celan apo Trakl ngec  dhe nuk ka  rrjedhshmerine  impresionuese te  shqipes se poezive  te tua. Dhe kjo,  sipas nesh,  per faj te varferise  tekstuale  dhe hermetizmit  te  tyre ne origjinal dhe aspak pamundesise  suaj per  te na dhene perkthime cilesore.  Themi se  poezia  juaj, pavaresisht  gjuhes  se vogel e te parendesishme ne te cilen  shkruhet,  eshte  i niveleve  me te larta artistike  se  sa  i autoreve  te lartpermendur, per  pasoje  do t'ju sugjeronim te merreni  me perkthimin e poezive  tuaja  ne ndonjeren nga  gjuhet e medha, frengjisht, gjermanisht  apo  anglisht.  Hans-Joachim Lanksch-i  nuk e dime se me cfare merret keto kohe.

Faleminderit për konsideratën t.i.e. , por nuk mendojmë aspak se autorët e lartpërmendur vuajnë nga varfëria tekstuale. Është veçse pafuqia e përkthimit (përkthyesit) që nuk arrin të sjellë një me një nuancat e tyre.

Sa për përkthimin e gjërave tona në gjuhë të tjera  (gjerm. mund të përkthenim vetë, ndërsa në të tjerat na duhet ndihmë) shtrohet pyetja: pse? Pamvarësisht vlerësimit tuaj, më shumë se të lartë, (flm. edhe njëherë), mendojmë se ai qëndron i veçuar në botën e letrave shqip, ndaj dhe duhet parë me dyshim, duke qenë se faktet (asnjë shkrim nuk është bërë për librat tanë, asnjë kritikë nga profesionistët) flasin një gjuhë tjetër.

Së fundi, mendojmë se përkthimet, nëse paskësh ardhur puna derimë aty, duhet t'i bëjnë të tjerët e jo autori, ndonëse dimë raste (Brodski p.sh.) që kjo ka ndodhur.

Dhe perkthimet prej Brodskit te Brodskit jane cope cope.

O mirazh, se e kam hasur shume here edhe ketu tek peshku:

Ti e shkruan pamvaresisht. Jam gabim une qe kam kujtuar per dekada te tera se eshte pa ?

rrofsh

Fjalori e ka "pavarësi", por mua më pëlqen ta shkuaj me "m", varësia dhe mvarësia nuk është e njëjta gjë. Dikur shkruhej kështu, e ishte, për mendimin tim modest, më mirë se "pavarësi".

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).