Kur Besimi mbërriti në shtëpi, mugëtira kish mbuluar fshatin. Kishte sjellë një tra në kurriz nga dy orë larg. Gomari kishte dy muaj që kishte ngordhur dhe mungesa e tij po ndihej shumë.
Fshati i tij ishte i vogël, quhej Gropovëth, ose edhe “lagjja e malit”, pjesë e kooperativës së bashkuar, qendra e së cilës ishte katër orë larg. Në Gropovëth të gjithë njerëzit kishin të njëjtin mbiemër. Sidoqoftë ishin të ndarë në dy lagje, njëra e zakonshme dhe tjetra “e kulakëve”, të cilët njiheshin edhe si “kulakët e malit”. Damka e kulakut iu vu qyshse një nga “ata të malit” kishte prerë një rrënjë hardhi në prag të hyrjes në kooperativë. Kjo qe marrë si provokim, si simbol që thoshte shumë, u kujtua që lufta e klasave zhvillohej me zig-zage dhe se ujët fle dhe armiku s’fle. U bë me njollë gjithë ajo lagje. Nuk u hynte e u dilte njeri. Edhe ilakatë i bënin me “të tyret”. Ja, Valentina, që e kishin fejuar para dy javësh: i dhanë një nga Kolonja, kulakë edhe ata. Valentina gëzonte sepse besonte që në çdo vend që të ikje prej Gropovëthit, më mirë do ishte. Në qendër të kooperativës kishin filluar vërtet të ndërtonin aty-këtu shtëpi moderne (shqiptuar gjithnjë me rr-ë të fortë), muret me tulla të Vorës, çatitë me tjegulla ose me ca trarë tjetërlloj që u thoshin “soleta”, por tjegulla nuk kishte hyrë ende në Gropovëth, soletat ishin jashtë çdo përfytyrimi. Si muret, edhe çatitë, ndërtoheshin me gur. E reja fikej diku aty nga Vidhi i Shemes, në mes qendrës dhe malit. Prapa Vidhit, bota nuk ndryshonte.

