Në kapitullin 11 të librit të tij Researches, Cournot shkruan: Deri tani ne kemi studiuar se si Ligji i kërkesës, lidhur me kushtet e prodhimit për secilin lloj produkti në vetvete, përcakton çmimin e produktit dhe rregullon të ardhurat e prodhuesit. Ne i kemi konsideruar çmimet e mallrave të tjera dhe të ardhurat e tjera të prodhuesve të tjerë me vlerat e tyre aktuale dhe të pandryshueshme. Por në realitet, sistemi ekonomik shfaqet si një i tërë, kur çdo pjesë e tij është e ndërlidhur me të tjerat dhe ato reagojnë ndaj njëra-tjetrës duke afektuar reciprokisht secilën. Kështu, një rritje e të ardhurave të prodhuesit të mallit A, do të prekte kërkesën për mallin B, C e me radhë, si dhe të ardhurat e prodhuesve të tyre. Si pasojë e këtij reagimi zinxhir të krijuar, do të kemi një ndryshim të kërkesës për mallin A. Si rezultat i kësaj, për të arritur një zgjidhje të plotë dhe rigoroze të problemeve të lidhura me disa nga pjesët e sistemit ekonomik, zgjidhja më ideale do të ishte që të merrej në konsideratë i gjithë sistemi. Por kjo do të tejkalonte çdo mundësi të analizës matematikore dhe metodat praktike të kalkulimeve, edhe nëse do të supozonim që të gjitha vlerat e konstanteve do të mund të shpreheshin numerikisht.

Është pikërisht kjo arritja më e madhe e Walras, i cili ka bërë të mundur ndërtimin e një sistemi me konstruksion matematikor, i cili të ndihmon për të shprehur në detaje precize interrelacionin e shprehur më sipër nga Cournot. Mendoni se Walras e kishte nxjerrë të gabuar supozimin e Cournot që kjo detyrë tejkalon kapacitetet e analizës matematikore? Unë besoj se jo. Sepse unë mendoj se ekziston një diferencë themelore dhe shumë fine ndërmjet çështjes së shtruar nga Cournot dhe çështjes që kishte arritur të zgjidhte Walras. Të kuptuarit e këtij ndryshimi është thelbësor jo vetëm për vlerësimin e kontributit shumë pozitiv të Walras, por të kuptuarit edhe të kufizimeve të këtij kontributi. Rrjedhimisht, dështimi në të kuptuarit e kësaj diference përbën, për mendimin tim, burimin kryesor të konfuzionit metodologjik të shkencave ekonomike. Duhet të dallojmë qartazi se “metodat praktike të kalkulimeve”, të cilave u referohet Cournot dhe dhënies së vlerave numerike të konstanteve për atë “zgjidhje rigoroze” që ai kishte në mend, nuk ishin aspak një zgjidhje “në princip”, por një përgjigje numerike për një problem specifik të caktuar. Objektivi i tij ishte arritja e të bërit të një analize të materialit statistikor, e cila është e aftë të gjenerojë përgjigje pyetjeve specifike empirike siç mund të jetë ai i përcaktimit të efekteve të një takse specifike mbi një produkt të caktuar, përgjigjet e së cilës do të binin ndesh me observimet e konfirmuara apo të pranuara. Sigurisht, edhe sot me mundësitë tona të mëdha të përdorimit të metodave kalkuluese, përsëri mbetet dyshimi rreth asaj nëse “një zgjidhje komplete dhe rigoroze” do të mund t’i kapërcente “mundësitë tona të analizës matematikore dhe metodat tona praktike të kalkulimit.” Cournot kishte plotësisht të drejtë lidhur me problemin e tij për një zgjidhje komplete dhe rigoroze, duke e përcaktuar atë si një çështje të pazgjidhur, pasi gjëja që kërkohej nga ai ishte: “Ndërkohë që përpiqesh të mbash një lloj vlere të përafruar…duhet të… bazohesh në një metodë analitike të përdorshme e të vlefshme”.

Walras kishte zgjidhur një problem tjetër, por jo më pak të rëndësishëm. Ai kishte zbrazur nga përmbajtja empirike problemin e Cournot dhe kishte prodhuar një zgjidhje “komplete dhe rigoroze” e bërë kjo në “princip”, dhe pa pretenduar aspak që kjo të përdorej direkt në kalkulimet numerike. Problemi i tij është çështje e formës dhe jo e përmbajtjes për të dhënë një pikturë ideale të sistemit ekonomik. Ai nuk kishte konstruktuar një mekanizëm për të analizuar probleme konkrete. Arritja e tij mundet vetëm të impresionojë lexuesin me bukurinë e saj, me madhështinë e saj dhe me strukturën arkitekturale të saj. Por njëkohësisht kjo mund të çonte në rrugë pa krye dhe boshe nëse do të përdorej për kalkulimin e zgjidhjeve numerike për një grupim të caktuar ekuacionesh specifike. Kjo diferencë është qartësuar nga zhvillimet e mëvonshme të linjës së Walras, të cilat kanë qenë të konsideruara si vetëm përmirësime brenda përbrenda sistemit të tij. Të gjitha këto kanë konsistuar vetëm në atë për ta bërë sistemin e tij më shumë përgjithësues dhe më shumë elegant në pamje, duke eliminuar përgjithësimet empirike të veçanta. Shembull i qartë për këtë është vetë Walras, i cili në teorinë e prodhimit, në përmbledhjen e koeficientëve konstantë të prodhimit, ai pranon qartazi se kjo ishte “aproksimative”, dhe ku në botimin e tij të dytë ai jep sugjerime për një rrugë të mundshme për të bërë gjeneralizimin e analizave.

Pareto ka arritur të gjeneralizojë zgjidhjen e Walras rreth koeficientëve konstantë dhe variabël të prodhimit. Ndërkohë që, prezantimi bërë së fundi rreth përgjithësimeve të koeficientëve konstantë të prodhimit lidhur me analizën e raportit Input-Output (kosto e shpenzimeve me ato të të ardhurave brenda një procesi të prodhimit), nuk shënon aspak një pasurim të teorisë ‘pure’ të Walras. Ajo ka qenë më tepër një përpjekje, pak a shumë e pa suksesshme duke përdorur sistemin e Walras për të dhënë zgjidhje problemit të Cournot.

Theksimi rreth formës ‘pure’, ka patur një rol të rëndësishëm në dy aspekte të ndryshme të mendimit ekonomik. Njëra prej tyre, që është me e lehta për ta specifikuar, është roli i matematikës apo logjikës së pastër, e cila na ndihmon për të shmangur formulimet kontradiktore, apo gabimet aritmetike që kanë ndodhur gjithmonë. Ky rol është pa dyshim i pranuar tashmë, kështu që po përpiqem ta kapërcej shpejt atë. Por përsëri do të desha të vë theksin në atë se sa shumë të tilla, me sa shumë efekte dhe se sa të vështira për t’u kapur, kanë qenë gabime të tilla. Sa shumë falsitete numerike të nxjerra nga formulime të gabuara dhe anasjelltas, na është dashur të gëlltisim e t’i pranojmë si të vërteta. Fatkeqësisht, aftësia për të qenë të qartë në mendime dhe të saktë në përllogaritje, ka qenë e pamjaftueshme dhe duket të mos ketë një formë tjetër adekuate të zgjidhjes. Diskutimi i Walras mbibimetallism (Leksionet 31 dhe 32) dhe teoritë për Rentën dhe Pagat të Ricardo dhe Mill (leksionet 39 e 40), janë shembuj kuptimplotë të rëndësisë të papërfillshme në raport me teorinë e tij të Ekuilibrit të Përgjithshëm dhe të asaj se sa theks përdorimi ka forma e pastër. Në vend të adaptimit të formulimeve të mjegullta, ai ka zgjedhur të përdorë forma simbolike të aritmetikës së thjeshtë. Ai është treguar i aftë që të qartësojë shumë materiale të papërshtatshme, po ashtu ai ka treguar se përkufizime që atëherë ishin pranuar gjerësisht, kishin kontradikta ndërmjetëse dhe reciproke. Po ashtu, ai ka përcaktuar dhe konditat në të cilat duhet të pranohen apo të quhen të pavlefshme koncepte dhe përkufizime te ndryshme.

