Shkencizmi dhe feja

Ne njerëz bosh,

Ne njerëz të mbufatur,

Bashkë krah për krah,

Rrashtat me kashtë mbushur. Medet!

Të ngjirur zërat tanë,

Kur tok mërmërisim,

Të heshtur, pa kuptim,

Si erë mbi bar të tharë,

A si këmbë mijsh mbi gastare,

Në bodrum të thatë.

 

Thomas S. Eliot

 

“…Thuaj: Allah! E lëri në kotësitë e tyre”, Kur’ani, 6:91

Para ca kohësh u botua një artikull me titullin “A na duhet më feja?”, ku autori, duke u pozicionuar si një njeri që “aderon në shkencë, jo në fe”, u nis nga disa premisa të ngutura, të cilat si rrjedhojë nuk mund të mos çonin në konkluzione po aq të ngutura, në mos kryekëput të gabuara. Aty, mes të tjerave, deklarohet:

“…dija mbështetet dhe provohet në fakte empirike, të cilat mund të vëzhgohen prej nesh, ose mund të jenë vëzhguar nga të tjerë në periudha të kaluara. Ideali i kësaj njohjeje është shkenca. Mbështetur në evidencën empirike të vrojtuar, të provuar dhe të deduktuar në formë teorike, shkenca pranon dhe shpjegon ekzistencën e një bote të vetme natyrore, dukuritë e të cilës janë të lidhura dhe të ndërvarura me njëra-tjetrën në mënyrë dialektike. Nëse për të përcaktuar atë çka ekziston realisht nisemi nga kriteri shkencor, atëherë, konkluzioni i paevitueshëm që rrjedh është se ekziston vetëm një botë, bota natyrore. Në mungesë të plotë të evidencës empirike mbi ekzistencën e një fuqie të mbinatyrshme, ose të një bote të përtejme, jonatyrore, njerëzit mund të mos besojnë te Zoti, te Krishti, tek Allahu apo te shpirtrat dhe te jeta e përtejme.”[3]

Para se t’i kthehemi këtyre pohimeve, theksojmë se nuk kemi assesi problem me shkencën si të tillë në rrafshin e vet. Flas si një që e njeh shkencën moderne nga afër, veçanërisht gjenetikën e biologjinë molekulare, me përvojë shumëvjeçare në institucionet e laboratorët e disa universiteteve në Angli dhe Amerikë. Por, problemi qëndron në dy pika: mungesa e njohurive dhe kompetencës në sferën e religjioneve e doktrinave të tyre nga autorët e pohimeve të tilla; dhe, më e rëndësishmja, te pretendimi e këmbëngulja se shkenca moderne është e vetmja qasje e vlefshme e diturisë, qëndrim i reflektuar në artikullin e sipërcituar.

Në lidhje me pikën e parë, nënvizojmë se edhe pse shkencëtarët sot gëzojnë një autoritet e prestigj të madh, shpesh ky autoritet shpërhapet jashtë kompetencave të tyre, si edhe në rastin e shkrimit që sapo iu referuam. Le të konsiderojmë, për shembull, shkencëtarët e NASA-s, të cilët janë të aftë të dërgojnë satelitë në hapësirë, apo gjeneticistët që deshifrojnë material gjenetik. Asnjeri nuk do të kërkonte mend nga këta shkencëtarë në lidhje me formacionin e duhur në një ndeshje vendimtare futbolli, apo si të organizonin strukturën militare të një ushtrie. Kjo është e kuptueshme, sepse diçka e tillë është jashtë njohurive e kompetencave të tyre. Por, ndërsa është e qartë se realiteti i fushës së sportit apo atij ushtarak është përtej tyre, “mrekullisht” arsyeja pezullohet kur vjen fjala te doktrinat fetare, e realiteteve dhe Realitetit (prej nga burojnë) për të cilat fetë, profetët e dijetarët flasin, dhe u kërkohet shkencëtarëve që të komentojnë e të thonë fjalën e fundit për to. Ja një shembull që ia vlen të përmendet. Para disa vitesh u botua një libër teologjie nga John Polkinghorne, një shkencëtar britanik që u bë klerik anglikan në moshën 50 vjeç. Me këtë rast, New York Book Review (NYBR) i kërkon të recensojë këtë libër teologjie shkencëtarit me emër, Freeman Dyson, i cili nuk ngurron të shprehet se teologjia është thjesht çështje fjalësh dhe jo gjërash, si shkenca. Kur e pa këtë, historiani amerikan i religjioneve Huston Smith, mori penë e letër dhe iu drejtua NYBR-së, mes të tjerave, edhe me këto fjalë:

