Nuk mund t’i shmangeshe dot dikujt në një provincë të vogël me vetëm një rrugë kryesore, me pak bare të frekuentuar nga të njëjtët njerëz dhe vetëm një supermarket. Do t’i rigjeje aty për çdo ditë, si në një ëndërr të keqe, të gjitha ish gratë nervoze dhe fjalamane, ish burrat xhelozë apo qejflinj, ish të dashurat e larguara apo ish të dashurit e tradhëtuar, do të rigjeje armiqtë e vegjël të vjetër dhe të rinj, borxhlinjtë e sikletshëm apo ata të cilëve u kishe marrë borxh, njerëzit me të cilët nuk të ndante asnjë kujtim i hidhur, por thjesht nuk doje t’u flisje sepse kishe dëgjuar diçka për ta. Provinca ishte një vendtakim i përhershëm, mbushur me rastësi të pakëndshme si ato që thamë më lart.

    Nuk mund të ndodhte ndryshe edhe për një emigrant si Sokoli, të cilit “statusi” i klandestinit ia shtonte daljeve të tij në rrugët e ngushta të provincës përballjet e pakëndshme. Ato dukej se ishin rezervuar sidomos për shfaqjet e papritura të makinës së zezë të karabinierëve, në të njëjtën rrugë të boshatisur ku ai po kalonte, përballë barit ku kishte ndaluar rastësisht të përshëndeste dikë, përpara stacionit të autobusit ku po priste duke vështruar orën, jashtë furrës së bukës apo në parkingun e supermarketit.  

    Ashtu siç nuk mund t’i shmangeshe dot përballjes prej së largu me njerëzit e padëshiruar, aq e vështirë ishte t’i përvidheshe takimit të sikletshëm me ta. Rrugët e ngushta, baret e paktë dhe sheshet e vogla e mundësonin gjithmonë këtë. Në provincë rastësia nuk ishte një shpend i rrallë që çan ajrin me shpërfillje dhe vetëm një sy i stërvitur mund ta kapë, jo, aty rastësia ishte si një tufë zogjsh të lodhur e dembelë që gjallojnë ngado duke çukitur sheshin.   

    Në dy raste kur Sokoli ishte ndalur nga karabinierët në provincë dhe u kishte thënë se i kishte harruar dokumentet në shtëpi, ata, që në dy raste kishin qëlluar karabinierë të ndryshëm, kishin bërë sikur e kishin besuar dhe e kishin lënë të shkonte. Midis emigrantëve flitej vazhdimisht për një “fshesë” që do të pastronte nga provinca të gjithë emigrantët e paligjshëm, ashtu siç ndodhte gjithmonë në çdo dy vjet, por kaluan disa muaj njëri pas tjetrit dhe “fshesa” e pritshme nuk kishte ndodhur, e flakur mesa dukej diku në një cep, duke e lënë provincën dhe sidomos të interesuarit në jetët e tyre të zakonshme, mbushur me probleme të vogla.

    Takimet e padëshiruara do të realizoheshin, pavarësisht dëshirës së mirë për t’i shmangur ato, ky ishte një nga fatalitetet që Sokoli kishte mësuar në provincë. Kujdesi gjithsesi nuk dukej kurrë i tepërt, qoftë edhe për të respektuar rolin e tij si i fshehur prej ligjit dhe atë të karabinierëve si ndjekës të mundshëm të tij, ndryshe mund të ndëshkohej papritur edhe për shpërfilljen e këtij rregulli të thjeshtë.

   Kështu kishte ndodhur me një shqiptar para pak kohësh, i cili kishte mbërritur në provincë, ashtu si të gjithë, tek një kushëriri i tij. Emigranti më i ri që i shtohej grumbullit të ardhacakëve të tjerë, që kishin mbirë ngado si kërpudhat, nuk vonoi dhe zuri një copë punë në të vetmin sektor ku krahu i lirë nuk mjaftonte asnjëherë: në ndërtim. Ishte rreth të dyzetave, beqar, shtatlartë dhe me flokët të qethura fare shkurt, për të fshehur rënien e pandalshme të tyre, që kishte kohë që kishte filluar. Çdo pasdite pas punës do ta shihje tek dera e barit të vogël pranë kishës, ku mblidheshin emigrantët e tjerë shqiptarë, me një shishe të vogël birre në dorë apo duke vështruar nga rruga me kalimtarë të rrallë. Edhe në ditët e mërzitshme me shi, kur kantierët qenë mbyllur, atë do ta gjeje përsëri aty, tek dera e klubit ose diku anash saj, nën strehën e vogël të hyrjes, duke vështruar me ngulm rrugën e lagur. Herë pas here kalonte për ndonjë “vizitë” makina e zezë e karabinierëve, që e ulte shpejtësinë pikërisht përpara barit të vogël, dy njerëzit me uniformë kthenin kokën andej dhe diç bisedonin me zë të ulët. As emigranti i ardhur prej pak kohësh nuk lëvizte nga vendi. Ai vështronte makinën e zezë të karabinierëve, që pothuajse kishte ndaluar përballë tij, me të njëjtin ngulmim të palodhur me të cilin fiksonte rrugën e boshatisur, të lagur nga shiu. Kjo skenë e çuditshme u përsërit disa herë, sidomos pasditeve të ngrysura ku emigrantin e sapokthyer nga puna e gjeje patjetër aty. Makina e zezë e karabinierëve kalonte ngadalë, pothuajse ndalonte, të dyja palët vështronin njëri—tjetrin dhe dukej se ky flirt do të vazhdonte kështu përgjithmonë. Derisa një pasdite nuk e panë më emigrantin e ri të provincës në derën e klubit të vogël pranë kishës, ku ai vriste mërzinë duke pirë ndonjë birrë, me vështrimin e palodhur mbi rrugën e fjetur. Nuk e panë as të nesërmen që ra shi dhe kantierët u mbyllën për atë ditë, nuk e panë as në ditët në vazhdim. Më në fund kushëriri i tij që e kishte strehuar, gjatë një vizite të rrallë në barin e vogël të mbushur me emigrantë, sqaroi se mysafirin e ri të provincës e kishin marrë karabinierët një mëngjes herët, ndërsa ishte ngritur nga gjumi dhe po bëhej gati të ikte në punë. Nuk i kishte dokumentet e leje qëndrimit dhe pas një vizite të shkurtër në postë—komandën e zonës, e kishin çuar në “kuesturën” e Romës, ku i kishin dhënë  urdhërin e dëbimit për dhjetë vjet.

    - I kisha thënë të mos rrinte tek hyrja e barit, - tha i zhgënjyer kushëriri i tij. – Kështu është kur nuk dëgjon.

    Ndaj dhe gëzimi i Sokolit ishte i natyrshëm, një pasdite pranvere me shi, kur mori lajmin se kërkesa për t’u pajisur me dokumentet e leje qëndrimit qe marrë në shqyrtim dhe së shpejti do të vinte përgjigja. Zarfi i ardhur prej ministrisë në adresë të Frankos, italianit që i kishte siguruar kontratën e punës në këmbim të njëmijë eurove, iu duk dhurata më e bukur në ato katër vite të heshtur e të trishtë. 

    Duke u kthyer nga shtëpia e Frankos, ku sapo kishte lexuar mesazhin e ardhur prej ministrisë së punës, rrugicat e ngushta të provincës të lagura nga shiu, i sollën papritur ndjesinë e largët të rrugicave të qytetit të tij. Iu dukën të afërta dhe të njohura fytyrat e rralla të vendësve me të cilët u shkëmbye, secili duke u ruajtur me kujdes nga uji që binte tashmë rrëmbyeshëm, duke kulluar që nga çatitë mbi kalldrëmin e ngushtë. Ndërsa arriti pranë derës së shtëpisë dhe ktheu kokën për një çast nga kodrat e jeshiluara atje tej, të zhytura në melankoli prej shiut, e ndjeu se e donte këtë vend, por vetëm e kishte shfaqur rrallë këtë, sepse ai nuk ia kishte lejuar. Sokoli hapi derën dhe hyri brenda. Qetësia që ndjeu në atë çast mes dhomës ku kishte kaluar katër vjet të jetës së tij, i solli ndërmend barin e vogël të qytetit të lindjes, ku bashkë me miqtë e tjerë kalonin pasdite të gjata, të mbushura me shpresë.

    Jashtë kishte filluar të errej. Në sheshin e vogël përpara shtëpisë u dëgjua uturima e një makine që po parkohej, e cila pak më pas ia la vendin zhurmës së butë të shiut, si të ishte shuar prej saj. Ishte Genti, shoku me të cilin ndante qeranë, i cili hyri pas pak i lagur në flokë dhe në supe. “Panda” e vjetër ishte prishur sërish në mes të rrugës dhe mezi e kishte rregulluar njëfarësoj, derisa e kishte sjellë aty.

    Mbrëmja në shtëpi u rrotullua tek pregatitja e një darke të thjeshtë me makarona, shoqëruar me nga një gotë verë, që nuk mund të mjaftonte për t’i dehur të dy, por i trullosi nga pak, aq sa për të mbajtur gjallë atmosferën e një të shtune të humbur sërish në heshtjen e provincës. Genti e uroi për lajmin e mirë që kishte ardhur nga ministria, ndërsa Sokolit i ishte ngjitur në tërë qënien një lehtësi e pakuptueshme, e ngjashme me ndjenjën e fitores, që e ngrinte lart nga kotësia e kësaj të shtune me shi. E kuptoi se e gjithë kjo i vinte nga shpresa e qartë se së shpejti mund të ishte njëlloj me shokët e tij emigrantë, që dilnin lirisht nëpër rrugët dhe sheshet e provincës, ndërsa çdo verë mund të ktheheshin tek familjet e tyre në Shqipëri. Tani që po e përjetonte vetë atë ndjesi të lehtë dhe fluturuese, duke e thithur për herë të parë freskinë e aromës së saj të humbur prej kohësh, e gjithë pesha e ditëve pa ngjyrë, e pasditeve të plumbta dhe e netëve që nuk e mashtronin dot zymtinë e tij, iu duk e largët dhe qesharake, si një shaka pa kripë.

    Rrugët e provincës qenë boshatisur krejt. Dritat e makinave të rralla që vraponin nëpër natë kapnin në befasi currilat që pikonin nga çatitë dhe strehët, makinat e heshtura të parkuara në sheshet e vogla, apo ndonjë mace endacake që ishte strukur në një cep dhe vështronte shiun që binte.

    Lehtësinë e lajmit të mirë për dokumentet e pritshme të leje qëndrimit e rigjeti edhe të nesërmen, kur shiu sapo kishte pushuar dhe provinca po flinte e mundur, si një foshnjë që ka qarë tërë natën. Ishte ende herët dhe që prej krevatit ku ishte shtrirë Sokoli shqoi në fillim qiellin e mbyllur, që shihej përtej dritareve, pastaj nëpër dritën e paktë të dhomës dalloi shenjat e darkës së kaluar mbi tavolinë, dy gota të zbrazura dhe shishen e verës në mes. Në krah të krevatit të tij, përtej komodinës së vogël mbi të cilën trokiste akrepi i kuq i sekondave të orës, flinte në krevatin tjetër Genti, që i kishte kthyer kurrizin. Sokoli hodhi sytë mbi dritare, duke ndjerë trazimin e përhershëm që i shkaktonte çdo mëngjes të diele pritja e momentit të takimit me Almën. Pas pak u ngrit dhe u vesh me kujdes, duke u munduar të mos e zgjonte Gentin që po flinte i lodhur nga nata e kaluar përpara televizorit deri vonë.

