Historia e një incidenti i cili, prej një çerek shekulli pas rënies së komunizmit është kthyer kokëposhtë në botime të ndryshme, kujtime e intervista, forume letrare me prirjen për të shfajësuar njërin e për t’i vënë gishtin si fajtor tjetrit. Në librin “Një enigmë me disa të panjohura. Rreth dosjes Bilal Xhaferi”, të botimeve “Onufri”, gazetarja Aida Tuci arrin të shpjegojë shterueshëm se çfarë ka ndodhur atë pasdite prilli të vitit 1968, në Klubin e Lidhjes së Shkrimtarëve gjatë diskutimit të romanit “Dasma”. Nëpërmjet dëshmive nga bashkëkohësit, dokumenteve arkivore, si dhe një bisede me shkrimtarin Ismail Kadare, lexuesit i zbulohen të panjohurat e kësaj enigme. Po çfarë ishte ky diskutim? Për çfarë argumenti bëhej fjalë? Çfarë gjëje të guximshme shpalli? Çfarë idesh emancipuese, ndriçuese ligjëroi? Ishte vërtet i tillë, sa të kthente një shkrimtar të kohës në një disident të së ardhmes? Së pari, a kish qenë Bilal Xhaferi disident? A është rasti i tij, rast përjashtimi, i disidentit në letërsinë shqipe, për të cilin të gjithë bien dakord se nuk ka pasur disidencë të vërtetë? A ishte ai shkrimtari që publikisht theu rregullat e realizmit socialist, që u përball me regjimin qoftë edhe tërthorazi?

Këtyre pyetjeve përpiqet t’u japë përgjigje libri “Një enigmë me disa të panjohura. Rreth Dosjes Bilal Xhaferi”. Në këtë numër të MAPO-s po botojmë me shkurtime bisedën me shkrimtarin Kadare. Dosja ‘Bilal Xhaferi’ është vetëm pikënisja e një bisede të gjatë ku janë trajtuar shumë çështje; për raportet e letërsisë me rendet totalitare, për raportet shkrimtar-diktator, për përgjegjësitë që ka tradita e Realizmit socialist etj.

Në “Ftesë në studio”, në pjesën ku flisni për Arshi Pipën, keni përmendur dy shkrimtarë të tjerë, me iniciale: K. Trebeshinën, dhe atë që është bërë shkak i kësaj bisede, B. Xhaferin. Nuk jeni aspak i butë me ta.

Keni të drejtë të thoni që s’jam i butë me asnjërin prej tyre. Por s’keni të drejtë të mendoni se unë po përpiqem të dukem i tillë. S’po i bëj asnjë himn  butësisë, madje më duket se kam shfaqur mendimin se shkrimtarët, si askush tjetër, mund të jenë të padrejtë, për të mos thënë mizorë. Kjo është e natyrshme përderisa ata bëjnë pjesë në llojin e sunduesve dhe, si të tillë, do të vuajnë nga po ato që cilësohen si “cen (deformim) i profesionit”. Nga dy njerëzit e tjerë të përmendur prej jush, për njërin, Xhaferin, do të kemi rast të vazhdojmë bisedën, kurse për tjetrin, nuk jam unë që e kam akuzuar si ish-oficer i Sigurimit, e aq më pak si vrasës i llojit më të shëmtuar të vrasësve, pabesisht, me plumb pas koke. Kjo është një e vërtetë publike e pakundërshtueshme prej askujt, as prej atij vetë. Në asnjë letërsi të botës së qytetëruar nuk ka të tillë. Në qoftë se Shqipëria do të ngulë këmbë që të mbrojë autorë të tillë, kjo s’është më çështje letërsie. Është më shumë. Dhe më tmerr.

Duke folur me dëshmitarë të ndryshëm të çështjes që po bisedojmë, më është krijuar përshtypja e një fushate. Sipas jush, ka qenë e vijueshme apo me faza? Dhe pyetja tjetër: ka qenë e përqendruar te disa apo ndaj të gjithëve?

Në rendet totalitare, fushatat, edhe kur duket sikur janë përqendruar te një grupim, madje te një njeri i vetëm, në të vërtetë i synojnë të gjithë. Në faza të caktuara ato egërsohen, sidomos kur rendi tiranik ndihet i kërcënuar. Në fund të vitit 1989, në fillim të 1990-ës, gjithë bota komuniste ishte në ankth. Shqipëria, ndonëse ngjante e shkëputur, ankthin e kishte edhe më të madh. Frika e rrëzimit të rendit lidhej me një frikë tjetër, në të vërtetë tmerrin më të madh të komunizmit: Europën, frymën e saj. Europa kishte qenë e dyzuar për shqiptarët: si ëndërr e tretur nga një anë, si tmerr nga tjetra. Historia kishte 600 vite që vazhdonte. Krejt strategjia osmane dhe ajo komuniste pas saj ishte bazuar mbi urrejtjen kundër Europës, kontinentit ku shqiptarët kishin qenë, por ku s’duhej të ktheheshin më kurrë. Më 1990, Europa u shfaq befas më pranë se kurrë në dyzimin e saj natyral: ëndërr për shqiptarët, tmerr për shefat komunistë të Shqipërisë. Veç, këtë herë, ëndrra ishte kaq e fortë, saqë shefat komunistë s’guxonin të flisnin kundër saj. Madje po bënin të kundërtën: bënin sikur e donin. Madje, siç është thënë, shkonin më larg: thoshin se ata të gjorët e donin, por ç’t’u bënin shkrimtarëve që s’i linin. E sidomos ç’t’i bënin një farë I. K.-je, që kishte dalë befas kundër saj!

E megjithatë, edhe kur gjërat duken groteske kjo s’do të thotë se në thellësi nuk ka faktorë dramatikë. Vitet 1989-1990 pikërisht atëherë kur priste me padurim kthimin në Europë, Shqipëria ishte pranë një gremine, që ende sot mbahet e fshehtë: rikthimi në kampin lindor komunist. Mbahet e fshehtë se një pjesë e autorëve që do të vinin në skenë këtë tragjedi, jo vetëm janë gjallë, por disa janë ende në politikën shqiptare: në parlament e gjithkund. Është kjo arsyeja kryesore pse Shqipëria, e vetmja në Europë, nuk i hap qilarët e saj të errët, më të frikshmit në kontinent. Që të mos zgjatem, Shqipëria vërtet u shkëput nga kampi sovjetik më 1960, por kjo ndarje jo vetëm nuk e bëri atë më europiane, siç u ëndërrua në atë kohë, por e bëri dyfish kundëreuropiane. Bashkimi Sovjetik, duke i njohur mirë shefat shqiptarë, nuk e hoqi asnjëherë shpresën se ata do të ktheheshin prapë te çerdhja e vjetër. Ai e mbikëqyrte Shqipërinë nga larg. Mesazhet ishin të qarta: bëni ç’t’ju shkrepet në kokë, veç atje mos t’ju shkojë mendja: tek Europa! Ky ishte pakti i heshtur. Zbulimi sovjetik, qysh më 1945, ishte vendosur këmbëkryq në Tiranë. Çerdhet kryesore të tij ishin Komiteti Qendror i partisë, instituti i marksizëm-leninizmit, Sigurimi. Me gjithë ulërimat e pafundme kundër Moskës, besoj se nga mijëra agjentët sovjetikë nuk është zbuluar ende asnjë. Agjentura u vu në gjendje etheje në vitin 1990, kur rreziku i Europës u bë i prekshëm. Kishte ardhur ora e saj: pengimi i fatit europian të Shqipërisë. Suksesi i parë i agjenturës ishte shkatërrimi i atij që u quajt “shansi gjerman”. Çerdhja e Komitetit Qendror arriti ta sprapste nismën e Franz Jozef Shtrausit, i cili kishte kohë që kishte projektuar shkëputjen e vendit të vetmuar nga komunizmi. Ka gjasë që një shkëndijim gjenial e ka shtyrë bavarezin e vjetër që përpara një fushate për tërheqjen e Gjermanisë Lindore, të bënte një “provë gjenerale” me Shqipërinë.

Humbja e shansit gjerman, që fare mirë mund të quhej edhe shansi paraeuropian, ishte fatale. Historia shqiptare do të kishte tani tjetër rrjedhë, dhe Shqipëria, nga e fundit mund të ishte e para në shumë procese. Ende sot po ta përmendësh atë shans do të ndeshësh kundërshtarë të tij, madje tepër nervozë, çka vërteton se shkatërruesit e shansit ose pinjollët e tyre gjëllojnë ende në politikën shqiptare.

Mendoni se paqartësia, kaosi në jetën politike-shoqërore ka luajtur rol në çorientimin në kulturë, kryesisht në letërsinë dhe artet, ku përfshihet edhe ngjarja për të cilën po flasim?

Ruaj gjithmonë mendimin se letërsia ka jetën e saj të pavarur në çdo lloj regjimi qoftë. Por s’duhet harruar se jemi duke folur për fazën e ndërrimit të rendit. Faza të tilla zakonisht janë befasuese në tragjizmin e tyre. Në Shqipëri përmbysja, më tepër se e tillë, ngjante si teatër. Ende nuk është bërë një analizë e thellë për shkaqet, për pasojat. Ka gjasë që ajo që mund të quhet mungesë nurembergiane, ka qenë në zanafillë të këtij teatri. Shqipëria po hynte në rendin e ri me ndërgjegje të vjetër. Në një diktaturë që sapo bie, asgjë nuk është më e ngutshme se dënimi i krimit të saj. Në Shqipëri ndodhi pikërisht e kundërta: krimet s’u dënuan, arkivat e fshehta s’u hapën, e keqja u mbulua. Historia e njerëzimit tregon se e keqja është e pambulueshme. Ajo s’e duron dot nëntokën. Herët a vonë do të dalë nga terri, bashkë me doket e saj. Do të ketë ndërruar vetëm petkat, ashtu si aktorët, por jo thelbin. Pra, krejt teatër, siç u tha. Pas tulatjes së parë, të inkurajuar nga komedia paralele Nano-Berisha, njerëzit e ish-Sigurimit ishin të parët që dolën nga strehët ku ishin strukur. Gjatë fazës kur pritej hapja e dosjeve (e perdes), përfytyrimi i ish-spiunëve ndryshoi dukshëm. Ishte fillimi i asaj dukurie, për të cilën ka ngulur aq shumë këmbë Hannah Arendt, banalizimi i së keqes. Përshtatja me të. Përditësimi, siç thuhet kohët e fundit. Njerëzit po mësoheshin me atë që pak kohë më parë ua ngrinte flokët përpjetë. Do të ndodhnin gjëra gjithmonë e më të pabesueshme, ish-spiunët mund të shpalleshin disidentë, të merrnin medalje, të studioheshin në shkolla. Çdo herë që ndodhte kjo, për ish-Sigurimin ishte një bast i fituar. Ja, prapë çunat tanë po çajnë! E morën edhe një “nder i kombit”. Edhe ca ndere të tjera, bashkë me ca emra rrugësh!

Brezi ynë, për shkak të mosnjohjes së shumë gjërave, e ka të vështirë ta mendojë se letërsia dhe artet ishin në qendrën e vëmendjes.

Diktaturat, ndryshe nga ç’mund të duken, merren shumë me letërsinë. Kjo është e njohur qysh përpara Neronit e gjer në kohën tonë. Ju mund të mendoni se mua si shkrimtar më pëlqen ta teproj këtë dukuri. Për ta kundërshtuar do t’ju sjell një shembull, që e kemi ende në kujtesë të gjithë: Revolucionin Kulturor Kinez. Është, pa dyshim, masakra më e madhe në krejt historinë e njerëzimit, në kohë paqeje. U vranë, u burgosën, u çmendën nga torturat miliona njerëz, për të cilët historia ende s’ka hedhur dritën e saj. Kjo masakër e frikshme, jo vetëm vazhdon të njihet me emrin prej dantelle “Revolucioni Kulturor”, por qysh në fillim u projektua me këtë maskë mashtruese, thua se bëhej fjalë për një lëvizje letrare. Fillimisht u fol për një dramë të gabuar, shkruar prej sekretarit të partisë të Pekinit (një lloj Fadil Paçrami kinez), si dhe për takimet e këtij të fundit me dy miq të tij liberalë, në një katund pranë Pekinit, që do të njihej kudo në botë si i famshmi “fshat i të treve” (si të themi, fshati Sauk pranë Tiranës), simbol i komplotit revizionist. Krahasimi në këtë rast nuk u bë për hir të humorit, sado groteske të dukej, imitimi i bëmave kineze prej aleatëve shqiptarë kalonte çdo kufi . Fadil Paçrami, sekretar i partisë së Tiranës, ishte vërtet dramaturg liberal, ashtu si homologu i tij kinez, dhe kishte shkruar drama të gabuara, siç u tha, pikërisht si ai, ndaj dhe do të dënohej e do të binte në burg përpiktas si ai. Ngjashmëria merrte përmasa befasuese, atje ku s’pritej. Ngjasonin zakonisht zanafillat e fushatave, të cilat, në kundërshtim të plotë me egërsinë e mëvonshme, nisnin me ca lule, me të cilat krahasoheshin stilet poetike, ose me ca fustane të gjata grash, ose ca biseda miqsh për teatrin, rreth gotës së konjakut, për të përfunduar me pushkatime në seri, fusha të mbushura me të vrarë, burgje me të torturuar dhe tela me gjemba, dhe qen dhe ankth i paparë shqiptaro-kinez gjithkund.