Është simptomë e fushës së padrejtë në të cilën shkenca e feja debatojnë sot, kur një shkencëtar pa kredenciale në teologji (Freeman Dyson në New York Review, May 28, 1998), ndihet rehat me përfundimin se teologjia e një kolegu shkencëtar (John Polkinghorne), merret, si gjithë teologjitë, me fjalë e jo me gjëra, si shkenca. Ky (përfundim) është në kundërshtim me faktin se shumica e teologjive e konsiderojnë Zotin si të vetmen “gjë” plotësisht reale, e çdo gjë tjetër konsiderohet si hije në shpellën e Platonit. Myslimanët dëshminë e tyre të besimit “Nuk ka zot përveç Zotit” herë pas here e lexojnë si “Nuk ka realitet përveç Realitetit”, ku këto dy pohime janë identike.[4]

Në fakt, Dyson-i do të përgjigjej me dinjitet duke i shprehur mirënjohjen Huston Smith-it “…që korrigjoi gabimet e mia. Siç thotë ai, unë nuk kam kredenciale në teologji. Kam mësuar shumë nga letra e tij”. Do të dëshironim që një qëndrim i tillë të mbahej edhe nga autorë të tjerë, qofshin të huaj apo shqiptarë, mundësisht para se të bëjnë deklarata jashtë kompetencave të tyre në lidhje me fenë.

Shkencizmi

Në shkrimin e z. Tarifa mbahet një qëndrim ndaj shkencës që mishëron më së miri atë që quhet shkencizëm[5]. Duke shqyrtuar se çfarë është ky i fundit, do të shohim edhe prej nga vijnë premisat, konkluzionet e pretendimet e shkrimit. Pra, çfarë është shkencizmi?Me pak fjalë, shkencizmi është bindja se shkenca është ose mund të jetë e vetmja mënyrë legjitime e diturisë dhe i vetmi kriter i së vërtetës[6]. Duhet të dallojmë mes shkencës e shkencizmit; e para, mbetet një shkencë[7] mbi natyrën e njeriun, por me një qasje të kufizuar ndaj saj; shkencizmi, nga ana tjetër, e absolutizon këtë qasje fragmentare, dhe e shpall si botëkuptimin e vetëm të vlefshëm. Qasja e shkencës moderne është fragmentare sepse është e kufizuar në rrafshin sasior – studion vetëm gjërat që mund të maten[8] – e si rrjedhojë e trajton natyrën e njeriun në këtë rrafsh. Kjo është arsyeja që në formatin e informacionit shkencor sot mbizotërojnë numrat, shifrat, grafikët, korrelacionet, apo statistikat. Por, është një gjë të kesh njohuri sasiore, e krejt tjetër pretendimi se kjo soj njohurie është e vetmja njohuri me vlerë që ekziston. Megjithatë, pikërisht ky është qëndrimi shkencist, ilustruar më së miri nga fjalët e fizikanit britanik Sir William Thompson: “Unë them shpesh që: kur mund ta matni atë për çka po flisni dhe ta shprehni me numra, atëherë dini diçka rreth saj; por kur nuk mund ta matni, kur nuk e shprehni dot me numra, dija juaj rreth saj është e një lloji të varfër dhe të pakënaqshëm; ky mund të jetë fillimi i dijes, por në mendimet e juaja zor se keni përparuar tek stadi i Shkencës, cilado qoftë çështja.”[9] Këto qasje që shpërfill, apo edhe çligjëron, çdo lloj forme cilësore të pakuantifikueshme të dijes me të drejtë mund të quhet diktaturë e sasisë.