Aspekti tjetër i formës ‘pure’ e cila ka rol të rëndësishëm, është garantimi i një gjuhe, një skeme klasifikuese për t’u përdorur në organizimin e materialeve dhe etiketimeve për t’u përdorur në kutitë analitike. Kjo përbën padyshim, një kontribut të madh të Walras. Sistemi i tij i Ekuilibrit të Përgjithshëm të jep mundësi të shohësh me një sy të mprehtë pamjen e sistemit ekonomik si një i tërë, i cili jo vetëm që të shfaqet me një pamje estetike dhe aq bukur e artikuluar me një abstraksion të shkëlqyer, por që të fton për t’u përpjekur për të sjellë ide kuptimplote dhe kategorizime të axhustuara reciprokisht me këto ide. Ky vështrim i mprehtë qëndron i mbështetur në dy dikotomi: ndërmjet shërbimeve dhe burimeve të këtyre shërbimeve, ose ndërmjet të ardhurave dhe kapitalit dhe ndërmjet tregjeve për shërbime ndaj konsumatorit dhe prodhimit të këtyre të mirave materiale për konsumatorin. Këtu mund të shtohet edhe një dikotomi e tretë, ajo ndërmjet sipërmarrësve dhe njësive të konsumatorëve, ndonëse kjo nuk duket të jetë aq thelbësore. Çdo njësi e konsumimit dhe ajo e sipërmarrësit prodhues, apo shërbyes, janë të vendosur të operojnë në të dyja tregjet, në kuptimin që në një treg për shërbime, një njësi konsumatori shet shërbime të burimeve të kapitalit që ai posedon në burimin e tregut dhe blen shërbime të konsumit në tregun e konsumit. Po ashtu një sipërmarrës blen servise prodhimi në tregun e burimeve dhe shet shërbime konsumi në tregun e konsumit qoftë direkt apo indirekt. Ky dallim ndërmjet tregjeve të çon detyrimisht dhe natyralisht drejt dallimit ndërmjet kërkesës dhe ofertës.

Kjo skemë klasifikuese është e zhvilluar në detaje të hollësishme me aftësi, saktësi logjike, me vëmendje e devocion për të treguar që sistemi i brendshëm është konsistent dhe i axhustueshëm. Po ashtu tregon se sistemi i ekuacioneve ka një zgjidhje që tenton të arrihet dhe të mbahet nga forcat operacionale të tregut. Unë e kam përshkruar këtë analizë si një përpjekje për të shprehur dukshëm formën ‘pure’ të cilën ai arrin ta bëjë atë në një mënyrë shumë kuptimplote. Unë nuk po përpiqem aspak të nënkuptoj që kjo formë zhvlerëson rolin e shkencave ekonomike si shkenca substanciale, apo që konsideratat empirike nuk luajnë asnjë rol në konstruktimin dhe përdorimin e shkencës ekonomike. Përkundrazi, piktura që na jep Walras nuk është një matematikë ‘pure’, por një pikturë ekonomike, sepse ajo ishte konstruktuar të japë strukturën bazë për organizimin e materialeve substanciale të një përmbajtje dhe të një karakteri ekonomik. Klasifikimet e përdorura reflektojnë një gjykim rreth rëndësisë së karakteristikave empirike të strukturës së një ekonomie, ku piktura e përgjithshme, jo vetëm në aspektin e koherencës së saj, do të varej shumë nga shkalla e gjerësisë së gjykimit dhe të eksperiencës të atij që e shikon dhe e kupton atë. Mua më duket se kur lexon Walras, nuk mund ta kuptosh atë pa patur të qartë se ai së pari është një ekonomist dhe pastaj një matematicien me logjikë të lartë. Ai ka arritur ta bëjë atë vepër jo sepse ai ishte një matematicien gjenial, por që megjithë mungesën e pajisjeve matematikore, kishte arritur të formulonte konceptet dhe strukturën. Nevoja e Walras për t’i zbërthyer gjërat duke kaluar nga raste të thjeshta në ato më të komplikuara, duhet t’i ketë dhënë atij shtysën për të avancuar konceptet ekonomike nëpërmjet kategorizimit të tyre në një nivel të lartë abstraksionesh. Unë nuk dua as të nëvleftësoj dhe as të mbivlerësoj rëndësinë e matematikës, por me siguri unë mendoj se çdo detyrë e shtruar për zgjidhje kërkon përdorimin e mjeteve dhe formave të duhura. Për disa lloj punësh, përdorimi i lopatës së dorës shërben më mirë se një mjet modern. Thuhet se matematicienët e nivelit të lartë, zakonisht nuk janë të mirë në zgjidhjen e problemeve të aritmetikës.

Mund të themi se vënia e theksit te forma, zakonisht luan një rol të dorës së parë në shkencat ekonomike, por këto mund të bëhen joproduktive nëse nuk janë të ndriçuara me gjykime dhe kuptime empirike domethënëse. Një ilustrim i saktë i kësaj është analiza e vlerës së përdorimit të Kursimeve nga Walras. Kjo analizë ishte paraqitur në fillim nëpërmjet katër edicioneve, të cilat panë dritën e diellit në vitin 1900, gati një çerek shekulli pas botimit të parë. Në këtë botim, Walras kishte ulëritur ndaj disa njerëzve pa peshë që pretendonin të trajtonin Kursimet si një e mirë e konsumatorit dhe që analiza rreth këtyre kursimeve të bëhej thjeshtë në mënyrë mekanike apo si një analize formale si në rastet e të mirave materiale për konsumatorin. Kështu ai e kishte përkufizuar mallin (E) që konsistonte si një rrymë e të ardhurave të vazhdueshme, në të cilin një njësi e (E) korrespondon me një vlerë numerike të caktuar, ku për çdo individ kishte shënuar funksionin e vlerës së përdorimit minimal për (E) duke e konsideruar atë si një vlerë sasiore të (E), duke maksimizuar vlerën e përdorimit në raport me kufizimet e buxhetit e cila përfshin shpenzimet në (E) bashkë me shpenzimet për mallra të tjera. Ai e shikon këtë proces si një vartësi kundrejt funksionit të kërkesës për (E) ashtu si dhe funksionet për mallra të tjera.