Është folur shpesh për këto dhe herë ngjajnë si fantazi shkrimtarësh, dhe ne që i përmendim dukemi ndoshta të mërzitshëm, por thelbi i tyre është i vërtetë. Pak më lart përmenda fustanet e gjata të grave. Ti si zonjushë, merr vesh më mirë se unë nga fustanet, megjithatë e ke vështirë të besosh pëshpërimën që u hap në atë kohë në Kinë, e më pas në Shqipëri, se dy raste fustanesh të gjata grash shkaktuan në të dyja vendet tmerre të papërfytyrueshme. Rastin e parë e tregojnë në kryeqytetin kinez. Skena ngjante e gëzueshme: një sallë balloje, për nder të presidentit të Indonezisë. Për fatin e zi të miliona njerëzve, në radhë të parë të vajzave dhe të grave të Kinës, Guangmei, gruaja e Li Shao Ci-së, shefi t të shtetit kinez (Mao ishte shef i partisë), veshur me fustan të gjatë, të zi, u ngrit të vallëzonte një tango me mikun e lartë. Askush s’mund ta përfytyronte se ai vallëzim e ai fustan i gjatë do të tërhiqte pas vetes miliona kufoma. Gjithmonë sipas pëshpërimës, e tmerrshmja Çian Çin, gruaja e Maos, e verbuar nga smira, nuk e pati të vështirë t’ia mbushte mendjen Maos se burri i vallëzueses së tangos me fustan të zi, ishte rival dhe komplotist kundër tij. Dhe kështu nisi përmbysja e tjetrit, shoqëruar me varre e terror të pafund.

Ngjan si përrallë? Natyrisht që ashtu do të ngjante, përderisa të mos shpjegoheshin arsyet e marrëzisë më të madhe të shekullit XX. Versioni shqiptar i marrëzisë kineze nuk ishte larg thelbit. Skena ngjante përsëri e gëzueshme: një sallë koncerti në Tiranë, ku zhvillohej festivali i 11-të i muzikës në RTSH. Rolin fatal të gruas së kinezit që shkaktoi fatkeqësi me fustanin e saj, e lozte aktorja Edi Luarasi, prezantuesja e festivalit. Edhe ajo kishte një fustan të gjatë, të zi. Dhe ashtu si në Kinën e largët, ai fustan u bë zanafilla e së keqes, shenja që kinse vërtetonte se Shqipëria komuniste ishte në rrezik. Pas së cilës do të vinin dënimet, burgimet, pushkatimet. Ngjan prapë si përrallë? Ashtu do të ngjajë përderisa të mos hapen qilarët ku është varrosur e vërteta. S’ka arsye që njerëzit të shqyejnë sytë kur dëgjojnë tmerre të tilla, ngaqë iu duken jashtë çdo logjike. Mos vallë fjalët e diktatorit se “sa më e fortë të jetë diktatura, aq më e madhe është liria”, kanë pasur më shumë logjikë? Nevoja për mjegull e kaos, është një nga më të vjetrat e çdo tiranie. Po ta keni vënë re, disa nga kronikat makabre të letrave dhe të arteve në komunizëm lidhen me emrat e tiranëve psikotikë, që janë po aq të egër si Neroni a Kaligula. Rrallëherë mizoritë janë shoqëruar me kthimet kokëposhtë të gjërave. Doket duken të ngjashme. Historia e dy fustaneve të gjatë, të zinj (në ngjasim me këngën “dy luanë ka sot bota”, mund të thuhej: dy fustanë të zinj pa bota, një Azia, një Europa), pra historia e tyre nuk është veç një pjesëz e mozaikut. Mbledhja e gushtit të vitit 1990 në Tiranë, ku u bë përpjekja makabre për të hedhur krimin e izolimit të vendit, mbi tjetërkënd, është pjesë tjetër e mozaikut. Teoria e sajuar më pas se ishte letërsia dhe artet që ia zgjatën jetën tiranisë në Shqipëri, vazhdon ende sot, e mbrojtur me thonj e me dhëmbë nga pinjollët e ish-nomenklaturës, për arsye që kuptohen. (S’duhet harruar se Neroni, Kaligula, Klaudi a Tiberi ishin, veç të tjerash, kushërinj, pra pjesë e një klani gjysmë tribal, që të kujtonte Bllokun e Tiranës.) Shkurt, letrat dhe artet, sipas tyre, ishin përherë me faj, thua se mbi to po shkarkohej faji zanafillor biblik. Kronika mund të përmblidhej me dy-tri radhë. Në diktaturë fajësoheshin se donin t’ia shkurtonin jetën asaj, më pas, për të kundërtën, se ia kishin zgjatur.

Për këtë diskutohet vazhdimisht dhe mendimet janë të ndryshme. Ju vetë keni qenë disa herë tepër kritik për atë që quhet traditë e realizmit socialist. E parë në distancë, a mund të flitet për përgjegjësitë e saj?

Natyrisht që mund të flitet. Letërsia, si gjithçka në këtë botë, ka kulmet e saj, ka edhe ultësirat e saj. Ajo që s’kuptohet në rastin e saj është se çështja e letërsisë, drama e saj, shkëlqimi ose terri i saj, lavdia ose turpi, e kështu me radhë, quajeni si të doni, janë një histori e brendshme e saj. Askush s’ka tagër të përzihet në to, as shtetet, as rendet, as vetë populli, ai që quhet zakonisht sovrani i gjithçkaje e që mund të jetë ashtu, por jo në letërsi. Këtu nis ai që mund të quhet keqkuptimi i saj me botën, e që në të vërtetë është mirëkuptimi i vetëm me të. Ligjet e letërsisë janë të ndryshme me ato të shoqërisë. Po u kuptua kjo, është kuptuar gjithçka, po s’u kuptua kjo, s’është kuptuar asgjë. Për të mos e stërholluar një bisedë, që në thelb është e vështirë, do t’ju them diçka, në dukje të thjeshtë: çështjen e barazisë. Është një nga parimet më të mëdha të botës, e tillë që askush s’guxon ta vërë në dyshim. Ndërkaq letërsia (dhe artet bashkë me të), është e vetmja që nuk e njeh këtë parim. Vlera e një letërsie, ndryshe nga çdo pasuri tjetër e njerëzimit, matet vetëm nga një parcelë e ngushtë e saj: ajo që quhet “letërsi e madhe”. Gjithë fusha tjetër e pafundme punon për atë. Shkurt, vetëm ajo e ka me vete arsyen e të qenit. Pjesa tjetër, sado mizore të duket, nuk e ka. Rrjedhimisht, vetëm ajo nuk është kurrë me faj, në kohën që “e vogla” ngjan gjithmonë e tillë. Kurse “e mesmja” ndodhet vazhdimisht në gjykim.

E kuptoj dhe vetë se kjo që thashë ngjan pak me shpjegimin që iu jepet fëmijëve për gjëra të ndërlikuara. Për fat, letërsia është e tillë. Ndërlikimi i saj lind që në kushtet e lindjes: mund të lindë në liri, në robëri, në republikë, në çdo lloj rendi tjetër, fati i saj nuk përcaktohet nga kjo. Te kjo “mbrapshti” e ka fillin edhe lumnimi, edhe fatkeqësia e saj. Vështirësia e gjykimit, gjithashtu. Popullsitë e botës gabojnë shpesh në gjykimin e saj. Popujt më rrallë, kombet edhe më rrallë, koha asnjëherë. Gjykimin e saj letërsia e bën vetë. Ajo gjendet përherë në gjendje të vazhdueshme sublimimi ose dënimi. Lumturohet vetë pas ligjeve të saj, por edhe e vdes veten pa kurrfarë mëshire. Lidhur me “realizmin socialist” dihet se s’ka mbetur mallkim pa u hedhur mbi të, s’ka mbetur dënim pa u kërkuar. E gjithë kjo për shkak të asaj që u përmend si zhvendosja e krimit. Me fjalë të tjera, që xhelatët e djeshëm të Shqipërisë, të prehen të qetë në varre ose në kafenetë e Tiranës, letërsia shqipe duhet të jetë në gjendje ankthi. Kur flitet për kushtëzimin ose jo të letërsisë prej rendit, është fjala gjithmonë për majat e saj. Në qoftë se në një kohë nuk ka të tilla, do të thotë se s’ka letërsi, pra s’ka as gjykim për të, as lavde as mallkim. Këtij pakti me kohën është vetë letërsia që detyrohet t’i bindet. Ajo nuk ankohet kurrë për epokën që i ra në pjesë, e as kërkon alibi, e aq më pak psherëtin, ah, të isha në një tjetër kohë, si do të lulëzoja e do të zbukurohesha. Në rast të tillë, koha ka të drejtë t’i kërkojë heshtjen. Iks kohë apo ypsilon epokë për ne mund të ketë qenë monstruoze, kurse për ty s’dihet. Ajo që mund të ngjante si më e keqja, pikërisht ajo mund të kishte qenë koha e duhur për ty.

Shkurt, ajo mbetet enigma jote. Ndoshta më e madhja. Në fundajën e kësaj paradigme, natyrisht do të kërkoheshin përgjegjësitë e përditshme. Pjesa kryesore e tyre lidhet me një nga dukuritë më banale në botë: taksën. Taksën për të qenë shkrimtar. Në një pikëshikim, në dukje cinik, çështja e letërsisë në një regjim tiranik mund të përcaktohet si çështje fiskale. A është paguar taksa e domosdoshme, apo me tepri? A është paguar me arsye apo pa, madje pa ia kërkuar kush? Me fjalë të tjera, mos kishte ardhur puna që shkrimtari, i dehur nga ajo që mund të cilësohej si ekstazë e përuljes, t’i ngjante personazhit të dekadentit rus F. Sollogub, i cili, tek ecte rrugës, nën shtysën e një përndezjeje të tillë, për t’i treguar policit përuljen e tij ndaj shtetit e pyet se a lejohej pirja e duhanit në rrugën ku ai po ecte?

Pyetja ime në këtë rast do të ishte se a kishte disidencë në letërsinë shqipe? Në qoftë se nuk kishte, siç është mendimi i përgjithshëm, atëherë përse?

Është një pyetje e njohur, në shumicën e rasteve ndoshta me njëfarë naiviteti, por ka raste, sidomos kur shërben si hyrje për një intervistë, ajo merr ngjyrë të keqe, raciste. Letërsia shqipe nuk është letërsia e një nënpopulli, as nënletërsia e kontinentit, zgjidhni kë të doni. Ndaj ajo do të trajtohet si gjithë të tjerat, pa përfituar favore, për shkak të fatit të saj, por, aq më tepër, pa u nënçmuar. Letërsia shqipe nuk ka bërë ndonjë pakt me askënd që qenia e saj të kushtëzohet kryesisht nga disidenca ose mosdisidenca. Kurrsesi jo. Arsyeja e të qenit të saj nuk është veç kjo kureshti (e kthyer gati në ekzotikë), por e njëjta arsye e të qenit si për gjithë letërsitë e tjera, qoftë brenda ish-botës komuniste, qoftë jashtë saj. Të vij te pyetja juaj. Natyrisht që ajo do të bëhet dhe duhet të bëhet. Por ajo do të bëhet me dinjitet, si për të gjithë, sepse, në fund të fundit, më lejoni ta përsëris, më e pakta gjë që kërkohet në një ceremoni mortore, është që njeriu të mos zgërdhihet. S’është ndonjë teprim të thuhet se shqyrtimi i fatit të letërsisë shqipe në diktaturën më të egër staliniste në Europë, ngjan me atmosferën e një ceremonie të tillë. Terrori, përgjimi, burgjet, dënimi ritual i shkrimtarëve të çojnë te ky krahasim. Ndërkaq, pavarësisht nga kjo, është theksuar përherë dhe sapo është përsëritur në këtë bisedë se letërsia përgjigjet vetë për gabimet e saj. Në këtë kah, asaj mund t’i kërkohet çdo sqarim, por sqarimi me shkrimtarët shqiptarë nuk mund të fillojë me pyetjen: pse s’u bëtë ju disidentë, shoqëruar me një lehtësi fyese, ose me nëntekstin: pse s’u burgosët, pse s’u torturuat ose pse s’vdiqët pak atje në Shqipëri, në mënyrë që ne këndej të bënim pak sehir, duke dëgjuar lajmet, në orën tetë të mbrëmjes? Për të qenë i qartë deri në fund, nuk jam kundër që njerëzit të zhbirojnë të vërtetën, sado e pakëndshme të jetë ajo. Në rastin më të hidhur, më e hidhura pyetje për shkrimtarët shqiptarë do të ishte për shembull: çfarë arritët të bënit ju në 45 vitet e tiranisë?