Kjo shpërfillje justifikohet nga pamundësia e zbatimit të asaj që njihet si ‘metodë shkencore’ në verifikimin e dijeve që nuk janë empirike. Fizikani Alan F. Chalmers në hyrjen e librit të tij Çfarë është kjo gjë që quhet shkencë?[10], vëren se shumë fusha studimi përshkruhen nga studiuesit e tyre si “shkencë, duke nënkuptuar se metodat e përdorura janë… si ato të fizikës apo biologjisë”. Kështu, kemi “shkenca politike, shkenca sociale, apo tani edhe shkenca administrative, shkenca pyjore, shkenca bulmeti…”[11], të emëruara kësisoj në programin mësimor të shumë universiteteve. Argumenti për zbatimin e ‘metodës shkencore’ në disiplinat sociale apo humane, vazhdon po aty Chalmers, rrjedh nga fakti se “suksesi i qartë i fizikës në treqind vitet e fundit” i atribuohet kësaj metode, e cila duhet të zbatohet edhe në këto fusha për t’i bërë po aq të suksesshme e precize. Por, a është legjitim transferimi i kësaj metode nga fizika dhe zbatimi i saj në tjetër sferë, pyet Chalmers[12], pyetje që hedh dyshim mbi deklaratën e z. Tarifa se “ideali” i njohjes “është shkenca” e mbështetur në evidencë empirike.

Me një fjalë, a është e vlefshme që një metodë që funksionon në kushte të kufizuara eksperimentale laboratorike, imtësisht të kontrolluara, të përdoret në një terren krejt tjetër si ai i fushës së artit, poezisë, historisë, religjionit, ku ka një larmi të pamatë të pakontrollueshme ndryshoresh, e ku njohuritë janë në thelb të karakterit cilësor e jo sasior? A është e logjikshme të besojmë[13] se ngaqë metoda shkencore nuk na jep ndonjë evidencë empirike mbi artin, letërsinë apo religjionin, atëherë këto të fundit s’kanë vërtetësi? A mund të konkludojmë se ngaqë sonatat e Shekspirit apo poezitë e Gëtes nuk mund të verifikohen nga metoda shkencore, atëherë si rrjedhojë janë pa vlerë – a do të kishte një përfundim i tillë kuptim? Apo gjejmë kuptim duke i shpjeguar si luhatje psikologjike gjenish shkaktuar nga trazime të pazakonta të koncentrateve të hormoneve e joneve në trutë e tyre? Mirëpo një panoramë e tillë pasqyron një dozë të mirë skizofrenie në të menduar sipas psikiatrit Karl Stern, i cili thotë se nëse pranojmë formulimin e sotëm shkencor të realitetit atëherë kemi diçka të tillë:

Në një çast të caktuar në kohë, temperatura e Tokës ishte e atillë, që u bë mëse e favorshme për grumbullimin e atomeve të karbonit dhe të oksigjenit me kombinimin azot-hidrogjen, dhe se nga ndodhitë e rastësishme të togjeve të stërmëdha, rastisën molekula të strukturuara më së favorshmi për shfaqjen e jetës, dhe nga ajo pikë ai vazhdoi përgjatë shtrirjesh të pamata kohore, gjersa – nëpërmjet procesit të përzgjedhjes natyrore – më në fund rastisi një qenie e aftë të zgjidhte dashurinë mbi urrejtjen e drejtësinë mbi padrejtësinë, të shkruante poezi si ajo e Dantes, të kompozonte muzikë si e Mozartit, dhe të bënte vizatime si ato të Leonardos. Sigurisht, një vështrim i tillë i kozmogjenezës është i çmendur.Nuk dua të them aspak ‘i çmendur’ në kuptimin e sharjes zhargone, por në kuptimin teknik të psikotikut.Vërtet, një pikëpamje e tillë ka shumëçka të përbashkët me aspekte të caktuara të mendimit skizofren.[14]

Në fakt, shpjegime të tilla nuk kanë munguar, por, pavarësisht nga etiketimi i tyre si “shkencore”, ato mbesin poshtë dinjitetit të inteligjencës njerëzore.