    Mëngjesin e hëngri në barin e vogël pranë stacionit të autobusit, pothuajse të boshatisur në atë orë të së dielës. Sokoli u ul si rrallëherë në njërën nga tavolinat përjashta, në verandën e barit që shihte nga rruga provinciale e lagur dhe e zbrazët. Zakonisht e kishte pirë në këmbë pranë banakut kapuçinon e ngrohtë, ashtu siç kishte ngrënë me dy kafshata edhe “korneton”, ndërsa priste në rradhë midis emigrantëve të tjerë që hynin e dilnin prej aty me nxitim, në rendjen e përditshme drejt punës. Mirëpo këtë mëngjes ishte e dielë, provinca kishte rënë në një gjumë të paqtë dhe ai po e shijonte gjithçka si një turist i rastësishëm, në ndalesën e radhës drejt Romës. I erdhi ndërmend se e njihte këtë ndjesi, ajo i ngjante aq shumë momentit të parë të hyrjes në Itali, udhëtimit me tren dhe ndalesave në stacionet e qyteteve të mëdhenj. Duke u përzjerë midis udhëtarëve të shumtë, ndërsa shihte jashtë dritareve të trenit peizazhin e provincave apo qyteteve, nuk kishte si të mos ndihej edhe ai si një turist dhe të ndante me të tjerët entuziazmin për gjërat e reja që po shihte. Më vonë e kishte rigjetur këtë ndjesi zbulimi dhe admirimi nëpër rrugët dhe kafenetë e Romës, që vinte dhe ngjitej tek ai që nga kohët më të hershme, kur një natë të pagjumë qyteti i tij i ishte shfaqur misterioz nën dritën blu të agimit.

    Dy banakieret e barit po bënin shaka me njëra—tjetrën dhe e qeshura e tyre e lehtë tingëlloi këndshëm në verandën e zbrazët, ku Sokoli qëndronte ulur duke vështruar rrugën dhe shtëpitë e përgjumura të provincës. Në kthesë u shfaq autobusi, që fare pa zhurmë u afrua dhe ndaloi në stacionin e heshtur para barit. Ishte thuajse bosh, si çdo të dielë paradite, ndërsa Sokoli hyri brenda pa u nxituar, si t’i vinte keq të ndahej nga pamja e paqtë e provincës. Veçse sapo u ul në një nga sediljet e shumta të lira, gëzimi i përhershëm i takimit me Almën dhe përfytyrimi se kjo do të ndodhte në Romë, iu ngjit dhe iu bashkua qetësisë dhe optimizmit që i kishte dhënë lajmi i një dite më parë. Nuk i kishte thënë gjë ende Almës në telefon për përgjigjen nga ministria rreth dokumenteve të tij të leje qëndrimit, ngaqë donte ta shihte në fytyrën e saj atë gëzim që ndjente edhe vetë. Autobusi lëvizi ngadalë, pastaj diçka më nxituar, derisa rruga provinciale me trafik të paktë u duk përpara e drejtë dhe e lirë, duke e ftuar shoferin t’ia shkelte sadopak gazit. Sokoli vështronte jashtë xhamit të dritares pamjen e njohur të fushave dhe ndërtesat e rralla, qiellin ende të ngrysur atje përfund, me njolla të murrme dhe të kaltra, veçse e gjithë kjo nuk ishte për të pamja e përhershme ku pasqyrohej trishtimi i tij i mbledhur mundimshëm nëpër katër vjet. Kjo ishte për të diçka tjetër, ishte rruga e një fillimi të ri, ku gjithçka e njohur nuk dukej më e mërzitshme, por e ngrohtë.

    Roma që u shfaq pas gjysmë ore, ashtu aristokrate, elegante dhe popullore në të njëjtën kohë, sikur ia llastonte atë ndjesi të re brenda tij. E kuptoi se e kishte dashur gjithmonë këtë qytet, edhe në ditët e tij më të errëta, ndoshta sepse e kishte bërë gjithmonë të ëndërronte. Ndihej i lirë në ato rrugë të zhurmshme e plot njerëz, ashtu siç ndihej i qetë në këtë mëngjes, kur qyteti ende flinte, i lodhur nga festa e zakonshme e të shtunës..Mund të meditonte i pashqetësuar midis rrugicave të heshtura, me ndërtesat e stilit të vjetër nga të dyja anët, pranë të cilave ai kalonte përherë me kënaqësinë estetike të artistit, edhe pse nuk mund të hynte dot brenda në to. Pranë hotelit të vogël ku do të priste Almën kishte fare pak lëvizje. Vetëm bari në qoshe, aty ku rrugicat kryqëzoheshin me njëra—tjetrën, ishte hapur dhe disa klientë të rrallë po pinin kafe dhe kapuçino.

    Sokoli shtyu derën e xhamtë të hotelit dhe hyri brenda, duke ndeshur sytë e zënë në befasi të zonjës së hotelit, e ulur në recepsion prej pak minutash. Sokoli i tha “mirëmëngjesi” dhe ajo e njohu, i buzëqeshi si përherë dhe duke i marrë pasaportën për të bërë rregjistrimin, tha me një ton familjar: dhomën e zakonshme, apo jo! Sokoli tha “po” dhe ndërsa e zonja e hotelit mori çelësin nga rafti dhe ia zgjati, ndjesia e turistit të panjohur që eksploron udhëtimin e tij të parë, duke filluar nga dhoma e hotelit ku do të qëndrojë, iu shfaq sërish e këndshme dhe premtuese.

    Dhoma që i kishte hapur derën e një lumturie që nuk besonte se do ta gjente kurrë në provincë, ishte e pastër dhe e rregullt si gjithmonë. Perdja e bardhë e dritares fshihte me butësi pamjen e qetë përjashta, ndërsa krevati i madh me mbulesën ngjyrëkafe mbi të, dukej si i lënë në harresë. Të gjitha këto, bashkë me mobiljet e pakta dhe pajisjet e banjës, Sokoli i kishte vështruar gjithmonë pa vëmendje, si një vend të cilin e njihte mirë. Kështu nuk e kishte ndjerë asnjëherë vetminë e turistit të rastësishëm, kur hyn në ambjentin e ri të panjohur që do ta strehojë gjatë vizitës së vet. Sepse në orët e kaluara aty e gjithë vëmendja i përkiste Almës, dhe gjatë minutave të pritjes së saj përsëri mendimet e tij qenë për të: ku kishte arritur, a e kishte lënë autobusin dhe a e kishte marrë metronë, në cilën rrugicë po ecte me nxitim, duke menduar për të, a po i ngjiste shkallët e hotelit, a po bëhej gati ta hapte më në fund derën?

    Sokoli u ul në karrige, nxorri një cigare nga paketa por nuk e ndezi, duke e vështruar si t’i ishte kujtuar papritur diçka. Po ndjente në ato çaste një nga ato lloj gëzimesh të shkurtra, por që e mbushnin krejt shpirtin e tij, si atëherë kur pas përfundimit të ndonjë pikture e vështronte me ndjesinë se ajo ishte e bukur. Në ato çaste të shkurtra dukej sikur i gjithë universi ishte marrë vesh që ai të ishte i gëzuar, që asgjë e keqe të mos i ndodhte, që shpresat më të fandaksura të dukeshin të prekshme. Ishte aq i natyrshëm ai gëzim që i kishte hyrë papritmas në shpirt, saqë ai nuk pati frikë pak më vonë, ashtu siç i ndodhte përherë, se mos edhe kjo ishte një tjetër lojë e fatit.

    Fytyra e qeshur e Almës, që hyri në dhomë pas gjysmë ore, ishte një tjetër provë për vërtetësinë e ndjesisë së tij. Ai u ngrit prej karriges që e kishte shpënë pranë dritares, prej nga po vështronte pa vëmendje peizazhin e qetë përjashta dhe u afrua drejt saj. Alma mbylli derën pas vetes, lëshoi çantën mbi tavolinë dhe të dy iu dorëzuan një puthjeje të gjatë, duke qëndruar në këmbë në mes të dhomës.

    - Përse u vonove kaq shumë? – tha ai, duke ndjerë frymën e saj të ngrohtë pranë vetes.

    - Autobusi, - pëshpëriti Alma, e skuqur në fytyrë ngaqë kishte nxituar.

    Sokoli e përqafoi përsëri. Çfarë do të kishte qenë vetmia e tij në këto tre vite, pa Almën: shurdhëria në një pyll të madh, bregdeti ku s’kishte shkelur ende këmba e njeriut, apo njeriu vetë, që i sheh të gjitha këto e s’mund t’ia tregojë dot askujt? Vetmia e tij do të ishte e pakuptueshme dhe sfilitëse pa Almën, ashtu siç do të qe i paplotë gëzimi i këtij mëngjesi plot shpresë, nëse ajo nuk do të ishte aty. Të gjitha dilemat se kush qe në të vërtetë kjo emigrante e re dhe e bukur, që i ishte dhënë pikërisht atij që kishte më tepër se të gjithë nevojë për të, nuk ngelën më të fshehura nga mjegulla e trupit të saj të bardhë. I ndriçuar nga ky mëngjes shprese dhe gëzimi, Sokoli e ndjeu se e kishte dashur atë gjithmonë dhe se vetëm ishte munduar ta gënjente veten për këtë, duke u përballur me dilemat dhe enigmat e fshehta të saj.

    Ai nuk ia tregoi menjëherë lajmin e mirë që kishte marrë pasditen e kaluar, i paduruar siç qe për të shuar me trupin dhe buzët e Almës që i dhuroheshin bujarisht, mungesën e saj të një jave. Kishte qenë një pritje e gjatë dhe e lodhshme si gjithmonë, herë me nervozizmin e një pasditeje të vrenjtur, që kalonte me mundim nga sheshi i vogël pranë kishës deri në shtëpi, e herë me pagjumësinë e një nate që kërkonte të mos ikte tej pa u vënë re. Tani që Alma ishte aty, krejt e tija, ai s’donte të humbiste asnjë minutë për t’i provuar vetes se pritja e tij kishte patur një qëllim të vërtetë, se ecejaket nga sheshi i vogël në shtëpi nuk kishin qenë krejt monotone e të pakuptimta, dhe se dritaret e dhomës që e vështronin gjithë qesëndi në çastet e heshtura e të trishta, tani do të dukeshin krejt të gabuara e qesharake në sytë e tij. Trupi i bardhë i Almës që shtrëngohej pas tij, buzët e saj që e kërkonin dhe e gjenin gjithë padurim, sikur i thithnin brenda vetes të gjitha ndjesitë e panevojshme të asaj jave, që e kishin rënduar shpirtin e tij me tepri.

    Kur pritja e mundimshme e asaj jave kishte ndaluar më në fund brenda dhomës së hotelit të qetë, duke u shkëputur përkohësisht edhe nga trupat e dy njerëzve që e kishin bartur aty mes një mijë e një mungesave e pasigurive të përditshme, Sokoli u gjend sërish në mëngjesin e mbushur nga optimizmi dhe shpresat e një lajmi të mirë. Drita e kursyer që binte prej qiellit ende të vrenjtur dhe kalonte si në një grackë përmes perdes së bardhë, ndriçonte me drojë trupin e zhveshur të Almës, që merrte frymë thellë krah tij, sytë që e vështruan për një çast dhe buzëqeshjen që pasoi, si një siguri se gjithçka po ndodhte ishte krejt e vërtetë.

    - Kam marrë një lajm të mirë, - tha Sokoli pas pak, ndërsa Alma u kthye nga ai me vëmendje. – Për dokumentet e leje qëndrimit e kam fjalën. Ka ardhur një përgjigje nga ministria. Kërkesa është marrë në shqyrtim dhe së shpejti do të vijë përgjigja përfundimtare.

    Alma buzëqeshi lehtë, tha “sa mirë” dhe i lëmoi flokët e shkurtër me dorë. Pastaj i ngjiti sytë në tavanin e bardhë dhe heshti e menduar.