Besimi hyri në dhomë qull në djersë. 
- Bjemëni ca ujë shpejt se u dogja – thirri me zë të lartë që ta dëgjonte dikush.
S’u përgjigj kush. Atëhere zuri t’i thërriste me rradhë të gjithë me sa kishte në kokë.
- O Rrethimeee!... Agrooon!... Valbooonëëë!...
- Valbona ka shkuar të mbushë ujë, u bë një sahat – thirri e shoqja nga larg. E dinte ç’kërkonte i shoqi kur kthehej në mbrëmje. 
- Çfarë keni bërë deri tani! U shkërrnditët, a?
Gruaja nuk u përgjigj. E dinte që i shoqi do bënte sherr sido që të ishte. 
Kaluan disa minuta.
- E pruri kokën ajo?
Asnjë përgjigje.
- Pa shih mos ka mbetur ndonjë çikë dhallë… a një çikë helm…
Asnjë përgjigje.
Diçka u thye.
Ca pula se pse u trembën.
Pas ca u dëgjua dikush që po vinte. Më në fund! Por ishte gabuar. Te dera u dha një nga djemtë, Bidoja. 
- O baba, na jep pak çelësat - tha. 
Djali mori “të jap një pesëshe”-n e zakonshme, me shenjën karakteristike të pëllëmbës së dorës së djathtë, e cila tek fjala “pesëshe” godiste ajrin me një tik nervor. 
Djali kërkonte çelësat e dollapit ku Besimi ndrynte televizorin. Mesele e gjatë puna e televizorit. Djemtë i ishin qepur; se nga kishin parë për bela në shtëpinë e Abas Cergës një televizor me emrin “Adriatik”, që po jepte një film me luftë a “me sigurim”, dhe nuk i zinte më gjumi. Ditë-natë, po një muhabet. Kishin mbledhur bimë mjekësore si të çmendur gjatë pushimeve verore. I shisnin në një depo grumbullimi në qytezë. Duart u qenë bërë shollë, plot me gjemba nga gjithfarë drizash e murrizash që s’arrinin më të hynin në mish , por ata s’e kishin hall. Fjala te-le-vi-zor i kishte magjepsur. Jeta e tyre kishte një qëllim. Nuk lanë dëllinjë e sherebelë e çaj mali në këmbë. I njihnin të gjitha bimët me një të parë. Sapo zbardhte dita “do dalim për lule” thoshin, dhe nuk kish gjë t’i mbante nëpër ato shpate e kullota e ckërka të largëta, sa të mbushnin dyzetmijëlekëshin e televizorit. E pabesueshme, por arritën dhe i bënë paratë. Ia prunë të atit edhe letrën e autorizimit për televizor në dorë, duke e mbajtur me kujdes, si të ishte ndonjë tapi e çmuar. Por Besimi nuk donte. Paraja vdiste kur binte në dorë të tij. Kishte për paranë një dashuri të ngjashme me atë të Llojko Zobarit për Radën: e donte të vdekur. Dhe vriste veten për të. Nuk kishte burrë ta kandiste. As edhe ideja që do ishte shtëpia e parë me televizor në fshat; domethënë e para në lagjen “normale”, se ata të tjerët s’merrnin dot një triskë fronti, pa le më autorizim televizori. Ata s’do kishin televizor as në vitin 3000! As statusi i veçantë i “shtëpisë me televizor” nuk e thyente dot sindromën e “qypit të parave”: ajo varrosje e Skënderbejve të kuqërremtë të kartmonedhave krijonte vetiu një vend të shenjtë. Keq e kishin punën djemtë! Po ku ka një dëshirë, ka dhe një mënyrë, që shpesh do të thotë që ka një hile. Djemtë sollën Mit’hatin që nga qyteza, që t’i thosh Besimit sikur paraja do zhvlerësohej së shpejti. Mit’hatit i shkonte llafi sepse ishte magazinier. Plus që rrinte me kollare. Ka dalë fjala që nga Tirana, tha ky. Kjo u përmend ashtu si rastësisht, andej nga mesi i muhabetit, ç’do bësh me paratë ti Besim? A? Me paratë. Pse? Si pse? Nuk e dike ti? Paraja, thonë, do zhvlerësohet mbas ndonjë muaji. Akoma s’ka ardhur haberi këtu në Gropovëth? etj etj. Netët pa gjumë të Besimit me dilema hamletiane më në fund sollën vendimin: do e blejmë! 
Televizori u bë një lloj oxhaku në llojin e vet. Shtëpi me oxhak thoshin përpara, tani ishte “shtëpi me televizor”. Kjo ishte një ngjitje marramendëse në status, edhe pse në shtëpi Besimi nuk i kishte dy gota dhe dy lugë njësoj. Por me gjëra të vogla nuk merrej njeri. Televizori ishte tjetër gjë. Ishte nishan. Ai u soll që nga qyteza ngarkuar mbi gomarin që në atë kohë rronte ende. Me kujdes, si të ishte ajo arka-sëndyq e florinjtë që thonë librat e shenjtë. U vu në mes të dhomës. Fëmijët kishin qarë nga gëzimi, e kishin puthur. E kishin vënë në prizë. Kishin luajtur një çelës grrap-grrup derisa në fund kishte dalë një figurë që fliste gjuhë të huaj. Kushedi se ç’thosh, por ata u mahnitën, ata u ngulën ta dëgjonin. 
Ideja që dyzet mijë lekë mund të thyheshin, të zhbëheshin, të prisheshin brenda sekondës, e tmerroi Besimin. Televizorit i bëri një dollap dhe çelësin e mbante vetë. Me një gjalm aty ku normalisht duhej të ish pistoleta. Kur djemtë ishin përpjekur të hapnin fshehurazi drynin “Tutius”, me një çelës të poshtër siç kish emrin, “kopil”, ai kishte vënë dhe një dryn të dytë dhe ashtu kishte zënë karar ajo punë. Televizori hapej dhe mbyllej me orar. Ai kushtonte sa dy mijë vajtje në kinema të qytezës, gjashtë orë larg kjo me ecje Besimi, apo sa njëmijë ditë pune në kooperativë, që ishin tre vjet! Televizor, për inat të Besimit dhe dy muaj pas tij, bleu edhe Veizi i baxhos, në një fshat të rangut të Gropovëthit, nja tre orë larg. Veizi hapi fjalë sikur rimesoja e televizorit të tij ishte ku e ku më e mirë se ajo e Besimit. Edhe ai e kyçi televizorin si një robinjë të bukur. Për ta mbrojtur nga pluhuri, i porositën edhe një këllëf, me të cilin e mbulonin brenda dollapit ruajtës. Ia vinin atë këllëf si perçe mbi fytyrën e gruas. Pjesën që mbulonte ekranin e qëndisën me fije si ar duke sajuar fjalën “SuperVeiz”. Idenë e kish sjellë djali i madh që ish i dalë, kish bërë ushtrinë andej nga Sukthi, dinte ç’ish bota.
Më në fund Valbona erdhi nga burimi. Dëshira për sherr sikur u fashit. Djalit iu dhanë dy çelësat pa folur, por me një zemërim autoritar gjithsesi. Zemërimi pa shkak është autoritet, vetullat e ngrysura garanci respekti; djemtë shikonin televizorin me një ndjenjë të përhershme lumturie fajtore. Faji të lumtur. 
Besimit po i mbylleshin sytë. Trari që solli i kishte vrarë keq supin e djathtë. Pak qepë dhe kripë, mendoi. Nuk ishte as në gjumë, as zgjuar, kur dera trokiti përsëri. Ishte Ilmiu. Bënin pjesë në një organizatë bazë të dy. Merrej vesh që do thosh diçka me rëndësi, por nuk dukej si vdekje a vaki. Kundër dëshirës nëpër mend i vetëtinë gjithë arsyet e mundshme: borxh, probleme me gruan, vajza e vogël mbetur shtatzanë, e madhja përzenë nga burri, ndonjë hasmëri e vjetër ose e re, ndonjë dyshim për “ata të malit” - ndonjë orvatje për krushqi(!) vetëm në mendim, në dëshirë “me ata të malit”, se të rinjtë vetëm për proçka janë, oreee… venë e zbrazin koburen në hi - sherr gjitonësh, hatërmbetje nga fjalë të thëna pa qëllim, dikur, diku, sëmundje pa shërim e zbuluar së fundmi, amanet familjen, fëmijët, vajzën e vogël që ishte bërë në moshë dhe që duhej “nxjerrë”, arratisje jashtë shtetit të ndonjë kushëriri nga ata që jetonin në qytet, se ata të qytetit vetëm për proçka janë, oreee… prishje mos-o-zot e biografisë, zbutje e luftës së klasave, pirje për shëndetin e ndonjë të deklasuari nën avuj rakie në ndonjë zijafet, përshëndetje në rrugë me “ata të malit”... eh, s’ka fund e keqja.
Por Ilmiu nuk po fliste. Besimi kuptoi. Shko nga dhoma tjetër ti, i tha Valbonës që po bubrronte rreth e rrotull. Vajza doli. Atëherë Ilmiu e nxori ç’kish në zemër: Thonë që dy Gjermanitë do bashkohen!