Bazuar në simbolet e përdorura, kjo duket e njëjtë dhe si një shtrirje më tej e analizës së përgjithshme të Walras, ku nga kjo lind natyrshëm pyetja përse kjo shtrirje shumë e rëndësishme nuk ishte vlerësuar dhe evidentuar për më se një çerek shekulli. Por si një ekonomist, në momentin që fillon të thellohesh të kërkosh nën këto simbole dhe të pyesësh përse ka ndodhur kjo, konstatohet ajo që është shumë e rëndësishme: të dalluarit të ndryshimit ndërmjet Kursimeve dhe Konsumit në momentin e dhënë. Bëhet e qartë tashmë që procedura e përdorur nga Walras është e gabuar dhe përfshin ekzaktësisht atë lloj konfuzioni që ekziston në dallimin ndërmjet rrjedhjes dhe rrymës, të cilat ai ishte përpjekur t’i shmangte me kujdes në analiza të tjera. Unë po e ilustroj këtë funksion të vlerës së përdorimit të shprehur të Walras për (E), e cila rrjedh nga kurba e kërkesës sipas formulës së përdorur nga ai: Фe (qe + de)

Ku  ‘qe’ vlera e sasisë fillestar e (E) të poseduar, ‘de ‘ sasia e blerë apo e shitur e njësisë gjatë kohës. Këto dy njësi janë në dimensione të ndryshme dhe nuk mund të mblidhen me njëra tjetrën. Referuar ekuacionit të Walras, nëse supozojmë se një person fillon me 10.000 dollarë të ardhura në vit dhe i shton kësaj 100 dollarë në vit duke kursyer 2000 dollarë gjatë këtij viti, që do të thotë që përqindja e interesit është 5%, dhe kur në një situate tjetër ai fillon me 9700 dollarë në vit të cilës i shton 400 dollarë dhe që arrin të kursejë 8000 dollarë gjatë këtij viti. Nga këto situate të ndryshme mund të themi se kursimet nuk mund të asimilohen direkt nga konsumimi aktual, pasi funksioni i kursimeve është që të sigurojë një rrymë për shërbimet e konsumit.

Në botimin e mëparshëm të Elements, Walras nuk ishte përpjekur ta shkëpuste kërkesën për kursime nga analiza e vlerës së përdorimit. Ai thjeshtë, e kishte përmendur atë si një të dhëne empirike në funksionin e kursimeve të individit, duke vënë një shënim sqarues që shpjegon atë se “nëse do të përpiqeshim të llogarisnim kursimin nga përllogaritjet e vlerës së përdorimit, duhej patjetër që të ‘konsiderohej vlera e përdorimit në një aspekt tjetër të ri, duke bërë dallimin ndërmjet vlerës së përdorimit në momentin e dhënë nga vlera e përdorimit të ardhshëm” Në ribotimin e katërt të Elements, kjo gjë nuk ishte neglizhuar apo harruar si diçka e vërtetë që neglizhohet. Shpjegimi i kësaj mund të lidhet me atë që kur Walras kishte bërë ndryshimet në botimin e katërt, ai nuk e kishte më në eficiencë sistemin që ai kishte zhvilluar, dhe që ai tashmë po i konsideronte gjetjet e tij në një formë krejt ‘pure’, kur aspekti i formës nuk ishte më pjesë e punimeve të tij. Është e vështirë të gjendet shembull më i qartë se ky kur edhe një ekonomist i madh orientohet drejt një divorci me substancën e çështjes së trajtuar.

Konkluzione

Walras, më tepër se askush tjetër nga ekonomistët e mëdhenj, na ka dhuruar një sistem për organizimin e ideve tona, një mënyrë se si të konceptojmë dhe të përshkruajmë sistemet ekonomike, me qëllim për të shmangur gabimet logjike gjatë procesit të punimeve studimore.

Nuk është aspak ulje vlerash të këtij kontributi nëse ne theksojmë faktin se në trajtimin e një teorie ekonomike frutdhënëse dhe kuptimplote, aspekti i mënyrës së organizimit të punës kërkimore është po aq i rëndësishëm sa dhe vetë teoria apo fusha e studimit. Shkencat ekonomike jo vetëm që kërkojnë një sistem të organizuar rreth zhvillimit të idesë, por ato kërkojnë edhe sistem të organizimit të vetë ideve. Ne kemi nevojë për një gjuhë të përshtatshme dhe të drejtë, nëse kemi diçka për të thënë. Hipotezat substanciale rreth fenomeneve ekonomike, të cilën Cournot i trajton si shqetësim, janë tregues esencialë i nevojës për një teori ekonomike të vërtetë dhe me vlerë. Në fakt, Walras nuk ka të thotë më tepër rreth këtij aspekti, për më tepër ne duhet t’u referohemi ekonomistëve të tjerë, ku më i spikaturi është Alfred Marshall.

Gjerësia dhe vlerat substanciale të koncentrimit ndaj formës të elaboruara nga Walras; prezenca e vlerave intelektuale të përdorimit të shkencës së matematikës; fakti i vështirësive për eksperimentimin në studimet ekonomike dhe si pasojë mos organizimi i punës studimore të teorive dhe fenomeneve ekonomike në sisteme të organizuara analitike, të gjitha këto së bashku, janë të paraqitura të formuluara qartë dhe me mjeshtëri nga Walras, duke e bërë punën e tij jo vetëm të duket si një shpërthim teorik ekonomik, por të jetë vetë teoria ekonomike. Ky konceptim apo mos konceptim i teorisë së shkencave ekonomike ka ndihmuar pa diskutim riformatimin e shkencave ekonomike të sotme të cilat janë shumë më tepër të pajisura në formë dhe në përmbajtje. Si rezultat, tanimë, ne do të kemi nevojë më shumë të përqendrohemi në punën dhe stilin marshallian sesa në atë walrasian, gjithmonë në sensin e vlerësimit të punës të Walras dhe impaktit të punës së tij në këtë kontekst.

Unë ndjehem i tunduar të konkludoj duke mos bërë diskurs komentesh të tjera dhe duke e mbyllur me perifrazimin e bërë nga komentet e Mill që: “Një person që nuk është i aftë për asgjë, nuk mund të bëhet kurrsesi një ekonomist i mirë”. Perifrazimi im do të ishte: Një person që nuk ka një eksperiencë në të kuptuarit të esencës së punës studimore rreth shkencës ekonomike të Walras, për të njëjtën arsye, ai ose ajo, ka shumë të ngjarë që të paktën, të mos bëhet një ekonomist i mirë.

 

Përktheu: Luan Kola

59 Komente

Kam një pyetje për disa kokrra (hipotetike) që mund të kenë dije të thelluara mbi ekonominë, sepse nuk dua të informohem në Wiki. (Po sistemoj nja ca mendime mbi një shkrim të vogël për tek blogu im.)
Doja të dija pra, Friedmani në terma të ekonomisë është "kundërshtar" i Keynesit? (Besoj se po...) Pastaj, ekstra, cila është me pak fjalë filozofia e Friedmanit? Dhe a është sjellja e Europës (kupto Gjermania!) ndaj vendeve si Greqia e influencuar nga "filozofia" ekonomike e Friedmanit, apo nga ndonjë pjesë e caktuar e mendimit të këtij mbi mënyrën e menaxhimit të shtetit?

Keynes eshte kundershtar i keynesianeve te sotem qe edhe kane marre çmimin Nobel. Keynes ishte nje matematikan me nje intelekt dhe aftesi te shquara qe vuri diturine e tij ne sherbim te problemeve shume te mprehta te momentit. E gjitha ne menyren me te dobishme dhe inteligjente. Ama ai nuk ju vu absolutisht te shprehet per te ardhmen dhe problemet e saj. Keynes nuk ishte ekonomist, si edhe babai i ekonomise se Tregut te Lire, Adam Smith qe ishte nje psikolog dhe sociolog qe ju pergjigj problemeve te mprehta te momentit.

Keynes do te qeshte me keynesianet e sotem.

Walras, edhe pse me te drejte nje nga baballaret e Shkences se Trishtuar qe sot, ne nje moshe para-adoleshenciale, ka pjelle shkencen e businessit, duke vene mbi te gjitha matematiken thjesht ka vene karrocen perpara buajve. Matematika nuk zgjidh kurre problemet neqoftese njeriu ka marre vendime te gabuara nje hap para nisjes ne forme aksionesh te proceseve ekonomike. 