Korniza konceptuale dhe reduksionizmi

Shpesh thuhet se ‘shkenca bazohet në fakte’[15]. Por, kjo parullë është e mangët sepse prapavija e njohurive dhe ajo e kornizës konceptuale janë qendrore për vëzhgimin e fakteve dhe interpretimin e tyre[16]. S’mund të anashkalohet çështja mes vëzhguesit dhe objektit të vëzhguar, lidhja mes subjektit njohës dhe objektit të njohur. Faktet nuk interpretojnë vetveten, ato interpretohen nga njerëz, dhe i njëjti fakt mund të interpretohet ndryshe nga njerëz të ndryshëm… Një kirurg i trurit e sheh këtë organ krejt ndryshe nga një njeri që nuk ka pasur shkollimin e trajnimin përkatës. Për këtë të fundit, truri nuk duket më shumë se një grumbull mishi – dhe me të drejtë – sepse për të njohur fiziologjinë e trurit duhen të paktën dy dekada arsim e specializim. Ose, një botanist sheh një mori bimësh në një pyll ndërsa një tjetër njeri, edhe pse i rrethuar nga të njëjtat ‘fakte’, është i paaftë t’i dallojë ato. Pra, kemi të bëjmë me një trajnim e transformim individual dhe një kornizë konceptuale; pa këto të dyja interpretimi i fakteve është i pamundur. “Është absurde të mendosh se dëshmitë e fakteve hyjnë në tru nëpërmjet shqisave”[17], thotë Chalmers.

Sipas shumë studiuesve[18], një veçori themelore e kornizës konceptuale të shkencës moderne ështëreduksionizmi. Kjo qasje është përgjegjëse për shembjen e çdo aspekti cilësor e hierarkik të realitetit të kozmosit e njeriut në rrafshin sasior ose në emëruesin më të vogël të përbashkët. Natyra reduktohet thjesht në lëndë të parë, e cila përbëhet nga kombinime makromolekulash, të cilat përbëhen nga atome, të cilët përbëhen nga thërrmija edhe me të vogla… Ose, brendia e njeriut reduktohet në psikë, e cila varet e diktohet nga përqendrime hormonale apo proteinike, të cilat përbëhen nga zinxhirë aminoacidesh, vargëzimi i të cilëve diktohet nga radhitje nukleotidesh, që janë makromolekula të përbëra nga kombinime atomesh, e të cilat përbëhen, si çdo gjë tjetër, nga thërrmija edhe më të vogla…

Kjo është sikur dikush të vejë syze gri dhe çdo gjë i duket gri, e pastaj të ngulmojë që të gjithë të vendosim syze gri, ta shohim realitetin si ai, e pastaj të mohojmë çdo ngjyrë e nuancë që syzet na pengojnë të shohim. Mirëpo ngulmimi se ky botëkuptim i kufizuar është i vetmi i vlefshëm, është institucionalizuar dhe u imponohet pothuajse të gjithëve falë arsimit të sotëm modern[19] dhe prestigjit që ajo gëzon falë zbatimit të teknologjisë. Brenda këtij botëkuptimi të imponuar ‘faktet’ interpretohen ekskluzivisht në terma sasiorë; nuk ka hapësirë për asnjë qasje ndaj aspekteve cilësore të natyrës e njeriut. Prandaj, shkenca moderne është“e paaftë të bashkëjetojë me këdo”[20], thotë Bryan Appleyard. Ky është qëndrim më ekstrem nga ai i dhelprës së fabulës së Ezopit, që akuzon për të thartë rrushin që s’mund ta arrijë, sepse shkenca moderne ia mohon fare ekzistencën çdo realiteti e vlere që s’mund ta matë me ‘metodën shkencore’, duke sheshuar gjithçka në lëndë e thërrmija. Por, natyra e njeriut s’mund të reshtë së qenuri çfarë është, pavarësisht se qasja reduksioniste e shkencës moderne nuk e sheh këtë. Ndër mend na vijnë vargjet e Saadiut:

Ç’faj ka dielli faqeshkruar se s’sheh syr’i lakuriqit të mjerë,

Më mirë një mijë sy të tillë të shuar se dielli lart faqesterrë![21]

Nga e merr shkenca moderne prestigjin që ka, nëse qasja e saj ka varfëruar në maksimum njohjen e realitetit? Ky prestigj nuk buron ngaqë ajo hedh dritë mbi natyrën e realitetit, por ngaqë ajo është mjet për të ushtruar pushtet mbi natyrën e pasuruar nga shfrytëzimi i saj. Siç thotë edhe Mircea Eliade, “[s]hpjegimi i botës nëpërmjet një sërë reduktimesh ka një synim: zhveshjen e botës nga vlerat e tejbotshme. Është banalizimi sistematik i botës me qëllim zaptimin e sundimin e saj. Por zaptimi i botës nuk është, – të paktën deri para një gjysmë shekulli – qëllim i të gjitha shoqërive njerëzore. Është një veçori e njeriut perëndimor.”[22] Ndërkohë, harrohet se shkenca moderne ka kufizime, e doemos edhe zbatimi i saj, teknologjia; ‘veglat me rrotza e dhambë’ na thotë Goethe me gojën e Faustit, nuk mund të depërtojnë në natyrën e realitetit:

Vegla, qi sikur tallët zemër-mjeren,

tanë rrotza, dhambë, cilindra dhe rrëfanë,

sa shkela n’prag duhej t’ma çelshi derën;

jenimâ t’drejtë se çelsi, por shul nuk nxirrni m’anë.

Mister i gjallë me dritë e diell

natyra âsht, s’lejon kush ta zbulojë,

me e detyrue s’ka levë as vidhë,

t’ma hapë çka ajo don të ma mbulojë.[23]

Mevlana Xhelaledin Rumiu na thotë po të njëjtën gjë: “Natyra e realitetit është kjo: është e fshehur, është e fshehur, dhe është e fshehur.”[24]

 

Pasoja…

Është pikërisht teknologjia e sotme, zbatimi i mendësisë shkenciste, një nga shkaqet kryesore të krizës së thellë ekologjike[25] që përjetojmë sot: derdhjet e naftës, rrafshimi i pyjeve, tharja e burimeve të ujit të pijshëm… Ka një logjikë që i paraprin kësaj teknologjie; nëse natyra zhvishet nga çdo vlerë cilësore dhe reduktohet në lëndë sasiore, atëherë mund e duhet të shfrytëzohet. Suksesi i shkencës moderne në ambalazhimin e natyrës në klasifikime e shifra e mundëson këtë shfrytëzim. Por, kjo zhveshje është e pamundur pa zhveshjen e njeriun vetë nga vlerat, “edukim” që, siç e thamë dhe më lart, nëpërmjet arsimit modern i imponohet masës me goxha sukses. Shkenca moderne nuk thotë që shfrytëzoni njerëz e pritni pemë, por ajo thotë se, në thelb, çdo gjë është lëndë, materie, plaçkë, përfshirë njeriun. Kudo kjo mendësi ka zënë vend, logjikisht i ka paraprirë shfrytëzimit, apo “përdhunimit” të natyrës, siç shprehet Philip Sherrard[26], e doemos është reflektuar dhe në degradimin moral në shoqëri, në përpjesëtim me suksesin e indoktrinimit; prandaj, me të drejtë, është një mendësi “shpirtërisht gërryese”[27].

Versioni i historisë së njerëzimit në shumë shkolla sot në botë diktohet nga botëkuptimi shkencist, dhe pak a shumë trajtohet kështu: njerëzimi ka qenë në injorancë kolektive për shekuj me radhë; bujqit nuk dinin gjë për fotosintezën; arkitektët e antikitetit s’dinin ligjin e gravitetit; mjekët e hershëm, si Galeni e Avicena, s’dinin ç’është kodi gjenetik… Ndërsa profetët ishin njerëz me imagjinatë të admirueshme. Realiteti për të cilën ata folën e drejt të cilit udhëzuan njerëzinë s’ekziston fare. E kështu, kjo rrëfenjë vjen te shekujt e fundit, Revolucioni Industrial, ngjitja e njeriut në Hënë… Me një fjalë, ishte shkenca moderne që triumfoi mbi injorancën shekullore. Propagandë më intensive dhe më të përhapur globalisht se kjo vështirë se ka, por, shton Appleyard, kjo është edhe një “propagandë joshëse tepër e rrezikshme” dhe “çorientuese”[28].

Çorientimi u thellua pasi vala e reduksionizmit, pa shumë vonesë, preku edhe disiplinat sociale, me gjithë papërshtatshmërinë e qasjes sasiore në to. Sidoqoftë, reduktimi ndodhi në emëruesin më të vogël të përbashkët të radhës[29]. Historia u reduktua në një konglomerat ngjarjesh, ndikimesh e huazimesh duke degraduar kështu në historicizëm[30]; marrëdhëniet mes shtresave të shoqërisë u reduktuan në funksion pushteti, ku, p.sh., patriarkalizmi u pa si marrëveshje burrash për të shtypur gratë, apo institucionet fetare si marrëveshje klerikësh për të sunduar mbi njerëz[31]. Ose, feja shpjegohet si vegël[32] për të ndërtuar shtet apo shoqëri[33], siç nënkuptohet edhe nga pjesëza “më” tek titulli i shkrimit A na duhet më feja?

