Vijim

Pak fjalë për “Directorium ad Passagium Faciendum”

Besoj se është shumë e rëndësishme për njohuritë e çdo shqipfolësi, që të ketë dijeni për këtë dokument me vlera të mëdha. Dokumenti ndodhet në regjistrat e kancelarisë të Arkivit Shtetëror të Dubrovnikut. Bëhet fjalë për një traktat që ipeshkvi i Tivarit, Guillemus Adae, i drejton më 15 korrik të vitit 1284 Papës Joan XXII dhe mbretit të Francës, Filipit VI Valua. Është një dokument i vyer, sepse i cilëson në mënyrë të qartë tokat, që më pas u quajtën Albana Veneta, si shqiptare. Pasi shkruan se “Albanët janë një popull i madh…me bindje te kisha romane” – vazhdon me të dhëna të pazëvendësueshme, se:

“…aty janë dy kombe: një janë shqiptarët dhe tjetri latinët, të cilët këmbëngulin të gjithë te besimi, riti dhe bindja e kishës romane dhe respektivisht ata kanë edhe kryeipeshkvë, ipeshkëv e abatë, fetarë dhe klerikë sekularë të një statusi dhe të një rangu më të ulët. Latinët kanë gjashtë qytete me ipeshkvët e tyre: i pari është Tivari, kryeipeshkvi; pastaj Kotorri, Ulqini, Shasi, Shkodra dhe Drishti, në të cilët jetojnë vetëm latinë; popullsia e tyre, në të vërtetë, janë shqiptarët në të gjitha dioqezat jashtë mureve. Katër qytete janë shqiptare: Polati Major (Pulti i Madh), Polatum Minor (Pulti i Vogël), Sapa, dhe Albania (Kruja), të cilët bashkë me qytetet latine të lartpërmendura janë nën kryeipeshkvinë e Tivarit dhe juridikisht nën metropolinë e kishës së tij…Pushteti i latinëve kufizohet pra vetëm me rrethin e qyteteve te tyre. Jashtë qyteteve të tyre, ata kanë prona vreshtash dhe fushash, megjithatë kanë kështjella dhe shtëpi fshati. Por, shqiptarët, meqë janë kombi më i madh, mund të zotërojnë në fusha lufte më shumë se 15000 kalorës, për çdo aktivitet lufte, janë luftëtarë trima e të shkathët sipas dokeve dhe zakoneve të atdheut të tyre”. Sa më sipër është përpos se një fragment i shkëputur në shërbim të temës.

Traktatit i janë bërë më pas kopje, për rëndësinë që paraqiste. Dorëshkrime të “Directorium Ad Passagium Faciendum” kanë mbetur katër. Një i shek. XIV gjendet në Bibliotekën Perandorake të Vjenës; një tjetër i gjysmës së parë të shek. XV gjendet në Bibliotekën Publike të Bazelit; një tjetër i gjysmës së parë të shek. XV ruhet në Bibliotekën Mbretërore të Brukselit; i katërti dorëshkrim ruhet në Eskorialin e Spanjës.

Albania Veneta, zanafilla e shndërrimit të dialekteve në gjuhë shqipe

 Gjuhës shqipe, e cilësuar nga kronistët e mesjetës si një gjuhë e pakapshme, “tipar dallues i këtij kombi, elementi përbërës i identitetit të tyre kombëtar” – shprehet Paolo Petta – të dhënat i vijnë nga shek. XIII. Në “Directorium Ad Passagium Faciendum”, Guillelmus Adae, ipeshkvi i Tivarit, sjell dëshminë që mbetet deri më sot, më e vjetra. “…megjithëse shqiptarët kanë një gjuhë krejt tjetër dhe të ndryshme nga latinët, kanë shkronjat latine në përdorim dhe në të gjithë librat e tyre”.

Një rol me rëndësi themelore ka luajtur Kongregacioni roman i De Propaganda Fide, institucion fetar katolik, i cili i kushtoi vëmendje përgatitjes së misionarëve nga “Albania Veneta”. Për këtë qëllim u ngrit e funksionoi në Loreto, Collegium Illyricum, nga ku dolën Gjon Buzuku, Pjetër Budi, Frang Bardhi, Pjetër Bogdani, Gjon Kazazi, Lekë Matrënga, etj. Ishin pikërisht këta që e shndërruan shqipen nga dialekt në gjuhë të vërtetë letrare.

Kolegji, për 20 vjet me radhë, me misionarët e tij, mori në dorë drejtimin e shkollimin kristian për të rinjtë e Ilirisë, që shtrihej nga Sllovenia, në Kroaci, në Bosnjë e deri në Shqipëri. Kolegji që funksionoi për më se 300 vjet, u mbyll përfundimisht në vitin 1860, kohë kur mecenatë të katolikëve shqiptarë ishte jo më Italia, por Austria.

Prerja e monedhave dhe emetimi “DALMAT ET ALBANIA”

Në Shqipërinë e Veriut, nën tutelën venedikase filloi të kultivohej një kulturë qytetare, arbërore e katolike, e re, që kish kontrollin politik e ekonomik të Republikës së Shën Markut”. Pas kapërcimit të kohëve të trazuara, Venediku mëshiroi modelin qytetar të financave europiane në prerjen e qarkullimin e monedhave. Shekulli XV në Albania Veneta i përfshin pothuaj shumicën e qyteteve të këtij zotërimi venedikas, me monedhat lokale në metal bronz ose bakër. Shkodra, që kishte punishtet e veta të prerjes së monedhave, kishte monedhën e saj në qarkullim që nga periudha e Gjergj II Balsha, por nga viti 1423, aty u pre dhe u qarkullua monedha “Grosetto di Scutari”. Sashi, Drishti, Kotorri, gjithashtu kishin monedhat e tyre në qarkullim.