Friedman eshte nje ekonomist i shkelqyer i shkolles austriake dhe shume brilant per kohen e vet e nje mesues i dashur per ekonomistet. Ama, gje qe nuk varej nga ai, ndryshimi qe ndodh ne moshen foshnjore apo prej femije (siç ka ndodhur me ekonomine si shkence) eshte shume me i shpejte dhe foto qe ti i ben ne nje moment nuk perfaqson me realitetin vetem pak çaste me pas...

Ekonomisti qe vazhdon te shkelqeje edhe sot eshte nje tjeter i shkolles austriake, Joseph A. Schumpeter (1887-1950).

 

Criminal Keynesism eshte nje shprehje qe perdorin per ta pershkruar kete keqperdorim te teorive keynesiane. Endrra e cdo politikani eshte te shpenzoje para publike (shembulli i Greqise ose Shqiperise) duke u bazuar ne nje teori ekonomike, mgjs tek ne duke mos e njohur publiku, perdorin pretekstin e shpenzimeve publike per "te nxitur rritjen ekonomike".

Ka me qindra e mijera shpikje perfshire edhe internetin me te cilin PO komunikojme sonte te cilat jane bere te mundura ne saje te kerkimeve te financuara nga parate publike.

Gjon shyqyr qe erdhe more djale, do te doja te pyesja se; kush nga keta eshte perkthyer ne shqip, dhe ke ndonje titull libri. 

Nuk besoj te jene perkthyer ne shqip. Per te perkthyer Schumpeterin nuk mjafton njohja vetem e gjuhes por edhe e ekonomise. Ai perdor kuptime jo siperfaqsore te fjaleve, dmth zgjedh me shume inteligjence kuptimin me te pershtatshem te fjales qe ne te shumten e rasteve nuk eshte ai i pari qe sheh ne fjalor. Lexuesi i Schumpeterit si dhe ai i The Economist mund ti njohin te gjitha fjalet vec e vec, edhe me ndihmen e fjalorit, por veshtiresia, qe e kam provuar ne kurrizin tim, edhe venia e gerave bashke, sinteza.

Nuk di sa vete ka ne Shqiperi qe mund ta perkthejne ate por jam i sigurte qe ka akoma me pak qe mund ta lexojne dhe ta kuptojne. Ama, kur arrin ta lexosh eshte aq i thjeshte dhe me ver sa te mrekullon jeten.

Mund te duket arrogante nga ana ime por me ate qe ndjek ne shtyp nuk gjej asnje njeri ne Shqiperi qe te kuptoje nga ekonomia. I shoh qe vetem vijne verdalle dhe s'kam degjuar kerkush te jape solucionin me te thjeshte per ekonomine.

Po ne hollandisht ekziston ky, ose noi tjeter. 

Nuk e njoh gjuhen holandeze. Djali im po e studjon. Ai flet edhe Afrikaans qe eshte nje dialekt i hollandezes

E di qe nuk e di hollandishten, por pyeta nese ndonje nga keta ekonomistet qe permende, dhe qe artikulli i permendi, ka ndonje liber ne hollandisht. E mira do ishte ne shqip kuptohet. 

Mjafton me be nje kerkim ne internet. Nuk di a ka nje Amazon ne gjuhen holandeze.

^Nuk jam shume dakort me permbledhjen e Gjonit. 

Po nuk flas pa fol Pjeri njehere per kete teme. Ndryshe nga Roni, une nuk i paragjykoj te tjeret. 

Jam shume i lumtur kur ndokush nuk eshte dakort me ate qe une shpreh. E shoh si nje rast te mire per te ndryshuar mendim nepermjet debatit apo per te konfermuar idete e mia. Une ne fillim i gjykoj dhe vetem mbasi bej klasifikimin perfundimtar (proces qe kalon nepermjet nje debati thellesisht intelektual) i paragjykoj lojtaret simbas kategorise se percaktuar gjate gjykimit.

Per mua vlera e idese nuk matet ne momentin qe degjuesi e degjon por vetem kur e kupton problemin. Qe ta kuptosh problemin duhet kaluar ne nje debat te mbeshtetur ne menyren me besnike mbi lidhjen shkak-pasoje ne formen e nje loje shahu me nje logjike binare.

Alternativa eshte ajo e copezimit te lidhjes shkak-pasoje qe si rezultat sjell ardhjen verdalle dhe kurre perpara.

 

Pa problem, edhe mua me pelqen smiley 

Ja te presim njehere Pjerin, edhe icik. Po ashtu do shkruaj nje paragraf te vogel pak me vone. 

Endrity, me thon te drejten, ata dy autoret qe Friedmani permend, nuk i njoh, bilet tani po i nigjoj. Por mendoj se kane shkruar diçka interesante, dhe do ishte mire te perktheheshin ne shqip. 

...thjesht ka vene karrocen perpara buajve....smiley ( origjinali eshte para kuajve ) 

 Ama, gje qe nuk varej nga ai, ndryshimi qe ndodh ne moshen foshnjore apo prej femije (siç ka ndodhur me ekonomine si shkence) eshte shume me i shpejte dhe foto qe ti i ben ne nje moment nuk perfaqson me realitetin vetem pak çaste me pas..!!!!!!!

Nje Marksist Hileqar qe Vjedh permbajtjen dhe ndryshon termat smiley po i këndshëm në paraqitje i teorisë Marksit !

Marksi, siç e ngren lart Schumpeteri perpara se ta hedhe pertoke me qellim qe ti demtohen kockat sa me shume, eshte i pari ekonomist ne histori qe i dha bebese se porsalindur nje vizion shume te gjere: historik, sociologjik etj. (qerren para buajve/karrocen para kuajve-ke te drejte)

Schumpeteri perpara se ta hedhe pertoke me qellim qe ti demtohen kockat...

Edhe këtë sumpetëri e paska vjedhë nga Marksi ...për kritikën Franceze , në se i lexon këta me fJamur froncez kur " kritikojnë ose kur kritikonin "

kur kritikon nuk ka rëndësi se kush është dhe çfarë është para teje , Fisnik , i Varfër , I Bardhë apo i Zi .Rëndësi ka që ta shtrish kundërshtarin në Tokë dhe ti thyesh kockat ...smiley

Më bëhet qejfi Gjon që si dhe Marksi , ke ditur ta çmosh A.Smithin por , minus Marksit që u Mbështet shumë tek teoria e tij ... ..Për të mësuar jo për të Aplikuar ! Ndryshe me Smithin Bota pa marksin do ishte akoma tek gentëlmenët dhe diskutimet për MUKJEN smiley

@riinstinkt dhe @gjon cima

Ok me pak fjale: Friedmani zor se mund te perkufizohet si "austriak". Debati (ne fakt ata nuk debatuan se nuk jane bashkekohes po le te themi pika ku perplasen idete) mes tij dhe Keynes ishte i nje natyre krejt tjeter.

Gjate Depresionit te Madh Keynes u be i famshem se formuloi nje ide qe ekonomistet kishin vite qe i afroheshin po nuk e thonin dot aq mire dhe thjeshte sa e tha ai. Keynes tha se ne periudha afat-shkurtra ekonomia mund te vuaje dhe nga ato qe quhen goditje te kerkeses. Ca ishin keto? Tani ne supozojme se ne fund te fundit ekonomite rriten ne varesi te faktoreve si produktiviteti, teknologjia, institucionet ligjore etj dhe ashtu eshte. Keto jane faktoret qe percaktojne mirqenien afatgjate. Keto quhen oferte. Po nderkohe here pas here ndodh qe te kemi recesione qe nuk shpjegohen dot me faktin se pa pritur behemi me pak produktiv. Keynes formuloi idene se ne nje shoqeri ku te gjithe fillojne e kursejne ne te njeten kohe sepse ka panik, ka ca qe kane marre me shume borxh sec duhet etj, pa pritur mund te kemi renie ekonomike meqe shpenzimet e nje individi jane te ardhurat e tjetrit e keshtu me rradhe.