Besimi e pa Ilmiun drejt në sy; me shikim burri që kupton rëndësinë e çastit, seriozitetin gjeopolitik. Pasoi një heshtje dyminutëshe. Një erë urine bagëtish hyri si shkulm amoniaku nga dritarja që nuk mbyllej dot mirë. Lajmi po mbllaçitej ngadalë, koncentrat blegtorie mes dhëmballëve ripërtypëse, krrap-krrup… Gjermania… dëmshpërblimet e luftës, luftës, luftën, prej luftes... shkërrap-shkarrëp … i shumënderuari shtab i përgjithshëm, brigada e parë, Meh…eh…ehm… (kollë e thatë), niks kaput, prej luftës, o luftë, përç bagëtie dhe belxhik, qëllo të lumtë dora, o Fritz, or pension invaliditeti...njëmijëleksh i luftës… luftës, luftën… krrup-krrap! Ishte një bluarje dhe mbllaçitje e vështirë. Ngjiste e ngecej në qiellzën e tharë si gurabije e ndenjur “ingranazh ushtari”... 
Gjermania?! Mos more! Asnjë nga burrat nuk e tha këtë drejtpërdrejt, por reja e tymit të duhanit që mbushi dhomën atë dëftente, një “mos more!” nikotine kanceri. Qederi i duhanit vendas grirë trashë me çakije zverdhonte mbi një përshtatje perdeje të palarë kurrë, e cila rrinte mbi dritare si një paruke e vënë keq.
 
Ngjarjet në botën e madhe prej kohësh kishin marrë formën e Ilmiut në hyrje, me atë merakun solemn, që dukej sikur ia rraste edhe më kasketën e përhershme. Tak-tak-tak, kërciste dera. Nëpër vite dhe stinë. Ka dalë “një grup” në kulturë. Fjala “armiqësor” për grupin herë thuhej e herë jo,  aq e qartë ishte armiqësia. Ka dalë një grup armiqësor. Emrat thuheshin nën zë. Nën atë si hukatje emri, funksionari i lartë që doli armik merrte një ngarkesë të ligë dhe shëmtim. Emri bëhej sakaq ogurzi. “Fadil” tingëllonte si formulë shtrigu. Në shoqërim me mbiemrin, bëhej helm. Fadil dhe Paçram ishin ngjizur nga natyra të prodhonin së bashku tradhti, komplot, reaksion. Të shkumëzonin, njëri si acid, tjetri si gëlqere. 
I njëjti harbim çmendte fjalët. Ilmiu binte fjalë të vështira. Si atëherë, me emrin e padëgjuar “puçist”. Më e afërta ishte pulisht, por për pulishtët thonë janë të bukur sa janë të tillë, ata vetëm më vonë e prishin, kurse puçistët e kishin prishur e dhjerë meselenë keq, po shumë keq, ndërkaq. Kjo duhej të ishte ndonjë fjalë sterrë-e-katran, por Besimi nuk pyeste kurrë. Siç nuk kish pyetur as për “i deklasuar”, “liberal”, “demaskim” apo “rraksjonar”. Fjalët edhe ashtu, pa ua ditur domethënien, tingëllonin të rënda plumb (si pushkatimet që vijonin pothuaj në çdo rast), sidomos në mbedhjet me turrje e ndërkryerje fshatçe. Do-t’e shohëm punën tënde monarkofashiste, Sulo Abazi! Gjidi anarkosindikalist! Diskutoni shokë, me shpirt të pastër... revolucionar...
 