Venediku emetonte 2 milionë copë monedha ari e argjendi në vit dhe kish vënë në qarkullim monedha argjendi e bakri enkas për territoret e Shqipërisë venedikase e atë të Dalmacisë. Është hera e parë dhe rasti më i rrallë që shfaqet në një monedhë emri i një vendi që nuk gëzon pavarësinë. Më pas, Venediku e bëri këtë edhe për ishujt e Qipros dhe Kandias. Monedhat që përmbajnë emrin Albania, janë prerje të Republikës së Venedikut, të përdorura nga viti 1410 në shekullin XV, deri në vitin 1797 të shek. XVIII. Për më se 380 vjet, këto monedha u prenë me dekrete të dogjëve. Njihen tre versione legjendash me shkrim latin: DALMA*ET*ALBAN; DALM*ET*ALB dhe DALMAT*ET*ALBANIA. Ana tjetër shënon SAN.MARC.VEN., me pamjen e luanit të Shën Markut të Venedikut. Monedhat e bakrit kanë vlerën 1 dhe 2 soldi, me diametër që luhatet nga 27 deri 29 mm, me peshë 5.4 gramë deri 7.2 gramë. Monedhat e argjendit, 700/1000, janë tre emetime: liretta, diametër 24 mm, peshë 13,3 gramë; liretta da quatro, me diametër 19 mm dhe peshë 5.21 gramë; liretta da otto, me diametër 15 mm dhe peshë 2.31 gramë. Në emetimin Dalmatia dhe Albania, kemi të bëjmë me monedha veneciane që përdoreshin në qytetet dalmate: Shebenik, Zara, Trau, Spalato dhe Lesina, si dhe në qytetet e “Albania veneta”: Kotorr, Shkodër, Tivar, Ulqin dhe Lezhë. Me kohë, përdorimi i tyre u shtri edhe në Durrës e Korfuz.

Në katalogët numizmatikë, autoriteti i emetimit jepet në formën “Anonime per il Levante”. Vlera e saj, për koleksionistët shqiptarë, qëndron në legjendën që ajo mbart, katër shekuj para pavarësisë së Shqipërisë dhe para emetimit të parë të Bankës Kombëtare, ku shfaqet dhe përdoret në monedhë gjerësisht emri Albania.

Fundi i Shqipërisë venedikase, shpërbërja

Vjen me fundin pothuaj njëherësh të dy republikave që mbajnë emrat e shenjtorëve mbrojtës të tyre, atë të Shën Markut e Shën Vlashit. Një anije e ushtrisë franceze me emrin që tani tingëllon tallës, “Çlirimtari i Italisë”, më 9 prill të vitit 1797 u orvat të hynte me forcë në Lido, ishulli prej ku hyhej në Venecia. Atje u kap dhe u mbajt. Ky ishte fundi i lirisë së Venedikut. Më 18 prill, Bonaparti nënshkroi marrëveshjen e Lobenit, pa dijeninë e republikës. Në krye të marrëveshjes përcaktohej se ishujt e Jonit dhe zotërimet e Shqipërisë e të Shqipërisë Venedike, ku përfshihej dhe një pjesë nga Kotorri, i jepeshin Francës. Një pjesë e Grykës së Kotorrit i jepej Austro-Hungarisë. Më 12 maj, Senati firmosi fundin e agonisë së vet. Gjithçka kish ndodhur, u sanksionua me paqen e Kampoformios më 17 tetor 1797. Së bashku me rrezëllimin e saj, ra për të mos u përmendur më edhe “Albania Veneta”.

Republika e Raguzës ra më 23 maj 1806, kur trupat franceze hynë dhe Lauristoni, komandanti i trupave franceze, bëri deklaratën: “Deklaroj këtu se qëllimi i Madhërisë së tij Perandorake është që ta njohë pavarësinë e këtij shteti, sapo rusët të jenë larguar nga Shqipëria ish-venedikase… dhe skuadrilja ruse të ketë lëshuar brigjet e Dalmacisë”. Më 30 janar 1808, Republika e Raguzës nuk ekzistonte më.

Me rënie-ngritjet e Napoleon Bonapartit, janë të lidhura për pak vite dhe fatet e Shqipërisë Venedike. Rusët kishin marrë Grykat e Kotorrit në mars 1805, sepse austriakët nuk kishin mundur t’i mbanin; u përzunë andej nga francezët më 1806, të cilët e futën Shqipërinë venedikase në organizimin e ri politik, “Territoret Ilire”, ku përfshihej gjithë bregu Dalmat dhe iu rikthyen Austrisë në korrik 1817. Njëqind vjet më vonë, pas shpërbërjes së Austro-Hungarisë, këto toka i trashëgoi Kroacia, duke zhdukur përfundimisht “latinët” nga Adriatiku Lindor. Shqipërinë venedikase kish kohë që Kongresi i Berlinit ia kish dhuruar Malit të Zi.

Si u rrit dhe zgjerua Mali i Zi me tokat shqiptare, me ndihmën e Rusisë?

 Sa herë Turqia ndeshej me Rusinë dhe humbte luftën, rrjedhojat ishin falja e tokave shqiptare për Malin e Zi dhe Serbinë. Në fillim të shek. XIX, Mali i Zi numëronte 100 mijë banorë, ndarë në 36 fise malësorësh, të vendosur në 24 fshatra. Kjo krahinë e popullatë e vogël, që mbahej ngrohtë e mbrohej nën sqetullat e Rusisë, nuk kish as dalje e as vendbanim në bregdet e breg liqeni. Siguroi breg në liqenin e Shkodrës në vitin 1832, kur pushtoi Zhabjakun dhe pas 80 vjetësh kishte në zotërim dy të tretat e bregut të këtij liqeni. Daljen në det e siguroi vetëm në vitin 1885.

Historiani Zhan Klod Faverial, që ka studiuar provincën nga koha e Dukatit të Zetës, pasi thekson shtrirjen deri matanë Kotorrit në perëndim dhe tej Prizrenit në lindje, na thotë se “…është e tepërt të shtojmë se popullsia e saj ishte parake iliro-shqiptare…ajo dallohej jo pak nga tjetra (sllavët) deri në masakrën e vitit 1702”. Tërë historianët europianë me autoritet e dinë çfarë ka ndodhur. “Ka të ngjarë – thotë historiani Paolo Petta në veprën ‘Despotë të Epirit e princër të Maqedonisë’, që malazezët të shqetësohen, për ndonjë pretendim shqiptar për brezin bregdetar (nga Tivari e poshtë) që dikur quhej “Albania Veneta”.

