Sa qe gjallë Gani ziu, kurrë nuk i shkoi ndërmend, se këpucë të reja do të mbathte vetëm mbas vdekjes. Po, po, të mos ju duket e frikshme, ndonëse ndonjë do të pyesë veten, si një i ndjerë mund të mbathë këpucë të reja!? Thjesht po ju them se ndodhi! I ndjeri Gani pa u ngritur fare nga varri, veshi këpucë të reja! Ah, që do kujtoni se Xha Ganiu kish ndonjë damar Drakule, por kjo nuk është e vërtetë. Një si ne ishte, shqiptar i leckosur që ndërroi jetë i zbathur, disa muaj para se të mbyllej mijëvjeçari i dytë i erës sonë. Të gjorit, porsa shkeli të dyzetat, iu varën vetullat si kukull kashte, por që nuk e pengonin të kundronte nga lart qytezën e naftëtarëve, në të cilën me sa kujtonte, kish vite pa zbritur, sepse fshati i tij mbi kodrat në juglindje të qytezës, ende nuk kish rrugë makine. Edhe furnizimet vinin me kafshë dore.  

      Për fat të keq, xha Ganiu nuk kish as kafshë dore. E shiti qyshkur dreqi u zgjidh dhe hyri në të mbjella të kooperativës. Por dëmin e pagoi me lëkurën e vet. E shitën të likuidonin gjobën...

     Prej asaj dite, barrën e kafshës xha Ganiu e ndante me të birin, Hajredinin, i cili akoma s’i kish mbushur të dymbëdhjetat. Nëpër rrugët me baltë, e cila në dimër kafshonte gjysmën e rrotës së qerres, at e bir ngarkuar e zgjidhin mirë tabanin, ndërsa kafshët e tjera zhyteshin, thua kalonin mbi orizore. Atëherë, hajt t’i nxirrje nga lluca!

      Nga njëra anë, sikur ish më mirë pa gomarin. Edhe lopa gjeti qetësinë, ngaqë nuk i hynte kush tjetër në racion. Edhe pulat që flinin në trarët e çatisë, nuk tromakseshin sa herë ai pallte pa hënë. Shkurt, të gjithë u treguan se ishin kundra gomarit! Thua ai ishte shkaktari i vështirësive që kalonin...

     Natën, fryma e kafshëve dyndej deri tek qoshja ku dergjej xha Ganiu me çiliminjtë, dhe gërhima e pleqve kapërcente lesën që ndante dhomën në mes. Shtëpiza e tyre i ngjante arkës së Noes, ku gjithë frymorët bëhen njësh... Për më tepër, të gjitha speciet hynin nga e njëjta derë. Pulat të parat, xha Ganiu i dyti, lopa me viç e treta, Hajredini, pastaj plaka dhe vajzat e vogla, që në fund të hynte derrkuci, qeni dhe macja e tharë si prej kartoni.

      Nën lëbyrjen e dritës së zjarrit, sytë e lopës karshi hapembylleshin me një llamburitje të gjelbër, si të ishin gota me ponç mangoje që dikush i rrëkëllente me nxitim. Apo kafsha përcillte tek krahu i njerëzve, habinë për jetën mes netësh të përbashkëta..?

      Xha Ganiu dhe plaka shtriheshin mbi një krevat dërrasash, i cili nga poshtë shërbente si sënduk ushqimesh. Kaq herë deshi që ta hapte Hajredini atë cak, por nuk gjeti kurajë. Ajo skutë mbrohej nga pleqtë, si të ish kutia e Pandorës, kështu djaloshi përherë bënte ëndrra, duke rendur pas sultjashësh e revanish që çastin e fundit i fluturonin nga dora...      

     Kashta e përdorur për stromë, varej e shtypur anash krevatit duke i bërë të vegjlit që dergjeshin përreth, të teshtinin gjithë natën, e cila bëhej edhe më e ftohtë nga muret me qerpiç. Diku më tutje, rrëzë lesës shtrihej derrkuci. Në mëngjes kur njerëzit iknin në punë, ai kalonte kufirin nga një tunel i fshehtë, dhe shtihej mbi shtresat e njerëzve.

     Këtë skenar, të gdhendur fort në kujtesë nga fëmijëria, ua përshkruante Hajredini shokëve kur uleshin për sillë. Të gjendur larg atdheut dhe disa vite pas, ata rrëmbeheshin pas rrëfimit të dhimbshëm. Dëshmia e tij ua grinte shpirtin e duart s’u bënin për punë. Kështu që i luteshin të vazhdonte dhe Hajredini ia niste përsëri.

         Babai i shkretë, përherë mbante kokën me duar. Kurse nëna përpiqej të na ngopte. Lakrorët e rrallë e pa vaj të saj, ishin të lëpije gishtat. Të gjithë ne rriturit, iknim qysh me ag në ara të kooperativës dhe ktheheshim me muzg. Ditët e aksioneve s’kishin fund dhe orari qe i gjatë. Kështu që motrat e vogla përherë i gjenim në  gjumë. Ato në mëngjes e shijonin misërniken e nënës, gatuar me miellin që shpërndante kryesia e kooperativës si ndihmë.