Kur tjetrin e shan me një fjalë që nuk ia di kuptimin, urrejtjes i shton sytë e sikurit. Ajo shijon ndryshe, si ca haje industriale nga Durrësi a Tirana. Pacifist! Trockist! (Karamele Zana/ vijnë nga Tirana…) Poliagjent! Emri Beqir për shembull, u bë natyrshëm shumë i keq; atë ç’ka niste b-ëja me e-në, e vuloste përfundimisht ajo q, i dhe r që vinte pas. Dhe sado i bukur emri Petrit, si për ta bërë dhëndër, kur i vihej “Dume” nga pas, bëhej hata, që as në lagje të mos e kishe, jo. 
Një trokitje tjetër kishte sjellë diçka nga bota e madhe, Maoja... luaj vendit... Maoja, ishte një “kokërr revizionisti” që s’ke ide... kaq kumtoi Ilmiu, që edhe atij aq do i kishin thënë. Ilmiu bënte sikur dinte më shumë, por i mbante përbrenda. Besimit i thoshte aq sa duhej. Kanë shkallë gjërat. Përdëllimit të të qenit “i brendshëm”, i bashkëngjitej edhe disiplina. Rregulli. Sëra. Nofullat e Ilmiut bëheshin më drejtkëndore, fjalitë më të vendosura, shpesh mbaronin me “ashtu”, ose me “kaq për këtë”. Pasmuzgu politik me Ilmiun konfidencial, me zërin e ulët prej rrethi të ngushtë, që dëftente përkatësi në grupin e besuar, që gjërat i merrte vesh një javë para se të dilnin në gazetë, prodhonte lumturi të planifikuar dhe jetë të përmbushur për një pesëvjeçar. Me gjithë mundimin që e shoqëronte atë lumturi, sepse gjithnjë kërkohej një shndërrim rishtaz i trurit, veshëve, antenave. Shndërrohej goja, e cila duhej të tashmë të  përftonte fjalë të liga, sa të ish e mundur më shumë, aq më mirë, për Maon. Dhëmballët qendërzoheshin ndryshe, lëviznin rrënjët me një ortodonti të re, ç’kish qenë e shtrembër bëhej e drejtë dhe anasjelltas, gjuha rrëzonte lëkurën si gjarpëri, në zgavrën e gojës mbinin stalagmite të reja, një Zot e dinte ç’ndodhte saktësisht në organin e të folurit, që brenda ditës të formulonte rrjedhshëm fjalë të pamendueshme, pale më të shqiptueshme deri dje, nga të cilat mund të të shkatërrohej jeta familiarisht. Pas gjithë kësaj, Mao Ce Dun ishte gati të tingëllonte po aq keq sa Çang Kai Shek! Dhe kurrë aq bukur sa Ho Shi Ming. Ç’ka në të vërtetë, ishte edhe çështje veshi. Ama kur torturoje veten duke dëgjuar opera e balete me vajza që thinjen brenda natës, e duke bërë sikur të pëlqyen e të mahnitën fare, nuk vjen në pyetje një aq gjë e vogël, sa habija për stërtradhëtitë që ishin ruajtur vetëm për Shqipërinë. Veshi përshtatet më lehtë se gjuha, e shtir më kollaj mahnitjen. Si një grua që shumë më kollaj se burri... Për Mehmet Shehun kjo kishte qenë sidoqoftë tejet e vështirë, pasi asnjë tertip nuk mund të kryente aq shpejt, brenda ditës, ndërrimin e pllakës në gramafonët e trurit. Evolucioni që thoshin, s’pinte ujë. Mbase ajo teoria e katastrofave... Ngërçin e të folurit e mbushnin ca llagape zëvendësuese, si gjembat një djerrinë: “ai maskaraja që vrau veten”, “ai halèja që ia hoqi vetes”. Thjesht nga frika se mos, duke thënë fjalën Mehmet, reflekset e vjetra shtriqnin pa dashur muskujt e respektit dhe admirimit në fytyrë, zhvilluar mirë nga ushtrimi aq i shpeshtë, si në një palestër servilizmi. Se nuk ka vetëm ndërtim të trupit. Ai i fytyrës është edhe më i vështirë. Ka muskuj tjetërlloj fytyra. Muskujt më të pabesë, që “nuk vihen në xhept”. Çdo muskul tjetër kapet pas eshtrave nga dy anët, me kokë e me këmbë, si çdo gjë në këtë dynja, ndërsa vetëm ata, të fytyrës, kapen vetëm më nj’anë, me kafkën, kurse nga tjetra anë valëviten shprehjeve pa fund e mund që të bëjnë, prite Zot, gjëmën. Të tradhëtojnë. Ka mimikë të zhvilluar, thonë për ndonjë karagjoz. Mimikëzeza! Po kur fytyra, pa dashur ti fare, të nxjerr përjashta ndonjë hije admirimi për atë... “maskaranë që vrau veten”... çfarë do bësh pastaj? Se që do e shohë atë gjë një hafije aty rrotull, ajo është e sigurt. Më mirë pra, ashtu drejt, pa rreziqe e ndërdyshje, ai maskaraja! Ai haleja! Fjala e merr për dore fytyrën, nuk e le të harbojë, e kujton aty nga rrokja e dytë, qameti tek e treta, që përdëllimin lere e harroje, si mushka Valarenë.

