Kjo javë shënoi 100-vjetorin e shpërthimit të Luftës së Parë Botërore. në këtë artikull, shtatë shkencëtarë të Kennedy School of Government në Harvard ofrojnë mësimet historikë të asaj lufte.

“Thjeshtë fakti që lufta mund të jetë një marrëzi, nuk do të thotë që ajo nuk mund të ndodhë. Asnjë prej udhëheqësve të 1914-ës nuk do ta kish zgjedhur luftën që shkaktuan – dhe në fund të gjithë humbën. Në 1918, Kaizeri ishte rrëzuar, perandoria austro-hungareze ishte shpërbërë, cari ishte mundur prej bolshevikëve, Franca u gjakos për një gjeneratë të tërë, dhe Anglisë iu vyshk lulja e rinisë së saj. Nëse do u jepej sërish shansi, asnjë prej udhëheqësve nuk do të kishin bërë zgjedhjet që bënë. Kombinimi i kokëfortësisë dhe injorancës, marrjes së risqeve, besimit të tepruar, dhe mashtrimit prodhoi një pasojë kaq shkatërrimtare saqë historianëve iu desh të krijojnë një kategori të re – luftën botërore” –Graham Allison

“Historia është zakonisht rezultat i forcave të mëdha, tendencave strategjike, planeve të mirëmenduar, por është shpesh herë funksion i ngjarjeve të parëndësishme dhe të paqëllimshme, “një e shtënë që dëgjohet përreth botës”. Kështu ka ndodhur për shembull në Lindjen e Mesme, ku një aksident me makinë shkaktoi Intifadën e parë, poshtërimi i një frutashitësi tunizian provokoi një kryengritje që po ndryshon fytyrën e rajonit, dhe sot, në Izrael një incident i vogël kufitar po shkakton një konflikt të madh” – Chuck Freilich

“Një mësim i vyer nga Lufta e Parë Botërore për vendim-marrësit duhet të jetë përulësia në parashikimin e pasojave të një epoke tranzicioni. Liderët e asaj kohe gaboheshin në pothuajse gjithçka – efektivitetin e ultimatumeve, vlerën e sistemit të aleancave, kohëzgjatjen e konfliktit, taktikat dhe strategjinë që kërkohej në një luftë të re të industrializuar, impaktin social dhe kulturor të vdekjeve masive dhe stabilitetin e perandorisë. Këta gabime, të nxitur prej kryelartësisë, patën pasoja katastrofike gjatë vetë Luftës së Parë, çuan në luftën e tmerrshme 30 vjeçare në Europë dhe kanë gjetur jehonë gjatë të gjithë shekullit dhe në të gjithë globin (BRSS, Lindja e Mesme…)” – Ben Heineman

“Analogjitë historike, ndonëse ndonjëherë janë të dobishme për qëllime parandalues, bëhen të rrezikshme kur përçojnë një ndjesi pashmangshmërie historike. Lufta e Parë nuk ishte e pashmangshme. Ajo u bë më e mundur prej rritjes së fuqisë së Gjermanisë dhe frikës që kjo shkaktoi në Britaninë e Madhe. Por ajo u bë edhe më e mundur prej reagimit nga frika që Gjermania pati ndaj fuqisë së Rusisë, si edhe një sërë faktorësh të tjerë, përfshirë gabimet njerëzorë. Por hendeku që ekziston në fuqinë mes SHBA dhe Kinës sot është më i madh se sa ai mes Britanisë së Madhe dhe Gjermanisë në 1914. Ndër mësimet që duhen nxjerrë nga ngjarjet e 1914 është të bëjmë kujdes prej analistëve që bëjnë analogji historike, sidomos nëse këto kanë një aromë pashmangshmërie. Lufta nuk është asnjëherë e pashmangshme, ndonëse besimi që ajo është mund të shndërrohet në një prej shkaqeve të saj”. – Joseph S. Nye

“Konkluzioni më i rëndësishëm që mund të nxirret nga përvoja e Luftës së Parë Botërore (e që mund të gjejë zbatim sot) është paqartësia që shfaqin aleatët. Nëse do i kundërvihet Kinës në të ardhmen, SHBA do të ketë nevojë për aleatë të fortë, megjithatë mbështetja për ata aleatë sot (si Japonia për shembull) mund ta përfshijë në konflikt, ashtu sikurse mbështetja e Rusisë për Serbinë apo Gjermanisë për Austrinë bëri në 1914-ën. Duhet të gjejmë mënyra të reja për të mbështetur një aleat të rëndësishëm, pa na u dashur ta mbrojmë ushtarakisht, çfarëdo që të ndodhë”. – Richard Rosecrance

“Mësimi kryesor nga Lufta e Parë është se llogaritë e gabuara që çojnë në luftë janë të mundura edhe nën jë botë moderne, që është shumë e ndërlidhur dhe thellësisht e integruar. Ajo që thuhet shpesh sot, se ndërvarësia ekonomike përjashton luftën, rezultoi e gabuar pikërisht 100 vjet më parë. Europa në 1914 ishte në shumë drejtime si bota sot – e integruar në tregti dhe politikë, me shumë objektiva të përbashkët dhe interesat që do e bënte luftën të pamendueshme. Megjithatë, udhëheqësit e 1914-ës, pavarësisht gjithë informacionit të nevojshëm që kishin, dhe me aftësinë për të folur në çast mes tyre, i bënë keq llogaritë. I vunë flakën Europës dhe e futën botën në një rrugë drejt një konflikti edhe më të madh dy dekada më vonë”. – Kevin Ryan