Me fjalë të tjera, ne i dimë rreziqet, tmerret, megjithatë ishin ato të tilla saqë të përligjnin atë shkretëtirë, siç paraqitet shpesh letërsia shqipe e “realizmit socialist”? Me fjalë të tjera, në këto 45 vite, nuk arritët të shkruani ju qoftë dhe 45 faqe letërsi të mirëfilltë, jashtë çdo kushtëzimi politik, për motive universale, ta zëmë, për dhembjen njerëzore, afrimin e dimrit, një shenjë që jep vdekja, e të tjera si këto? Mendoj se përgjigjja e kësaj pyetjeje do të përbënte thelbin e së vërtetës.

Pavarësisht se pyetjen nuk e bëra unë, a do të ishte e mundur të më jepni mendimin tuaj për këto që thatë?

Patjetër. Së pari, do të thosha se në tablonë e ngrysur që kapte gati gjysmën e planetit, pas letërsisë kineze e koreanoveriore, ajo shqiptare zinte vendin më të trishtuar. Ndër mijëra shkrimtarët e botës, grupit të vogël të shkrimtarëve shqiptarë prej rreth njëzet vetash, iu ra fati më i keq. Po i kujtoj emrat kryesorë të këtij grupi, pa mëtuar aspak të jem shterues: Spasse, Xoxa, Marko, Shuteriqi, Agolli, Qiriazi, Kadare, Arapi, Xhuvani, Siliqi, Jakova, Andoni, Koreshi, Blushi, Lera, Çela, Laço, Prifti, gjer te Rreshpja, K. Dushi, N. Gjetja, Xh. Spahiu e K. Kosta. Vërtet mund të besohet se janë këta që ia kanë zgjatur jetën tiranisë në Shqipëri dhe jo qindra xhelatët, projektuesit e tmerreve e doktrinarët e krimit? Nuk është e rastit që akuza vjen sidomos nga pinjollët e nomenklaturës, klanit të madh të krimit. I përmbahem gjithmonë mendimit se letërsia s’kërkon alibi. Ajo e njeh përgjegjësinë morale, shqyrtimin e ndërgjegjes, sepse ka lindur bashkë me të. Ajo vetë është një dramë që s’resht, së cilës, si askujt tjetër, i shkojnë fjalët: ndrit së brendshmi e po aq mban zi. Por ajo, si gjithçka tjetër, edhe fajet e saj, edhe verdiktin ndaj vetes, e jep sipas kanunit të saj.

Dhe tani të vijmë tek ajo pyetja juaj, domethënë e imja, ajo me hije verdikti e 45 faqeve në 45 vjet. Do t’i përgjigjem në mënyrë të prerë, pa asnjë mëdyshje: Në 45 vjetët më të errët të letrave shqipe, shkrimtarët që përmenda më lart, ky grup të vetmuarish, më të vetmuarit e dheut, arritën t’i japin vetes dhe krejt njerëzimit jo 45 faqe, por, së paku, po e përsëris këtë fjalë së paku, 1000 faqe të klasit më të lartë, atë që quhet nivel botëror. E theksova këtë sepse, siç dihet e siç është thënë shpesh, letërsia dhe artet janë e vetmja pasuri që popujt, duke i krijuar për veten, aty për aty ia falin botës. Dhe ky, duke qenë tipari më i epërm, ajo që mund të quhet hyjnia e tyre, është njëherësh prova e tyre e epërme.

123 Komente

po laj-thaj kete kemi!  per ke te shkruajne,per arshi cibukunsmiley,apo per  turko-sllavin  kasem!

d.m.th dhe kadareja qenka si puna e saliut!

Keni të drejtë të thoni që s’jam i butë me asnjërin prej tyre. Por s’keni të drejtë të mendoni se unë po përpiqem të dukem i tillë. S’po i bëj asnjë himn  butësisë, madje më duket se kam shfaqur mendimin se shkrimtarët, si askush tjetër, mund të jenë të padrejtë, për të mos thënë mizorë. Kjo është e natyrshme përderisa ata bëjnë pjesë në llojin e sunduesve dhe, si të tillë, do të vuajnë nga po ato që cilësohen si “cen (deformim) i profesionit”. Nga dy njerëzit e tjerë të përmendur prej jush, për njërin, Xhaferin, do të kemi rast të vazhdojmë bisedën, kurse për tjetrin, nuk jam unë që e kam akuzuar si ish-oficer i Sigurimit, e aq më pak si vrasës i llojit më të shëmtuar të vrasësve, pabesisht, me plumb pas koke. Kjo është një e vërtetë publike e pakundërshtueshme prej askujt, as prej atij vetë. Në asnjë letërsi të botës së qytetëruar nuk ka të tillë. Në qoftë se Shqipëria do të ngulë këmbë që të mbrojë autorë të tillë, kjo s’është më çështje letërsie. Është më shumë. Dhe më tmerr.

Koka:

... shkrimtarët, si askush tjetër, mund të jenë të padrejtë, për të mos thënë mizorë

Bishti:

Në asnjë letërsi të botës së qytetëruar nuk ka të tillë. 

 

Nuk kishin faj te lashtet qe konsideronin Ouroboros (gjarperin qe kafshon bishtin e vet) simbolin me kryesor dhe me pergjithsues.

http://en.wikipedia.org/wiki/Ouroboros

 

Molit ia kane kuptu cenet e karakterit gazetaret dhe po e shfytezojne. Shko shkruj ndonje gje te hajrit me mire.

Kush eshte K. Dushi, di gje njeri?

Kin Dushi, shkrimtar bashkekohes i Kadarese.I denuar, s'di perse. Nje roman i tij : Nje emer ne mes te yjeve. Shkrimtar i zakonshem, pa ndonje shkelqim.

Faleminderit! 

Fin, une kam punuar me Kinin kur ai doli prej burgu, ne prerje ferrash ne Selite ku eshte Kristali sot. Ishim "per riedukim ne gji te klases puntore". Une merrja tre feta buke te lyera me veze dhe te skuqura e i ndanim me Kinin. Kur kishim dhe ndonje spec te skuqur apo ndonje domate ishte tjeter kenaqesi. Une dhe ish-i burgosuri Petro Xega benim edhe normen e Kinit. U lodha shume ta pranonte ish gruaja, punonjese ne T. e Operas, por ajo nuk deshi. As djali i tij, ahere16 vjec, nuk me pranoi ta shoqeroja te Kini. Vetem Shani, djali me gruan e pare ju afrua, por ai ishte keq per vete. Pinte dhe Shani. Me kane thene se ka nderruar jete, por s'di sa eshte e sakte. Kini ishte nje njeri me ngritje te madhe, ishte gazetar shume i holle, shakaxhi dhe me shume sarkastik. Gje qe e vuri ne konflikt me te paaftet e shtypit te kohes.

Nje histori qe i pati ndodhur ne Divjake, po jua tregoj. Ishte fushate korrjesh. Kini kishte zbritur ne terren, edhe pse qe shef redaksie ne ZP. Kryetari rrethit i tha se ne Divjake kishte nje mbledhje te zgjeruar te organizates baze te partise, ku do ishte edhe sekretari i pare, ndaj eja te marresh pjese. - Me kenaqesi, i thote Kini dhe u nisen. Kur mbriten, njerezit i gjeten te mbledhur. Ne prezantim kryetari u thote: -  Ju bej me dije se ne kete takim na nderon me pjesemarrjen e tij miku yne, Kin Dushi.

E zgjati ca emrin dhe ne ate cast grigja shpertheu ne brohoritjet: Kina Popullore, Kina Popullore, Enver - Mao Ce Dung, dhe s'kish burre t'i ulte me ne shesh...

`` .... Kur mbriten, njerezit i gjeten te mbledhur. Ne prezantim kryetari u thote: -  Ju bej me dije se ne kete takim na nderon me pjesemarrjen e tij miku yne, Kin Dushi.

E zgjati ca emrin dhe ne ate cast grigja shpertheu ne brohoritjet: Kina Popullore, Kina Popullore, Enver - Mao Ce Dung, dhe s'kish burre t'i ulte me ne shesh.....``

 

smileysmiley

Faleminderi Grava, s'e kisha lexuar e as degjuar ndonjehere.

Nje e tille ka ndodhur edhe me nje komunist te vjeter Enver Hyseni.Fill pas clirimit shkon ne nje takim andej nga kruja.Kyetari e i pushtetit lokal e prezanton :i dergua nga komiteti qendror ka ardhur edhe shoku Enver.fsahtaret shperthyen ne duartrokitje:enver hoxha .Ky u ngrit i alarmuar :uluni se nuk jam enver hoxha jam enver hyseni.smiley

Alba, e meritoj nje kafe , se te zgjova kujtesen ...?

Ka ndodhur megjithemend ne vitet e para kur enverin nuk e njihnin ende per fytyre ne gjithe vendin smiley

Edhe ate qe kishte Projektuar Diktaturen qe ne Kongresin e Pemetit nuk e njihnin ?

Hej c'na digjojne veshet e c'na lexojne site .Ka antikomuniste ketu apo Hic ? lol Xhibole ..Po si shume na fshive smiley Ku te mbeti hatri ? Per Gjembin vetem mire kisha shkruar ! Dhe le Alben me zamete shume  qe tallet me nje arradhe te tere studiuesish 25 vjecare , ne seree ne sira ,  qe mezi konkluduan se Kongresi Permetit hoqi Zogun dhe vuri Enverin smiley

Nejse Xhibole po ja per keto e kam dhe une se nuk e kam kushuri Ismailin as Gjembin !

Edhe ate qe kishte Projektuar Diktaturen qe ne Kongresin e Pemetit nuk e njihnin ?

enveri i viteve 40 ishte tip zari si blend fevziu apo vilajet qyrku.vone pasi kishte pushkatuar apo syrgjynosur gjysmen e shqiperise u be legjenda qe njohim ne sot smiley

Po thuajua kete shokeve antikomuniste ..se i ke hutar fare . I ballafaqon me ide e pikpamje sikur ka bërë Luftë me xha Abazin !   Më një krah u thua që " se pirdhte njeri " më krah tjetër u thua " shiti Kosovën " smiley

Po Ismaili e kish kënduar dhe e pëlqente më duket smiley

Kosoven nuk e shiti ai po per pak u shiti gjysmen tjeter.sikur jugosllavet te kishin kilikosur enverin ne vend  te koci xoxes ai per pak e bashkoi me jugosllavine .smiley

Thuaj shyqyr e bezdisi miza Stalinin ne mustaqe. smiley

Nashti o mbaji vandakët drejt ose boje si kavajotet " ime më luj " Ti ke thënë që e shiti që në Mukje ..tani na del që  pas çlirimit të mos qe baba smiley Stalini na hëngrën me gjithë lecka smiley  Me i pranueshem  forevëri që e ka pa që ja giligosi Miza musteqet smiley Stalinit . Tani kush qendron  

Mo m' luj he dreq se më qok në ronë ...apo

Ime m' luj !

o idriz nuk ka antikomunist sot. ka anti-idiote qe dalin kunder atyre qe akoma e shikojne ate periudhe si pozitive. sidomos kunder atyre qe ju duket vetja intelektuale.

A u mor vesh formula magjike e kthimit te nje "tip zari" cfaredo ne Enver Hoxhe, apo e humbem edhe ate bashke me davane?

Verej historine bashkohore dhe ajo te shpjegon si njerez te marre nga rruga behen burra shteti..

Ne fillim kukull, pastaj Enver Hoxhe, sikur s'na dalin llogarite aq kollaj.

Tregojne per nje tjeter Enver me ca pozite. Merr ne telefon nje nga keta te udheheqjes, jam Enveri. Ai tjetri qiri, urdhero shoku Enver. Enver filani, i thote ky. Enver muti!  i pergjigjet ai tjetri qe per pak i kishte rene te fiket. 

smiley

Po dhe ne patem nje qe qante . Ishte thyer nje xham ne hyrje te Institucionit  dhe xhanmaxhiu i Pazarit te Vjeter e kishte mbaruar xhamin per shitje . Nuk kishte me .

Do vinte sh.Enver per kontroll dhe Vamgjeli qante ...Xhamaxhiu xhama s'ka / nga te vete nga t'ja mba ...

Doli qe ai Enveri ishte Inspektor Sanitar ! 

Po gjene mire qe nuk ka qene .... Do vije sh Ismail " smiley

Po te ishte gjalle Kin Dushi sot do te me trajtonte si djalin e tij, siç bente kur vinte ne shtepine time si shok shume i dashur i tim eti qe e ka vuajtur qamet burgosjen e tij. Une isha i vogel, 6-7 vjeç...