    - Çfarë është? – tha Sokoli pas disa çastesh të palëvizshme, ndërsa po e ndiqte atë me vështrim.

    - Asgjë. M’u kujtua se për sa kohë ti je klandestin, do të jesh më shumë i lidhur me mua. Kështu të kam të gjithin për vete, në njëfarë mënyre. Kurse tani që do të marrësh dokumentet e leje qëndrimit do të jesh i lirë, do të kesh mundësi të reja. – Alma psherëtiu dhe i lëmoi sërish flokët me dorë. – Por unë nuk jam aq egoiste sa të mos e dëshiroj këtë. Unë jam e lumtur për ty, - tha ajo dhe sytë iu turbulluan nëpër atë të zezën e tyre të thellë, si një natë e ndriçuar aty—këtu nga copa yjsh që mezi duken.

    - Të jem i lirë është gjëja që dua më shumë në këtë moment, - tha Sokoli ngadalë, si të donte të shfajësohej për gëzimin e tij. – Veç mos kujto se do të shpëtosh kaq lehtë nga unë!

    Alma buzëqeshi, zgjati krahët dhe e përqafoi.

    - Sesi më dukesh sot, - tha ajo duke e vështruar më pas me vëmendje.

    - Që kur ka ardhur përgjigja nga ministria e punës, nuk e di, por ndjehem ndryshe, si një njeri tjetër, më i lirshëm dhe më optimist nga ai i pari, - tha Sokoli me nxitim, sikur ajo që donte të shprehte të ishte tepër fluturake për t’u zënë me dy—tre fjalë. – E di çfarë dua të bëj tani? – shtoi pas pak, ndërsa Alma e vështroi e grishur.

    - Çfarë? – tha ajo dhe mbështeti faqen mbi pëllëmbën e dorës së saj.

    - Të dalim jashtë të dy, të shkojmë tek ai bari i vogël aty tek qoshja dhe të hamë mëngjesin. Unë kam ngrënë, në fakt, por mund të ha përsëri. Kam uri sot.

    Alma qeshi, e sigurtë se ai po bënte shaka.

    - Si thua, shkojmë? – tha Sokoli dhe u ngrit ndenjur në shtrat. – Kalojmë një gjysmë ore dhe kthehemi përsëri këtu.

    - Vërtet thua! – hapi sytë Alma. Ajo u skuq nga mendimi se dikush nga provinca, që kushedi për ç’arsye të mbrapshtë mund të gjendej në Romë në atë orë të mëngjesit, pikërisht në atë rrugë ku ajo dhe Sokoli do të dilnin bashkë, t’i shihte përkrah njëri—tjetrit dhe ta përhapte lajmin midis gjithë emigrantëve dhe vendësve të ngeshëm. – Jo, jo, - tha Alma thuajse e trembur, duke zgjatur dorën sikur të donte ta ndalonte.

    - Mos u bëj fëmijë, - nguli këmbë Sokoli, i cili e kuptoi ngurimin e saj. – Asnjë njeri prej provincës s’mund të jetë tani në mëngjes në këtë rrugë të Romës. Do të rrimë brenda në bar, do të hamë mëngjesin si të gjithë njerëzit dhe vetëm kaq. – Edhe ai vetë nuk e kuptoi se ç’i shkrepi në kokë për këtë kërkesë të pazakontë, qysh nga koha kur takimet me Almën kishin filluar duke e mposhtur me vështirësi drojën e parë e deri në këtë mëngjes, të fshehura mirë midis mureve të pagojë të kësaj dhome hoteli. Ndoshta ishte gëzimi që po ia tregonte gjithçka ndryshe, më të lehtë dhe më të bukur, duke e bërë të dëshironte pa u drojtur ato gjëra të thjeshta që rrethanat ia kishin mohuar pa të drejtë, e ai ishte bërë bashkëfajtor bashkë me to duke i pranuar pa nxjerrë zë. Donte thjesht të hante mëngjesin në një bar të qetë, në këndin e rrugës pranë hotelit, bashkë me gruan që donte, me të cilën sapo kishte bërë dashuri.

    Alma e vështroi e lëkundur, e trembur nga dëshira e tij e thënë me zë të lartë dhe të vendosur, që në fakt ishte edhe dëshira e saj. E kishte përfytyruar kushedi sa herë çastin kur do dilte një ditë me Sokolin, pa u frikësuar se dikush mund t’i shikonte bashkë, por me siguri që kjo e fundit do të kishte pak gjasa të ndodhte, sepse ajo e shihte veten diku larg Romës, në një udhëtim që ata do të bënin bashkë në një vend ekzotik, e ku askush nuk do të mund t’i arrinte dot nga provinca e mbyllur dhe e trishtë. Alma e kishte menduar deri në detaje atë udhëtim, përgjumjen e saj mbi supin e Sokolit gjatë udhëtimit të gjatë me tren, ecjen përdore në rrugët e qytetit të panjohur, të mbushur me njerëz të huaj si ata vetë, vizitat nëpër vendet e ndryshme ku shkonin të gjithë turistët, përzierjen me ta, ndërsa ecnin të përqafuar në rrugicat e ndonjë pazari të vjetër, kafenetë buzë trotuarëve, në sheshet qëndrorë, ku do të ulej bashkë me Sokolin, të çlodhur e të dehur nga pasditja e gjatë në hotel. Tani ai po i kërkonte pikërisht këtë, të dilnin bashkë, aty në Romë, në qytetin që e njihnin fare mirë, fare pranë provincës së tyre dhe ku gjithkush mund t’i njihte në çdo çast. Ajo e vështroi sërish, në fytyrën ku lexohej qartë gëzimi dhe vendosmëria në atë që po i kërkonte, me siguri të nxjerra në dritë nga lajmi i mirë që kishte marrë.

    - Dakord, - tha më në fund me zë të ulët, e skuqur në fytyrë sikur dikush tjetër t’i kishte thënë për të ato fjalë, sepse ajo ende nuk ishte e sigurtë.

    Ishte hera e parë që po dilnin njëkohësisht nga dhoma e vendosur në mes të korridorit të heshtur të hotelit, hera e parë që zbritën shkallët bashkë, kaluan në holl dhe përshëndetën pronaren e ulur në recepsion, morën prej saj një përshëndetje dhe dolën në trotuar përmes derës së xhamtë. Sokoli nuk kishte ecur asnjëherë përkrah Almës. E kishte imagjinuar atë gjithmonë që nga dhoma prej nga ku e kishte përcjellë, duke çarë mes njerëzve me hapa të lehtë, duke shkuar dorën në flokë herë pas here, si të kërkonte aty diçka nga takimi i sapondodhur. Ai nuk ia mori dorën, as ia hodhi të tijën në qafë, ata thjesht ecën përkrah si dy të njohur të vjetër, duke i përshkuar pothuajse në heshtje ato pesëdhjetë metra trotuar që të shpinin në barin e qoshes së rrugës. Herë pas here e vështronte me cep të syrit, i gëzuar që ajo po e mposhtte druajtjen e lëvizjeve, ankthin e strukur thellë në sytë e saj të zinj, pikërisht për hatër të tij. Ajo e pikasi që ai po e shikonte dhe iu përgjigj me një buzëqeshje të shkurtër, si të donte ta siguronte se megjithëse ishte paksa e trembur, nuk do të kthehej  mbrapa.

    Rruga ishte thuajse e boshatisur, me disa makina të lagura të parkuara përgjatë saj, ndërsa në trotuar dukeshin herë pas here kalimtarë të rrallë. Ishte ende herët për një mëngjes të diele dhe këtë e theksonte edhe më shumë koha ende e vrenjtur, me qiellin të njollosur nga retë. Alma e ngadalësoi paksa të ecurën, duke rifituar sigurinë e padepërtueshme të një femre të bukur. Dy njerëzit e parë me të cilët u shkëmbyen në trotuar nuk shfaqën ndonjë interes për të, po ashtu edhe një i tretë, që po afrohej duke folur në celular, u mjaftua vetëm të shmangej në çastin e fundit, i përqëndruar siç qe në bisedën e tij. Alma mori frymë thellë, duke ia ngulur sytë kafenesë në cep të rrugës, si të maste distancën deri ku duhej të arrinte në finish guximi i saj. Sokoli i dukej më i qetë se vetja, i mbështjellë gëzueshëm nga një optimizëm që ajo nuk ia kishte vënë re kurrë më parë.

    Kur arritën pranë barit dhe më pas hynë brenda, duke zënë vend në një nga tavolinat pranë vitrinës së xhamtë, ajo e ndjeu me një shpejtësi të gëzueshme se gjithçka kishte qenë më e lehtë nga sa kishte menduar. Baristi i vështroi për një çast me kureshtje, ashtu siç bënte me çdo klient që nuk ishte i përditshëm aty, pastaj i pyeti se çfarë do të merrnin. Ata porositën kapuçino dhe korneto, siç bënin shpesh mëngjeseve të ditëve të javës, kur ora kishte kaluar me shpejtësi dhe u duhej të nxitonin për në punë. Mbi tryezë binte një dritë e pakët, por e qartë, e shumëfishuar nga vitrina e madhe prej xhami dhe pasqyrat në raftet pas banakut, të mbushura me shishe pijesh të ndryshme. Një klient po e pinte kafenë më këmbë, e mbaroi shpejt me dy të kthyera, pastaj pagoi, përshëndeti dhe doli, ndërsa në cep, ulur në tavolinë me një filxhan çaji përpara, një grua rreth të pesëdhjetave po lexonte gazetën.

    - Qenka qetë këtu, - tha Alma duke rrotulluar sytë nëpër sallën e vogël, pastaj i ndali mbi trotuarin krejt të boshatisur, që dukej përtej xhamit si i ngrirë përjetësisht në këtë mëngjes të butë me pak dritë.

    - Kemi ardhur kaq shumë herë në Romë dhe kjo është hera e parë që e shohim bashkë, - tha Sokoli pa keqardhje, i gëzuar që më në fund kjo kishte ndodhur.

    - Po, - ktheu sytë drejt tij Alma, - hera e parë. Ka kaq shumë gjëra që mund të bëhen për herë të parë. Gjëra të vogla, të thjeshta, që të falin kënaqësi të vërtetë.

    - Si për shembull një udhëtim, - tha Sokoli. – Ku dëshiron të shkojë zonja? – e pyeti në italisht.

    Alma qeshi. Pastaj shkoi dorën në flokë, sytë iu thelluan papritur, ngriti supet dhe tha:

    - Nuk e di. Ti ku dëshiron të shkosh?

    - Në fillim në Venecia. Është turp të jetosh kaq kohë në Itali dhe të mos shohësh Venecian. Pastaj dua të shikoj Parisin. E kam prej vitesh këtë dëshirë dhe Parisi nuk është larg prej këtej. Si thua? – e pyeti Sokoli i grishur, sikur do të niseshin qysh atë çast.

    - Më pëlqejnë edhe mua, që të dyja, - u përgjigj Alma ngadalë, paksa e frikësuar dhe e joshur në të njëjtën kohë, se mos ai i propozonte vërtet që të shkonin atje. Por ai ende nuk i kishte marrë dokumentet e leje qëndrimit dhe ajo buzëqeshi lehtë, kur mendoi druajtjen e parakohshme të saj.

    - Atëherë je e ftuar zyrtarisht, - tha Sokoli. – Me të marrë dokumentet, udhëtimi i parë është në Shqipëri, i dyti në Venecia dhe i treti në Paris.

    - Në Shqipëri? – e vështroi me kuriozitet Alma. – Do të kthehesh në Shqipëri?