“Do të ktheheni në shtëpi përpara se gjethet të bien nga pemët”, u tha trupave të tij Kaizer Vilhelmi në 1914. Megjithatë, përpara se të përfundonte vjeshta, një milion ushtarë kishin vdekur. 15 milionë të tjerë – ushtarë dhe civilë – vdiqën përpara se të firmosej armëpushimi. Perandoritë u tronditën. Kufijtë u shuan. Burrat e shtetit të Europës nuk arritën të imagjinojnë madhësinë e tragjedisë që do të shkaktonin. Në Ukrainë, Siri, Irak, Libi, Afganistan dhe gjetkë, ata zjarre vazhdojnë të jenë ndezur”. – William Tobey

 

Bota.al

7 Komente

Dhe Arnavutistani e humbi Turkien dhe ngeli me gisht ne goje.

Shqiptaret humben austro hungarine ne ate lufte jo turqine.

Po xhanem, sepse Tyrkia ishte aleate e Austro-Hungarise dhe Gjermanise ne Luften e Pare Boterore, i palosen ca australiane ne betejen e Galipolit.

Shqiperia e kishte fituar pavaresine nga turqia qe ne korrik 1913.

Jaroslav Hašek:
The Good Soldier Švejk Intervenes in the Great War

‘And so they’ve killed our Ferdinand,’ said the charwoman to Mr Švejk, who had left military service years before, after having been finally certified by an army medical board as an imbecile, and now lived by selling dogs — ugly, mongrel monstrosities whose pedigrees he forged.

Apart from this occupation he suffered from rheumatism and was at this very moment rubbing his knees with Elliman’s embrocation.

‘Which Ferdinand, Mrs Müller?’ he asked, going on with the massaging. ‘I know two Ferdinands. One is a messenger at Průša’s, the chemist’s, and once by mistake he drank a bottle of hair oil there. And the other is Ferdinand Kokoška who collects dog manure. Neither of them is any loss.’

‘Oh no, sir, it’s his Imperial highness, the Archduke Ferdinand, from Konopiště, the fat churchy one.’

‘Jesus Maria!’ exclaimed Švejk. ‘What a grand job! And where did it happen to His Imperial Highness?’

‘They bumped him off at Sarajevo, sir, with a revolver, you know. He drove there in a car with his Archduchess.’

‘Well, there you have it, Mrs Müller, in a car. Yes, of course, a gentleman like him can afford it, but he never imagines that a drive like that might finish up badly. And at Sarajevo into the bargain! That’s in Bosnia, Mrs Müller. I expect the Turks did it. You know, we never ought to have taken Bosnia and Herzegovina from them. And so you see, Mrs Müller. His Imperial Highness now rests with the angels. Did he suffer long?’

 

There was only one guest sitting at The Chalice. It was the plain-clothes police officer, Bretschneider, who worked for the State Security. The landlord, Palivec, was washing up the glasses and Bretschneider was vainly endeavouring to engage him in serious conversation.

Palivec was notorious for his foul mouth. Every second word of his was ‘arse’ or ‘shit’. But at the same time he was well read and told everyone to read what Victor Hugo wrote on this subject when he described the last answer Napoleon’s Old Guard gave to the British at the Battle of Waterloo.

‘Well, it’s a glorious summer!’ said Bretschneider, embarking on his serious conversation.

‘Shit on everything!’ answered Palivec, putting the glasses away into a cupboard.

‘It’s a fine thing they’ve done to us at Sarajevo,’ said Bretschneider with a faint hope.

‘Which Sarajevo?’ asked Palivec. ‘Do you mean the wine cellar at Nusle? They’re always fighting there, you know. Of course it’s Nusle.’

‘At Sarajevo in Bosnia, Mr Palivec. They’ve just shot His Imperial Highness, the Archduke Ferdinand, there. What do you say to that?’

‘I don’t poke my nose into things like that. They can kiss my arse if I do!’ Palivec replied politely, lighting his pipe. ‘Nowadays, if anyone got mixed up in a business like that, he’d risk breaking his neck. I’m a tradesman and when anyone comes in here and orders a beer I fill up his glass. But Sarajevo, politics or the late lamented Archduke are nothing for people like us. They lead straight to Pankrác.’

Bretschneider lapsed into silence and looked disappointedly round the empty pub.

 

‘At Sarajevo,’ Bretschneider resumed, ‘it was the Serbs who did it.’

‘You’re wrong there,’ replied Švejk. ‘It was the Turks, because of Bosnia and Herzegovina.’ And Švejk expounded his views on Austrian foreign policy in the Balkans. In 1912 the Turks lost the war with Serbia, Bulgaria and Greece. They had wanted Austria to help them, and when this didn’t happen, they shot Ferdinand.

‘Do you like the Turks?’ said Švejk, turning to Palivec. ‘Do you like those heathen dogs? You don’t, do you?’

‘One customer is as good as another,’ said Palivec, ‘never mind a Turk. For tradesmen like us politics doesn’t enter into it. Pay for your beer, sit down in my pub and jabber what you like. That’s my principle. It’s all the same to me whether our Ferdinand was done in by a Serb or Turk, Catholic or Moslem, anarchist or Young Czech.’

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).