Po, Maoja, ishte një “kokërr revizionisti” që s’ke ide... Për Maon flitej sikur ta kish shtëpinë nga fshati karshi dhe s’kish kthyer një gjysëm kile mielli borxh. E kishte një arsye për këtë. Si edhe për Mehmetin. Për vite me radhë ky i fundit kishte qenë krenaria e ligjshme e qendrës pas Vidhit të Shemes, fshatar nderi si me thënë, pasi aty kish bërë shkollën fillore. Kur doli armik, ajo puna e fillores kryeministrore u harrua dhe u kujtua shpejt e shpejt se po në të njëjtën shtëpi të qendrës, në shtëpinë e beut, kishte fjetur gjatë luftës një natë Enver Hoxha. U përjetësua me një pllakë mermeri ajo fjetje, nga ato që fillonin me fjalët “Këtu, në këtë shtëpi”... 
Ndërsa afërsia me Maon ishte tjetër gjë, as vizitë, as bujtje, as fillore tek shtëpi e beut; ishte një dhuratë që Enver Hoxha donte t’i bënte heroit të verbër lokal me prirje për kombëtar, Fuat Çelës. Bash atëhere kur çdo kulm lavdie dukej sikur ishte arritur, erdhi haberi: Enveri do i bënte dhuratë një radio dore. Jo një dosido, por një radio që edhe ai vetë e kish dhuratë: nga Maoja! Për të zhdukur çdo keqkuptim diplomatik me Kinën, një njoftim-kërkesë zyrtare për dhurim dhurate i ishte bërë Maos. Ky thuhet sikur kish pranuar me zemërgjerësi, për Fuatin nuk diskutohet, kishte thënë. Një radio dore nga dy luanët e kontinenteve përkatës është diçka që nuk ndodh përditë. As kur Fuati goditi tri herë dhjetën në qitje, as kur kishte mbaruar për tërë natën librin “Lej Fëng, bir i mirë i popullit punonjës”, nuk ishte bërë aq bujë. 
Por lavdia nuk ish e thënë të ngjiste për shumë kohë në Gropovëth. Pas pëshpërimës nëntokësore që Fuat Çela doli agjent i Perëndimit dhe se dhjetat që ai godiste në tabelën e qitjes, megjithëqë i verbër, ishin fallso, filloi tatëpjeta; nuk ishin llafe armiqësore e tym pa zjarr. Pelegrinazhet e entuziastëve nga gjithë rrethet e vendit që vinin ta takonin, me autobuzë, me ekskursione edukative, u rralluan deri sa u ndërprenë. Gropovëthi i largët e ndjeu i pari ftohjen e lavdisë lokale. Ftohja e lavdisë vjen nga skajet, ashtu si ftohma e vdekjes ndihet fillimisht nga gjymtyrët.