    - Po, ta kam thënë. Përgjigja nga ministria e punës italiane, sipas ligjit do të më jepet në Shqipëri. Pastaj do të takoj edhe prindërit, motrat dhe vëllain. U bënë katër vjet pa u parë.

    - Ke të drejtë, - tha Alma, - është një kohë e gjatë. Sidomos në kushtet e tua, kur nuk lëviz dot lirshëm as këtu.

    Baristi u solli kapuçinot dhe kornetot dhe aroma e tyre e mirë përzier me qumësht, kafe, brumë të pjekur dhe reçel u përhap mbi tavolinë.

    - Kështu pra, - tha Sokoli gëzueshëm. – Valixhen mbaje gati. Apo s’do që të vish? – e ngacmoi ai duke ia marrë dorën në dorën e tij.

    - Do të vij, - u përgjigj Alma, e skuqur në fytyrë ngaqë ai nuk po ia lëshonte dorën dhe ktheu sytë sa nga baristi i ngeshëm tek zonja që po lexonte gazetën. – Do të vij pra! – shtoi ajo dhe e tërhoqi dorën ngadalë, e turbulluar nga ky mëngjes që nuk ishte fare i ngjashëm me të tjerët, të cilët i kishte kaluar vetëm pak metra më tej, në dhomën e qetë dhe të fshehtë të hotelit.

    Të dy ngritën filxhanët e kapuçinos. Qetësia e rrugës e reflektuar butësisht prej xhamit mbi tryezën e tyre, zhurma e lehtë e lokalit që u sillte në veshë lëvizjet e ngadalta të një mëngjesi të diele të përgjumur, nëpër të cilin baristi dhe klientët e rrallë silleshin të hutuar si në një kurth prej të cilit ende s’po vendosnin të iknin, qielli atje lart, ashtu i vrenjtur dhe i kursyer në dritë, sikur të donte t’i fshihte prej syve kureshtarë — të gjitha këto u dhanë në atë çast ndjesinë e sigurisë, pas largimit nga hoteli. Nuk mund të gjenin kohë më të mirë për ta provuar për herë të parë këtë, sepse një ditë e shkëlqyeshme me diell, e verbuar nga mizëria e njerëzve që nxitonin rreth tyre në rrugë, do t’i trembte, ndërsa një ditë me shi, sigurisht që do të qe romantike, por do të kishte brenda trishtimin e strehëve të lagura, të rrugëve krejt të shkreta, që do ta zhvlerësonte krejt guximin e drojtur të tyre.

    Sokoli po provonte sërish kënaqësinë e të parit të vetes si një turist në këtë qytet ku kishte ardhur gati çdo javë, ai turisti i rastësishëm që ishte nisur në mëngjes nga provinca ku e pati zënë nata e stuhishme dhe tani kishte arritur në barin pranë hotelit të tij, ku po hante mëngjesin me të dashurën. Nuk e dinte nëse edhe Alma e kishte provuar ndonjëherë atë ndjesi të këndshme të turistit, kur vetja shkëputej krejtësisht nga problemet e përditshme dhe gjithçka e shihte sikur të ishte hera e parë, mbushur me kuriozitet dhe befasi. Ai e kishte pritur këtë çast qysh prej kohës kur shikonte i mrekulluar në televizorin e pluhurosur të barit të vogël të qytetit të tij, reklamat italiane. Bashkë me shokët e vet ëndërrimtarë ishte betuar atëherë se ai do të ishte një ditë atje, midis atyre mrekullive që atdheu i tij s’i kishte prodhuar dot kurrë dhe do t’i shijonte të gjitha me rradhë: pijet e shtrenjta, rrobat e bukura, makinat e shpejta, qytetet e mëdha bashkë me sheshet e tyre, rrugët plot njerëz interesantë dhe kafenetë e zhurmshme anës trotuarëve. I kishin munguar këto të gjitha në katër vite të vështirë, i kishte humbur nëpër ditët e nxehta të punës në kantier dhe nëpër pasditet e ftohta të vetmisë dhe fshehjes, megjithatë ai nuk kishte rreshtur kurrë së kërkuari ato ndjesi të gëzueshme, të cilat e mbushnin me dritë edhe kur thjesht kujtohej se i mungonin. Ky mëngjes ishte pikërisht një prej rasteve të rrallë për t’u shpaguar për tërë atë kohë të hedhur tej heshturazi, në mënyrë të pakthyeshme.

    I ishte bërë përditë e më e qartë se ato ëndrrat e barit të largët të qytetit të tij qenë veçse ca kujtime të zbardhura të kohëve të adoleshencës dhe rinisë së hershme, që endeshin herë pas here brenda tij si fantazma në një shtëpi të braktisur, por drithërimat e befta që i linin ndërsa shfaqeshin dhe zhdukeshin në pak kohë qenë krejt të vërteta. E dinte se nuk do të arrinte t’i prekte dot shumicën e atyre ëndrrave për jetë të lehtë dhe luksoze, por kjo nuk e dëshpëronte më shumë sesa fakti që nuk po arrinte të krijonte të paktën një jetë normale. Ndaj ky mëngjes merrte atë shpresë dhe optimizëm që ai nuk e kishte provuar kurrë të plotë në këto katër vite: atë të një njeriu të lirë. Më në fund do të mundte të vinte në Romë pa ankthin se diku mund ta ndalonin për një arsye banale dhe të kuptonin se ai nuk kishte dokumente leje qëndrimi, mund të udhëtonte me Almën drejt një qyteti të panjohur, për ta shijuar të plotë fshehtësinë e lidhjes së tyre, mund të kthehej herë pas here pranë familjes së tij, duke e thyer kësisoj zinxhirin e trishtë të ditëve të tij prej emigranti. Do të kishte më në fund atë jetë normale të cilën pas atyre katër viteve ai ishte mësuar ta vlerësonte me tepri, si çdo gjë të munguar.

    Alma po vështronte qetësisht jashtë vitrinës së xhamtë, ndërsa me njërën dorë po lëmonte bishtin e filxhanit të kapuçinos. Sokoli e ndoqi për disa çaste mes një heshtjeje që nuk ishte aspak e rëndë, por e lehtë dhe e pavëmendshme, si prania e dikujt me të cilin je mësuar prej kohësh. Alma ktheu kokën dhe mori filxhanin në dorë, duke e ngritur në buzë, pastaj sytë vetëvetiu i shkuan tek Sokoli. Ajo buzëqeshi, ndërsa ai i drejtoi papritur një pyetje, përgjigjen e së cilës në këtë mëngjes e ndjente të domosdoshme në trupin e tij si një festë që ka nevojë për sa më shumë gëzim.

    - Kur ke qenë me të vërtetë e lumtur?

    Alma nuk u befasua, por e çliroi edhe më buzëqeshjen në fytyrën e saj, si të ishte ngacmuar nga një mijë gudulisje të vockëla.

    - Disa herë, - tha ajo pas një pauze të shkurtër, nëpër të cilën mundi të mbledhë me lehtësi ato kujtime që i fluturonin sipër atë mëngjes. – Kur rashë në dashuri për herë të parë, kur u martova, kur linda djalin dhe vajzën, kur i mora këtu pranë meje në Itali; ditën kur po kthehesha me autobus në provincë, pas takimit të parë me ty në hotel.

    Sokoli e vështroi me mirënjohje.

    - Po ti? – e pyeti Alma pas pak. – Kur ke qenë me të vërtetë i lumtur?

    - Disa herë, vetëm se sot u kujtova për to më lehtë se çdo ditë tjetër. Në fillim kur vajza që mendoja se ishte më e bukura dhe më e zgjuara në botë, pranoi të takohej me mua; kur mbarova tablonë e parë dhe më pëlqeu; mëngjesin e të dielës kur ti hyre për herë të parë në dhomën e hotelit, - tha Sokoli. – Dhe sot, - shtoi ai duke treguar Romën që shtrihej ende e përgjumur përpara tyre, ndërsa të dy po e vështronin me kujdes që pas xhamave të mëdhenj të barit, si dikë të dashur të cilit nuk donin t’ia prishnin gjumin.

    Pak kohë më vonë, kur u ngritën nga tavolina për t’u larguar dhe morën përshëndetjen e baristit bashkë me ftesën për t’i riparë aty përsëri, ata ndjenë edhe njëherë mirënjohje për këtë qytet. Dolën në trotuarin thuajse të zbrazët dhe me hapa të ngadaltë, duke ecur pranë njëri—tjetrit, u drejtuan përsëri nga hoteli.

    - Bëmë mirë që dolëm sot, - tha Alma me zë të ulët, si të kërkonte ta ruante me xhelozi kënaqësinë që i lexohej fare mirë në fytyrë.

    - Si thua sikur të dalim edhe të dielën që vjen, në një vend tjetër? – e pyeti Sokoli duke vështruar ndërtesat e rënda përreth, që e përcillnin në një heshtje të kujdesshme shëtitjen e tyre.

    - Ku? – tha Alma dhe ktheu kokën drejt tij.

    - Nuk e di, - u përgjigj Sokoli. – Le ta mendojmë. Ku të duash.

    Alma buzëqeshi e grishur, ndërsa sytë e saj të zinj, të thellë, e humbën për disa çaste kërkimin e misterit të këtij mëngjesi dhe ndriçuan menjëherë, duke iu dorëzuar tundimit të gëzueshëm të tij.

    U ngjitën sërish në dhomën e hotelit, e cila priste me durim, me dritaret e fshehura pas perdeve të mbyllura, krevatin që Alma e kishte rregulluar para se të dilnin dhe karriget e mbështetura pas tavolinës së vogël, që të zgjoheshin nga prekjet e dy njerëzve që sapo hynë. Mungesa e javës së gjatë të pritjes dhe asaj tjetrës që dukej atje tej të vinte, më e mundimshme se e para, ua bënë më të çmueshme atë kohë të shkurtër që u kishte ngelur për të kaluar me njëri—tjetrin, deri në kthimin në provincë. Kishin hyrë për herë të parë së bashku në këtë dhomë, duke kaluar nëpër hollin e vogël ku e zonja e hotelit i përshëndeti sërish si dy të njohur të vjetër, kishin ngjitur shkallët e pakta deri në katin e dytë pa e pritur ashensorin që po zbriste, kishin ecur nëpër korridorin e bardhë plot dyer të mbyllura dhe qenë ndalur përpara derës së dhomës me sigurinë e këndshme se e kishin gjetur tashmë sesi ta shuanin pritjen e tyre. Në fakt ajo kishte nisur të zbutej çuditërisht që në intervalin e shkurtër të rrugës nga kafeneja deri aty, e mësuar me ngrohtësinë e dy trupave të tyre që ecnin ngadalë pranë e pranë. Ndërsa kur hynë në dhomë dhe e rigjetën veten përpara një jave të re, që shtrihej tutje e pafundme si në mjegull, ata ndjenë mirënjohje për këtë mëngjes të butë që i kishte bërë edhe njëherë bashkë.

    Ndërsa jashtë bota dukej midis perdeve të bardha të dritares si e mbërthyer në një ëndërr të pakuptueshme, afrimi i tyre kishte ngadalësinë dhe kujdesin me të cilin merret në duar diçka e shtrenjtë. Nuk do të kishin veçse këtë kujtim në të gjitha gjitha ditët që do të vinin deri të dielën e ardhshme, si prova e vetme e një kohe të gëzuar, që ndriçonte me druajtje momentet e tyre të melankolisë. Zhurma e një makine që kalonte në rrugë, apo e ndonjë dere që hapej në korridor, si një valë që pasi ka bërë dhjetëra kilometra dhe dorëzohet në breg, vetëm sa i lagte këmbët e shtratit mbi të cilin dy trupat e mbërthyer pas njëri—tjetrit, po jepnin dhe po merrnin butësisht të gjithë gëzimin e këtij mëngjesi të veçantë.