Debati tani ishte si mund te zgjidhej ky problem. Keynes tha se duhet aksion i forte si nga ana fiskale ashtu dhe nga ana monetare. Friedman tha se mjafton stimuli monetar, pra nga banka qendrore.

Ndersa austriaket nuk e pranojne fare kete mendim dhe insistonin dhe vazhdojne dhe sot te shpjegojne gjithcka me arsyet e ofertes.

Gjon, besoj se keynesianet e sotshem jane shume me prane ideve origjinale te Keynesit. Ata qe abuzuan me idete e tij ishin ata te pas-luftes.

Riinstinkt, qendrimi gjerman sot... ne plan te pare duket "austriak". Por Europa ka nje problem te madh, moskoordinimin e politikes monetare me ate fiskale. Kjo do te thote qe edhe nese Gjermania do te donte te stimulonte ekonomine greke, rrezikon te krijoj nje precedent shume te keq per ate vete. Per me shume mund te lexosh ketu.

 

Endrity, rrofsh per kete artikullin e Ekonalit. 

@cima Friedman eshte perfaqesuesi me i rendesishem i shkolles se Cikagos, qe ka mjaft ndryshime nga shkolla austriake. Te dyja si pjese te neoliberalizmit kane shume te perbashketa ideologjike por jane shkolla te ndryshme mendimi.

@rinstinkt 1. Friedman nuk eshte "direkt" kundershtar i keynesianizmit. Neoklasiket dhe keynesianet operojne kryesisht brenda paradigmes se "sintezes neoklasike", por hedhin poshte aspekte te njeri-tjetrit. Friedman ka kundershtuar disa teza te Keynes, psh hipoteza e tij e konsumit te perhershem eshte ne kundershtim me teorine e konsumit te keynes, roli i shtetit ne politiken fiskale etj. Duhet te kesh parasysh qe Friedman ka qene me i moderuari i shkolles se Cikagos prandaj dhe eshte me popullori. Shprehja e famshme "jemi te gjithe keynesiane" qe i atribuohet Nixonit, eshte thene per here te pare nga Milton Friedman.

2. Nuk e di a ka nje "filozofi" te Friedman por ne thelb monetarizmi eshte i idese qe prodhimi kombetar influencohet kryesisht nga oferta monetare (keyenes pretendonte nga kerkesa e agreguar). Si rrjedhim roli i shtetit ne kohe krize duhet te limitohet ne politika monetare e jo fiskale.

3. Jo. Opsioni monetarist nuk ekziston ne rastin e krizes greke. Opsioni monetarist do ishte sikur Greqia te kishte dale nga Euro dhe te zhvleresonte masivisht monedhen e saj. Banka gjermane ka qene me influenca te forta monetariste dhe shume pjestare te saj kerkuan pikerisht kete opsion por humben. Merkel nuk pranoi ta nxirrte jashte Greqine. Reformat e tanishme jane neoklasike por nuk jane monetariste. Synojne nje rregullim te rates se produktivitetit me anen e reformave fiskale. Friedman vete do kishte qene kundra.

 

Une e quaj Friedman te shkolles austriake thjesht se e dua fort. Ajo qe une konsideroj si "shkolla austriake" eshte nje koncept i imi personal, dhe nuk jam i vetmi qe bej lista jo ne perputhje me historine (shih linkun), ku fus ne menyre arbitrare Schumpeter, Hayek e te tjere. Thjesht per simpatine qe kam per ta. 

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Aus...

Edhe unë, ashtu e kam hasur, më leximet e mia jo-ekomonike. Pa harruar këtë: http://en.wikipedia.org/wiki/Mont_Peleri...

Pyeta më sipër, në fillim, sepse nuk dua/doja ta citoja keq, apo ta grupoja gabim, dmth. Po nga sa shoh, sikundër edhe mbi gjëra të tjera me kalimin e kohës nga ndarjet dhe ripunimet e ndryshe disa koncepte sfumohen dhe marrin nuanca të ndryshme.

Nga ana tjetër para disa vitesh Hayekun e kam lexuar të cituar në disa punë mbi filozofinë e jetës (si proces) ku përmendej komcepti i tij i catallaxy. Por kanë kaluar shumë vite, dhe atëherë ca gjëra nuk i vlerësoja siç duhet. Por mbaj mend që më ka "ndriçuar" dhe më dha një koncept tjetër të "jetës" (kompleksitetit dhe perceptimit të disa proceseve si epifenomene apo shfaqje të diçkaje më të imët), duke u bazuar tek përshtatja e ekonomive të ndryshme brenda një tregu të madh.

Ne kete koment desha vetem te sqaroja gabimin tim te bere me dashje. Persa i perket pjeses tjeter vazhdoj, gjersa te me kritikojne me te drejte, te mbroj pikpamjen e shprehur ne komentin tim te mesiperm. 

Ekonomia, duke qene nje mama rreth 12vjeçare, jeton ne nje situate shume te mbushur me zakone prapanike ng nje e kaluar interesante dhe nje jete qe leviz, si per çdo femije te kesaj moshe, me shume shpejtesi.

Ke te drejt te me kritikosh per 12 vjetet e atribuara kesaj "vajze" qe jane vertet shume duke konsideruar proporcionet e moshes se Ekonomise ndaj historise njerezore (e marrim qe nga Homo Habilis) por ama nuk ndjehesha mire te quaja "mama" nje vajze me te vogel se 12 vjeç.

Gjer ne 1830 ekonomia as nuk studjohej ne Angli. Jo vetem kaq, por shkenca e businessit ka lindur mbas luftes se dyte boterore. General Motors i tregoi deren Peter Druckerit ( qe e dua shume dhe e quaj te shkolles sime austriake) per ta thirrur mbas tre-kater vjetesh me shume para dhe me qilim te kuq.

Termi "Treg i Lire"/Free Market" eshte nje gabim shume elokuent... nje nga aresyet qe na ben ta urrejme ate. Vetem njeri i nje liste vertet shume te gjate.

 

General Motors i tregoi deren Peter Druckerit ( qe e dua shume dhe e quaj te shkolles sime austriake) per ta thirrur mbas tre-kater vjetesh me shume para dhe me qilim te kuq.

Me fal per nderhyrjen por po ben nje kapercim qe s'e di a po e ben me dashje apo pa dashje. Drucker s'eshte ne te njejten klase me Hayek etj. thjesht per faktin se s'ka qene ekonomist por mendimtar per drejtimin e biznesit qe i pelqente te merrej me shume me ceshtjet njerezore sesa numrat. Gjithashtu, nese me kujtohet mire, GM nuk i tregoi deren sepse ishin pikerisht ata qe e thirren. Por Presidentit te atehershem te GM s'i pelqeu raporti qe shkruajti Drucker sepse ishte kritikues ndaj GM dhe praktikave drejtuese (menaxheriale) qe ndiqeshin atje.

Drucker nuk paska qene ekonomist? Atehere jam une qe s'di kurrgje. Hajt ta provojme sa injorant jam. 

Drucker ka lindur ne Vjene ne vitin 1905. Mbas matures ne Döbling Gymnasium kaloi ne Hamburg ku nisi punen si çirak ne nje ndermarrje lokale dhe me pas si gazetar ne... Der Österreichische Volkswirt (The Austrian Economist). 