Dukla, Dioklea, Zeta s’janë gjë tjetër përpos se emrat që ka mbajtur kohë pas kohe krahina që sot është shteti i Malit të Zi. Kronikat e vjetra serbe që përshkruajnë ekspansionin në Diokle e Raguzë, thonë se gjetën atje Arbanasi, Arbanenses. Nga kjo kohë, shekulli XIII, njihen popullatat dhe fetë e ndryshme që mbanin romanët, sllavët dhe arbanasit. Kronikat na sjellin emrat e krahinës me përbërjen e bashkësive të qëndrueshme arbanase të Dioklesë, Zetës, si fiset e Gjurashëve, Kuçit, Piprët, Markajt, Pastrovët, të gjithë këta sot malazezë me gjuhë, kulturë e fe, por me gjak arbanas.

Autori i “Historia botërore dhe qytetërimi”, historiani Karl Grimberg, në përfundim të përshkrimit të luftës ruso-turke, shkruan se “… më 3 mars 1878, ata diktuan paqen e Shën Stefanit…Serbia dhe Mali i Zi u zmadhuan me sipërfaqe të konsiderueshme shqiptare dhe u çliruan tërësisht nga tutela turke…Ishte një triumf për pansllavizmin. Rusët siguruan hegjemoninë e tyre në këtë pjesë të Europës…Vendimet e Berlinit përmbanin klauzola fatale për paqen e ardhshme të Europës. U përgatit 1914-a”. Mali i Zi u zgjerua në periudhën 1878-1885, me Tivarin, Ulqinin, Shpuzën, Podgoricën, të gjitha këto, treva të banuara nga shqipfolës. Të tjera toka shqiptare, Tuzi, Gucia e Plava, u përfituan nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër.

Nga ngjashmëria është pararendësja e asaj që do ndodhte me Çamërinë. Edhe në Shqipërinë Venedikase, pas pushtimit prej sllavëve, si dhe në Çamëri, u ushtrua gjenocid, u praktikua shfarosja e popullsisë, ndalim i ushtrimit të gjuhës amtare dhe politika raciale e asimilimit pa kufi, deri në zhdukje të çdo gjëje shqiptare. E gjithë kjo nuk është më e largët se 100 vjet.

Demografia e Arbërisë venedikase, e passhpinës bregdetare të saj dhe braktisja e asimilimi i shqiptarëve

“Çështja e lëvizjes së racave – shkruan Mit’hat Frashëri tek ‘Shqiptarë dhe Sllavë’ – në bregun lindor të Adriatikut, ka qenë gjithmonë larg studimeve të paanshme”. Në mesjetë nuk kanë ekzistuar vija të qarta ndarëse gjeografike dhe shoqërore. Nga kronikat e mbërritura vërehet përzierja e grupeve dhe popullatave me gjuhë të ndryshme. Mes tyre, latinët dhe grekët kishin përparësinë e gjuhës së shkruar, e cila shqiptarëve u mungoi deri vonë.

Që lexuesi të bindet për paanshmërinë e argumentit mbi demografinë dhe etnografinë, referencat po i sjell përpos se nga autoritete të dijes e historisë europiane:

  • Udhëtari Ami Boue, shkruan: “…shqiptarët shtrihen pothuajse të vetëm në vendet e burimeve të Lepenacit, rrethinat e Cernoleva-Riekës…Nga ana tjetër ata përzihen me boshnjakët në malet mes Shqipërisë dhe Bosnjës…Ata (shqiptarët) shtrihen deri në pllajat në perëndim dhe në jugperëndim të Novi-Pazarit, në distriktin e Zetës, gjatë Moraçës, ku takohen me malazezët.
  • George Von Hahn shkruan te vepra “Nga Beogradi në Selanik”: Shqiptarët shtrihen në të gjithë krahinën që përfshihet në mes të lumit Moravë, lum i Malit të Zi që rrjedh në liqenin e Shkodrës, që do të thotë, që nga skaji lindor i liqenit të Shkodrës deri në Nish. Më tej, Hahn pohon se “Është rrjedha e Moravës ajo që ndan krahinën shqiptare nga ajo e sllavëve”.
  • Mariano Bolizza: Në fakt, kufijtë etnografikë të shqiptarëve duhet të përfshijnë të gjithë krahinën e njohur me emrin Zeta.
  • Dijetari Franz Miklosich: Fjala Zeta ka shumë mundësi të jetë me origjinë shqiptare, ngaqë shqiptarët fillimisht kanë qenë shumë më tepër të shtrirë në veri sesa sot.
  • Xhuzepe Gelshiç, në veprën “La Zedda e la dinastia Balsidi, Split 1889”: Është më afër së vërtetës emri Zeta, me të cilin sipas profesor Hopf-it, që pëlqen ta emërtojë këtë vend me origjinë shqiptare dhe që e pranuan të gjithë ata që me Hahn-in panë te shqiptarët pasardhësit e vërtetë të ilirëve të vjetër, të cilët ndodheshin më në veri të vendeve ku janë pasardhësit e tyre të sotëm”.

Në Luftën e Parë Botërore, Austro-Hungaria, pasi kish pushtuar më 1915 territorin e Malit të Zi, bëri një regjistrim të popullatës, nga ku rezultoi se Ulqini ishte tërësisht i banuar nga shqiptarë, Tuzi me 7467 banorë, 100 për qind shqiptarë dhe Gucia, nga 11117 banorë, 10305 banorë ishin shqiptarë dhe 812 banorë ishin sllavë, pra 93.9 për qind shqiptarë.