I jam shume mirenjohes tim eti per faktin qe, sa here qe meritoja sipas tij ndonje kredit, me bente ti shterngoja doren atyre qe ai i konsiferonte si zoterinj te vertete. Nonda Bulka per mua mbetet gjithnje ne mendje. Po ashtu edhe disa miq te tjere te tim eti.

E kam ne mendje dhe ne zemer, im ate me fliste vazhdimisht per te, pikerisht siç e pershkruan Grava. Te fala dhe faleminderit. Gjon

Pjer, kur ma tregoi kete i ndjeri Kin, u skuq akoma. Aq turp i kishte ardhur. Jo per veten, por qe u ndodh ne nje mejdan ...injorantesh krejt.

More Pjer , po vjen si era me shi dhe ....humb ! Si pake vetem ajo kafja bre ? Apo puna e shumte ...ne " mision.." Mos mi harro pytjet qe te bera se bo vaki ti bej haptazi pastaj dhe eec e mbaje mikun tone te perbashket ..ne Hollandija ..!

te nderuar komentues

Me thënë të drejten te kjo interviste autori me duket qe shpreh nje nivel shume te larte arsyetimi dhe saktesie te fenomenit  letersi - disidence. bile trajtesa me duket me nje vlere teorike universale mbi letersine dhe rolin e saj.

nuk e kuptoj se per çfare arsye duhet qe te kalojne komentuesit ne gjera qe nuk kane te bejne fare me problemet qe shkrimtari Kadare trajton ne intervisten e tij. ! Mire do ishte qe te perqendrohemi dhe te mbetemi te çeshtjet e intervistes dhe je te shprehim inate dhe mllefe qe e zbresin shume, e banalizojne deri ne neveri nivelin e komenteve.

falemnderit.

 

kadareja eshte shkrimtar shqiptar qe do i ngelet emri ne historine shqiptare,ndersa ata dy te tjeret ska per ti zene njeri me goje per 10 vjet.  te jesh antikomunist ose antishqiptar, nuk te ben shkrimtar te madh,keshtu qe te bejne gati brisqet se ka zera qe thone se malua nuk po e rruan kohet e funditsmiley

disidenca e kapter Ramiut....

me keqardhje te them se ti nuk dallon nje gje kryesore. ne Shqiperine e E. Hoxhes nuk behej fjale fare per disidence. kishte vetem dy rruge  - ose do heshtje ose do burgoseshe e pushkatoheshe. Disidenca eshte çfaqur ne BS ne kohen e Krushovit, kur u lejua pluralizmi i mendimit. d.mth. qe nuk te fusnin ne burg po te shprehje nje mendim ndryshe. ne vendin tone ky fenomen, disidenca ose disident mund te ishje vetem ne kohen kur filloi zbutja dhe u lejua pluralizmi i mendimit. d. m th kur nuk te fuste me ne burg po te thoshje diçka ne te kundert me vijen e partise. pra disidenca eshte nje gjendje e ndermjetme, nje gjendje e squllur e diktatures se proletariatit, kur diktatura qe ka humbur virulencen e saj maksimale nuk te pushkaton sepse thua nje mendim ndryshe. prandaj ne BS disidenca  u perhap ne kohen e Krushovit, mbas periudhes se eger te kerbaçit te Stalinit, se Stalini sikurse Enveri te priste koken pa nje pa dy. si mendon ti, se do ia falte Enveri, K. Trebeshines ate te ashtuquajturen pormemorje sikur Kasemi ta kishte shkruajtur ne ate vit qe pretendon ai se e ka shkruar? Enveri do e kish tretur Kasemin ne acid po te kish derguar Kasemi promemorjen ku pretendon se i thote Enverit kriminel. prandaj kapter ramiu ji pak me i menduar ne ato qe shpreh.

ose do heshtje ..ose do burgoseshe e pushkatoheshe. .

Shumë e drejtë dhe e pranushme pavarësisht se nuk ke asnjë provë për këtë !  Prova Kadare flet për të kundërtën ! Por në se ke mundësi ta kapërcesh Kaptpordh për për tër Ra-miun , dhe në se e vlerëson seriozisht përfundimin tuaj ..

Përse e vlerëson do HESHTJE  ...dhe shmang pjesën....do thonin...

Çfarë do thonin ose çfarë kuptim ka në Letërsinë e asaj Kohe që të mos Heshtje ! ..përfshi dhe Arshi Pipzën antikomuniste , në se do të shmangeshin nga Politika !

Çfarë do thonin ? ...ke ndonjë mendim për këtë ? Gjithnjë në se dëshëron smiley

Dënglaxhij paranoiakë si Trebeshina  e disidentë metozori na ka ardhur deri në Grykë me propogandl dylekshe tip kapterr Ra-miu e pampersa " antikomunistë " tip LefTkopeje në Tufë . Ama përveç togfjalëshit " se real soc zotrie "  nuk kemi lexuar një rresht se ÇFARË do thonin !

Flm në se kjo përbën një element të të kuptuarit ë Intervistës së Kadaresë !

 

prape ky!!!! eshte bere me keq se xhaxhi enveri. mba fjalime e jep intervista cdo jave. ish-sigurimsat i kane dhene garanci qe dosjet nuk do hapen ndonjehere, edhe tani ve cehren e antikomunistit. ka shanc t'ja mbushi mendjen njeri qe nobelin s'ka per ta marre e pallati nuk ka per tu prish, qe te na bine veshet rehat me keto barcaleta ismailiane? disidenti leshit. 

Sa e shkathet qe je moj Gaia. Po mendoja te njejten gje. Prape ky. Po pertoja me e type. 

rri se eshte ndare jlo nga casper smart smiley

pse ia ben ters Molit ate punen e Noblit. Ishalla e merr, se dhe jlo keshtu paska thone, do vazhdoj te ndahem ne shenje proteste per shperndarjen jo te drejte te Noblit. 

mu thafte goja nese tersi jam une, po keto anadollizmat e padrejtesive nobeliste, e shkelje te drejtave drogiste pallatiste, jane shume larg europianizimit te vertete. mentaliteti i deles se zeze eshte corbe e prishur ne dhomat modane te purove. 

Nuk u sqaru qe nuk u sqaru nga kapterrat gej dhe anastaset xhibole se çfar lloji ishte "Taksa që paguam për të qenë shkrimtarë në diktaturë": takse e rrafshet apo progresive, dmth takse kapitaliste apo takse komuniste?

 

Nje mister i madh mbetet se pse ne vitet 90 kur kadareja ishte ne kulmin e vet , kur historia e vendit po tregohej teper bujare me materialin jetesor per te bere kryevepra letrare, kur ai ishte i lire nga censura atij iu tha muza ?!!

kjo eshte premisa qe shpjegon shume diferencen e autoritetit te fushes dhe pergjegjesise per ta bere. zgjedhja dhe zgjidhja qe personi i dha eshte personale, pershtypja ime. kadare i perket nje shkolle te caktuar ku muza ka qene realizmi socialist, si dhe historia nacionaliste e shqiperise. shkolle tjeter nuk i perket dot, se nuk e ka lemin baze. nuk e ben dot me faj. vakumi qe flet, duhet te kishte nxjerre te tjere per ta mbushur. 

nje shkrimtar i cili shkroi "vit i mbrapshte" e kishte brumin per te shkruar nje te tille per ngjarjet e viteve 90.

ky u shkrua ne 86, nen protektoratin e diktatures qe i sherbente ideologjise, flas si bosht mendimi, jo stil dhe art. prape ke nacionializmi do dalim dhe padrejtesite ndaj nje shteti te vogel. loja karaktereve eshte tjeter gje. "Comfort zone" (po them ne anglisht se ca terma nuk dalin mire ndoshta) dhe confidence per te bere art, me mbeshtetje te padiskutueshme nga pushteti i atehershem, si edhe qenia e nje elite intelektuale, krijon kushte per te qene produktiv krijues dhe minimizon variablet dhe tmerret qe ju duhet te hiqnin ne kurriz ata te pakte krijues qe ja thane muzen ne berthame.

ne kete pjese te historise per te cilen flet, kadare zgjodhi te beje disidentin. padrejtesisht, dihet, por eshte zgjedhje personale. disident nuk eshte, dhe nuk ka per te pas shance te jete. shfrytezoi sstemin e meparshem per t'u bere i njohur ne bote, dhe pastaj valeviti shamine e te persekutuarit. vakumi eshte qe asnje ne shqiperi nuk arrin te beje nje botim me te thjeshtin modest me krijimtarine e vertete te disidenteve. gjithashtu nuk kemi nje njesi matese se kush eshte disident, ne fillim, dhe pastaj ne nivel artistik. 

nje analogji me einstein, jo se jane ne nje nivel. einstein, pasi kruajti koken dhe e lodhi shume per te shpik teori qe nuk ja merrnin seriozisht, e mbylli ate kapitull me: ac me cani koken ju teoricienet. edhe, rrofsh o zot qe i lindi ne zemer, krijoi sistemin e edukimit universitar ne amerike, ate me te mirin qe njeh bota. edhe nuk drive asnjehere, ndejti ne nje shtepi modeste. ky eshte koncepti im i gjeniut dhe uncoditional giving to the world and people. 

kadarese, i di per nder, deshiren qe ma ka kultivuar per te njohur shqipen dhe konotacionin e fjaleve. nuk i njoh vlerat qe te me perfaqesoje si me gjak shqiptar kur e krahasoj me te tjeret ne histori dhe cfare i kane dhene kultures boterore. ndoshta kam kendveshtrim shume  largpames. smiley 

 

Kadareja nuk ka thene ndonjehere qe ka qene disident. Se po te ishte i tille zor se do kishte botuar ndonje gje. Dhe ata qe i kerkojne hesap per mosqenien te tille, minimumu duhet te kene bere burg vete, ose me mire akoma te kene henger plumbin (dmth te flasin nga dynjaja tjeter). 

Kurse Einsteinin mos e bej si herkuli, se e para s'ka nevoje, i mjaftojne e teprojne meritat qe ka, dhe e dyta nuk krijoi ndonje gje ne Amerike, dmth as sistem universitar. U mundua me disa ide qe edhe sot robt nuk i kane dhene drejtim. 

lexo pjesen e dyte te intervistes qe ka sjelle lulian me lart. per einstein ishte ne kontekst. sa herkulist eshte, tjeter muhabet. atributet e shkolles amerikane, atij i dedikohen. njeh ndonje sistem universitar me te mire? foundation, ai e ka hedh. nejse, muhabet tjerrje leshi. kadarese ju dha shanci te behej president i shqiperise, qe t'i zgjidhte disa fatkeqesi per te cilat thote se i rendojne ne zemer e ndergjegje. nuk e mori persiper, e kjo flet shume. autoritet/pergjejgesi. e mos me thuj qe presidenti me kushtetute eshte thjesht honorifik. perkundrazi: presidenti ne shqiperi i mban ne leash dy partite, po ti teket qejfi dhe do te jete asnjanes. kjo ishte analogjia me einstein. 

S'e ke lexuar mire, Gaia! Ai zgjodhi, me te drejte, te mos i pergjigjej akuzes, qofte per dekadence, qofte per disidence. Dhe, cka eshte ne nder te tij, mbetet konsistent ne injorimin qe i ben kesaj akuze. Ne fund te fundit, letersia flet vet.

e kam lexu shume mire, prandaj i meshoj zgjedhjes personale, ku asnje nuk hyn dot dhe te jape nje mendim asnjanes. kete e besoj me bindje. por jo kur shikohet si kapital per redressing of an image. njoh artiste ne shqiperi te brezit te kadarese qe ben zgjedhjen personale te terhiqen, u stigmatizuan, por kur kam degjuar versionet personale dhe dramat, i kuptoj shume mire ne kete drejtim. zgjedhin mos japin me, se ndjehen te fyer. eshte proces krijues dhe vleresues. 

foli per lufte titanesh, qe nuk ishte. megjithate ne kontekstin e atehershem, sic e shikojme ne me syze ta padrejta sot, kishte shume per te thene. aida thote qe intervistuesit, ishin prape me xhaferrin, dhe kadare vazhdon e mohon, nje situate qe ka qene prezent. ka nje loophole gjigand qe nuk i jap dot dum. mesazhi eshte qe : une isha shume lart t'i begenisja. ne tone kuptoj arrogance me shume sesa ate qe cdo krijues i vertete vuan, si do reagojne. keto tonet politike dekadence ne forum artistesh, nuk arrij t'i kuptoj me shpjegimin e kadarese. i kuptoj shume mire marredheniet si ndertohen dhe ku eshte fine line per value judgement, se e perjetojme perdite ne vendimet qe marrim. 

ku eshte brenga? ne 86 me cfare lexoj, kadare ka patur shume ne dore te bente ndryshim. kaloi fazen kur ishte buddy-buddy me familjen shehu, dhe nuk i hyre gjemb ne kembe. cdo gje qe familja kadare mos shqetesohej. si i kishte mundesite dhe analet qe shfrytezonte per mireqenien e tij, mund ti perdorte me metoden, "meet me half way on this one". nuk e beri me aline, por vendosi te rregulloje veten. shance te humbura, qe i ka edhe sot dhe i shperdoron. 