Ne Londer ai punoi si chief economist ne nje banke private. Mbasi kaloi me te shoqen Doris ne Amerike Drucker nisi punen si profesor universiteti (politike, filozofi dhe per me se 20 vjet profesor managementi) dhe shkrimtar freelance dhe konsulent businessi.

Ne vitin 1971 ai ishte nder te paret qe zhvilloi nje nga programet MBA per profesionistet qe studjonin ne Claremont Graduate University ku ai punoi gjer ne fund si profesor. 

Ne rinine e tij Drucker ishte thellesisht i influencuar nga nje shok i te jatit, ekonomisti austriak  Joseph A. Schumpeter ( qe e adhuroj) nga i cili e terhoqi vlera e sipermarrjes dhe e inovacionit. 

Besoj qe nuk mund te kundershtohet fakti qe ai ju dedikua businessit. Vetem se po kuptoj qe une, si nje idiot qe jam, kisha menduar qe Businessi eshte nje dege e Ekonomise. E vetmja menyre qe Drucker te mos jete nje ekonomist eshte qe Businessi te mos jete nje dege e Ekonomise. Si mendon?

Mik, e para nuk te kam thene asnjehere qe je idiot apo dicka te ngjashme. E dyta, nuk te thashe qe s'ka patur dituri ekonomie por puna e tij per te cilen eshte beshte i famshem s'eshte ekonomia por drejtimi (management). Ndoshta ju ne Itali i keni te gjitha bashke po ketu tek ne jane dege te vecanta e specifike. Shkenca e ekonomise nuk eshte e njejte me menaxhimin. Programet MBA kane vec 1 a 2 klase per ekonomi (2 e rralle - varet nga drejtimi) e me shume kane finance e statistike se ekonomi. Nuk po dua te zgjatem.

E di qe ne Shqiperi kur u thua "studjoj biznes" apo "ekonomi" kujtojne se ke njohuri per te gjitha, si per ekonomics, per menaxhim, reklama, llogari (accounting), finance, operations management, transportation management, burimet njerezore, etj. etj. Ketu te pyesesh nje ekonomist (dikush qe ka mbaruar per economics) te te beje taksat te sheh sikur je budalla. Ose e kunderta, te pyesesh nje llogaritar per teorite ekonomike, te sheh sikur je budalla.

Per fat te keq ka pak kohe qe kam mbetur i vetmi qe i them vetes qe jam idiot. Pyetja ime eshte kjo: Businessi a eshte nje dege e ekonomise? Nqse Businessi eshte nje dege e ekonomise a eshte ekonomist nje njeri qe ka kaluar gjithe jeten me business?

Pres pergjigje direkte: po apo jo.

Jo smiley 

Ok, dmth qe une nuk marr vesh nga ekonomia thjesht se konsideroj Businessin nje dege te ekonomise. Flm

Jo. Mund te marresh vesh nga te dyja. 

Thjesht te marresh vesh nga njera nuk do te thote te marresh vesh nga tjetra. 

Nqse Businessi eshte nje dege e ekonomise a eshte ekonomist nje njeri qe ka kaluar gjithe jeten me business?

Jo. Ta shpjegova me siper.

Dhe une s'mendoj qe je idiot, kam respekt per ty. Ta thashe qe nese do pyesje Hayek apo Friedman te drejtonin nje ndermarrje, do te thonin jo. Keqkuptimi ndermjet nesh qendron ne ate qe quhet dege e ekonomise. Me duket ke thene qe di Anglisht. Nje shpjegim ketu. Tjeter ketu.

Shpjegim i business management ketu ose ketu.

Ti po ngaterron Economy me Economics.

E kam thene me siper qe per fat te keq kam mbetur i vetmi qe e quaj veten idiot. Dialogu me ty, qe e mbyll ketu se jam i paafte te kuptohemi, ma konfermon. 

Economy=veprimtaria

Economics=shkenca

Une nuk mund te vazhdoj te diskutoj me nje mik qe ngul kembe qe financa nuk ben pjese ne shkencen dhe veprimtarine ekonomike.

Perjashtimi qe ti i ben degeve te ekonomise, si veprimtari apo shkence, eshte tantamount to perjashtimi i a, b dhe c... nga alfabeti.

 

 

"Programet MBA kane vec 1 a 2 klase per ekonomi (2 e rralle - varet nga drejtimi) e me shume kane finance e statistike se ekonomi."

Tani po kuptoj qe financa dhe statistika nuk bejne pjese ne shkencen e ekonomise. 

Doktori i zemres dhe ai i syrit nuke njohin punen e njeri tjetrit por qe te dy jane mjeke dhe veprimtaria e tyre eshte pjese e mjekesise...

Gaboj?

Keqkuptimi ndodh se fjala ne anglisht perdoret me dy kuptime ndersa ne shqip eshte nje corbe.

Economics si shkurtim i economic science, shkenca ekonomike. Shkencat ekonomike ndahen ne dy kategori: administrim biznesi BA (aspekti mikro) dhe ekonomi kombetare ose publike qe ne anglisht quhet gjithashtu economics (aspekti makro).

Edhe shqipja nuk ben nje ndarje te qarte mes 3 koncepteve, kurse gjermanishtja psh i dallon qarte nga njera-tjetra, wirtschaftswissenschaften, betriebswirtschaft dhe volkswirtschaft.

 

Secili mund ti bej listat si te doje. smiley

Por diferencat mes Friedman dhe austriakeve jane me teper teorike sesa historike. Friedman ashtu sic shume ekonomiste "popullore" i vishen ne debatin publik ide qe ai vete nuk i ka patur ose eksagjerohen. Edhe ne artikullin e mesiperm, Friedman i pranon rezervat ndaj modelit walrasian por ve theksin tek avantazhet praktike te ketij modeli, qendrim goxha i moderuar ne krahasim me shume neoklasik te tjere.

Megjithate Friedman ka qene njeri qe ka kundershtuar me fort disa prej tezave kryesore makroekonomike te shkolles austriake psh: teoria e ciklit te biznesit qe e ka quajtur "ne kundershtim me provat", ose teoria e hayek mbi ndryshimin e kerkeses se punes (asimetria e punes) qe per friedman eshte kunderproduktive, etj. Eshte afer me austriaket ne ceshtje si liria ekonomike, roli i shtetit etj por ne shume aspekte me teorike jane qartesisht te ndryshem. Ka te bej dhe me faktin qe ne pergjithesi si ekonomist, Friedman u ka dhene me teper peshe te dhenave statistikore sesa persiatjeve filozofike. Shume prej ideve te austriakeve jane te bukura por pa prova faktike. 

Friedman ka nje ndryshim te jashtezakonshem nga austriaket, beson ne konceptin e kerkeses agregate si dicka qe duhet stabilizuar nga shteti por thjesht mendonte se kjo mund te behet vetem e vetem nga banka qendrore pa patur nevoje per politiken fiskale. 

Austriaket nuk e njohin si koncept dhe jane perpjekur ti shpjegojne recesionet jo si frenim te kerkeses po si renie te aftesise se njerezve per te prodhuar te mira e sherbime. 

Gjon ..qe te mos zhytesh dhe ti ne Shefqetosje  e rrenjasij ..qe ne kohet e lashta ..por ne kohet Moderne ,smiley  do te doja te digjoja nje Interpetim tendin pa Wiki e dava bibliografish se kush eshte me i zgjuar Ti apo Gjembi .

Teza e pare ne fushen e Ekonomise eshte e Leninit qe ka paraprire Boten Sot ne shpjegim te Marksit ..