Nga “Libri Blu”, korrespondencë diplomatike angleze, për përmbajtjen e këtij shkrimi janë shkëputur në kontekstin e nënkapitullit përmbajtje të letrave të shtetarit britanik, George Joachim Goschen, njohës i shkëlqyer i çështjeve lindore dhe asaj shqiptare, për sekretarin e Shtetit të Perandorisë Britanike, Earl Granville më 1880: “…Situata është komplikuar nga mënyra se si fati i një pjese të banorëve të territoreve shqiptare, që janë në procesin e lëshimit të tokave në territorin e Malit të Zi…Shqiptarët, duke qenë të lashtë dhe të veçantë si racë, sa edhe të tjerët që i rrethojnë, kanë parë se si kombe të këtyre racave fqinje janë marrë nën mbrojtjen e fuqive të ndryshme europiane dhe të favorizohen në aspiratat e tyre…Ata kanë vërejtur se sllavët e Malit të Zi janë mbrojtur nga perandoria e sllavëve të veriut (Rusia) me një entuziazëm të vendosur. Territori i banuar nga shqiptarët i jepet në veri malazezëve, për të kënaqur Malin e Zi, kanakarin e Rusisë. Unë besoj në mënyrë ultimative se Shqipëria mund të bashkohet në një vilajet të madh…”, më 26 korrik 1880, Therapia, për Earl Granville.

Më 6 shtator 1913, fiset e Malësisë së Mbishkodrës, pas vendimeve të Konferencës së Londrës, shënojnë të fundit lëvizje politike, protestën kundër aneksimit të Hotit dhe Grudës nga Mali i Zi dhe shpallën bashkimin me Qeverinë e Vlorës. E gjithë kjo rezultoi e kotë. Këto toka, jo vetëm u aneksuan, por dhe u asimiluan. Një shumicë e ish-banorëve të malësisë me besim katolik e braktisën vendin e tyre dhe shumica sot ndodhet në SHBA. Pjesa që ngeli në Plavë e Guci, u asimiluan dhe e ndiejnë veten si myslimanët boshnjakë. Atje nuk dëgjohet të flitet më shqip.

***

Nga gjysma e dytë e shek. XX u shkruan e nënshkruan ligje, Karta e Konventa Europiane dhe Botërore, aq sa shihet shkoqur se e bën të pamundur çdo pandehmë të tipit “peticion” të iniciuar nga veprimtarë politike të tashme, nën emërtimin “Shqipëria Natyrale”, e ta paraqesë atë si vullnet të një milion shqiptarëve në të gjitha trojet ku jetojnë?!!! Madje, jo pandehmë, por duhet quajtur aventurë, sepse bie në kundërshtim me vetë kartat që ka firmosur dhe aderuar Shqipëria. Sa kohë nuk ishim të zotët t’i mbronim kur ishte koha, tani, tërë këto belbëzime, janë thjesht kokëçarje, që sjellin, si rrjedhojë, përpos se keqësim të marrëdhënieve me fqinjët.

 

Ilustrimet:

Foto 1: Hartë e bregut adriatikas të Shqipërisë Venedikase, fragment. Autori, Vincenzo Maria Coronelli, botuar në Venezia, më 1688

Foto 2: Monedhë bakri DALMA ET ALBAN, faqja pasme

Foto 3: Monedhë bakri DALMA ET, ALBAN II lireta, faqja para

Foto 4: Harta me zotërimet në bregun lindor të Adriatikut, në vitet 1410-1420. Burimi Kristo Frashëri, "Skënderbeu - Jeta dhe Vepra"

Foto 5: Mbulesë e fjalorit latinisht-shqip e fillim shek.XVII, ku emrat Albani dhe Epir, njësohen në Arbëni

53 Komente

e mrekullueshme! nuk di si me ka shpetuar pjesa para kesaj.

alidemso, flm bro!

dhe natyrisht, falemnderit, zoti Peci!!!

Mua me vjjen keq qe shume nga peshkistet qe kane dhe nje barre mend, nuk kane bere ndonje koment per te pasuruar prurjen, por meren me tercci e verci, pa ndonje efekt pozitiv... keto jane studime serioze nga njerez pasionannte te cilet edhe gjerat e thjeshta i marrin me seriozitet....

Por çti besh, se ka edhe te tille trapa te cilet e mbajne veten per gjithologe dhe i dine te gjitha, por ne te vertete nuk dine gje fare.... por jane si magazine pa iventar.....

Une e solla kete prurje per te rifreskuar kkujtesen per ata qe e dine, per tu plotesuar dijet atyre qe dine diçka, dhe per te mesuar ata qe nuk kane pasur njohuri per kete periudhe dhe per kete çeshtje. 

s'duhet me qene kaq i ashper me robt mennoj une.

noshta per shume rob ketu -qejfli historie kto jane gjona jo te reja si histori.

plus, qe ka rob, si pune ime qe duke pas shume rezerva per shkrimin, po duke pa pasionin e shkrusit dhe bonsensin e tij ndaj popllit te vet, e lejne pa komentu, mo mire se t'bojne komente negative.

Mroklle, per shume rob ketu, sipas menijes time keto gjona jan te reja. e kom me teper me ata qe u keputen dhe ran telef pas nacionalizmes, e pas atij flok xhelit, se menun qe erdhi koha per içik Shqipni te modhe, por harrun se kur nuk i njef rronjet e tuja nuk ke te ardhme. Greqia qe per ne osht shum e 10me, te gjithe ket afinitet prej botes e ka vetem e vetem nga historia, pasi ata diten me i vu per fije perendimoret me e bilbilu historine e saj, e si rrjedhoje kjo palo Greqi, qe per babe ka shqiptaret, osht ma ee njoftme se ne... kurse ne shesim pordhe me Nik Xhelin dhe nuk bojme gjo per historine tone, dhe nji person qe perpiqet per te bo diçka ne i qisim llapen dhe ja10sim punen qe ka bo me mund dhe me djerse, e nuk jena ne gjendje qe ti kundervihemi po me nje pine te tille dhe me argumenta ose t'ja hudhhim poshte ose t'ja fuqizojme argumentin.