Mos more! Gjermania?! Kjo puna e bashkimit duhej të ish veçanërisht diçka e keqe. Sepse Ilmiu nuk po thoshte gjë tjetër. Gjermania, edhe më keq se Kina, kishte trazuar shpirtra në Gropovëth. Kur para ca kohësh ishte dhënë nga lart direktiva për hartimin e historikëve të fshatrave, si ndihmuese të Partisë në edukimin e masave, kacafytjet më të mëdha midis veteranëve të Gropovëthit, shumica ardhur nga qytetet e mëdha, ishin pikërisht mbi atë periudhë: “të gjermanit”. Veteranët e kishin lënë prej kohe Gropovëthin, ishin qytetarizuar po të gjykoje nga lëkurët e tyre si kartë cingari, apo nga ata parakrahët e hollë, apo nga borsalinat që nuk i hiqnin kurrë. 
Bënin si bënin e vinin deri në qytezë, pastaj me ndonjë “Skodë” po të kishin fat deri në qendër, e për Gropovëth vetëm hajvanët bënin punë. Por me mungesën e rrugës ishin pajtuar prej kohe. Gropovëthi nuk do ishte Gropovëth po të kishte rrugë. Ardhja aty duhej e mundimshme, të tregonte sakrificë, shiko sa vuajmë ne për ju.. po, po, rrofshi, ju paçim... me se e bëtë rrugën Arif? Si erdhe Taip? Të lumshin këmbët Iljas! Të të ndërrojmë kanatjeren, se është bërë ujë... mos ftohesh. E vështirë rruga për këtu... kjo e fundit thuhej gjithnjë me fajin përkatës. Diskutimet e të ardhurve mbi luftën dhe gjermanin nuk kishin fund, kush e shtiu dyfekun e parë, sa gjermanë u vranë në filan vend, kush e organizoi pritën, kush udhëhoqi veprimet luftarake. Edhe ata që nuk kishin luftuar, dilnin që kishin mëkuar me trimëri ata që hodhën një dyfek. Tre historikë u përpiluan në mënyrë të ethshme, por të pavarur nga njëri-tjetri. Si zbulimet e mëdha. Numri i gjermanëve të vrarë në ata defterë si të spërkatur me gjermanicid, duhej të shqetësonte vërtet ndonjë land prusian. Ishin djemtë trima të Gropovëthit që kishin bërë kërdinë dhe kjo duhej dokumentuar. Se ndryshe do humbiste në mjegull të harresës. Dhe s'do e falte historia! Miratimi i versionit zyrtar të historikut të fshatit pati më shumë tendosje e gjendje të nderë se sa pritja për fituesin e zgjedhjeve presidenciale amerikane. Sipas përkrahjeve nga komitete të ndryshëm, herë merrte epërsi versioni konservativ i Iljazit (Ilàs në gropovëthçe) e herë i Shuaipit, që ishte më i hapët dhe më liberal, pasi raportin e ngjarjeve Gropovëth-Botë e kishte pak më tepër të prirur nga kjo e fundit se ai i Iljazit. 
Fitoi versioni i Zikos, që gjithë kohës kish qenë aktor i dorës së dytë para dinosaurëve Iljaz e Shuaip. Shkak u bë një krushqi e sapolidhur, nga një mbesë në Universitet që ishte pleksur me djalin e një të madhi. Aksionet Ziko shkuan në qiell brenda natës në bursën e Gropovëthit, dhe versioni i tij i historikut u miratua të nesërmen. Fletë të shtypura me makinë shkrimi, plot gabime drejtshkrimore e ndreqje të vrazhda, u vunë në një stendë të muzeut të sapopëruruar, që ishte njëkohësisht edhe “qendër fronti”, “qendër e rinisë”, “vatër kulture” e së fundi, edhe muze. U përlotën gjindja, u bëmë dhe ne me muze. Jo vetëm Londra dhe Parisi. Berlini nuk zihej me gojë. Berlini (dhe Viena) shiheshin me sipëri fitimtari. Siç dilte qartë edhe në historikun, i cili i hapte rrugën Gropovëthit drejt pavdekësisë. 
Gropovëthasit ishin të ndërgjegjshëm në epërsinë e tyre. Jo nga fodullëku, thjesht për hir të së vërtetës. Edhe ndonjërit që i shkiste ledhi e blasfemonte, i tregonin vendin. Një herë për shembull, Lamja kishte parë në një foto, gjetur një dreq e di se ku, ca rrugë të përbindshme si lumenj, me vetura që shkonin në dy anë, foto e stisur s’do mend. Veturat (që janë vetëm për shokët kryesorë të udhëheqjes), farfurinin ashtu lisho e azat, si të ishin bagëti që kthenin nga verimi. Or, kush e fitoi luftën, kish thënë Lamja, ne apo këta? Pyetja kishte qenë retorike, me helm. Kjo tregonte qartë rëndësinë e historikut të sapomiratuar, të muzeut të sapopëruruar. Kishin boshllëqe njerëzit. Me ngashërim sublim kishin ikur nga muzeu atë ditë, pasi i hodhën një copë plastmasi sipër tendës ku ishin vënë faqet e shtypura të Zikos, për siguri më tepër, se thuhej që do binte shi dhe çatia e muzeut pikonte në shumë vende. S’kishte gozhdë për riparim.

- Mos more! Gjermania?! 
Fjalët më në fund u thanë; Ilmiu tundi kokën e hallit. Diçka duhej bërë.