Ky shpjegim bëhet edhe më “i thellë”: “pushteti i fesë mbi shpirtin dhe mbi mendjen e besimtarëve shpjegohet me pamundësinë e intelektit njerëzor për të shpjeguar shumë dukuri natyrore dhe, mbi të gjitha, me frikën njerëzore nga vdekja.”[34] Domethënë, feja është thjesht kundërpërgjigja e njerëzimit, qytetërim pas qytetërimi, shekull pas shekulli, ndaj paaftësisë për të shpjeguar rrufe e bubullima, dhe frikës prej natës së varrit! Ky shpjegim ilustron më së miri përkufizimin e reduksionizmit nga sociologu Bellah, cituar më lart, si prirje gjetjen e nevojave e interesave psikologjike ose sociologjike si shpjegim të diçkaje komplekse si feja. E shpjegojmë kështu edhe faktin, p.sh., se Rumiu e quan natën e vdekjes së vet Sheb-i Arus, Natë e Dasmës, nata e bashkimit me të Dashurin Zot? Po thënien e Profetit Muhamed kur shprehet se “njerëzit janë fjetë, kur të vdesin zgjohen”? Ka shembuj të panumërt si këto…

Pretendimeve se feja shpjegohet nëpërmjet “faktorëve inferiorë psikologjikë, si frika e së panjohurës, shpresë fëminore për lumturi të përhershme, kapja pas një imazhi që është bërë i shtrenjtë, arratisje në ëndrra, dhe dëshirë për të sunduar të tjerë me pak harxhime”, Frithjof Schuon, autori i pashoq i studimeve krahasimore të religjioneve në shek. XX, i përgjigjet duke thënë se “kësisoj dyshimesh, që prezantohen paturpësisht si fakte të vërtetuara, përbëjnë inkonsekuenca e pamundësi psikologjike që s’mund t’i shpëtojnë cilitdo vëzhguesi të paanshëm”. Është tepër e çuditshme se si kufizimet intelektuale e emocionale të autorëve të pretendimeve të tilla projektohen pa hesap mbi njerëz apo ide që nuk i kuptojnë, – idetë e fesë janë tabela e qitjes e preferuar këto ditë e mot – e është edhe më e çuditshme kur deklarata të tilla konsiderohen “të guximshme” sepse thyejnë tabu, apo “çlirojnë” mendje. Harrohet fare se “nëse njerëzimi ka qenë budalla për mijëra vjet, një njeri nuk mund të shpjegojë se si ai (njerëzimi) mund të reshtë së qenuri i tillë, veçanërisht meqë supozohet se kjo ka ndodhur brenda një kohe relativisht të shkurtër; e aq më pak të shpjegojë kur vëren se me çfarë inteligjence e heroizmi ishte budalla për aq shumë kohë, e me çfarë dritëshkurtësie filozofike e dekadence morale përfundimisht është “kthjelluar” e “rritur”.”[35]

Përfundimisht,propaganda shkenciste është “ofenduese ndaj jetës që jetojmë” dhe shkenca moderne “nuk është një komoditet neutral ose i pafajshëm që mund të përdoret nga njerëz që duan thjesht të kenë hise nga pushteti material i Perëndimit”[36], qofshin këta edhe besimtarë. Për këtë prof. Chittick shprehet:

Nuk mund të studiosh për shumë vite e të mbetesh i paprekur nga ç’ke mësuar; nuk i shqitesh dot marrjes së shprehive mendore nga materiali të cilit i ke kushtuar jetën. Është me shumë gjasa dhe thuajse e pashmangshme që mendimtarët modernë me besim fetar të kenë mendje të sirtarizuara. Një sirtar i mendjes do të përfshijë sferën profesionale, racionale, ndërsa tjetri sferën e devotshmërisë dhe të ushtruarit vetjak… Botëkuptimi tradicional islam, i ngritur nga Kur’ani e i përcjellë nga breza të tërë myslimanësh, do t’u jetë i mbyllur, kështu që ata do t’i nxjerrin kategoritë dhe mënyrat e tyre të mendimit nga Zeitgeisti[37] i gjithëndryshueshëm, që trupëzohet në prirjet kulturore bashkëkohore e popullarizohet nëpërmjet televizionit dhe formave të tjera të indoktrinimit masiv.[38]

Ky problem nuk është i kufizuar te besimtarët myslimanë, sepse ka kohë që edhe besimtarë të krishterë[39], budistë, apo hindu, vuajnë nga mësymja e këtij botëkuptimi të huaj në universin religjioz e shpirtëror të tyre.