Pranej edhe kom qen i ashper mrroklle, po mos ma merr per keq si ti edhe shume te tjere.....

kjo palo Greqi, qe per babe ka shqiptaret, osht ma ee njoftme se ne...

osht sepse jane me te zotet se ne shoqerisht greket e sotem. ata te lashtet vijne si mjet. por jane keta te sotmit qe kane dit me kapitalizu mbi ta. edhe u lumte menderja!

ke nigju njeri ti nga greqerit e sotem te thote se Platoni ka qene kshu e ashtu? apo sokrati? une jo, per vete. tjeter: ke nigju grek ti te kete manine e vetperqeshjes si ne? po manine e majmunezimit ndaj perendimit? mor po emrat, ke nigju ti grek qe te quhet nji brez Sulo, pastaj Genci dhe Agimi dhe pastaj amarildo e Garinxha? une jo.

kur te jemi sa gjysma e grekve si shoqeri, duhet ta shpallim feste kombetare. kjo vlen edhe per serbt!

jam plotesisht me ty i nderuar, ndaj i meshoj edhe une ketyre shkrimeve me pak me shume nerv se atyre politike.... Pik se pari duhet te kemi respekt per veten (gje e cila ne na mungon me shumice) e pastaj te merrremi me te tjeret. Fqinjet tane kete kane bere se pari, kane respektuar vetveten, duke filluar nga te paret e tyre, historine dhe kulturen e tyre e pastaj kan fillu me hudh vickla kunder nesh.... ja kjo eshte e tera...... Dhe keto shkrime kete duan te revokojne, cilet kemi qene, sa peshe kemi patur dhe si na kane vleresuarr, e mbi keto te fillojme vetvleresimin tone, dhe te fitojme ne radhe te pare respektin per vetveten, mbi ate qe ne perfaqsojme....

WHAT??????????????REALLY? Jo qe thone se Platoni ka qene keshtu e ashtu por i kan vene femijeve te tyre emrat platon, sokrat, etj etj. (edhe mbiemra) Ne fakt kete majmuneri hitorike edhe ne e morem pikerisht prej tyre kur vume emrat Genc, Teuta etj. (megjithse asgje te ekqe s'ka). 

Jan keta te sotmit qe kapitalizun mbi historine e Greqise te lashte? Sa gabim. Vetem nje njeri qe nuk e di faaaaaare historine e Greqise mund ta thoshte nje gje te tille. Greket kishin vdekur krejtesisht. I pari qe u dha nje fare ndjenje identitare ishte Ali Pasha. Dhe ringjalljen dhe kapitalizmin mbi greket e lashte e ka bere vetem Europa dhe jo grekerit. E kan bere Francezet, Gjermanet, Anglezet dhe Italianet. 

Vetperqeshja nuk eshte majmuneri, eshte tipar i zhvillimit kulturor. Majmuneria ndaj perendimit tashme po merr fund dhe eshte ne nivele normale. Mbas amerikes te gjith behen (jane bere dikur) majmuner. Kete gje e kan bere dhe Ruset or taj e le me ne.

Emrat? Te krishteret shqiptar i kan ruajtur emrat qe nga lashtesia si rralle popuj. Emrat e rinj filluan ti vinin myslimanet qe hoqen emrat fetar sepse shqiptaret nuk kan lidhje me nje fe te ardhur nga lindja, dhe mire bene. Nuk me duket aspak majmuneri. Ne cdo popull emrat ndryshojne, pepos atyre fetar. Edhe ne amerike, ne pjesen me kulturore te saj, shiko se c'emra ju vendosin femijeve per te qene te vecante. 

Kur te jemi sa gjysma e grekve? Majmuneri vetperqeshjeje kjo?

Sa gjysma e tyre mund te behemi kur te heqim dore nga ato pohimet si ai qe ke cituar prej alidemsit. Ai eshte fillim i mbare... 

“…megjithëse shqiptarët kanë një gjuhë krejt tjetër dhe të ndryshme nga latinët, kanë shkronjat latine në përdorim dhe në të gjithë librat e tyre”.

Nuk merret vesh mire, por duket si tregues per shkrime, apo libra, me te hershem shqip. 

 

 

Shkodra here, Shkodra there.... Na e çate menderen. A thu se ça o Shkodra!!! Kur kryeministri i ardhshem--- artist i lexum, i publikum, e i kulturum--- e vendose te dyten e jo te paren ne liste, asigjo nuk o! Me mire fare jashte listes se sa e dyta. Zero o Shkodra!!!

Shkrim i kënshëm historie. Po të shkuara të harruara.Problemi qëndron tek ruajtja e atyre aseteve kombëtare që sot i zotërojmë; mos i bjerrim e shkatrojmë në emër të "intergritetit e kozmopolizmës"

Rrofsh e përshëndetje alidems!

Flm alidemsi smiley

Ai dokumenti i vitit 1284, shkruar prej ipeshkvit te Tivarit, dukej me shume vlera historike. Me beri vertet kurioz dhe do doja ta lexoja te plote. Nuk e kisha menduar me pare se ne ato kohe kane bashkejetuar ne trojet tona "dy kombe", sic shprehet autori i letres, "shqiptaret dhe latinet". Edhe vete emertimi "latinet" eshte intrigues (ka te drejte ne fakt sepse Italia nuk ekzistonte atehere si e tille). 

E gjitha kjo tregon se sa thelle shkojne lidhjet tona historike me Italine dhe italianet. Ne nje nivel pak me te thjeshte e te perditshem, mua po me ben te ndihem me mire per ate se qellon qe i them ndonje amerikani qe takoj kalimthi ne dyqan apo ne bar se jam italian (kush rri e i shpjegon ku bie Albania, kur shumica dihet qe do thone dicka idiote si "Albania? Do you speak Russian?" apo dicka te tille; i thu "I'm from Italy" dhe e heq qafe kollaj). smiley

Ka te beje me faktin e thjeshte te pushtimit rromak mbi Ilirine e dikurshme. Lufte e cila zgjati rreth 300 vjet, e pas te ciles perfundimisht Iliria u be prone Romake, e si e tille ne ato troje u solllen kolone latine te cilet mbollen kulturen romake, e keshtu me radhe.....