     Papritur, një verë im atë nuk u ndje mirë. U shtrembërua si pikëpyetje dhe çapitej si babagjysh. E mbaj mend mirë, isha veç shtatëmbëdhjetë vjeç.

      “Baba, nesër do t’i lutem brigadierit, që të mos mbledhësh duhan!”-i thashë një mbrëmje tek rrinim të heshtur rreth vatrës. Më shikoi mendueshëm. Pastaj u kollit gjatë si hyzmeqar. “Nuk më bën dot derman, o bir!” –ma ktheu për pak i ligështuar, mbase ngaqë po ndjente fundit.

       Disa ditë më pas zuri krevatin. Vapa e gushtit shtrëngonte, por babai dridhej poshtë shtresave të vjetra.“Këmbët.., kam ftohtë.., kush të m’i ngrohë pak këmbët!?”-ankohej çdo çast. Kërcinjtë e tij të tharë si cinglat që zbret përroi në vjeshtë, nuk ngroheshin lehtë nga fërkimet tona. Po ngrinte ngadalë, si një thes i grisur me çimento, i mbetur në shi. Fjala i shuhej në buzë, siç shuhet kënga e gjinkallave në murrë.    

     “Kam ftohtë, këmbët m’u thanë! O Zot, pse kam kaq ftohtë!?”-qahej i  gjori, ndërkohë që as ne dhe as vapa e gushtit nuk e ngrohte dot. Atë vit, meqenëse u dergj qysh nga vera, askush nuk kujtua për opingat e dimrit. Kështu, janari e gjeti të zbathur, teksa shirat i shpëlanin baltërat përreth me tundim. Dukej sikur edhe moti e kish vënë me ne. Thua dëshironte të na rrafshonte më parë kasollen e përbashkët, pastaj të qetohej.  

       Në ato ditë të lagështa, babai po shkonte drejt Adit thjeshtë e pa bujë, thua përgatitej të  bënte një gjumë për merak. Vetullat i ranë krejt, kurse buza i iku pak shtrembër, si të nënqeshte dikë. Kur ndjemë se po fikej, u lëshuam mbi të dhe po e përkëdhelnim me gjithë forcën e shpirtit. Por ai po mekej. Një fije ankimi i rrëshqiste me zor: “Kam ftohtë, pse s’kam këpucë? Këmbët mu thanë!”  

         E dëgjonim dhe lotët na kullonin çurg. Por dysheku i kashtës nuk i llogariste lotët tanë. Ai mund të thithte dhe një përrua të tërë... Një çast, nga ata sigmatikët kur sytë e të dhemburit kërkojë sytë që nuk do t’i shikojnë më, babai më pa që qaja i rrënuar në një cep. Ndoshta e kuptoi se isha i pafuqishëm të bëja diçka. Por unë atë çast po zotohesha pa zë, se një ditë do t’i gjeja patjetër këpucë të reja. Afër mëngjesit ai dha shpirt. Ne qafosëm nënën duke vajtuar me “ooiii,” deri në drekë. Të nesërmen e varrosëm me një galloshe të djathtë që na e dha tezja dhe një opingë të majtë ushtarake që na e solli Sajmiri. Kështu ia dorëzuam Adit, që nuk e verejti fare nga këmbët...

***

      Vjet shkova dhe e takova përsëri. Nuk mund ta harroja fjalën që kisha dhënë. I heshtur i hapa varrin dhe i vura të gjitha kockat e shkoqura të këmbëve, brenda në këpucët e reja që bleva enkas në Fllorinë. Për çudi nuk më qortoi nëse më priste më shpejt. As mu ankua nëse këmbët i mërdhinin, si atë ditë të gushtit. Me gjithë që babai nuk na ishte ankuar asnjëherë tjetër, veçse atë verë, të fundit... Mbas pak e mbulova përsëri. Ashtu dhe u ndamë. Pra sot ndjehem i qetë. Babai im tani “rrugëton” si gjithë nëntokësorët, me këpucë të reja...

 

Athinë  1999

6 Komente

sa e trishtuar, bera gabim qe e lexova tani ne mengjes - mu nis dita me kete lemsh ne fyt. kjo, ne nje far menyre, eshte nje kompliment. Faleminderit

shume ngjarje e trishte. traume. 

Nuk kisha ndermend te qaja sot..nuk kishte si te ndodhte ndryshe kur lexon kete pjese kaq mbreselenese!  Mu kujtuan te gjitha vdekjet e gjysherve te mi..smiley

nese mund tu jet nje far ndihme. mbreme lexova nje kapitull te "Halles Mame", ate me gjashte jetimet anglez dhe sikur erdha pak ne vete.

5*

Miri, tregimi mbaron tek 

Vjet shkova dhe e takova përsëri. Nuk mund ta harroja fjalën që kisha dhënë. I heshtur i hapa varrin dhe i vura të gjitha kockat e shkoqura të këmbëve, brenda në këpucët e reja që bleva enkas në Fllorinë. 

dhe pa ato tre yjet.

ne rast se nuk e ke botuar akoma.

letersi e mire. falemnderit!

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).