∻∻∻

Besimi u ndal një çast nga një marrje mendsh e lehtë. Dy qetë përpara tij, Larashi dhe Kazili, e mirëpritën ndalesën; ishin të lodhur dhe dita kërkonte edhe disa orë të thyhej mbi pllajën që shtrihej në perëndim gjithashtu si lodhje. Marrje mendsh dhe buçitje në vesh: Ilmiu i kish thënë se oshëtima në veshë ishte shenjë tensioni. Duhej të shkonte te mjeku - kjo do të thoshte dhjetë orë rrugë vajtje-ardhje. Pse jo te Xhevrija, infermierja e qendrës, Ilmi? Jo, jo, ajo nuk ka “kapaçitet” për atë punë. Ilmiu gjithmonë godiste tëmthin e djathtë kur thoshte “kapaçitet”. Ishte vërtet një fjalë që ai e donte veçanërisht. Pra Xhevrija nuk mundej... duhej doktor. Zaten edhe doktorët vetë nuk ishin të pagabueshëm. Fizja e Ramadanit kishte vdekur para disa muajsh në spital, pasi doktori i kish ngatërruar grupin e gjakut. I kishin dhënë gjak gabim, u fol. Po kush pyeti e kush e mori vesh tamam.
Dy qetë sillnin erën e tyre, një avull të rëndë, të prekshëm, sa mund ta bëje shuk dhe ta flakje tutje. Kazili ishte më i fuqishëm se Larashi. Larashin duhej ta shpoje gjithë kohën që të mbante drejtimin. Të dy ishin gjithnjë të uritur - ishin një pikëllim ngjyrë kafe ato kafshë që tërhiqnin parmendën me vite gjersa u vinte koha për t’u therur. T’i dihej e mira kaut, nuk e thernin. Si mund të prisje, pas kësaj, drejtësi në botë?
Qetë dhe Besimi kishin gjuhën e tyre. Me dy rrokje të vetme: “la” dhe “po”. Kur merrte shtrembër parmenda dhe shmangej për poshtë, Besimi u thërriste qeve “la! la! la! la!”. Kur merrte më lart se ç’duhej, u bërtiste “po! po! po! po!”. Ara e Luadheve ishte e vështirë në të lëruar, pasi vinte e pjerrët. Kish qenë pyll dikur dhe tani ishte tokë e re. Mosha e tokës ndryshon nga e njeriut. Për shembull ajo tokë, megjithëqë e re, ngjante si plakë, plot rrudha gërryerjesh dhe gjemba që shponin hidhur. S’dinte ç’të mendonte më. Tha me vete: Gjermania. Edhe shtetet, vazhdoi, si arat janë. Ka shtete të reja e të pjerrëta, të vështira për t’u punuar, që bëjnë shumë gjemba. Gërryer nga përrenjtë e sherreve. Një llokmë e shëndetme dheu ra përmbys si një kujtim i bukur. Pastaj vazhdoi shtufi i shpëlarë, që ndihej ndryshe në krahun e parmendës. Ka shtete që mbillen tërë jetën me një bimë, “monokulturë” siç tha një herë agronomi me Ilmiun, ka shtete me qarkullim… si Plasa, andej nga Korça, kulturë e madhe, ku njerëzia notonin në grurë dhe pulat duhej të kishin harruar si hahet guri. Besimi nuk e dinte në kish shtete të tilla vërtet, por mosdija jep bindjen më të thellë. Në mbledhjen për demaskimin e kryeministrit poliagjent, agronomi kish thënë që veç të tjerash ky mbronte edhe tezën mikroborgjeze “rroftë renditja, poshtë qarkullimi”, tezë nga e cila askush nuk kish marrë vesh gjë, por që s’i kish penguar megjithatë gjithë gropovëthasit e mbledhur të indinjoheshin pa masë. Shtet me qarkullim duhet të jetë Italia, mendoi, pepinot, frikacakët, që për 40 vjet kishin qarkulluar 40 qeveri të ndryshme, çka ishte pozitive. Këtu u ngatërrua pak. Mendimi që Shqipëria ishte monokulturë e vulosi hutimin, dhe nje mllef i fortë e kaploi sa herë që ngecte keq në çështje politike, që ndodhte pothuaj gjithmonë. U bërtiti qeve me inat, parmenda kishte marrë shtrembër, një devijim në vijë, mendoi si fajtor. Nuk kish faj Ilmiu që thosh “kujdes në këto gjëra”. Brazda u drejtua prapë. Dhe shtete gjëmbaçe, tha si me shpagim, si për shembull Anglia që shihte në TV, ku njerëzit nxirrnin qymyr dhe fytyrat i kishin të palara kurrë. Korbët englezë, tha me vete. Me vendosmëri. Korbët gjermanë! Një tufë me gjemba te verdhë i kujtuan sërisht gomarin që u preu krahët. Mëngjeset në shtëpi tani ishin bërë si të shurdhët pa hajvanin. Nisja e ditës zakonisht ishte sherrete, tërë xhunga thirrore dhe urdhëra. Për bukën që s’ishte gati, për veglat që nuk ishin nxjerrë, dhe sidomos për gomarin që nuk i kishin dhënë ujë. E thatë për ujë, që u thafshi vetë më mirë! Apo meqë s’ka gojë të kërkojë, edhe... 
Kjo tokë s’duhej hapur, mendoi Besimi ndërsa ndjeu shtufin e fortë nën jorganin e brazdës. Larashi tërhiqte më dobët; si Gjermania e Lindjes. Ky mendim i brofi papandehur mbi ballë dhe i ra vetiu, sumbull djerse mbi dorëzën e parmendës. Ata të perëndimores janë më esnafër dhe “i hanë” këta të lindjes, kishte thënë Ilmiu. Si Kazil rrufjani. La-la-la-la!... Kjo botë kështu kish qenë gjithnjë. Kështu ishin ngrënë dikur dy qen në shesh të fshatit, gjatë luftës, kur asnjë s’e dinte cili krah do fitonte. Sot, natyrisht, fitorja dihej qysh në 41-shin, por atëbotë, Allahu dhe baba Fetahu e dinte se kush do ish ngadhnjimtari. Ata qentë qëlluan një i zi e një i kuqërremtë. Mo’ i ndani, kish thënë Kalo nastradini, të shohim kush do e mundë shokun. Në fitoftë i kuqi, dmth do fitojnë të kuqtë. Në fitoftë i ziu… I kuqi e kish vënë poshtë qenin tjetër, mu kur u duk se ky do fitonte, dhe Kalua kish thënë “komunistët fituakan, o llàh, shkoni e këputjani gjumit tani”. Kafshët s’gënjejnë kurrë. Ja, dy qen dinin më mirë se gjithë gazetat e Tiranës.
Besimi vuri shaminë në qafë t’i pinte djersët. Dy Gjermanitë çapiteshin rëndshëm përpara dhe largonin mizat me bisht. Ajo e lindjes donte hosten. E perëndimit e donte me të thirrur, se hiqte si shumë në drejtim të vet. Duhej mbajtur në brazdë. Me hostenin në dorë, atij iu duk vetja si mbret i lodhur i botës. Shumë gjëra po dilnin nga kjo punë e Gjermanive, që s’i kishin dëgjuar më parë. Shtete dysh, si qè parmende edhe gjetiu. Që tërhiqnin hallet e tyre, parmenda të rënda. Larashland. Kaziland. La la la! Politikë të madhe arriti mes dualleve ushtuese të veshëve. Si në shtuf të cekët, mendja e tij hasi në shkëmb nëntokësor blasfemie, që i vrau brazdën e lodhur të trurit. Sepse... edhe Shqipëria... shqiptarët... si Kazili me Larashin... U rrënqeth nga herezia. Tensioni i gjakut, tha me vete. Duhet të kërkonte leje të shkonte tek mjeku në qytezë, t’i jepte ndonjë ilaç. Shqipërinë ka kush e mban në brazdë, mendoi me mllef, duke iu kanosur mendjes së vet për proçkat që i poftiste. Na thoshin qeveri e rigonit... po kjo qeveria e rigonit u bë qeveri e çelikut! Zëri i Enver Hoxhës erdhi bubullues, siç duhej. Ose ndoshta po bubullinte vërtet andej nga mali i Ramijes. La!-la!-la!.. Ka zot hauri. Vithet e Shqipërive që çapiteshin para tij kullonin djersë të kuqërremtë. Tensioni i lartë shoqërohej me kapilarë gjaku që plasnin nëpër sytë. Ilmiu gjithëditës u shfaq si fantazëm për t’i thënë se janë marrë të gjitha masat. Tunelet e udhëheqjes për rast lufte, në anë të Ramijes, ishin garancia më e mirë. Telegramet venë e vinë, nga Londoni në Athinë… Larashi me Kazilin nga Boni dhe Berlini, u bënë Tirana dhe Prishtina. Shqipëria dhe Kosova po lëronin arën e Luadheve... tokë e vjetër. 
Kur do e therin Larashin?
 