Po, sigurisht, faza romake e historise tone eshte gje e ditur. Ajo qe me beri pershtypje ishte fakti qe "i perndritshmi" ipeshkv percakton pranine e nje "kombi latin" qe jeton bashke me "kombin shqiptar". Une gjithmone kam perfytyruar thjeshte ndonje garnizon ushtaresh venedikas qe benin ligjin ne Shkodren a Durresin e pushtuar asokohe dhe mblidhnin taksat. Kurse te permendesh "komb latin" te pranishem atje do te thote te thuash shume me teper se kaq.

Qartazi, me duhet te lexoj me shume histori te dokumentuar mbi Shqiperine vendikase. Por mendoj se nuk jam i vetmi qe habitem me keto fjale te ipeshkvit, shkruar rreth 700 e ca vjet perpara.

 

osht sepse jane me te zotet se ne shoqerisht greket e sotem.

Si serbet, si greket nuk besoj se jane shoqeri me te ngritura se ne. Kane shtete me te konsoliduara se ne. Por si shtete u konsoliduan me shpejt e me mire se ne vetem sepse ashtu ishin ca interesa neper brigjet e Balltikut e Detit te Veriut. (Madje ketu tek ky artikulli permendet edhe si arriti te "shpikej" Mali i Zi, e madje te ishte agresiv ndaj nje Perandorie te tere Osmane).

Sesa jane  me te emancipuar se ne, Serbia e tregoi qe iu katandis kokoshi nje gjysme thele, nga Jugosllavi ne nje Serbi-minus-Kosove, kurse Greqia tek kjo e sotmja qe e degjeneroi fare si shoqeri. SI tha ai ministri grek "Te gjithe kemi ngrene me parate e Europes".

Per andej "anes Elbes, anes Spree-se", aty po. Kemi c'mesojme.

 

Jane pak me lart, te pakten ne sporte smiley 

Kavir, jane me te kulturuar se ne, dhe kete duhet ta pranojme, ndonese me dhimbje vella me dhimbje...

shembulli me i mire jane sjelljet e tyre sot, sidomos e qytetareve ndaj shtetit dhe e qeverrise se tyre ndaj evropes...shume me ndryshe nga ne, le ti leme menjane "dashurite" e tyre te largeta apo qofte edhe kurverore.... thjesht jane prostituta me klass, e jo si ne qe jena bo si ato baxhellat te gropa e Sejdise qe nuk na afrohet njeri se mos i ngjisin siden.....

Respekte Bajram. I lexova te dyja. Une me thene drejten jan shume amator ne historine e vjeter dhe mesova plot gjera te reja.

Tung.

Nje shkrim, krejt ndryshe prej furise se shkrimeve qe dominojne mediat e shkruara,qe e ben lexuesin per te pare ..."Rrenjet".Shkrime te ketij niveli e bejne gazeten te pritshme per tu lexuar.
Por njekohesisht eshte nje model pune per historianet, per Akademine...

Prurja eshte e mire. E bazuar ne dokumenta. Nuk e di se c'mendim ka Lubonjerat... psh, s'na erdhi ndonjeri me identitet te barazlarguar te na thote se shqiptaret ne 1912-n nuk e dinin se cfar ishin, por i mblodhi babagjyshi i Shmutit dhe u tha

'degjoni ketu, e dini pse u kam mbledhur, u kam mbledhur t'ju them se qe sot e tutje do te quheni shqiptar dhe keshu e ashtu sepse kshu i intereson Austrise, OK? Mos te kemi llafe'

Thirre gje 1oora? smiley Une s'do them asgje qe s'ke thene me pare. 

qe... 

Ne fakt kete majmuneri hitorike edhe ne e morem pikerisht prej tyre kur vume emrat Genc, Teuta etj. (megjithse asgje te ekqe s'ka). 

Shqiptaret e sotem, e kaliten idene e te kaluares se tyre, pikerisht nga greket. Zosimea was the key. Aty mesuan edhe greqishte te vjeter, edhe frengjisht. E pastaj i shpallen lufte halldupit. 

 

Po greket e sotem qe erdhen si sllavet e tjere nga stepat e Rusise dhe tani e quajne veten pasardhes te heleneve antike nga e kaliten identitetin e tyre aman?

nemesis nuk jam kondra smiley

Para na tre muajsh me ca gjermane isha ne Apolloni dhe pasi i pane te gjitha ne fund ndaluam tek fotografite me varre ku sipas ciceronit ishin vetem varre grekesh dhe romakesh , ne fund njeri nga gjermanet pyeti kte robin qe si pushonte goja nje sekonde , Po varre Shqiptaresh pse nuk ka ? ciceroni per nje moment ............, ja ku jane , nderhyra une duke i treguar me gisht nga varrezat e nje fshati aty afer , ffff..ffff....ffff. i fryva gishtit se nuk eshte mire te besh me gisht nga varrezat , thone.

Brad! Para nja dy vjetësh u zbulua në Apolloni një bust i paparë, për mua më i miri që ka Shqipëria në inventarin e saj. Një bust i jashtëzakonshëm, vepra më e përkryer arkitekturore e gjetjeve antike në Shqipëri, më e pacënuara, madje do thosha, edhe se Dea e Butrintit. Ai ishte mahnitës. Thanë se ishte e shek II të erës sonë (?!) E di si ja vunë emrin arkeologë tanë: BUST ANTIK I ATLETIT ROMAK (?!) Me një shok tjetër, para se ajo të futej në humbëtirat e bodrumeve të muzeve për të mos dalë më, nxituam ta shohim të pasnesërmen e gjetjes. Grupi zbulues na lanë ta fotografonim, (medemek gazetarë) dhe pranuan të bisedonin me ne deri sa u drejtova pyetjen: nga i gjetët argumentet për t'i vënë emrin? U larguan...se kishin punë të tjera më të rendësishme. Nuk morëm përgjegje. Pastaj themi, pse serbët thonë se kemi ardhur nga Kaukazi.?

Petro, nuk eshte kollaj te kesh kulturen/mjeshtrite e tua para gjigandeve te tille si ato greke dhe romake. Duhet te jemi sa me realist, se nuk na quhen as ato qe kemi me te vertete, pastaj. Hidh nje sy ne muret e Butrintit...