Po asgje nuk mohoi. Ajo qe eshte e diskutueshme dhe ceshtje deshmish, per shkak se eshte ceshtje faktuale, eshte a e ka kritikuar Xhaferri romanin per dekadentizem, apo jo. Ama, nese Kadareja nuk genjen per kete fakt, qe eshte e pamundur te genjeje, atehere ai ka plotesisht te drejte. Pra, o Xhaferri e ka sulmuar Kadarene politikisht duke e quajtur dekadent, cka e ben Xhaferrin shkerdhate, ose jo. Gjithcka tjeter eshte nje lloj mesianizmi apatik pjese e te cilit je si ti, kur thua se Kadareja mund te bente per Shqiperine, por ah qe s'beri, si Kadareja qe na perrallis pas 30 vjetesh me could-have-beens te tipit "Shqiperia do kishte qene e para parajse e lule e Evropes, por ah qe s'na la udheheqja te kapnim shansin gjerman e te shtrengonim doren e Bavarezit te Vjeter." Nuk i ben pershtypje ketij gjigandi te fjales pershkrimi budallallepses ne keto vija, ku Shtrausi, nje babaxhan i vertete, duket se ka dale direkt e nga Kapela Sistine per t'i zgjatur doren aterore kombit Shqiptar. Ma va caga'.

I agree. ka blurred lines ndaj nje fakti konkret xhaferri vs. kadare, megjithate, per ta nxitur me teper meqe jemi brenda nje interviste, the elephant in the room eshte shtrausi qe zgjat doren, dhe ky ben sehir dhe thote sot mbas disa dekatash, ah si nuk ulem pantallonat para shtrauss. per nje person per staturen e te cilit po marrim neper goje, nuk shkon cic-mic te drejtash te padrejta sot. meet me half way i ka pas konditat. ndoshta nuk e kishte guximin, s'ka problem, nuk e bej me faj, por potencialin per ta bere e ka pas. kjo eshte mea culpa. nuk ja kalon dot pergjegjesini dikujt tjeter, kur ke qene pjese e elites. mbas enverit, ramizi ka pas nevoje, them une, per kadare et al, per ta bere ndryshe. versioni sokelldites eshte berisha at al. eshte disgusting qe ra ne kete nivel, pa krahanizisma, sepse jam gjithmone per underdog, po underdog ne shqiperi nuk ka shance te ekzistoje. 

e kam thene qe ne nuk kemi benchmark kush eshte disident ne radhe te pare, dhe ku eshte niveli artistik vleresues. po t'i gjendej zjgidhja kesaj, ku kontribut te pamohueshem do kishte ismaili me kendveshtrimin e tij, meqe pretendon se e ka vuajtur kete brenge, do ishim me mire sot ne ndergjegje. por ai edhe kete nuk e ben, se eshte defensive all the time. ca ka per te qene defensive ai? as edhe nje gje. diktatura i beri njerezit kameleon, kaq e thjeshte per ta pohuar me ndergjegje. edhe ka patur nje lufte klasash, jo e tipit marksist, te tmerrshem, pa diversitet dhe individualitet. take the bull by the horn, eshte shplarje truri amerikan vs salloneve franceze. them se mentaliteti i sotem frances, ka patur nje efekt negativ tek kadare. northern europe eshte e ndare nga franca ne shkolle mendimi ne kete drejtim. 

Vertet e ke ti qe Kadare mund te ndikonte ne vendimet e Partise dhe Ramizit? Dmth Ramizi do ndante pushtetin me Kadarene hesapi? Do kesh qene shume e vogel dhe nuk e njeh mire ate kohe. Regjimi mund ta qerronte Kadarene pa iu dredhur qerpiku, ashti sic dhe e shpalli dhe armik kur u arratis. Dhe ky u arratis pikerisht se sigurimi po mblidhte deshmi kunder tij. Konkretisht shemben ne dru njonin, pa i thene emrin, dhe i kerkonin yckla per Kadarene, ky sapo doli nga biruca shkoi e u tregoi Kadarese e Pashkos. Bile arratisja e Kadarese ishte shkendija qe ndezi dhjetorin. 

po e besoj, dhe kam qene ne moshe studenti dhjetori, kur prindi ishte me atak ne zemer se pse po shkoja ato mbasdite tek qyteti studenti, flas tetor nentor kur po gatuhej, jo kur plasi ne dhjetor, me merita te posacme qe merren sot andej nga marsi. sot e shikoj qe elita e asaj kohe ka pas pjese ne torte, pa i paragjykuar me fleterrufe. nga deshmi te brendshme dhe asnjanese, elita desidence e asaj kohe, nuk duhet te kishte perfunduar ne duart qe perfundoi. them se kam shanc ta ngre kete hipoteze, pa u anatemuar ne mendim. 

por populli si gjithmone ngelet popull. ata qe deshen te perfitonin, e kemi sot ne krye. 

+ lexo rastin kur elena kadare shkonte dhe i bente presion hetuesise per vendimet qe duhet te merrte per nderin e familjes. kush kishte kete lloj aksesi ne ate kohe? jane persona fizike me emer dhe mbiemer, hetues te diktatures qe deshmojne. eshte shume e veshtire qe nje person te dale me emer dhe mbiemer dhe te jape nje deklarate personale dhe te thote: po une kam qene hetues, po nuk eshte ceshtje penale, eshte ceshtje civile, ku cdokush duhet te jete i drejte para ligjit. nuk e dija qe ka pas kaq guxim. dhe prape ishin pro kadarese. ish-kryetari i hetuesise se tiranses, thote qe familja kadare ka  patur informacion me snitches dhe access te sigurimi. pohim i forte.

Ai regjim avulloi Mehmetin, dmth numerin 1.5 te tij, ti thua elita!? Pra s'ka pat elite disidence, maksimumi ishin ca qe flisnin me njeri tjetrin duke shpresu qe s'do i spiunonte shoku. Dhe meqe ke patur ate moshe kete duhet ta kesh mire te qarte.

Cfare do duhet te bente Kadare, ti thoshte Ramizit, taksirat lesho karriken, mundesisht futu dhe ne burg a ha plumbin familjarisht se ne, por kryesisht une mendojme se kjo eshte rruga me e drejte; kur nderkohe sigurimi bente lista arrestimesh, qe s'mbeten vetem ne leter.

Historia keshtu eshte rremuje, me i shkathti e me i "afti" per ate pune e kap drejtimin. Ja qe Kadarese i pelqeu te mbetej vetem shkrimtar, si dhe shume te tjereve te shihnin punet e veta. 

Pastaj pse merresh me histori antike. Ja ku e ke Lalzi time sot. Bile pa frikerat e vjetra.

-Kot merresh me histori personale, se eshte dhe turp, robt konkrete jane verdalle. Dhe keto histori s'kane te bejne fare me muhabetin e elites qe Kadare do te duhej te luante. Dmth eshte nje gje qe regjimi i paska bere kete favor personal, por ca vite drite me larg qe Kadareja t'i imponohej regjimit per te ndryshuar kurs.  

Thote Moli:

"Ishte fillimi i asaj dukurie, për të cilën ka ngulur aq shumë këmbë Hannah Arendt, banalizimi i së keqes. Përshtatja me të. Përditësimi, siç thuhet kohët e fundit. Njerëzit po mësoheshin me atë që pak kohë më parë ua ngrinte flokët përpjetë."

Ndersa ti thua se 

"eshte nje gje qe regjimi i paska bere kete favor personal, por ca vite drite me larg qe Kadareja t'i imponohej regjimit per te ndryshuar kurs."

Po kjo qe thua ti eshte me perkufizim ne frymen e banalitetit te se keqes. In for a penny, in for a dollar, tha, prandaj edhe Gaia ka nje fare te drejte: Kadareja nuk mund te flase kaq papergjegjshem per teatrin e munguar nurembergian e bastin qe fitoi ish-sigurimi, pasi Kadareja nuk ishte thjesht spektator, por autor ne kete teater. Shkrimtar ishte edhe Haveli, piktor ky qe eshte sot. Dhe me kryesorja, elektricist Valesa qe kishte fituar Nobelin qe ne 83, duke e bere keshtu cdo nderhyrje politike eventuale nga intelektualet vendas me te ndjeshme ne syte e botes. Nese vertete u ofrua parajsa nga Shvarci, sic na ben te mendojme Kadareja qe preku gjithe zemrat e gjithe mendjet e shqiptareve ne momente edhe me te veshtira dashurish dhe dimrash te medhenj, atehere bujrum, letersine e kishte, pse nuk e perdori? Ky qe i dha drejtim ndarjes me Rusine, ky qe i dha drejtim ndarjes me Kinen, e qe ne drejtim e siper i qetesoi shpirtrat e shqiptareve, nuk i jepte dot drejtim dashurise per Evropen, por ngrihet sot ne 2014-en dhe thote se fajet i kane pinjollet e regjimit? 

Turp per Kadarene qe thote "pse c'prisni ju qe ta doni tjetrin, martira!" Harron se ne Shqiperine post-Enveriane vete Kadareja nuk ishte ushtar Mazreku, por Gjenerali: nje cope kocke nga perendimi do dinte ta kullandriste! 

 

Qenka dhe me perkufizim, atehere ne rregull. 

Ca autori teatri ishte Kadareja mer? Nje cope shkrimtar, qe per regjimin qe nje hic. Ai e perdori letersine, mbase dhe jo plotesisht me vetedije. Po ky eshte muhabet i gjate dhe jo per peshk.  

Ore do ta gjykoni Kadarene si elite qe do ndikonte kursin e historise apo per historine e se bijes? Ndajeni mendjen. Apo me rregull treshi, nga njera dilet tek tjetra.

Sidoqofte, gjithe sypetritave te ppu Shvarcnegeri u ofron nje discount te perdorin makinen e kohes e ta dhjesin ne breke ate palo diktature, te kemi dhe ne ca heronj per se mbari. 

PS Dhe shansi i Strausit ishte, te pakten si premtim i madh. Por Ramizi ishte shume i vockel per keto punera. 

 

Kush po e gjykon per historine e se bijes. Une po gjykoj kerkesen e tij per tu gjykuar thjesht si nje shkrimtar i thjeshte. Pra, une po gjykoj kontradikten midis ngritjes se zerit qe regjimi te mbaje anen tende ne ceshtje personale, dhe heshtjes nga frika ne ceshtje qe kane te bejne me te ardhmen e vendit, aq me teper qe kjo heshtje, sipas vete tij, ben diferencen mes te parit dhe te fundit. Shkrimtaret e medhenj nuk gjykohen vetem nga ajo qe kane shkruar, por edhe nga ajo qe s'kane shkruar, sidomos kur nga fjalet e tua varet gjendja shpirterore e nje populli te tere. Nuk eshte aq kollaj ajo ndarja qe kerkon pra. Nuk eshte aq bardhe e zi sa c'e kerkon.

Asnjeri nuk eshte bardhe e zi. Me historine e se bijes une nuk merrem fare, se s'kam ndermend te behem pjese e gjyqeve mbare popullore. 

Dmth ti thua qe nje hero i asaj kohe nuk duhet te shkonte as ne spital as ne polici apo tjeter sherbim meqe ishte i diktatures. Bile as buke s'duhej ngrene se dhe ajo e Enverit ishte. Vallaj jeni heronj te forte ju te sotmit. 

Ku do fliste per te ardhmen e vendit mer? Se dhe ppu s'kishte dale akoma, dhe Fevzo me Meron ishte akoma me floke. 

Rastesisht, qellon te njoh dhe karakterin e Kadarese, qe nuk eshte per tu mburrur, te themi te pakten. Por edhe kjo nuk ndryshon gje ne borxhin qe i kam. Tashti vjen ti e me thua jo jo, ai na ka borxh qe nuk vrau kulcedren. Dhe dalim prap tek Shwarcnegeri. 

Jo, une nuk po them qe nuk duhet te shkonte ne polici e ne doktor, por ti po thua qe nuk ka asgje te keqe pse perfitoi privilegje personale dhe nuk e ktheu cfare perfitoi, se veten nuk do vriste. Dhe une po te them qe kjo eshte bullshit. Ne rradhe te pare per Kadarene qe kaq patetikisht kembengul me mentalitet skllavi se frikja nga vdekja nuk duhet bere me faj. Te pakten te heshte ne kete pike ne vend qe te na e shese friken per virtyt.