Përplasja nuk vonoi. Koka ndjeu një send të fortë - këtë radhë parmenda duhej të ish thyer keq. Brazda kishte devijuar. Shtrembërim. Në vijë. 
Tensioni, sëmundje e poshtër…

∻∻∻

Dinua dhe Resmiu e gjetën Besimin të shtrirë anës parmendës pas ndonjë gjysmë ore. Vinin nga pylli i lajthive të Dobrushës dhe po ngjiteshin në livadhet afër Kulmakut, kur e panë. Kujtuan se ai po flinte. Dinua donte të vazhdonte rrugën, por Resmiu dyshoi për diçka. U afrua. E shkundi. Kuptoi që tjetrit i kish rënë të fikët. Nxorën një “fagur” të goditur ushtrie dhe e spërkatën fytyrën e të alivanosurit. Besimi po jepte shenja jete. Iu deshën pesë minuta të vinte në vete. Por kur erdhi, tronditja ishte edhe më e madhe se alivania. Oshëtima në veshë i erdhi jo prej tensionit arterial, skuqja e syve kishte më shumë se kapilarë të çarë. 
Dinua dhe Resmiu ishin të lagjes së kulakëve!

Shkurt 2009

7 Komente

O emo sikur e kemi lexu gropovethin para nje 4 vjetesh, cne prap?

alternative kjo. 

plus e pata premtu dhe admini vuni doren ne zemer.

O emo na e nxirr ate krijimin me çobanin ne mal .....nuk ia mbaj mend titullin.
E kishe qendisur bukur. Me lot kam qeshur.

smiley

long time no see.

viel zu tun!

Edhe ata që nuk kishin luftuar, dilnin që kishin mëkuar me trimëri ata që hodhën

një dyfek.

Tregim shumë i kënshëm.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).