Dhe nuk ka pse te kihet asnje lloj ndjenje inferioriteti: eshte big big big deal te kesh patur qytete romake apo me kulture greke ne trojet e tua dhe qe te paret e tu te kene jetuar ne to ose te kene dhene e marre me to. Vetem kjo me vete eshte nje gje shume e madhe.

Emi, arkeologët tanë nuk kanë aftësinë të dallojnë artin skulpturor romak nga ai grek, të cilat ishin dy kulturat mbizotëruese mesdhetare në lashtësi. Dallimi mes tyre edhe sot bëhet nga specialistë të mirëfilltë të artit. Për sa kohë Apollonia dihet se u popullua 400 vjet nga kolonë grekë dhe 400 të tjera nga romakë, mbase është më mirë ta lësh bustin me emërtimin inventarizues: BUST ANTIK  ATLETI (ndonëse asnjë e dhënë e bustit nuk fliste për ekzistencën e një atleti, përpos se gjysma e sipërme e bustit është e zhveshur.

Nëse ju e keni fotografuar siq thoni më lart përse nguroni ta hidhni fotografinë tek PPU, teknika ka përparuar sot aq sa mos t'u marë njeri exluzivitetin e sajë gjithmonë nëse nguroni prej këtij fakti. Kur lexova më e mirë se vetë Dea, u intrigova..

smileysmileysmileysmileysmiley

Cimo, keto qe thua ti mund edhe te jene te verteta, por ama eshte edhe nje e vertete tjeter e dyshimte.... a mos valle keto qyteterime e kane zanafillehn tek qyteterimi Ilir...?????' Po te shohesh shume artikakte te gjetura apo  qofte edhe sjkrime te ndryshme te datuara para eres se re, pjesa derrmuese e tyre e gjejne kuptimin vetem tek shqipja e lashte... ka shume fakte per to, por nje gje tjeter eshte qe keto jane fuqi me te medha se ne, por edhe mbeshteten nga fuqi akoma shume here me te medha, per njemije e nje arsye gjoestrategjiiko, ekonommiko politiko apo edhe rastesore... per keto duhet te flase historioggrafia jone, etimologjia jone, e keshtu me radhe, por qe ende cila ende fle gjume, ose ne rastin me te mire eshte ne rolin e atij femijes se urte e te degjueshem, qe vepron si i thone me te medhenjte....

Po cfare qytetrimi Ilir o alidems.

A e kupton qe Herodoti vetem nje here i ze me goje Iliret kur ben nje krahasim te disa zakoneve martesore qe ata kane pasur me babilonasit...dhe as edhe nji llaf me teper? Gjithashtu dhe Tuqiditi dhe Ksenofoni nje here i zene me goje. I vetmi qe shkruan pak me gjate per ta eshte Ariani. Por edhe ajo qe Ariani shkruan nuk eshte se na nderon pasi ai tregon se 200 vjet pasi Athinasit kishin ngritur Partenonin, pjese te popullsise iliro-thrake akoma praktikonin kurbanin njerezore. 

Por edhe ajo qe Ariani shkruan nuk eshte se na nderon pasi ai tregon se 200 vjet pasi Athinasit kishin ngritur Partenonin, pjese te popullsise iliro-thrake akoma praktikonin kurbanin njerezore. 

Ketu me rri! This is gold.

Shif se cfare thote psalmi 51. 

Sidomos:

Deliver me from blood-guiltiness, O God, Thou that art the God of my health: and my tongue shall sing of Thy righteousness.
Thou shalt open my lips, O Lord: and my mouth shall shew Thy praise.
For Thou desirest no sacrifice, else would I give it Thee: but Thou delightest not in burnt-offerings.
The sacrifice of God is a troubled spirit: a broken and contrite heart, O God, shalt Thou not despise.
O be favourable and gracious unto Sion: build Thou the walls of Jerusalem.
Then shalt Thou be pleased with the sacrifice of righteousness, with the burnt-offerings and oblations: then shall they offer young calves upon Thine altar.

p.s Bizantini i fundit perandor pagan, Juliani (te cilit i kam marre emrin), therrte qindra qingja gati perdite. 

Obobo e lidhe me Biblen!

Po se mer ato qe ndertune Parthenonin nuk ishin pagane?

Po re, kujto Frojdin, totem dhe tabu. Ata ishin pagane, por, 

1 - ishin perjashtim i kultures se pergjithshme pagane.

2- kishin dhe ata huqet e tyre (ksenofobe, raciste, flijues njerezish me raste - kujto Ifigjenine etj). Per mu njerezimi ka pas tre etapa. 1 - paganizmi, 2 monoteizmi, dhe 3 laicizmi. Paganizmi eshte pune e natyres, monoteizmi eshte pune e zemres, dhe laicizmi - cka ishte vec e kishes dhe e zotit, e kthehu tek... populli. 

"ishin perjashtim i kultures se pergjithshme pagane"

Thu ti se te leverdis, ka pas thone nji shoku im jevg!

Po pse mer ato qe ndertune ujsjellsat e pare, koloseumin, te drejten romake, etj,etj, nuk ishin pagane?

Krishterimi i ka shume borxhe paganizmit duke fillu prej Bazilikes e deri te teorite e Aquines.

Po pagane ishin majat, ishin hunet, ishin gotet e vizigotet, ishin varenget, ishin kievan ruset, ishin sllavet, ishin keltet, ishin skithet e ishin sa e sa. Cfare kane bere keta? Perse mbahen mend? Sa evropiane ke te identifikuar sot si pagane - pervec ca trapave tane dhe maniateve (qe jane krishteruar vone) te Agimit te Arte? In the region I mean, se ka ca dhe ne landin e vikingeve qe identifikohen si pagane. 

Nuk ka "borxhe", njera i eshte mbivendosur tjetres. Te krishteret kane qene ndikuar shume prej filozofeve platonike dhe Senekas. 

Aha pse me argumta te tipit ca kane bere paganet Viking, Hun, etj do me ja tregu venin paganizmit ti?