Ne rradhe te dyte Kadareja pas vdekjes se Enverit, periudhe per te cilen po flasim, ishte i paprekshem. Keshtu qe ne keto kushte, pergjegjesia eshte po aq e tij pse nuk e kapem doren e Shvarcit, sa edhe e pinjolleve. Kadareja nuk ishte qytetar i zakonshem. Nga njolla e zeze qe ishte Shqiperia, Kadareja ishte nga te vetmet mallra eksporti. Fjala e tij nuk ishte pa peshe. Nese eshte kjo ajo qe po thua ti, se fjala e tij ishte pa peshe, atehere po i nxjerr syte duke u perpjekur t'i vesh vetullat. Ne ate vakum shpirteror te pas 85-es, Kadareja mund t'i bente shqiptaret me flatra, po te donte. Ose te pakten te perpiqej. Apo mos do te insinuosh se dyert e shtypit i kishte te mbyllura kur thua gjithe ironira se s'kishte Mero e Fevzi? 

Ne rradhe te trete, tek Shvarci dhe Shvarceneger, tek parajsa more parajsa te thom, nuk e cuan muhabetin sypetritat e peshkut, por vete zoteria me posikuret dhe utopirat e tij. Dhe ajo qe po them une eshte kjo: ne vend qe te na jape nje pershkrim budallallepses, ku Shvarci del si babaxhani qe zgjati doren dhe pinjollet e regjimit si refuzuesit e parajses, Kadareja do bente me mire t'i bente vete analizen vetes se sa qe pret t'ia beje posteriteti.

Ne rradhe te katert, mendohu kesaj rradhe perpara se te nxitohesh perseri dhe te kthesh nje pergjigje gjithe ironira e thumba, a thua se po ben muhabet me ndonje trupeshk.

"Ose te pakten te perpiqej. Apo mos do te insinuosh se dyert e shtypit i kishte te mbyllura."

Po ca thumbash te fusesh ty mer, kur i fut bullona vehtes. Shko te te tregoje njeri se c'ishte diktatura.  

Shvarci nuk u aktivizua ne ndeshje se ishte i demtuar. smiley 

Po mire, ti ke frike se mos pale ngrihet gjithe brezi qe s'e diti c'ishte diktatura t'iu tregoje me gisht te gjitheve e t'iu pyes "c'bete ju pas merhumit, bar hengret qe ju shpelafte barku ju shpelafte." Por mos ki merak, jo vetem se ky brez ka te vetat, por edhe gishtin nuk iua drejton njeri te gjitheve njeheresh. Kadareja ishte kuader i larte, politikan ne rradhe te pare, dhe figure morale ne rradhe te dyte pervec te qenit thjesht artist, apo nje njeri ordiner. Dhe si i tille, si anetar i byrose, nuk mund te ngreje nje Eichman defense, me qe e permendi edhe vete ate pune. Se "c'beje ti kur digjeshin cifutet" i bie kesaj pune, nga ku nuk mund te pergjigjesh "I bija qemones, po c'te rene ama." 

Me thene te drejten po ia fut kot per rolin e Einshteinit ne sistemin e shkolles amerikane. Sa per dijeni, ky sistem (ai i kerkimit) eshte modeluar mbas atij gjerman, por jo se e zhvilloi Einshteini (megjithse e kam hero personal).  Dhe meqe e hape kete muhabet, Kadare dhe Einshtein kane nje pike te perbashket, kane refuzuar te dy te behen presidenta vendesh. Te dy nuk e quajten vehten te afte per ate pune dhe shume mire bene. Robt poliedrike vetem epokat e arta te diktaturave i krijojne.  

Pikerisht, letersia flet vete, dhe Kadareja eshte i pari i shqiptarve ne ate fushe, megjithse vleresimet e artit jane gjithmone subjektive.  

Po mbase aq e ka takatin, rob i gjalle eshte dhe ai. Pastaj ky harxhon dhe ate energji qe ka me keto sherret banale e bicim gazetaresh qe tallin trapin me te. Sidoqofte, Kadareja jo vetem eshte shkrimtari me i madh shqiptar, por shume breza i jane borxhlinj per ato kohra. Dhe mosmirnjohja eshte ves i keq shume. 

Nese ky do te kishte mbajtur qendrimin e D Agollit ndaj motit te shkuar:"besuam sinqerisht ne komunizmin po doli qe ishim naive e na doli huq.kaq ditem kaq beme na e beni hallall", do ti kishte kursyer vetes shume energji.

Po edhe Agolli me hile i ka ato fjale, qe te ruaje pozicionin e guruse nder te majte edhe sot. Te dy besonin nje mut, se nuk ishin budallenj. Mbijetonin ne menyren e vete, Driteroi duke bere shefin e Lidhjes, Kadare me letersi cilesore, qe i ka ndihmuar shume njerezit, po dhe duke i bere fresk regjimit qe mos e hante. Eshte kollaj t'i kerkosh tjetrit te behet hero. Po kundepyetja eshte, pse je gjall zotrote?

Te dy besonin nje mut, se nuk ishin budallenj

Ndoshta ne vitet e pasme te diktatures kur epersia e perendimit ndaj komunizmit filloi te dukej qarte , por ne rinine e tyre nuk perjshtohet mundesia te kene qene besimtare.komunizmi ne vitet 50 ishte si te thuash BE sot.gjeneroi disa energji pozitive , pati disa rezultate.njerezit jane produkte te kohes e shoqerise ne te cilen jetojne .nuk mund te gjykojme te djeshmen me mendjen e sotme.

Ne po themi mbasi e kishin bere sefte ate pune. smiley  Dhe kishin pare dhe perendimin. Si i tha ai kushuriri lal Hekrit mbasi pa matane, po ju na paskeni shujt ne rrena mer. 

tani e kane radhen shkrimtaret internacionaliste! shkolla skenderbeu serb eshte ne kulmin e saj,po nuk po qullosin dot gje!   e meqe nuk e bejne dot glasen vete ,merren me kadarene me shpresen se do kete ndonje debil qe do ti konsideroje me nivel te perafert!  te gjithe ata qe mundohen ta zbresin kadarene ne mizerjen e tyre,duken si mizat e m*tit qe rrine prapa  kalitsmiley

inatin me kadarene me duket se nuk e kane me kadarene shkrimtar,po me kadarene shqiptar!  kete nuk e pertypin dot qytetaret e botes.    dhe pastaj vrasin veten !

kam vene re se Kadarene e shajne te majtet jo nacionalsite, te majtet islamike dhe e djathta islamike.

dhe e bukura eshte se radikalizmi i ketyre islamikeve te sotem (te majte e te djathte) qe pretendojne te gjykojne sjelljen e Kadarese, si person publik, eshte shume i rrezikshem...
keta islamiko majtistat jane sketter per veten e tyre meqe ne ate kohe kane qene ose bursista te paguar nga xhaxhi Enveri dhe xhaxhi Ramizi ose cunaker qe e kane patur mamin dhe babin sherbetor te regjimit. nuk eshte se kane ndonje superioritet etiko moral me shume se Kadareja.

per ilustrim shikoni komentet e ketushme dhe gjekundi...

(te kuptohemi, Kadareja eshte ai qe eshte... inatcor etj etj, po kjo nuk i legjitimon gje kritikat e ketyre pisave qe permenda.)

Shiko që ta ketë të qartë çdo revolucionar ham -hums.edhe çdo lloj Pisi i llojit Kaptpordh tër tër Kapter Rami . Nuk ka kështu përgjithësimesh !

Askush nuk mund të bëj përgjithësime e grupime  dhe të venio oroe smiley se si duhet vlerësuar nga të tjerët Kadare . Me fakte është provuar që këtë të drejtë mund ta kenë tek PPU vetëm LefTKopeja  me tre mastera ngarkuar , një në kuriiz   e dy të rënxuar gjatë Luftës , për  për e tër tër në lavdinë e debilëve përgjithësues . Dhe patjetër përveç Belulërve ..

Çfarë thotë Kadare

Nuk jam ( kam qenë ) disident. Nuk kam bërë ndonjë kontratë me dikë ( popullin ) për të qenë Disidentë

Lehni laro kaba !

Ca më pak në këtë Intervistë provon se nuk i rruhet shumë dhe jo vetëm atij se çfarë mendojnë nëpër Botë shqiptarët e dashur letërsikuptuar e letërsidashës , patjetër kritikëpërgjithësues , po pak veshderra . Të qënit Shqiptar si Kadareja është privilegj .Të qënit llapaqens Bloogu ....Më duket se janë nja Një Miljard Bloqe ! 

Problemi mbetet vetë Kadareja përse zgjedh të bëhet Objekt i çdo Loloje smiley

Më pëlqeu Ideja Juaj Alba ...pas 90 ...?

Kjo e përforcon idenë dhe VEPRËN e tij si i Vetëmi shqiptar që mund të përballet në Letërsi me KOHË të Mëdha .Dhe pak sa Agolli me vjershën e Flamurit për 97  .

Vetë  kam mejtimin e mëndjes ..Vitet pas 90 nuk qenë Kohë të MËDHA për Shqiptarët . Në shumë vite të Marrësh ! Mundej ndonjë i lloit Don Kishot I Vuçidolit ! Ato kanë shërbyen për HIÇ në Letërsi .Vetëm për të krijuar këtë vargan konkludusish antikomunistë të të gjitha orëve të lloit Xhafer  plus  revolucionarë e gjithfarë kapterësh që dinë shqip !

Vetë  kam mejtimin e mëndjes ..Vitet pas 90 nuk qenë Kohë të MËDHA për Shqiptarët .

Nuk ishin kohe te medha per shqiptaret por ishin per shkrimtaret.gjithe ato permbysje te medha menyra si ndikuan ne shqiptaret e te gjitha shtresave e kategorive ishin material jetesor bruto qe historia ua solli ne sini ergjendi mu perpara hundes shkrimtareve  dhe ende s'kemi pare ndonje ta sintetizoje ne ndonje veper te tipit "lufta dhe paqja " te tolstoit.

 

Ka moj ka po nuk këndon me duket Je Plakur .

Është bari falliu me Kasndra , është Beqir Historia , po se mora vesh pse kish hequr dorë nga Lufta Civile smiley dhe quante kishte element të vllavrasjes .e lexon PPU dhe ky ?

Pastaj ke Uranin e Butkajve ..dhe mbi të gjitha ke LefTKopenë e PPU që ka bërë VEPRA bashkë me Jozefinën për Marshimin Gjigand të Shqipërisë nëpërmjet Luftës për vrasjen e Kulshedrës Komuniste për të sjellë Paqen e Përjetëshme , duke çarë kodrat mes për mes e duke përfytyruar Shkodrën " si Venec "smiley S ka pse të të mbetet hatri që nuk kishte Madhështi Revolucioni Marshon si pjestare e viteve të stuhishme prej Dhjetor 90 deri Dhjetor 90  , kur u vendos nga Strategët e Demokracisë ...

të Hiqen traktorët se janë Kinez dhe të mprehen Gratë .

Por jam me ty deri diku .Një Migjen e ka pas dash !

Kur nuk ka KOHË të Mëdha nuk ka Krijime të mëdha . Ka vetëm Bingo nga A.Gjebrea dhe Lajme nga V.Vokshi me R.Çiçon !

Le monde est fait pour aboutir à un beau livre

                                                                   Mallarmé

Bota eshte bere qe te perfundoje ne nje te bukur blog.

                                                            heretik

 

Njerzit e medhej (gjenite) jane menxyre e vendit tyre.

                                                                             proverb i lashte kinez

 

Nje mister i madh mbetet se pse ne vitet 90 kur kadareja ishte ne kulmin e vet , kur historia e vendit po tregohej teper bujare me materialin jetesor per te bere kryevepra letrare, kur ai ishte i lire nga censura atij iu tha muza ?!!

Sepse nuk ka prodhim pa paguar taksa, ndryshe je vjedh-hajdut.

 

Kush kinez e ka thënë i ndeuar Heretik ? Për ne e ka thënë ? smiley

Se e bëre si prezantimi i plakës me një Madhor Kinez  , që ja shpuri për vizitë dikush të shoqëruar nga kaptPordh për për tër tër Ramiu !

E nga je  xhani nënës  

Nga Pekini ...i tha ai i proverbit smiley

E i kujt je nga Pekini a të keqen nëna ? smiley

E ka thene populli kinez, kastile per Kadarene, sepse Kadare e ka share "hordhi aziatike". Por nje gur edhe dy zogj (kete e kemi thene ne populli shqiptar, kunder popullit kinez, sepse u be para nesh me amerikanet dhe tregun e lire), e ka thene edhe kunder Enverit, per te njejten arsye.

Tani puna eshte me gjet kush eshte me i madh nga te dy, kush eshte me gjeni, kjo eshte detyra jone, e pasardhesve, miqve te amerikaneve, edhe te Ajshtajnit, qe ka qene gjeni edhe ky (edhe i popullit hebre, mbasi nuk pagoi me taksa ne shkretetire).