    Rrugës së kthimit në provincë, ndërsa vështronte jashtë dritares së autobusit qiellin e ngrysur që dukej sikur do të përplasej mbi fushë, Alma mendoi se tashmë e kishte fituar mbrojtjen për një ditë si kjo. Ajo e ktheu vëmendjen tek diçka tjetër, që e tërhiqte me ngjyrat e veta, vendin se ku do të shkonin të dielën tjetër me Sokolin. Ishte e pasigurtë t’ia pohonte edhe vetes dëshirën e saj, por me zë të ulët, thuajse fshehtas, ajo zgjodhi një hotel të vogël buzë detit, ngrënien e mëngjesit në verandë dhe një shëtitje anës bregut. Alma kafshoi buzën lehtë, sikur të donte që asgjë nga ato që po mendonte atë çast t’i rrëshqiste jashtë pa dashur, qoftë edhe një buzëqeshje, midis autobusit me pak njerëz që ecte i përgjumur drejt provincës. Ajo donte ta ruante me xhelozi të fshehtën e saj, ashtu siç kishte bërë gjithmonë, për tërë kohën që do të qe e nevojshme. Alma i nguli sërish sytë mbi horizontin e rrëzuar atje përfund, ndërsa po i kalonin ndërmend, si në një album të gëzueshëm, fragmente nga takimi i sapondodhur. Kishte qenë gjithçka ndryshe nga herët e tjera, ndoshta ngaqë Sokoli kishte patur qysh në fillim, kur ajo sapo kishte hyrë në dhomën e hotelit, një gëzim dhe një mall që i kishte kujtuar menjëherë takimin e tyre të parë. Më pas, kur e kishte mësuar shkakun e vërtetë të këtij gëzimi, ajo ishte hutuar paksa dhe ndoshta ishte bërë pak nervoze, që ai po e ndante kënaqësinë që i jepte prania e saj me diçka tjetër, qoftë edhe dokumentet e domosdoshme të leje qëndrimit. Kjo i kishte kaluar shumë shpejt, sepse atë që ajo e mendonte si një humbje që do të ndodhte një ditë, në fakt ishte shfaqur si një fitore e papritur. Sokoli kishte bërë plane për veten dhe për të, pikërisht ato plane që ajo bluante heshturazi në mendjen e saj sa herë që mërzitej me dy ditë të njëjta, çdo mbrëmje që provinca i dukej e pakuptueshme si errësira që e mbulonte, apo në mëngjeset e hershme, kur drita zbulonte ftohtësisht vetminë. Nuk kishte pra për ta humbur të dielën e saj të çdo jave, ashtu siç ndodhte shpesh me gjërat e bukura që humbisnin një ditë, ashtu ngadalë dhe në mënyrë të pakuptuar, pas pluhurit të monotonisë dhe mizorisë së rrethanave.

    Alma lëvizi në sedilje, sikur të donte ta largonte nga vetja këtë mendim të keq. Shkoi dorën në flokët e verdhë, ndërsa në cepat e buzëve iu përvijua sërish ajo buzëqeshja e fshehtë, e cila s’donte që t’i bindej. Shkuarja në kafene bashkë me Sokolin, ndërsa e kishin lënë dhomën e tyre të hotelit dhe krejt Romën në një përgjumje të patrazuar, kishte qenë për të e befasishme si marrja e një lajmi të mirë. Sokoli kishte me vete atë lloj optimizmi që e përfshin nganjëherë njeriun edhe pa shkak, ndërsa ajo ishte mjaftuar të mbahej pas tij dhe ta lejonte veten që ai ta tërhiqte jashtë. Alma ishte e lumtur për këtë, sepse tani që kjo kishte ndodhur, e kishte më të lehtë që ta shihte veten në atë udhëtimin e ëndërruar drejt Venecias, pa psherëtirë pak çaste më vonë se kjo ishte një dëshirë e kotë dhe e pamundur. Alma ktheu kokën nga dritarja, sepse ajo buzëqeshja e prapë po i rrëshqiste sërish në cepat e buzëve.

    Një orë më vonë, Sokoli po kthehej nëpër të njëjtën rrugë me autobusin e rradhës që shkonte në provincë. Jashtë kishte filluar të binte një shi i imët, i palajmëruar nga asnjë rrufe apo bubullimë, që nisi të lagë ngadalë fushat, rrugën automobilistike dhe xhamin e dritares ku ai kishte afruar kokën. Tabelat e mëdhaja të reklamave që kalonin përpara tij të rralla dhe të ngathëta, të ngulura diku në anë të rrugës, shtëpitë e tërhequra ca më tej në një dremitje që dukej se nuk e shqetësonte askush, peizazhi përreth, me kodrat në një anë dhe fushat në anën tjetër, të zhytura në melankolinë që shiu hidhte mbi to, të gjitha këto i jepnin Sokolit ndjesinë e këndshme se po kthehej nëpër një vend të njohur. E kishte bërë këtë rrugë pothuajse çdo muaj, për të shkuar në Romë me shokët apo për të takuar në hotel Almën, por ai nuk e kishte vërejtur asnjëherë me vëmendje, ashtu siç nuk vërehet me vëmendje një rrugë ku shpejton për t’i ikur një kurthi. Por ja që kishte shumë kujtime edhe në këtë rrugë që e kishte bërë përherë i heshtur, ashtu siç kishte edhe në provincën të cilës nxitonte që t’i ikte. Me marrjen e dokumenteve të leje qëndrimit provinca do të pushonte së qëni kurthi i padurueshëm i tij, bashkë me rrugicat e saj nëpër të cilat ai fshihej, me njerëzit që e vështronin me kureshtje ngaqë e shihnin rrallë dhe makinën e zezë të karabinierëve, që lëvizte ngadalë nëpër rrugët e përgjumura për të pikasur fytyrat e reja dhe të trembura të ardhacakëve të varfër. Sokoli e kishte ditur gjithmonë, duke u përkundur në lehtësinë e shpresave të tij, se do të vinte një ditë kur i gjithë ky mjerim shpirtëror do të ngelej patjetër pas dhe ai do ta kujtonte me nostalgji, si një kohë ku fati e kishte provuar dhe ai i ishte përgjigjur duke rezistuar deri në fund. Të njëjtën ndjesi po provonte edhe në ato çaste që autobusi po ecte ngadalë midis shiut, atë të shpërblimit për pritjen e gjatë katër vjeçare, nëpër të cilën më tepër se çdo pengesë tjetër, i ishte dashur të kapërcente veten e vet.

    Autobusi qëndroi në ndalesën e rradhës dhe Sokoli ktheu sytë nga dera e përparme që u hap. Dikush zbriti me kujdes, sikur po hynte në akuarium, ndërsa një çift i ri emigrantësh u ngjitën të lagur e të druajtur, duke ndihmuar njëri—tjetrin me dy qeskat që mbanin në duar. Sokoli mendoi atë çast se ndoshta herën tjetër rrugën e kthimit do ta bënte bashkë me Almën, qoftë edhe duke u ulur në vende të ndryshme. Ai do të zgjidhte një ndenjëse diku anash apo prapa saj, prej nga do ta ndiqte me vështrim herë pas here, për t’i lexuar cepat e syve, të buzëve, lëvizjet e dorës në flokë apo qëndrimin e palëvizur, me të cilat ajo do t’i jepte të kuptonte se e ndjente praninë e tij. Kjo lojë i kujtonte atë që i kishte ndodhur shpeshherë gjatë udhëtimeve të shkurtra me autobus, shikimin e herë pas hershëm me ndonjë vajzë vendase, që s’mund ta kuptonte se ai ishte i huaj, apo me ndonjë emigrante si ai; një shkëmbim i fshehtë mesazhesh të shpejta, të ndërprera në mes nga trupat e pasagjerëve të tjerë, të humbura pastaj përgjithmonë nga ndalesa në stacion dhe zbritja e njërit prej të dyve, të paguximshëm dhe të paaftë për të hedhur një hap drejt njohjes.

    Sokoli ktheu kokën drejt xhamit, ndërsa autobusi ishte nisur sërish drejt provincës. Mërzinë e bukur të largimit nga Roma dhe afrimit të monotonisë, fshehjes dhe mundimit të një jave të gjatë pune në kantier, e kishte zëvendësuar këtë ditë shpresa e papritur se ai do të mund t’i shmangte më në fund ato. Do të ishte një njeri i lirë për të zgjedhur dhe për të lëvizur, ashtu siç nuk kishte qenë kurrë në këto katër vjet. Shiu që binte me ngulm mbi xhamat e autobusit, duke e mjegulluar krejt peizazhin përreth, i kujtoi trishtimin e mëngjesit kur doli nga shtëpia e prindërve të tij, pas vendimit që kishte marrë për të mos qenë më kurrë i varfër. Fushat e qullura dhe të braktisura nën peshën e reve i sollën ndërmend udhëtimin e vështirë për të arritur aty në Itali. Objektet e njohura që haste rrugës, disa shtëpi, një stallë kuajsh dhe pista e tyre e vrapimit, një qendër tregtare ndanë një kryqëzimi, kapanonët e bardhë të zonës industriale që ndeshje menjëherë sapo hyje në provincë, të gjitha kishin lënë brenda tij shenjën e tyre të njohjes, për të mundur që t’i donte në një kohë më të mirë. Nëse ky vend do t’ia lejonte, ashtu siç priste dhe ashtu siç kishte shpresuar gjithmonë, ai mund ta donte me të vërtetë, pa atë romanticizmin e kafenesë së qytetit të tij përtej detit, por me mirënjohje.

    Ja ku u duk edhe stacioni i autobusit ku do të zbriste, pranë barit të vogël ku ai përzihej mëngjeseve me emigrantët e tjerë, në pritje të fillimit të ditës së punës. Kishte ardhur aty, si në një panair të vogël të provincës, edhe atëherë kur nuk e kishte një punë dhe ulej të priste ofertat e munguara të vendasve të ndryshëm. Kishte ardhur në mëngjeset me shi, si për të gënjyer veten se diçka do të bënte atë ditë, sesa të qëndronte i mbyllur në shtëpi.

    Sokoli zbriti nga autobusi me ndjesinë e sigurtë se kishte arritur më në fund në një vend të cilin e njihte mirë, edhe pse mund t’i sajonte në çdo moment ndonjë shaka të hidhur. Ai mori si zakonisht rrugën dytësore drejt shtëpisë së tij, një rrugë që ishte si çdo të dielë paradite e zbrazur dhe e heshtur nga çdo lëvizje. Atij i kishte pëlqyer gjithmonë mosvëmendja e atyre ndërtesave trekatëshe, të cilat e shoqëronin sa herë kalonte aty, dritaret e mbyllura në dimër, makinat e parkuara poshtë tyre, të harruara si gjithçka tjetër që njerëzit brenda shtëpive kishin lënë jashtë, bashkë me kuriozitetin bezdisës të vëzhgimit të të panjohurve. Nëpër këtë rrugë Sokoli e shmangte postën e vogël të karabinierëve, të vendosur paralel në krahun e majtë, në rrugën kryesore që ishte gjithaq e varfër në lëvizje. Prej këtej ai mund të shihte fasadën e prapme të postës, makinat e zeza të parkuara aty, sirenat e ndritshme të së cilave kishin rreshtur së hedhuri atë dritën blu, që binte mbi fytyrën e tij të hutuar prej klandestini si mbi një kartëmonedhë false. Pak më lart, gjithnjë në rrugën kryesore në krah të majtë, ai mund të shihte godinën e vogël ku strehohej dyqani i dashur i filmave me qera, në të cilin të gjithë emigrantët e provincës gjenin argëtimin e vetëm të mbrëmjeve apo paraditeve të fundjavës.