Te kthehet pagani e te thote po te krishteret e Peruse, Moldavise, Zambias, Siberise, Rumanise cfare kane bere?

po mire mo, proporcionalisht te them une, athinasit e vjeter, sa % pjese e botes ishin, dhe hajt i krahasojme me monoteistet e zhvilluar. Ne asnje vend te krishtere psh, nuk flijohen me njerez. Jo vetem kaq, por e gjithe Evropa e ka ndaluar me ligj denimin me vdekje. 

Paganizem (nga ai i miri), kerkon kushte shume specifike. Diell, to begin with. Nordiku dhe muzhiku i stepave te vazhdohej me paganizem, do ishin duke u perlesh me bishat edhe sot e kesaj dite. 

 

E ke argumentin e humbur, besome!

Vetem tmerret e dy luftrave boterore te luftuara nga te krishteret e civilizuar te Europes i bejne muzhiket dhe nordiket te duken si Tomka dhe shoket e tij. 

argumentin e humbur thote. lol Po ideale (te aplikuar) nuk ka, thote Curcill, e megjithate bote me te mire se perendimorja une nuk njoh! Si quhet partia qe ka pushtetin ne Gjermani njehere? 

tjeter problem i paganeve te Athines, eshte se nuk e kishin me shume qejf te perhapnin kulturen e tyre neper bote. Ajo kulture eshte perhapur "me zor", nga nje bastard - sic ishte Aleksandri i Madh. Kur sheh Ameriken te zellshme per te shperhapur demokracine neper bote (kohet e fundit ne Siri), dije se po veprojne nen efektin e monoteizmit. Jo me kot ky tipar - i zellit per te perhapur dicka, quhet "mesianizem". 

Edhe Perandoria Romane nen monoteizem u perhap? Perandoria Mongole? Bashkimi Sovjet dhe ideologjia komuniste?

Nga i shpik gjithe keto budalliqe pseudo-sociologjike qe shkruan aman?

Rono, une nuk grindem dot me ty per kete çeshtje, por mos harro se edhe tojanet i tregojne si Ilire, e kjo nese eshte e vertete, nuk se tregon pak......

dhe vete fakti qe iliret u mposhten vetem pas rrreth 300 vjetesh lufte ndaj romakeve, tregon per nje fare zhvillimi, ekonomik, si dhe per nje fare rendi shtetformues te rendesishem...

Po pse duhet te grindemi o alidems, nuk e marr vesh. 

Le ti leme faktet te grinden per ne. 

Ti thua "iliret u mposhten pas 300 vjet lufte ndaj romakeve" nderkohe faktet thone: Lufta e pare Romako-Ilire zgjati prej vitit 229 para eres sone deri me 228. Lufta e dyte Romako-Ilire zgjati nga 220-ta deri me 219. Lufta e trete Romako-Ilire zgjati nga 169-ta deri me 168-ten. Ne 168 Iliria behet province Romake.

Pra lufte, ne kuptimin e plote te fjales ka pas vetem 3 vjet. Pati dhe nje revolte ilire qe zgjati 3 vjet nga viti 6 i eres sone deri me vitn e 9-te!

 

per pirustet thuhet qe nuk u pushtuan, madje here pas here merrnin inkursione plackitese ne zonat e pushtuara, ndersa romaket ndermerrnin ekspedita ndeshkimore.

Tani, per cdokend ketej rrotull, une kam nje kuriozitet keshtu... PSE te paret tane kuazi majmune flijonin njerez? I duhet gjet nje pergjigje llogjike kesaj. Pyetja eshte e sinqerte dhe shume serioze... 

(me te paret tane, e kam fjalen per njerezimin lol jo per uo shqiptaret vecanerisht)

Kam idene se ne thelb e benin per te njetin qellim qe Krishti u veteflijua (ose flijua varet si e shef): per nje bote me te mire.

Une mendoj se gjithcka erdhi pasi u beme mishngrenes... Aty zbuluam proteinat dhe avantazhin prej tyre. E te zellshmit e nadrolones se sotme, menduan se pas kesaj moren fund gjithe mundimet. Dmth sipas meje, te vrisje dike, kafshe, a njeri me raste qofte, ishte dicka stimuluese. Keshtu qe flijimet ia dedikuan zotit. (Meqe ti doje proteina, zoti nuk donte e?). Konsideroje krishterimin si nje rregullator kolesteroli... the first one. 

 

Nuk e di, Kisha Katolike beri inkuizicion ne mes te 1600-es ti flet per ca kane bere njerezit 2000 vjet perpara. 

ne ballkan ka vetem nje komb vendas, shqiptaret, me gjithe emertimet e ndryshme qe mund te kene patur. ardhacaket(greket e sllavet) per te marre ''te drejten e pronesise''perpiqen te ''fallsifikojne'' dokumentat dhe te korruptojne ''gjykatat''.  zgjimi i shqiptareve per ta do te thote fundi i shteteve te tyre artificiale te ngritura ne kurriz te shqiptareve.  prandaj perpiqen me cdo lloj menyre qe ne shtetin karagjoz te shqiperise te mos zeje vend ideologjia kombetare.deri tani ja kane arritur ketij qellimi.te gjitha qeverite shqiptare kane frike nga fjala komb,pa folur per shtypin e lubonjizuar  thellesisht.  ka vetem nje fushe qe akoma nuk kontrollohet dot akoma sic duhet,dhe kjo eshte interneti,megjithese edhe ketu nuk mungojne xholat e tyre.

Po pse nje teme e kendshme, per "Shqipeni latine" duhet te merret me pellazgjine dhe rrenjet romako-helene te botes moderne?

Shqiperia "latine", ishte ca periferike, por ama ishte shume e ngjashme me pjeset e tjera te Europes. (Ky nuk eshte edhe aq kompliment, po te kesh parasysh qe ca shekuj me pare pellgu ballkanik dhe pak me vone edhe ai italik ishin shume me te zhvilluar se pjesa tjeter e Europes).

Po thuaj cila teme per histori nuk perfundoi tek sakrifikimet njerezore qe nga Azteket deri tek Avrami?

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).