Nevoja per teknologji ,art , kulture etj etj etj ...do kerkoje dhe do ti shembe Barrierat Kombetare .....( me Nevijat kuptojme nje Levizje qe zhvillohet jashte dhe Pavaresisht nga Deshirat e Shefqetit)

Kjo shprehje analitike eshte teza e PARe qe ka parashikuar " renien e pengesave Gjeografike , Politike , Ideologjike etj " nepermjet Hapjes se Tregut ..ose te shume fuashave te Hapura si Open Mind , deri tek kenaqesia e Jozefines qe gezohej kur ti hapte babasqapi smiley

Ka dhe shtesen tjeter qe kam deshire ta lexoj nga Ju jo nga shefqet me dengela terminologjike .

nga ana tjeter transferon dhe SHTYPJEN e SHFRYTEZIMIN qe zgjon me tej Ndergjegjen Kombetare etj etj ....nje shembull i vogel Patriotik 'Blij Shqip "

Cfare i DALLON keta Ekonomiste post Marksiste e post Leniniste qe kane zberthyer keto Teza te tyre , pa pare ne se i dallon te qenit Kinez , Austriak apo Shefqet Kombinati .Cfare drejtimi do marre kjo 'zgjimi i ndergjegjes Kombetare " dhe si do te ekuilibrohet pa Kursime e Vlerat e perdorimit te Shefqetit smiley

Ke ndonje gje VET ketu pa emrin e Sumpetrit te nderuar dhe sumave te tjere qe su ka dale asnje parashikim ?

Te perpiqesh te shpjegosh me terminologji te Fushes fenomene qe rrjedhin e marrin drejtim jashte Po jashte Fare shitjes se Koka Koles smiley me duket nje pune pa bereqet edhe per aq sa pruresi ka dash me thene duke shkare me shume e me teper ne shkollaresk !

Tu drejtova me qe je Gjeneral ne Ekonomi ! Flm si paradhenie po jo per gjera qe s'kane Vlere ose levizin si rezultat i Aplikimit te ketij parashikimi GJENIAL e te Pakundershtueshem ! ...dava Biznesi e dengela te ketij lloi ....qe kane shoqrruar Njeriun qe diten e Pare qe Kembeu !

Oidriso, une shpresoj qe te jem me i pazgjuari nga te gjithe se vetem keshtu kam nje grope te thelle per ta mbushur me kulture. Po te jem me i zgjuari dmth qe e kam barkun plot dhe nuk mund te ha e as te pij nje gote vere te kuqe.

 

 

bota eshte plot me ekonomista, ata qe i mungojne jane njerezit. smiley

Sot mora vesh qe nuk kuptoj gje prej gjeje nga ekonomia megjithese ne listen e klienteve te mij ben pjese prej disa vjetesh nje  grup of corporate consultants (doktor komerçialist, konsulent fiskal, financiar, i marredhenieve te punes, avokate...). 

Si do te shkoje jeta ime duke mos kuptuar asgje nga ajo qe merrem?

Po te degjonte Peter Drucker qe nuk ka qene ekonomist thjesht se nje shqiptar i PPU vendos per kete gje duke ngulur kembe qe businessi dhe ekonomia nuk takohen me njera tjetren? "Studentet" e Druckerit ishin drejtuesit me te larte te ndermarrjeve qe ndersa punonin gjithe diten duke drejtuar ndermarrjet e tyre studjonin per te mesuar mekanizmat e drejtimit ekonomik per te çuar ndermarrjen perpara. Mbas provimeve merrnin nje MBA (Master in Business Administration). Adiministration te diçkaje te ndryshme nga ekonomia?

Na dalin ca shqiptare qe i dine te gjitha dhe vendosin qe ai nuk ishte ekonomist dhe ata nuk studjonin asgje te lidhur me ekonomine.

Lirija na ka gjetur ne befasi dhe po e perdorim per te bere profesorin/gjykatesin per gjera qe duhet me pare ti studjonim.

 

keto jane problemet e komunikimit me internet. smiley

nese do me lejoje nje pyetje: a mendon se i gjithe sistemi organizues njerezor duhet bazuar mbi egoizmin vetjak?

Ky koment nuk ka te beje me asnje nga shkembimet e mesiperme por vetem me verejtjen e FFistekut. 

Egoizmi vetjak eshte nje tipar i Robinson Kruzose. Shoqeria eshte e vetmja menyre per te kryer se bashku ate qe s'mund te behet vetem. Masturbimi nuk te ndihmon te lindesh femij.

Schumpeter na meson se njeriu qe eshte ne gjendje te vereje vetem drurin e shikon pyllin se nje kamp perqendrimi intelektual dhe ate qe e fton te shohe pyllin dhe jo vetem drurin e konsideron nje qe te fton ne kete kamp perqendrimi, dmth nje nazist intelektual. 

A e ke vene re qe sa here flitet per te bere nje bisede logjike gjithnje ta shmangin pergjigjen direkte. Perdorin presjen/detalin si nje kale vetem per te shmangur hyrjen ne pyll.

Ne kete menyre nuk shkohet kurre perpara por vetem rreth e rrotull...

Si mund te diskutojme per nje roman kur bashkebiseduesi te ven ne diskutim çdo germe vetem e vetem per te shmangur lidhjen shkak-pasoje?

mua mund te me besh vetem pyetje direkte. nese i kuptoj si c'duhet, te kthej edhe une pergjigje direkte. tani me konkretisht ne lidhje me pyetjen me lart:

a mendon se tregu si koncept e permban ne vetvete egoizmin vetjak?

Pyetje vertet e drejte. Vetem konceptimi i gabuar i tregut permban ne vetvete egoizmin vetjak fale zakoneve prapanike feudale qe vihen re shume ne kete faze tranzicioni...

Ne nje koment me siper une e kam trajtuar termin "treg i lire/free market" nje gabim vertet te forte ne kete kuader... nuk mund te thelloj me shume konceptin per disa aresye

une po flas per tregun si koncept, jo per tregun e ngritur ne shqiperi. (supozo me tej se nuk e njoh realitetin shqiptar por vetem ate te vendeve te zhvilluara) i nxjerrin njerezit produktet dhe sherbimet ne tregun e lire per ti ndare me te tjeret apo per te fituar me shume per vete? 

kete mund t'a thellosh kur te duash. une nuk e pres me padurim pergjigjen. smiley

Filanfistek, pse nuk i ben pyetjen akoma me direkte: "Gjon Cima, a je egoist?"

Qe te jesh ne rregull me veten dhe me te tjeret, pergjigju vete pyetjes me pare.

C'ju duhet tregu o derezij, shikoni veten se çdonjerit i duket vetja Mesia, edhe kur thote demoNkratikisht: "E kush jam une te gjykoj te tjeret?"

 

Shkembimi ka bere per evolucionin kulturor, shkruan Matt Ridley, ate qe seksi ka bere per evolucionin biologjik.

Une nuk jam egoist. Cdo gje qe di e kam mesuar vetem duke debatuar me njerez qe dijne, duke mbrojtur ate qe besoj dhe duke verifikuar dhe eventualisht duke permiresuar ate qe nuk e dija mire. 

Ne gusht te 2011 Alan Sloan, nje gazetar veteran i revistes Fortune nuk shkoi per pushime per te shkruar artikullin me titull: American Idiots: How Washington is destroying the economy

http://finance.fortune.cnn.com/2011/08/1...

Sa dijne nga ekonomia politikanet shqiptare? Nuk njoh asnje ne Shqiperi qe te dije nga ekonomia.

Nje nga gabimet me idiote qe vihet re sot ne bote eshte perdorimi i termit Kapitalizem.

 

 

Nje nga gabimet me idiote qe vihet re sot ne bote eshte perdorimi i termit Kapitalizem...