    Në çdo hap që hidhte mund të gjente një kujtim të tijin, të shpërndarë nëpër vende dhe objekte me durimin e katër viteve të vështirë dhe të ngadaltë. Sokoli mund t’i lexonte ato si në një album fotografish, ku shkrepjet e çastit e kishin kapur fytyrën e tij herë të menduar, herë të qeshur, e diku të trishtë. Ai e la pas rrugën e qetë dytësore dhe doli në sheshin e vogël përpara qendrës historike, pothuaj të zbrazur në atë paradite me shi. Në të majtë të tij heshtte bari i mbyllur ku kalonte pasditet rinia vendase, me siguri duke pushuar në këtë orë, të lodhur prej natës së gjatë të së shtunës. Sokoli rrallë herë kishte hyrë atje, i afruar me druajtje nga kurioziteti apo nevoja për të blerë një paketë cigare, dhe i zbrapsur ftohtësisht nga mosnjohja me këta djem e vajza të gëzuar e moskokëçarës, që nuk kishte përse duhet t’ia dinin edhe për një ardhacak tjetër që bridhte bezdisshëm nëpër rrugët e ngushta të provincës. Më pak se njëzetë metra më lart, sikur të lëvizte nëpër një maket ku hapësirat dhe godinat ngjesheshin miqësisht me njëra—tjetrën, Sokoli kaloi përmes lulishtes së vogël, në hyrje të qendrës historike, në stolat e së cilës ishte ulur pasditeve të hershme për të marrë ca ajër të pastër, pasi ende nuk kishte gjetur dot punë dhe të gjithë ditën e kishte kaluar i mbyllur në shtëpi, duke shmangur sytë kureshtarë. Në të majtë të lulishtes ngrihej klubi i vogël ku bashkë me shokët uleshin ndonjëherë të dielave paradite, kur koha ishte e mirë dhe qetësia përreth nuk premtonte asgjë tjetër.

    Rruga drejt shtëpisë vazhdonte poshtë harkut që të fuste në qendrën historike, përmes të cilit ai kishte ndjekur si i përhumbur karvanin e gjatë të njerëzve gjatë festave fetare apo panairëve modestë, duke u pëzjerë bashkë me shokët e tij midis vendasve dhe të ardhurve të tjerë nga një nevojë e padurueshme për t’u ndjerë i pranuar. Kisha e bardhë që iu shfaq përballë, me kambanën e zezë dhe orën poshtë saj, i solli si gjithnjë ndjesinë e ngrohtë se më në fund kishte arritur pranë shtëpisë së tij. Ai banonte vetëm njëzetë metra pas kishës, në të majtë të saj, prej ku dëgjonte lajmërimin e çdo ore përmes tingullit të kambanës, që çante ajrin me trishtim si një lutje. Në krahun tjetër gjallonte bari i vogël ku përziheshin vendasit dhe emigrantët, të futur brenda prej shiut që binte. Sokoli kaloi përbri ndërtesës së komunës me indiferencën e zakonshme të këtyre katër viteve, si të linte pas një ambjent të huaj me të cilin nuk e lidhte asgjë, por nuk e ndante asnjë armiqësi.

    Strehët rrotull sheshit të vogël ku dukej edhe dera e shtëpisë së tij, po pikonin mbi kalldrëmin dhe makinat e pakta të parkuara aty qysh nga pasditja e kaluar. Sokoli ngadalësoi hapat dhe nën çadrën e zezë që kishte hapur vështroi për pak çaste kodrat në të majtë, të qullura nga shiu që binte. Të gjitha ato kujtime të shpejta, si shkrepje të aparatit fotografik, që i dolën përpara syve në rrugën e shkurtër prej stacionit e deri aty, qenë disa nga pjesët më të buta të asaj kohe jo fort të lehtë që ai kishte kaluar në provincë. Fakti që ato i shfaqeshin të tilla pikërisht në këtë ditë, donte të thoshte se ai kishte shpresë, në mos ishte i sigurtë, se gjithçka do të ishte më e mirë dhe më e lehtë këtej e mbrapa. Ai do të bënte paqe me veten dhe me këtë vend të vogël, jo thjesht duke ndryshuar natyrën e gjërave apo të vetes, kjo ishte diçka e pamundur. Liria e pritshme që vinte me marrjen e dokumenteve të leje qëndrimit do ta ndryshonte statusin dhe këndvështrimin e tij, duke e nxjerrë prej hijes katër vjeçare. Sokoli do t’i bridhte më në fund këto rrugë të heshtura i lirë për të bërë çfarë të donte me kohën e tepërt të tij, do të ulej ndonjë pasdite në barin pranë stacionit për të harruar një trishtim, apo do të rrinte të bisedonte me emigrantët e tjerë në sheshin e vogël përpara kishës pa u trazuar nga mendimi se “mund ta kapnin”. Nuk e dinte ende edhe sa kohë do të qëndronte në provincë, sigurisht jo shumë, por ishte i sigurtë se deri atëherë ai do të kishte mundësinë që ta njihte më mirë, për t’u ndarë në fund miqësisht me të. Shiu që trokiste mbi çadër dhe kodrat që e shihnin të pikëlluara që larg, i sollën dëshirën për ta hedhur në një tabllo një ditë të tillë. Do të ishte peizazhi i qiellit që rëndonte mbi kodrat e dorëzuara, dhe askush nuk do ta kuptonte se nga vinte tërë ajo dritë që zotëronte aty.                                              

                  

 

    Java në vazhdim i ngjante një ecjeje të kujdesshme, nëpër të cilën Sokoli mundohej të mos e zgjonte veten nga dehja e lajmit të mirë që kishte marrë. Të hënën në mëngjes provinca po e priste si gjithmonë e largët dhe mospërfillëse, me hapa emigrantësh që nxitonin si ai rrugëve të ngushta,  për të arritur në vendin e tyre të punës. Vetëm se ai e shmangu këtë me mendimin e thjeshtë se shumë shpejt për të do të ndryshonte gjithçka.

    Gjatë drekës në kantierin e vogël, ku kishte marrë formë shtëpia dykatëshe që po ngrinin bashkë me muratorin italian, lodhja e deriatyshme iu duk si sakrifica që duhej bërë për një ditë të nesërme, e cila shumë shpejt do të ishte më e mirë. Për ta besuar edhe vetë këtë i tregoi diçka rreth lajmit muratorit italian.

    - Më bëhet qejfi. Qenka një lajm i mirë. Tani mund të kthehesh në shtëpi në verë, - e uroi ai, ndërsa hanin të dy ulur mbi dërrasat e gjata katër metroshe, në atë pjesë të hapur që do të ishte më vonë veranda e katit të dytë të shtëpisë.

    - Jo vetëm atë, - ia ktheu Sokoli, duke hedhur pastaj sytë mbi provincën që shtrihej tutje si e mbështjellë në një ëndërr të pakuptueshme. – Edhe shumë gjëra të tjera do të jenë më të lehta. – Tjetri ndoshta nuk do ta kuptonte dot edhe sikur t’ia numëronte ato, ndaj Sokoli vetëm buzëqeshi, duke vazhduar të hante.

    Në mbrëmje Sokoli nuk doli, duke mos gjetur dot asnjë shkak që ta braktiste qetësinë e kolltukut përballë televizorit, pas një të hëne ku trupi mezi e ripranonte lodhjen, e mandej e kishte të vështirë të çlirohej prej saj.

    Të martën vonë, që nuk mund të përfytyrohej veçse si një natë e përzishme, pa një ëndërr aq të vërtetë, saqë përjetimi i saj e çuditi. Iu bë se ishte në Shqipëri, në qytetin e tij dhe disa fytyra që po e shihnin, shokë dhe të afërm, po e pyesnin sesi ia kishte kaluar andej nga Italia. Ai po i sqaronte si i përhumbur dhe brenda vetes po ndjente një trishtim mbytës e të pakuptueshëm, që nuk po e largonte dot. Vetëm kur u zgjua dhe pas disa sekondash e kuptoi se ku ndodhej, duke shquar prej dritave të rrugës që hynin brenda shpinën e Gentit në krevatin tjetër dhe mobiljet e pakta të dhomës së madhe, ndjeu një çlirim që ia zbrazi të gjithë atë peshë të rëndë që i kishte rënë përsipër. Gëzimi i çuditshëm që e pasoi këtë zbulim, se ai ende ndodhej aty, nuk zgjati shumë, vetëm për kohën e shkurtër që iu desh për ta zënë gjumi përsëri. Të nesërmen, të mërkurën në mëngjes, ia tregoi Gentit këtë ëndërr të çuditshme.

    - Prandaj flisje mbrëmë në gjumë ti! – tha Genti. – Të paktën flisje shqip, se një natë më ke habitur, kur ngrite dorën edhe më flisje në gjumë italisht, - qeshi Genti. – Ke frikë mos të kapin, - shtoi ai, - prandaj ke parë ëndërr.

    - Nuk e kam te kjo hallin, - tha Sokoli duke sjellë ndërmend trishtimin e rëndë të natës së kaluar dhe çlirimin e menjëhershëm prej zgjimit. – Unë isha mërzitur aq shumë që isha kthyer në Shqipëri, saqë u çudita. Pastaj, kur u zgjova papritur, më kapi gëzimi që kjo s’ishte e vërtetë.

    Genti e vështroi disa çaste, buzëqeshi i sigurtë si për diçka të cilën e kishte provuar vetë, madje më parë se ai dhe tha:

    - U mësove këtu.

    Të enjten pasdite i erdhi një lajm i ri nga Shqipëria. Motra e vogël fejohej. I sapokthyer prej punës, Sokoli doli sërish, bleu një kartë për thirrjet ndërkombëtare dhe me të në dorë iu drejtua kabinës telefonike pranë lulishtes së vogël. Matanë receptorit, prindërit qenë optimistë për këtë fejesë, ndërsa Sokoli nuk mundi të mos bënte disa pyetje të hollësishme rreth dhëndrit të ardhshëm. Prindërit nuk i bënë asnjë kërkesë, por pyetjes së tij se çfarë u duhej për këtë rast iu përgjigjën me një listë të gatshme, të shkurtër dhe të përpiktë. Ndërsa kthehej në shtëpi, rrugës që gjallonte nga emigrantët dhe vendasit që kryenin punët e fundit të asaj dite, pesha e hapave të tij iu duk më e rëndë se zakonisht, të ngarkuara nga mendimet që i vinin prej së largu.

    Të premten gjithçka ishte më e qetë, java e punës po mbaronte dhe takimi i shumëpritur i të dielës ndjehej në ajër si arritja e një fitoreje. Atë natë, ndërsa gdhinte e shtuna që lajmëronte fundin e javës në kantier dhe fillimin e festës së zbehtë të provincës, Sokoli e pa përsëri atë ëndrrën e çuditshme. Trishtimi i thellë, që zgjimi i mëvonshëm e zboi tej me një gëzim të cilin ai kishte turp ta pranonte, e habiti sërish. Vallë ta mërziste kaq shumë kthimi në qytetin e tij, qoftë edhe i detyruar, ndërsa qëndrimi në provincën e huaj ta gëzonte si idiot?

    Gjatë paradites dhe drekës të asaj të shtune, duke ardhur poshtë e lart nëpër kantierin e vogël kjo pyetje nuk iu nda, e bezdisshme dhe provokuese si një palë sy që kërkonin të zhbirronin vazhdimisht të fshehtën e tij. Sokoli nuk gjente dot një përgjigje për këtë, ndërsa qëndronte i spërkatur me llaç, duke vështruar i menduar makinerinë që po e pregatiste tek rrotullohej me një zhurmë monotone, të prerë diku në mes, për të vazhduar menjëherë shurdhuese si më parë. Edhe gjatë pasdites të së shtunës, që kërkonte çdo herë të ishte më gazmore se ç’mundej në të vërtetë, Sokoli nuk mundi t’i jepte dot vetes të paktën një përgjigje të lehtë dhe gënjyese. Ai e shmangu këtë duke shkuar bashkë me Gentin dhe shokët e tjerë për të bërë pazarin e javës në supermarket, pastaj me pregatitjen e darkës në shtëpi dhe planet për të dielën.