 

smiley paske fillu me ndryshu mendim per popullin hebre mbas vizites se papes, sidomos ndalesa ke muri. eshte shume i shenjte xhesti dhe vendi. bej pak googlle cordinates. e beri dhe nuk ja tha as zedhenesit te vet.Papa Franscis rocks!!

Lulian i nerum . Brënda Intervistës por që duhej anashkaluar nga niveli jonë !

Tani deri në shtet nuk jemi që ta dimë Ka dhjetra fakte të Kohës që ne DESHËM dhe Morëm masa të Plota të pranonim BUJARINË e Shtrausit si i njohur dhe i ftuar nga Enveri me përfaqësi të atyre që i kishte shit në Mukje smiley Kemi vetëm një Info në shtyp për të Gjithë për vizitën e tij nga intervista e të Birit !

Ashtu dhe si e GJITHË dëngëlata zhurmëmadhe më keq se zhurmënaja Kadare , Shtrausiane  mund të qartësohet me një Pyetje edhe më e madhe se Elefanti në dhomë smiley , për tu kuptuar edhe nga një fëmijë ,  pa larë lesh në Dërstilë nga pëjetës e xhëvillues mejtimesh të mëndjes

Përse nuk vazhdoi kjo dashtuni që dështoi nga Ramizi (rp )

Dhe për infon e Kadaresë duket e Drejtë që varej nga Rusi . Plotësisht e Drejtë . Por e anashkalon apo JO këtë e di vetë ai që e lëshon kaq Thatë .

Pa FIRMËN e RUSIT nuk do kishte Rënie MUR Berlini , jo të kalonte një copë byth vend që maximalen pas Enverit e pati me një COP Malok Pis e Grabitës , Intigant e Bajraktarar Vrasës në krye që nuk la mashtrues e Llafazan pa përfshirë në këtë mesele ...

" se diktatura zotrie "

Ashtu siç përfshiu në Politikë të madhe para ministrisë së jashtëme " Li pen Turi qen "" ..Ndoshta këtu ka të drejtë Heretiku  me proverbin në se  Saliu është Gjeni i kaptPordh për për tër Ramiut për të cilin në se më lejon , shtoj se nuk është asnjë lloj merite ta vlerësosh qoftë edhe si Lehës i ri në Blog !

smiley nuk kane kellqe akoma te diskutohet ne kete nivel. flm qe hap nje dritare qe anashkalohet. sesi e qysh gjermania lindore, e kemi diskutuar bashke, po eksperimenti i pare ishte shqiperia. gjermano-lindoret kane qene, pavaresisht nivelit ekonomik, njesoj te vuajtur menderisht nga trysnia ruse. ramoja nuk ishte dot enver ne manipulim inteligjence. e vendosi to play smooth. te gjitha konitat i kishte to bring wind of change me elite ismailiane. tani ismali thote kalova lumin, te dhjefsha kalin. me mentalitetin rus, ishte edukuar, e kishte provuar ne kurriz. flas ne sistem, jo me emra te pervecem. u skuth. ca te bente ramoja?!!. nuk eshte ceshtje justifikimi, po muhabeti. kshu ishte. kush e dinte qe rusi do hiqte dore aq kollaj. asnji. 

Je pak me boshlleqe kur shikon ne ket dritare .smiley..tani ismali thote kalova lumin, te dhjefsha kalin...

Vekja e kishte dhe te shkruar Postulatin ..Kur e dredh Armiku dridhe dhe ti ...

Mos lexo mua ti me Kap ter ter per per Ramiun qe i hedhim benzine zjarrit se nuk kemi si e kalojme .Ti do me hy ke pjesa serioze me marr vesh Pse erdhi Shtrausi ? Per qejf tat .Kur hyri ne kufi nga KorF...me Y ne fund , ishte me te shkurtra mbe Varke me motor bre ..tha Bodja ,  .Kur pa si po e prisnim ..tha nje " Me falni " ryri nde Poste dhe DOLI me Kostum e Kravate smiley Kur u kthye kishin dale dhe Greket e prisnin SEIOZISHT ...Ryri nde Poste hoqi kostumne dhe dolli mbe Breke bre ..tha Bodja  

Kur ta kuptojne keta Veken do i dale llafi atij sigurimsit te Gjermanise ...

Po une tre vete kam pa ke busti ne Filim .Ju me dolet tetedhjete deri tani qe keni Hyp nalt per te hedh Bustin ...

Me duket se kemi dhe ketu nga keta me Dosjer dava Pampersash qe vervit LefTKopeja .Po nuk du me i shkel mo se te mebetet era gjith kohes smiley

nje boshllek ma mbushe per qejfin tim. smiley per punen e seriozitetit kam pas dyshime, rast konkret ka qene me francen disa vite pas prishjes me kinen, po me lexime jo gje konkrete. ka dokumente/korrespondece e disa zyrave te inteligjences perendimore ne fakt, po te gjallet nuk ndihen. sic ishte ne 96 nga korfuzi me breke te shkurtra. 

kete lloj diskutimi (discourse me llafe te medha) nuk ka akoma historiane qe e bejne, se jane per cape buke e nga ta cojne balonen tauke. do na mbije bari, e do behet vetem me letra, kjo eshte fatekeqesi. 

Me qe me ngase smiley mba nje skeme dhe futi te gjitha Brenda ,pa pate nevoje fare ta komplikosh me dengelat e dengelaxhijte e Derstilles dhe pa patur  as me te voglin Iluzion se eshte Kabim dhe ben Pulitike te Modhe mer Jahu .

Ngushto sllavet . Beje Shqiperine MODEL te Lindjes !...Mirpo ariu kishte 42 Divizione brenda Jermenit dhe vallai or tie vetem babasqapi me te vetet qe e rrezoi Murin se ndryshe ...do prisnim Gjate sa te dilte LefTKopeja me Kap ter ter per per Ramiun te zbulonin armikun Kadare !

Gurin  tani jepja kujt te dush pome mireXhiboles ose Gjembit te ti formoje rrathet me "se diktatura zotrie " qe ishte Plotesisht Dakort pasi kishte ceshtjen e Kosoves te shitur qe ne Mukje dhe sipas Heretikut te blere pas vizites se Irineit smiley

E shef sa i thjeshte behet Shtrausi smiley rp , si  MIK iMire i Vekes . Apo ke lexu veprat si LefTkopeja pse vizitoi Kinen ky ish Agjent dhe ish Sekretar i Rinise Naziste smiley

 

La chair est triste, hélas! et j'ai lu tous les livres.

                                                           Mallarmé

 

Eshte per te ardhur keq qe, ne kete moshe, kur edhe budallenjte behen pak te mencur nga thinjat e jetes,Kadare vazhdon me te njejtin  pezm e mllef, me gerr verre, duke mos  lene rehat as te vdekurit. Lidhur me raportet e tij me diktaturen , e ka bere apologjine tek shkrimi "Prometeu"-triologji (Enderr mashtruese-91) ku flet mbi brerjen e ndergjegjes, per sherbesat, ndeshkimin  dhe pajtimin me Diktatorin.Sikur une te sakrifikohesha-thote, te beja nje skandal, ti kundervihesha diktatorit, cfare do fitonit? Kush do t'u bente drite ne ate terr? Promethe te tjere nuk kishte, une isha i vetem.Une i ndihmova njerzit te beheshin me te sycelet e me dyshimtare, etj. etj.Kjo eshte apologjia, nje parathenie e asaj qe ka thene e sterthene deri ne lodhje ne intervista, biseda, rrefime per 25 vjet rresht.

Ky qe me shume se cdokush tjeter  ka folur per paranojat e Diktatorit, tani eshte kthyer, fatkeqsisht, ne nje "Diktator" paranojak i letrave shqip. Ankthi i hijeve  te sigurimit e ndjekin nga pas.Gjithe korpusi veprave te shkruar pas 90-es, mesa duket, nuk ka mjaftuar per t'u cliruar nga ky ankth.

Jete te gjate Mjeshter dhe leri te tjeret ti thone ca gjera.Ku do haje buke aradha e doktoranteve te ardhshem? Ja, duke rremuar ne arkiva, ne memuare, ne ato qe ke shkruar e ke thene.

.Ku do haje buke aradha e doktoranteve te ardhshem? 

Mendo pak edhe per gazetaret, tellalet militant te partive te ndryshme, ec . po mbushja e blogut me klikime,komente  nga ata qe skane cbene ?smiley Ja qe edhe per keta ceshtja Ismail .Bilal, diktature-disidente nuk ka per te patur ndonjere,  ndonje gje te re,  edhe pernja 20 vjet! 

Shoqja Nexhmije,

Më falni që po ju shkëpus nga puna me disa probleme të miat për të cilat nuk doja të shqetësoja shokun Enver...

... Kam patur dhe kam besim të plotë te Partia, pa të cilën unë s'do të isha shkrimtar. Është Partia, është kuptimi i gjerë e i thellë i çështjeve të letërsisë prej udhëheqësit të saj, faktori kryesor në sajë të së cilit kam krijuar çdo gjë me vlerë dhe të cilit i detyrohem për gjithçka. Jam krejtësisht i ndërgjegjshëm se pa këto unë nuk mund të isha veçse një krijues mediokër. Ndaj mirënjohja ime mbetet përherë e pandryshueshme.

Me respket

Ismail Kadare
http://koha.net/arkiva/?page=1%2C5%2C116400

edhe naim frasheri i ka bere letra te tilla sulltanit megjithate kjo s'na pengon ti lexojme ende me endje poezite e tij apo ta gjykojme prej atyre letrave.

Është Partia, është kuptimi i gjerë e i thellë i çështjeve të letërsisë prej udhëheqësit të saj,... Jam

krejtësisht i ndërgjegjshëm se pa këto unë nuk mund të isha veçse një krijues mediokër.

po pse ja shkruante keto nexhit ky mo?! thua se nuk e dinte nexhi kete? ajo vete e katapultoi si shkrimtar oborri

Sigurisht qe i ka bere. Pse c'ar e di Naimin ti, long groshe ? I ka cu edhe pako per Vit t'Ri, bile. Icik me rralle, po nuk ia nda edhe sot letrat Naimi sulltonit. Dhe ke gjithe letrat, fjalite dhe emrat e pervetcem i fillo me germe te modhe. Djalli vete osht ai kadosh Naimi.

100 vjet me pas letrat e ismailit per nexhmien do kene po aq rendesi sa letrat e hasan zyko kamberit per ali pashen.ai do gjykohet strictly nga vlerat letrare.

Ne thelb ky po thote qe xhelozia e grave esh strumbullari i gjithe ketij mullari. Te tjerat hartim hesapi smiley

Kadare ka qene shkrimtar. Duket si pohim i trashe po e them qe duhet gjyku thjesht brenda ksaj kornize. Mekatet qe ka nuk duhet me ja gjyku nen driten e 25 viteve e kusur me pas. A ka pas raste kur ka shfrytzu poziten e privilegjume? po kush kish mundsi dhe nuk e beri? e ridimensionon kjo Kadarene? po sigurisht, vecse Kadarene-njeri, jo ate shkrimtar. Pranej edhe sulmet e Qoses me linin nji shije te shpifur se shpesh kapej me aspektin personal per me e sulmu aty ku donte pastaj.

Edhe kesaj radhe nuku zgjidhem gje.

Sidoqofte, çeshtja me madhore shqiptare sot e shtruar per zgjidhje (qe nuk mundi ta zgjidhe as sigurimi ne kohe te Enverit) mbetet njesoj pyetja formuluar per here te pare nga heretik si problemi konstant kombetar qe nderzen çdo debatik:

Kush do te na shpetoje nga Kadare?

La fête de l'homme, c'est de voir mourir ce qui ne paraît pas mortel.

                                                                                        Léon Bloy 

 

qe pak a shume perkthehet: "Festa e njeriut eshte te shohe te vdese çfarë nuk duket e vdekshme".

Ky eshte shkaku qe prej fillimit te epokes moderne (me moton: vdekje e Zotit) jemi ne nje feste te vazhdueshme, çfardo te ndodhe, edhe ne mes te mortit.

 

Kadarene me duhet me e dasht edhe pse ka deshmu mese nje here nje lloj nderimi per ne mirditoret.Ne garen e ethshme per president,propozimi i tij ishte per nje ushtarak prej Mirdite.Sec kam nje parandjenje,qe edhe Ides ka pranu me i dhene kte interviste, pikesepari, pikerisht prej faktit qe eshte prej knej. smiley

Jane ca llafe shqip qi jan shume te poshtra. Psh, po shkrumboja nji cingare dje, kur vje pytja:

-Ça po bo o Fiqo?

-Po lexoj Kadarenë.

- Aha.

 

Kjo ahaja tashi esh shum e siketsshme. Aha per Fiqon? Aha per Kadaren? Aha per leximin? Aha per situaten? Aha per tkalu rradhen? Aha per te hap muhabetin? Per te mbyll muhabetin? Aha si medemek vari teneqen apo aha si ta mbeshtes?