Mendoj se ne asnje rast deshperimi as merzitie nuk duhet ta percmoni veten ne nje Blog ku komentojne me Tonelata idiote . Ben hesap komenton Poeti smileydhe Acdc ...smiley

Pas kesaj shprehjeje dhe pas nje komenti , bufet , me poshte Ju e shtyte biseden ne fushen NJERZORE dhe i dhate kuptim Shkencor Ekonmise ,  jashte dengelisteve te terminologjive shefqetosese .Dhe me kete Rast them te shtoj dicka tek JU ..me kete menyre mbeteni profesor ..tani po mund te perfaqesoheni  si Gjeneral Konceptimi i shkences Ekonomike smiley

Detalet e Wiki lejua Gjembecerve .Le te dominojne dhe ata sepse kjo eshte kenaqesia e tyre ne Jete !

Mora pergjigje jo te drejteperdrejte por shumete Bindeshme !

 

Oidriso, ne duhet ta kthejme ekonomine ne fushen njerezore si forma me e larte e shkences ekonomike. Kjo per aresyen me te thjeshte ne bote. Ekonomia duhet te ndihmoje edhe njeriun me injorant ne bote qe te kuptoje se çfare i leverdis te zgjedhe ne jete. Perndryshe ai vete nuk eshte ne gjendje te marre vendim dhe ky eshte krejt faji i ekonomise.

Demokracia do te thote liri per secilin nga ne. Ama liria nuk funksionon vete por duhet te perdoret nga secili ne menyren me te mire si mjet dhe jo si qellim ne vetvete.

Po te krijosh vlere per ta kembyer me te tjeret jeta jote eshte ajo e nje njeriu te dobishem per vete dhe per te tjeret.

Po te perdoresh lirine si qellim atehere jeta jote eshte ajo e "njeriut te rendesishem" qe e perdor ate per te vendosur kufirin midis tij dhe te tjereve nje forme mohimi e kembimit.

Einstein, qe e dua me shpirt, na kujton se duhet te zgjedhim mes te qenit te dobishem apo te rendesishem.

 

sepse nuk jam duke gjykuar njerez si puna jote, por duke biseduar.

te lutem, per njerezillek edhe mua mos me shkruaj me.

Kur flas per Tregun e kam fjalen per tregun global. Quaj gabim emrin Treg... Ne Shqiperi nuk ka treg (meqe nderkohe perdoret ky emer) per sa kohe indeksi i transparences eshte vetem 3,1. "Tregu", edhe pse nje emer i ndryshem nga realiteti, eshte ne formen me te larte ne vendet me indeks permbi 9... 

gjon a me jep nje pergjigje direkte te lutem? ne gjithe pervojen qe ke mbledhur ke njohur ndonje subjekt tregu te vere ne plan te pare ndarjen e produkteve apo/dhe sherbimeve dhe pastaj fitimin? me fjale te tjera: ke njohur ndonje subjekt tregetar qe te punoje me kosto tregu dhe te dale qellimisht per humanizem me fitim 0?

Kam njohur dhe njoh shume firma qe shkojne ne treg me çmime me te uleta se kostot si e si per te mbijetuar. Kjo eshte nje shenje paaftesie dhe mbreme i kam thene dy ndermarrjeve, nga gjashte takime qe me moren 10 ore, se nuk pranoj te punoj me ta se jane humbes qe ne nisje. 

Fitimi eshte tregues i vleres se shtuar ne procesin e krijimit te vleres dhe perdoret si investiment per projektet imprenditoriale.

Te jap dy shembuj shume elokuent: Warren Buffet, njeriu i pare ne histori qe ka zhgenjyer metaforen biblike (Eshte me kollaj per nje deve te kaloje permes brimes se gjilperes se sa nje i pasur te shkoje ne xhehnet). Ndershmeria e padiskutuar e Warren Buffett eshte shkaku i vertete i fitores se tij. Kur ishte 6,5vjeç shiste çamçakeza dhe nje grua fqinje i thote:Warren, me jep tre ne vend te pese copave? Dhe Warren ja ktheu: me fal por pese jane paketa minimale per tregtine time. Perndryshe shkoj ne humbje. Kur nisi klasen e katert fillore Warren duhej te plotesonte formularin dhe ai shkroi per veten qe ishte pronar i nje terreni bujqesor qe e kishte dhene me qera. Nje nga miliardaret me te medhenj te botes ai vendosi ti linte te bijve vetem 0,5% te pasurie se tij dhe doli ne kerkim te nje njeriu qe di ti shpenzoje me mire parate... dhe gjeti?

Bill Gates, mbasi ndertoi Microsoft, qe nuk eshte nevoja ta pershkruaj, zgjodhi nje objektiv tjeter ne jete: sai te shpenzonte ne menyren me te mire parate e grumbulluara gjate lojes ne treg. E gjeti: bamiresia ne favor te njerezve te perjashtuar nga tregu. Paraqit nje projekt te bindshem per rezultatet e bamiresise dhe Gates te jep para pa mase. Warren Buffett ka zgjedhur Gates si investitori me i mire per te shpenzuar parate ne favor te vellezerve.

Ky eshte nje nga aktet me elokuente te historise njerezore... ndalem ketu.

 

 

perse humanizmi duhet te kaloje njehere nga xhepat e warren buffett, bill gates apo te kujtdo tjeter? nuk eshte e mundur te mos prodhojme artificialisht paaftesi?

parate e gates dhe buffett jane te kufizuara. dhe zgjidhja nuk mund te jete bamiresia. sepse eshte njelloj si: te vras e pastaj, per bamiresi, nese eshte e mundur, te ngjall perseri. eshte me mire te mos vrasesh hic gjon. parandalimi eshte me i mire se mjekimi. dhe krizat globale deri tani kane ardhur vetem nga sistemi i tregut te lire, ne te cilin gjithsecili fillimisht mundohet te fitoje (vrase) sa me shume.  

sepse nuk jam duke gjykuar njerez si puna jote, por duke biseduar.

Edhe gjykatesi Vilefor bisedon, psh i thote Zhan Valzhanit: "Ti je tutkall nga trute sepse e kupton dashurine si sakrifice konkrete per tjetrin duke i sherbyer me duart me kallo, nuk e shikon Filanfistekun, lubrifikantin e bisedave psikedelike qe dashuria eshte zhdukja e rrudhave te trurit?".

Pastaj polici vepron, e nuk mund t'i thuash te lutem shume mos bisedo me mua se kam nje seance psikedelike pastrim spiritual per te zhdukur mendimin se i ben keq mendimit ekonomik me biznes, treg, kerriç, pyll, pill, kush ka dru me pre.

do e vuash policine. tani caj dru si te duash, se nuk po te lexoj me.
 

Ti ne daç lexo, ne daç mos, une ja arrita qellimit te tregoj se spiritualistet psikedelike jane te lidhur me policine. Ne mos policia vete qe arrestojne anonimet, kurse hajdutet reale i le rehat te bejne seanca psikedelike.

.

Teoria e ekuilibrit te pergjithshem te Walras ku bazohet sot shumica e shkences ekonomike kerkon si parakusht 3 aksioma qe te jete e vertete:

1. Aktoret marrin vendime racionale

2. Tregu eshte i persosur

3. Nuk ka kosto transaksioni ose informacioni

Ka shume mundesi qe zgjidhja te mos jete e sakte por kjo s'ka per tu provuar dot kurre. Ne fund te fundit, rendesia e teorise se Walras nuk eshte vertetesia por fakti qe futi matematiken ne ekonomi (ne menyre abuzive do thosha une) dhe qe futi nje "imazh" te tregut qe edhe sot nuk eshte arritur te sfidohet.

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).