    E diela erdhi më shpejt dhe zgjati më shumë se ç’e priste. Alma nuk mundi dot të vinte në takimin e shpresuar, ngaqë vajza e vogël ishte sëmurur papritur me grip. Duke u rrotulluar nëpër shtëpinë e zbrazur, Sokoli u mundua t’i jepte një kuptim kësaj dite që dukej prej aty krejt e zbehtë dhe e panevojshme. Kafeja në barin e vogël pranë lulishtes e gjallëroi disi mëngjesin, bashkë me batutat e Mirit, njëri prej shokëve të tij emigrantë, që sapo ishte ngritur nga gjumi dhe e gjeti të ulur atje. Kështu që Sokoli e pati më të lehtë ta kalonte krejt drekën në shtëpi, duke e shoqëruar me një gotë verë dhe disa cigare. Genti mungonte, pasi ishte ftuar nga një kushëri i tij, që jetonte në një provincë tjetër aty afër. Në pasdite vonë të gjithë shokët e tjerë e gjetën Sokolin në shtëpi, të bërë bashkë nga padurimi për të bërë diçka me këtë të dielë krejt të qetë.

    Pas një xhiroje në qendrën tregtare, hynë në një nga sallat e kinemasë, të mbushur plot. Shfaqej një komedi amerikane me aktorë të njohur dhe njerëzit qeshnin vazhdimisht pas çdo batute. Natën vonë djemtë u kthyen në shtëpi, të çlodhur nga mbrëmja e këndshme në kinema.

    Ndërsa u shtri në krevat dhe vuri duart pas kokës, Sokoli mendoi padashur se këtë natë mund ta shihte sërish atë ëndrrën e rëndë dhe të çuditshme. Ndoshta ishte e vërtetë ajo që thoshte Genti, ai po mësohej këtu, me ngushtësinë e provincës dhe qetësinë e saj, dhe ndarja me të i rëndonte. Ose mund të kishte një shpjegim edhe më të thjeshtë, se nuk ishte ndarja me provincën ankthi i tij më i madh, por largimi prej humbësi. Ishte zhgënjimi në sytë e të afërmve kur i takonte në ëndërr, që e shtypte më tepër sesa zhgënjimi i vogël i tij. Finishi ishte shumë afër dhe ai s’mund të mos ndjente keqardhje për sakrificën e vet katër vjeçare, qoftë edhe në një ëndërr të mbrapshtë.

    Sokoli mbylli sytë dhe ajo që iu shfaq e para në mendje ishte një skenë gazmore nga filmi që kishte parë në kinema. Ai buzëqeshi lehtë dhe u mundua të flinte, i bindur se ajo ishte gjëja më e mirë për t’u kujtuar në një të dielë si kjo.

    Sikur ta kishte ditur që do ta shihte përsëri atë ëndrrën e çuditshme. Veçse ndryshe nga dy herët e para, më shumë sesa të ndjente shtypjen që ajo i shkaktonte në kraharor, ndjeu tronditjen e lehtë të krevatit dhe zërat e njerëzve përreth. Ishte vërtet e habitshme sesa reale mund të dukej ndonjëherë ëndrra dhe sesa shumë mund ta përjetoje atë. Të dukej ndonjëherë sikur po vdisje vërtet, sikur po bëje seks apo sikur po fluturoje. Këtë herë ishte diçka e ndryshme. Sokoli i ndjente zërat rrotull tij sikur të ishin brenda në dhomë, ndërsa tronditja e lehtë e krevatit kishte nisur të bëhej më nervoze se më parë. Një tentativë e fundit për ta mbytur në gjumë gjithçka, rezultoi e pamundur. Duhej medoemos të zgjohej, që të çlirohej nga kjo çmenduri. Sokoli hapi me vështirësi sytë, pasi drita e dhomës çuditërisht ishte ndezur. Zërat e mbrapshtë vazhdonte t’i dëgjonte akoma, ndërsa tronditja e krevatit sikur u tërhoq disi, kur ai ngriti kokën nga jastëku. Çfarë dreqin po më ndodh kështu?, pyeti me vete, pa mundur t’i hapte plotësisht sytë nga drita që dukej sikur therrte në atë orë të errët të mëngjesit.

    - Ej, zgjohu! – dëgjoi një zë në italisht dhe atypëraty Sokoli mendoi se mënyra më e mirë për ta zhbërë këtë ëndërr të çmendur, do të ishte t’ia këpuste gjumit përsëri. E ndjeu se po gënjente veten kur u mundua të lëshonte përsëri kokën mbi jastëk, me një shpresë të fundit se gjithçka do të mbaronte. Ajo tronditja e mbrapshtë e krevatit u përsërit me nervozizmin e parë, bashkë me fjalët “ej, zgjohu!” të thëna në italisht. Me kokën që sapo e kishte vënë në jastëk, Sokoli hapi më në fund sytë. E ndjeu se s’duhej ta bënte këtë, por tani ishte aq zgjuar sa ta kuptonte se nuk kishte rrugë tjetër. Më kapën, tha me vete dhe ndërsa u ngrit ndenjur shpirtin ia rëndoi një ndjesi përhumbjeje dhe zhgënjimi, si ai që shkon në takim me fatin e keq.

    Pesë karabinierë kishin hyrë brenda në dhomë, njëri prej të cilëve, më i riu, po trokiste me këpucë te këmba e krevatit të Sokolit, ndërsa katër të tjerët, bashkë me Gentin që rrinte mënjanë i dorëzuar, ia kishin ngulur sytë sikur sapo të kishte zbritur në tokë.

    Jashtë ishte ende errët dhe provinca flinte, e qetë dhe indiferente me atë që po ndodhte sakaq midis rrugicave të zbrazura të saj: një operacion për kapjen e emigrantëve të paligjshëm. Kur dolën Sokoli dalloi tre makina të zeza të karabinierëve të parkuara në sheshin e vogël përpara shtëpisë, dhe e tërë ajo hapje dhe mbyllje dyersh, gjithë ata njerëz me uniforma që ishin aty vetëm për të, nuk kishte si të mos i kujtonin pa dashur skenat e një filmi ku arrestohej një bandit i famshëm. I ulur në sediljen e prapme të njërës prej makinave, që u nisën varg drejt sheshit të vogël përpara kishës, ai mund të ndihej për disa çaste si ai personazhi i filmit, duke menduar me përtesë për fatin e mëtejshëm të tij.

    Vargut të makinave iu shtua edhe një “xhip” i karabinierëve që kishte qëndruar në pritje në mes të sheshit, i rrethuar nga qetësia dhe dritat e rrugës që zbulonin shkretinë e asaj ore të errët. Vetëm pak metra më tej makinat ndaluan sërish dhe njerëzit me uniforma zbritën për t’u mbledhur përpara një shtëpie dykatëshe, që iu duk Sokolit krejt e ngjashme me shtëpitë e tjera, të heshtura dhe të fjetura rrotull saj. Duhet të ketë ndonjë si puna ime, mendoi atypëraty dhe u mundua të kujtonte se kush banonte në atë shtëpi. Ndoshta një polak, bashkë me të shoqen, por ata duhej t’i kishin dokumentet e leje qëndrimit... Sokoli e ndërpreu mendimin dhe vështroi jashtë, sepse të trokiturave të karabinierëve nuk po u përgjigjej askush brenda shtëpisë.

    I nervozuar, komandanti i karabinierëve tërhiqej mbrapa për të vështruar më mirë dritaret e shtëpisë që s’pipëtinte, pastaj kthehej të trokiste sërish tek dera, më me këmbëngulje se më parë. Të tjerët qëndronin me uniformat e tyre të zeza përpara derës që nuk hapej. Shtëpia me dritat e fikura dukej sikur ishte kredhur në një heshtje armiqësore. Komandanti urdhëroi dy prej karabinierëve të trokisnin edhe njëherë, pasi brenda duhej të kishte patjetër njerëz dhe dera zhurmoi përsëri me nervozizëm, në qetësinë e errët të mëngjesit që dukej se s’mund ta prishte asgjë.

    Më në fund të gjithë karabinierët u tërhoqën, të çuditur dhe nervozë me njerëzit brenda shtëpisë, duke u afruar si për të ngushëlluar veten tek makina ku qëndronte i mbyllur Sokoli, trofeja e vetme e asaj ore. Dy prej tyre u ulën në vendin e shoferit dhe në sediljen e parë, ndërsa një karabinier nga “xhipi” i mëparshëm u afrua dhe i hodhi një vështrim Sokolit. Pamja e tij s’ishte ajo që priste, ndaj ai pyeti kolegët:

    - Çfarë ka bërë?

    - Asgjë, me sa dimë. Nuk ka dokumentet e leje qëndrimit, - iu përgjigj karabinieri më i ri, i ulur në vendin e shoferit.

    - Ku punon ti? – pyeti tjetri sërish, duke e vështruar Sokolin me vëmendje.

    - Punëtor, në ndërtim, - ia ktheu Sokoli si me turp, i bindur se kjo ishte hera e fundit që i duhej të prezantohej kështu.

    Karabinieri tundi kokën i pakënaqur dhe u largua drejt “xhipit”.

    Makinat lëvizën, duke u vënë sërish në varg dhe u larguan  ngadalë midis rrugës së shkretë, nëpër provincën që flinte.

    Operacioni vazhdonte. Pas kontrollit në një shtëpi tjetër, ku siç u mësua emigranti klandestin që strehohej aty ia kishte mbathur prej kohësh, duke lënë mbrapa vetëm dy miqtë e tij që i kishin në rregull dokumentet e leje qëndrimit, vargu i makinave ndërroi drejtim, duke vijuar me nervozizëm drejt një rruge të pashtruar mirë, anës një fushe. Kishte nisur të zbardhte dhe që nga sedilja e pasme Sokoli dalloi mjegullën e mëngjesit që kishte rënë gjithandej. Me të njëjtën indiferencë si më parë, si ai njeriu që pasi e kanë plagosur për vdekje e pret fundin pa bërë më asnjë lëvizje, po dëgjonte bisedën e pakënaqur të dy karabinierëve të ulur në sediljet para tij. Kishin kapur vetëm një emigrant klandestin, Sokolin dhe kjo ishte vërtet e sikletshme për ta. Tjetri ia kthente se dinte një vend ku mund të gjenin me siguri të paktën dy ose tre të tillë, pikërisht në një shtëpi që ngrihej diku në mes të kësaj fushe.

    Vargu i makinave ndaloi pas pak minutash dhe të gjithë zbritën, me përjashtim të karabinierit të ri, që qëndroi të ruante Sokolin. Njerëzit me uniforma u drejtuan nga ajo anë ku duhej të ishte shtëpia e emigrantëve klandestinë, për të cilën po fliste pak më parë karabinieri tjetër. Ata u larguan me nxitim nëpër fushë dhe pas pak mezi po dalloheshin, duke u tretur ngadalë në mjegull. E gjithë hapësira përreth ra në heshtje, vetëm radioja e makinës së karabinierëve lëshonte herë pas here ndonjë gërvimë të mprehtë, të shoqëruar nga fjali të shkurtra, të cilat mbaronin në fund me “a më kuptove?”.