Kshuqi e humba fillin e leximit dhe e lash. Plusqi zbulova nji fole milingonash..

Akoma se ke lene cigaren mo Fiqo? 

Fiqo, pse nuk e hulumton "aha" nga pikpamja thjesht grafike.

Psh, se nuk kam kohe me u zgjat, shife aha si pune katedrale: "h"-ja ne mes qe shkon ne lartesi, rrethuar nga dy "a" qe e shtrydhin, dhe "h"-ja ben aha, aha.

 

Ik e re bilbilfryres .

Kadare është një Shkrimtar i madh , Por nuk është kurrë një Shqiptar i madh !...

e drejte! shqiptar i madh mund te quhet Ed Rama, bie llafi. 2 metra e ca.....

Cilat jane kriteret per te qene "shqiptar i madh" sipas jush?

Kadare është një Shkrimtar i madh , Por nuk është kurrë një Shqiptar i madh !...

Definicioni me idiot qe kam lexuar tash njezet e ca vite te lirise se fjales. S'e çfare ka dashur te thote komentuesi me lart, vetem ai dhe Zoti e dine. As qe do kisha marre mundimin te futesha ne diskutime te tilla pa buke por me terhoqi autori i tyre qe mesa di une çoku e hedh ndonje poezi ne kete blog.

 

Nuk eshte shqiptar i madhe se mbrojti ceshtjen e Kosoves, se quajti majmuneri 97ten, se Thaci ketij shkoi i kerkoi mend per Rambujene (dhe jo thaseve me presidenta etj), se tha qe nje popull ne korrupsion nuk eshte i lire.

Shqiptar i madh eshte Likja, Bojaxhiu dhe Arvizu (si bicim i adoptuar) qe thone ka fillu me shku dhe neper synetlliqe.   

Nuk ka asgjë alarmante , për ata që shkruajtën më lart me komentin tim , apo nuk duhet thënë ajo që mendojmë. Thjesht ai nuk ka qënë në korrent me zhvillimet tona pas viteve 90'. Por edhe nëpër deklarati shtypi kur del , thotë që kam informacion për ktë apo atë gjë , a thua se është ndonjë zyrë e shërbimeve sekrete. Ja kaq... Ka ndonjë arsye për ta ekzagjeruar ??????

Ka qene gjithmone ne korrent dhe kur i asht mush menja me fol gjys llafi,ai gjysem llafi,ka qene me shume sec kane fole pjesa tjeter per 15 vjet.Dhe hiqni dore nga kjo teoria idiote, jo po asht shkrimtare i madh,po s'asht shqiptare i tille. Kadareja asht Shqiptare i Madh i here,pse asht shkrimtare i madh,pastaj asht Shqiptar i Madh, pse asht Shqiptare i Madh!

Rrumbythja shqiptare le te protestojne me foten e Janulles po deshen.

Po e tha dhe xha Tani një gjë .Pse Ju lëshuat ? Kete e ka thene dhe nje nder te medhejte e tjere si Fishta .Bile ai e ka thenë vetë për veten  .Kete e ka thene Xha tani për kadarenë .Çfarë problemi ka  smiley

E pse kush do e mbaje te thote qe Kadare është nje Alien ? Jo kaq ashper i nderuar Pjeter me mustek te kuq . Ashtu i erdhi si varg vjershe ...smiley LefTKopeja tha qe kam ndryshuar pasi lexova Idiotin dhe nuk u murzit asnjeri .Dhe mos harrojme se LefTKopeja ka thene kam TRE Mastera ..smiley

E sa mastera dhe PD-hëhi ka Kadareja ???

o xha Tani, po pse ste pelqekerkan ty deklarat per shtyp te Kadarese, kjo e ben kete te fundit "shqiptar jo te madh"? mua, dmth ky eshte standarti i klasifikimit..?smiley. dhe une mezi po prisja argumentin tend....

p.s. "xha Tani qethi deshtë dhe u be nje mal i leshtë.........".smiley

Sidoqofte asnjeri nuk ka dhene ndonje kriter vlersimi se kush eshte shqiptar i madh (po njesoj italian i madh, ose amerikan i madh, ose kinez i madh, pra ska rendesi se cili komb qofte).

Deri tani keni leshuar vetem ulerima, qe si rregull pasojne me te shame deri ne rrëzë.

 

Tiku, diku me siper e kam dhene kritervleresimin tim:   shqiptar i madh Ed Rama, 2 metra burre..smiley

 

nashi per Kadarene fjalet  dhe vleresimet jane te teperta mor vlla,  ka nje veper gjigande tjetri qe sokellin dhe ulerin...   nje shkrimtar  i madh qu iu prezantua botes si shkrimtar shqiptar dhe me nje veper shqip!!  edhe bota  keshtu e vleresoi.  nese keto nuk quhen kritere, atehere nuk di cte them..

jo, se ka edhe te tjere si xha Tani me shoke qe  rrine rrine dhe thone: pse flet keshtu Kadareja, ose pse nuk flet Kadareja.. po keto ne fakt nuk jane kritere, se keta nuk e kane me shume me faktin se flet apo nuk flet Kadareja.. jo!  keta e kane me shume qe kur te flase Kadareja, te thote ato qe u pelqejne ketyre (sipas llogoreve te tyre)  te degjojne..smiley   dhe rrjedhimisht, ngaqe nuk u pelqejne ato qe thote Isa,  bejne edhe klasifikimin: shkrimtar oborri, shqiptar i vogel, spiun etj etj..smiley

Je duke i ngatrru gjerat, shkrimtar i madh dhe shqiptar i madh.

Mund te jesh shkrimtar i madh pa qene shqiptar i madh.

Neqoftese ne jemi keq per tu njof ne bote, atehere eshte tjeter gje.

Prandaj kerkova kriter dhe perkufizim pertej shkrimtarise dhe shqiptarise, te cilat kritere vlejne ne pergjithsi. Pastaj bejme muhabet te veçante per Kadare dhe Shqiperi, se u beme qendra e botes, pa qene as periferia.

 

nuk me duket se po i ngaterroj gjerat..  mbase nuk mund te jap nje perkufizim ekzakt, por  ama une nisem nga fakti i thjeshte:  nese do te qujme dike: shqiptar i madh, italjan i madh, anglo-amerikansmiley, i madh etj.. atehere kriteri kryesor (se mund te kete edhe te tjera kritere)  eshte vepra qe ka bere/lene  ky njeri!  qofte kjo veper letrare, sportive, artistike, politike, shoqerore, shkencore, luftarake etj etj....

dhe te te jap nje si shembull per ilustrim, dikur nja 12 vjet me pare, kam pare nje emsion ne kanalin kryesor publik  gjerman ARD, ku atje do te zgjidhej ''gjermani me i madh'' i te gjitha koherave.... dhe a e di se kush ishte nominuar e shkoi deri ne mbremjen finale?  Bekenbauer, Gete, Bach, Bethoven, Bismark etj...   ne mbremjen e fundit 3 finalistet ishin Bethoven, Gete dhe Bismark... dhe natyrisht, gjermanet si popull luftarak qe jane, zgjodhen Bismarkun..smiley

 

p.s   nje kuriozitet.  ne emisionin e pare  ishte nominuar edhe Moxart.. por kundershtoi me force populli vella austriak.. brena 3 oresh ka marre rreth 15 mije telefonata nga austriake te zemeruar redaksia e ARD te cilet thoshin qe Moxarti eshte austriak, jo gjerman..smiley   me kot u perpoq redaksia tu kujtonte austriakeve qe aso kohe nuk kishte Austri...smiley   nejse, te nesermen beri edhe ambasdori austriak nje note proteste ne Beriln, keshtuqe e hoqi ARD Moxartin perfundimisht.smiley

edhe ? Ku është Koka ose Topja e llafes që po argunmentoje ? Është apo nuk është i madh Kadareja ? se ai qe sebepi i llaf pas llafes deri në Alemanien e largët .. e Lobusit Austriakë smiley

vertet nuk e kuptove oidriso..?  po me zhgenjen..smiley    po ja pra, te hyrja qe bera, paragrafi i pare..  e pastaj erdhi shembulli  me gjermane e austriak..smiley

 

nese do te qujme dike: shqiptar i madh, italjan i madh, anglo-amerikan [smiley] , i madh etj.. atehere kriteri kryesor (se mund te kete edhe te tjera kritere)  eshte vepra qe ka bere/lene  ky njeri!  qofte kjo veper letrare, sportive, artistike, politike, shoqerore, shkencore, luftarake etj etj....

 

pra Kadare eshte automatikisht shqiptar i madh sepse ka lene nje veper te madhe, veper kombetare!smiley

Kok e falur nuk pritet thotë një Llaf .Po zakonisht mbyllja thonë duhet të mos lërë nënkuptimë me kreun smiley

Kështu me këtë sqarimin e fundit Kadare eshte automatikisht shqiptar i madh...bindem që nuk e pata lexuar dhe rrjedhimisht nuk e pata kuptuar smiley

 ose kinez i madh,....smiley

Hak llaf . smiley  Përveç atyre të SUMO-s kinezët njihen si të vegjël ! Po hajt mbushi mëndjen xha tanit që Kinezët janë të vegjël

I nderuar Idriz, sporti i sumos ne Evrope eshte nje tjeter gje. Ne vend qe te na sqarosh situaten, na e ngatrrove me teper neper palestrat e shen Elizè-se.

 

Gjithe diskutimet per kadarene behen per arsye jashte letrare me baze ziline.Kur diktatura ishte ne kulmin e saj ziliqaret e akuzonin si burgjez dhe dekadent.kur i rane dhembet diktatures te njejtet ziliqare e akuzonin per shkrimtar oborri.Vete kadareja per ate periudhe ia vlen te jete me i sinqerte jo per te fajesuar apo shfajesuar veten por per ti bere njerezit te kuptojne se si funksionon diktatura se si i ben ajo nganjehere edhe njerez te mire me qellime te mira te bejne gjera te gabuara.me qellim jo gjykimin por mesimin qe shoqeria jone te mos perserise gabimet e te kaluares.

Na jep pak Kulmin e Diktaturës , dhe me që nuk është Emigranti po pate mundësi një Grafik si ka qenë si u rrit dhe si ra . Kjo tegon edhe Kulmin edhe detyrat e shtëpisë për të mos përsëritur kabimet e së shkuarës ..smiley sidomos nga sh.Ismail dhe ne të tjerët smiley

Si je me zametet ?

 

Na jep pak Kulmin e Diktaturës

E mban mend festivalin e 11 , njollat e murme luften kunder liberalizmit ..mo na u bej si arabet qe mohojne se holocausti ka ndodhursmiley 

Po qe se e quan KULM atë kohë duhet të thuash që edhe Enveri ose maja e Diktaturës e "mbrojti " Kadarenë . Ndërsa po them me veten time siç kanë vërejtur kritikët Rusë

Ka dy carë Rusia , Tolstoj dhe Nikolla ..Ndryshimi qëndron në atë se Tolstoj ja rrëxon karriken Carit ndërsa Cari JO ! .

Vekja e njifte letërsinë dhe shumë më mirë se sa çdo çapaçul Tufe sot , dhe e njihte në pikpamje Humane pavarësisht se si zakonisht ti do ta përvetsosh këtë thënie si Ai  kur dolëm nga Cirku ..

E patë çfarë bythësh kishte Ariu ?

Ndryshe ne nuk do të Gëzonim një nga Perlat e madhështisë Shqiptare festivalin Folklorik me Majë Dizhonin Ndërkombëtar

Bie Perdja çelet Magjia .

Ndërsa Festivali 11 , ka shumë arsye për kritikë dhe tël ashpër !..po jo aq sa të ankohet dhe jar Musteqja i kapxhijve smileynjë leskoviqar që fleti në shtëpinë e za karaiit ! Mundet të ankohet M. Luarasi si 14 vjeç roje e sh.Përgjithshëm dhe edhe zuonja Luarasi si majë e artit të Kohës .

Por Dava Lubonjash e sidomos Paçramësh ca më pak se kapaxhiu dhe simdozot zotrote me llafka nëpër të !

duhet të thuash që edhe Enveri ose maja e Diktaturës e "mbrojti " Kadarenë

enveri qe thua ti leshonte qente  kunder kadarese krijonte nje fushate histerie kunder tij.pastaj dilte dhe e merrte ne mbrojtje per te treguar se udheheqesi ishte patron i arteve njeri me keltyre te thelle por nga ana tjeter  i jepte sinjal se po ta dridhte do ta pesonte keq.

Si e jep atë krahsimin grafik i nderuari  heretiku me dy A anash dhe ne mes një H ..Aha ..

Pi ndonjë gotë dhallë dhe shif për Ftesa nga ndonjë Kolokium Letraro Artistik nga Halim Supa  ose Aldo Bumçi .

Personalish për tye ...Enveri e vlerësonte  PRIVILEGJ të takonte Kadarenë !

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).