    - Kështu pra, kështu, - tha më në fund karabinieri i ri, pa e duruar më tej heshtjen që kishte rënë. Trokiti gishtat mbi timonin e makinës, pastaj vështroi nga pasqyra Sokolin që rrinte ulur mbrapa. – Si të quanin ty? – e pyeti qetësisht, sikur sapo të qenë njohur.

    - Sokol, - u përgjigj ai dhe shikoi në pasqyrën ku tjetri po priste me një pamje kurioze.

    - Këtu në provincë rri ti? Ke kohë që ke ardhur? – pyeti karabinieri i ri, pastaj trazoi volumin e radios, që kishte pushuar për disa çaste.

    Sokoli sajoi një buzëqeshje të zorshme.

    - Ti më njeh, - tha ai. – Jemi shkëmbyer disa herë në rrugë, kur kthehesha nga puna. Më ke ndaluar për dokumentet edhe njëherë tjetër.

    Tjetri ngeli i hutuar, pastaj e gëlltiti atypëraty habinë e tij dhe e vështroi Sokolin sërish.

    - Ah, po, - qeshi me zor karabinieri i ri dhe i hoqi menjëherë sytë nga pasqyra.

    Sokoli ktheu kokën nga xhami, mbrapa të cilit dukej rruga e pashtruar mirë, makinat e zeza të parkuara aty dhe fusha ende e zbardhur nga mjegulla. Sa keq që nuk i kishin lënë edhe pak kohë! Gjithçka ishte ndërprerë në mes.

    Brenda në makinë u dëgjua gërvima e radios, ndërsa karabinieri i ri e afroi folësen pranë vetes dhe tha “ju kuptova”. Përreth kishte zbardhur plotësisht, por rruga e pashtruar mirë ishte krejt e zbrazur nga lëvizjet. Mjegulla vazhdonte ta fshihte fushën nëpër të cilën njerëzit me uniforma u nisën për të gjetur shtëpinë ku mendohej se kishte emigrantë klandestinë. Gërvima e radios u dëgjua përsëri. Të dy njerëzit brenda në makinë, njëri i ulur pranë timonit dhe tjetri në ndenjësen e pasme kthyen kokat, duke vështruar nga fusha e mjegulluar. Në fillim u dukën uniformat e dy karabinierëve që ecnin me kujdes midis barit të lartë, duke parë poshtë vendin ku shkelnin. Karabinieri i ri trokiti me nervozizëm mbi timonin e makinës, ndërsa Sokoli nuk po ia ndante sytë mjegullës. Pas pak u dukën disa silueta të tjera laramane, që vinin të hutuara pas dy karabinierëve. Karabinieri i ri e ndërpreu trokitjen mbi timon, ndërsa Sokoli e afroi edhe më fytyrën pas xhamit. Siluetat laramane ndaluan për një çast, sikur të kishin humbur rrugën, por ata që vinin pas tyre i drejtuan mesa dukej në anën e duhur të fushës. Pak çaste më vonë, duke dalë nga mjegulla si prej shfokusimit, u dukën qartësisht uniformat e zeza të dy karabinierëve të parë, rrobat tërë ngjyra të pesë emigrantëve që ecnin kokëulur pas tyre dhe sërish pesë uniforma të tjera të zeza, që mbyllnin vargun e njerëzve.

    Karabinieri i ri brenda makinës psherëtiu i lehtësuar, ndërsa Sokoli nuk po ua ndante sytë mysafirëve të rinj, për të parë nëse e njihte ndonjërin prej tyre. Të parin dhe të dytin që dolën në rrugë prej fushës, duke pritur të hutuar ata që vinin mbrapa, nuk i kishte parë asnjëherë. Qenë të veshur me rroba pune, madje mbanin në kokë edhe kapelet e stërpikura me llaç, sikur të kishin fjetur me to. Emigrantin e tretë, që doli në rrugë gjithë pikëllim, Sokoli e njohu menjëherë. Ishte një rumun që punonte karpentier, me të cilin ishte takuar në disa kantiere të ndryshme të provincës. Dy të tjerët që dolën nga fusha i njihte vetëm si fytyra dhe e dinte se qenë punëtorë rumunë. Njëri prej tyre po buzëqeshte, ndërsa diç i thoshte njërit prej karabinierëve që po i shoqëronin. Sokoli uli kokën, i sigurtë se kishte parë veten në gjestet e hutuara të këtyre njerëzve të zënë në befasi.

    Makinat u nisën sërish, këtë rradhë drejt postë—komandës. Provinca dukej se po flinte akoma, duke u përkundur në një gjumë që e largonte tej çdo kujtim të keq. Sokoli vështronte që pas xhamit shtëpitë që mbeteshin mbrapa njëra pas tjetrës, i sigurtë se kjo ishte hera e fundit që po i shihte. Sigurisht që tani kjo nuk kishte më asnjë pikë rëndësie. Ashtu siç do të çliroheshin sadopak rrugët e ngushta prej rrobave të tyre laramane të stërpikura nga llaçi, edhe ata do të linin mbrapa tërë atë vetmi dhe trishtim që ky vend i largët kishte hedhur mbi ta. E gjithë sakrifica e tij për të arritur aty dhe për të jetuar katër vjet të vështirë, iu duk si një gabim trashanik të cilin kishte turp ta kujtonte. Kishte kërkuar ta shpinte deri në fund një rrugë që ishte dukur qysh në fillim se nuk mund të ishte e tija. Ai vetëm sa ishte çapitur nëpër të, diku në hije, më pak në dritë, duke këputur aty—këtu gëzime të shkurtra, për të vazhduar akoma përpara, drejt një vendqëndrimi normal që s’dukej gjëkundi. Përse mërzitej atëherë që po largohej prej aty, nga një mijë vështirësi të cilat nuk i kishte njohur kurrë më parë, nga ftohtësia përbuzëse, ngricat e vetmisë apo kafshimet e vetëposhtërimit? I vinte turp ta pranonte, por ndërsa syri i shkiste i brengosur mbi rrobat e llangosura me llaç të dy emigrantëve të tjerë përbri tij, e kuptoi se, ironikisht, gjithka e kishte bërë pikërisht për të mos jetuar ashtu.

    Vargu i makinave ndaloi përpara godinës së vogël të postë—komandës, në rrugën kryesore të provincës. Karabinierët hapën dyert nga jashtë dhe emigrantët e kapur dolën në heshtje, duke pritur të hutuar se çdo të ndodhte më tej. Në njërën nga dhomat e katit të parë, komandanti i thirri me rradhë t’u përgjigjeshin disa pyetjeve të shpejta rreth emrit, mbiemrit, qytetit dhe vendit nga vinin, duke i krahasuar pastaj përgjigjet me pasaportat e tyre që mbante përpara në tavolinë.

    Ndërsa priste në korridor me të kapurit e tjerë të atij mëngjesi, Sokoli ndeshi vështrimin kurioz të rumunit, me të cilin kishte punuar për pak kohë në disa nga kantieret e provincës.

    - Po ty, - tha ngadalë rumuni, - ku të kapën?

    - Në shtëpi, - u përgjigj Sokoli. – Po ty?

    - Edhe mua, - tha tjetri i brengosur. – Sapo isha bërë gati për në punë.

    Kjo shpjegonte edhe rrobat e tij të spërkatura me llaç, të cilat dukej sikur nuk i kishte hequr as për të fjetur.

    Komandanti e urdhëroi zëvendësin dhe një karabinier tjetër që të shënonin emrat e emigrantëve, duke shtuar se kaq sa kishin kapur mjaftonin për këtë operacion. Gjithçka u krye menjëherë dhe pas këtij verifikimi të parë, karabinierët i nxorrën përsëri emigrantët në oborrin e vogël, për t’i hipur në makina. Do t’i shpinin në një tjetër postë—komandë, disi më të madhe, në një provincë tjetër në portat e Romës, njëzetë minuta larg. Aty do t’i fotografonin, do t’u masnin gjatësinë dhe do t’u merrnin shenjat e gishtërinjve, përpara se t’i shpinin në “kuesturën” e Romës, ku do t’u jepnin përfundimisht “espulsin”, urdhërin e dëbimit. Ajo që nuk dihej ende ishte nëse do t’i dëbonin menjëherë, duke i larguar me avion, apo do t’u linin pesë ditë kohë që ta bënin këtë vetë. Sokoli e dinte se emigrantët e kapur shpresonin pikërisht këtë, t’i lëshonin përsëri duke u dhënë pesë ditë kohë për t’u larguar vetë, por ata do t’i zgjasnin këto pesë ditë deri në momentin kur do të kapeshin prapë. Do të qenë kësisoj hija e hijeve, klandestinë të dëbuar që s’e kishin zbatuar urdhërin e dëbimit dhjetëvjeçar. Ndërsa mendonte edhe vetë të njëjtën gjë, Sokoli e kuptonte se dëshira e të gjithëve ishte që ta zgjasnin qëndrimin e tyre të mjerë edhe pak, që të punonin edhe ca, për të siguruar ca para më tepër për familjet e tyre.

    Në rrugë kaluan nxënësit e parë, ata që shkonin për të kapur autobusin në stacionin e afërt pranë barit të vogël, pasi shkolla e mesme ishte në një provincë tjetër në rrugën drejt Romës. Vajzat dhe djemtë e rinj vështruan me kureshtje nga grumbulli i vogël laraman i emigrantëve, të rrethuar nga uniformat e zeza të karabinierëve, tek bëheshin gati të futeshin në makinat me sirena. Kurioziteti i tyre zgjati vetëm disa sekonda, pasi ata vazhduan rrugën drejt stacionit, duke biseduar hareshëm mes tyre. Emigrantët e kapur hynë sërish në makina, dyert u mbyllën me çelës nga jashtë dhe karabinierët u ulën në sediljet e para me një pamje disi të lodhur, por të kënaqur me punën që kishin bërë.

    - Ku do të vemi? – pyeti njëri prej emigrantëve, kur vargu i makinave doli në rrugë.

    - Do t’ju marrim shenjat e gishtërinjve, - u përgjigj karabinieri i ulur përpara, duke e vështruar që nga pasqyra.   

    - Do të na jepni “espuls”? – pyeti me drojë emigranti, duke shpresuar deri në fund në mirësjelljen e këtyre njerëzve me uniformë.

    - Eh, - ia bëri me përtesë karabinieri dhe i hoqi sytë nga pasqyra. – Këto janë ligjet.

    Sokoli kishte afruar kokën tek xhami, duke vështruar pa vëmendje rrugën që gjallonte tashmë nga lëvizjet e vendasve dhe emigrantëve. Pothuajse i pati zili, edhe pse qenë ashtu me rroba të llangosura me llaç dhe fytyrat e prera si prej një gjumi të keq. Ata mund të bënin akoma diçka për familjet e tyre, ndërsa ai jo. Vetëm nëse e lëshonin pasi t’i jepnin “espulsin”. Sokoli psherëtiu, pa mundur të ndiente as keqardhje, as turp për këtë dobësi të tij. Vargu i makinave mori kthesën dhe po kalonte përpara stacionit të autobusit, ku njerëzit po prisnin duke vështruar orën, a duke biseduar me njëri—tjetrin. Mes fytyrave të gëzueshme të nxënësve, emigrantëve me çanta në krahë dhe vendasve të tjerë që vështronin nga rruga, Sokolit iu bë se dalloi xhaketën bojëqielli dhe flokët e verdhë të Almës. E afroi edhe më kokën pas xhamit, por ndërkaq vargu i makinave e kaloi stacionin, duke lënë pas vështrimet kurioze të atyre që prisnin. Sokoli ngriti dorën dhe fërkoi sytë, siç bënte dikur në sallën e vjetër të kinemasë së qytetit, kur papritur ndizeshin dritat dhe filmi prihej në mes.   

 

2011

                                                                                                                                                     

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).