Çfarë do të mbjellësh do të korrësh

Mendësia shkenciste nuk ra papritur nga qielli, por u zhvillua gradualisht si pasojë e zvetënimit të të kuptuarit të aspekteve intelektuale të religjionit, fillimisht në Perëndim[40], duke e reduktuar atë në ritual, moralizëm e sentimentalizëm. Ky zvetënim u theksua me indiferencën ndaj njohjes së natyrës pasi ajo nisi të shihej si pengesë e dashurisë ndaj Zotit në Krishterimin perëndimor[41]. Si pasojë, ky qëndrim gradualisht çoi në profanizimin e studimit të natyrës, duke e zhveshur atë nga aspektet cilësore si ajete apo vestigia Dei[42], dhe e reduktuar në lëndë sasiore e lëvizje mekanike[43]. Pasi kjo mendësi u konsolidua mirë në Perëndim, falë kolonializmit fillimisht, ajo iu imponua pjesës me të madhe të globit në mënyrë të përshpejtuar, e shpesh të dhunshme e përgjakshme.

Theksojmë se nuk është çështje e ‘Perëndimit të keq’ që infektoi botën e pafajshme. Sipas pikëpamjeve tradicionale të fatit njerëzor[44], zvetënimi e degradimi janë të paevitueshme, qoftë në nivel individual, shoqëror, institucional, kulturor, etj. Sidoqoftë, ky proces mund të marrë formë aktive ose pasive. E para formë është karakteristikë e njeriut modern, i rrethuar nga shpërqendrime cerebrale e emocionale, që rezultojnë në aktivitet të pareshtur bazuar mbi supozime të cilave refuzon t’u hetojë vërtetësinë. E dyta formë është indiferenca ndaj të vërtetës si e tillë. Është formë relativisht pasive dhe e paqtë, ndërsa e para ka prirje agresive e ekspansioniste. Sidoqoftë, shpejtësia me të cilën evropiano-lindorët, aziatikët apo afrikanët, përqafuan ideologjitë profanes apo ranë në kontakt me perëndimorët, tregon se këto impulse aktive u zgjuan e aktualizuan menjëherë. Hapi nga indiferenca ndaj vlerave te shkatërrimi i tyre ndodhi në një diapazon të shkurtër kohor. Kujtojmë se shkatërrimi i trashëgimisë shekullore intelektuale, arkitekturore, e kulturore shpesh ndodhi nga dora e vetë vendasve, qoftë në Kinë, në Lindjen e Mesme, apo në Shqipëri[45].

Çfarë është thelbi i kësaj trashëgimie, kuptimi i së cilës është zbehur apo lënë pas dore nga njerëzimi me pasoja të rënda? Kjo trashëgimi gjendet në forma të ndryshme në çdo religjion autentik, por ne do të marrim si shembull trashëgiminë intelektuale islame. Për më se dymbëdhjetë shekuj lëmenjtë kryesorë të hulumtimit të intelektualëve myslimanë kanë qenë metafizika, kozmosi, psikologjia shpirtërore, dhe etika. Prof. Chittick i përmbledh kështu këto katër fusha madhore:

Metafizika është studimi i realitetit të parë dhe të fundit, që përshkon të gjitha dukuritë. Tema e diskutimit është Zoti, ndonëse Ai quhet shpesh me emra të papërveçëm si “Qenia”, “i Domosdoshmi”, apo “i Vërteti”. Kozmologjia është lëmi i shfaqjes dhe zhdukjes së gjithësisë. Nga vjen gjithësia, ku shkon ajo?Natyrisht, ajo vjen nga i Vërteti dhe i kthehet të Vërtetit. Po si tamam shkon ajo atje e si kthehet? Psikologjia shpirtërore është lëmi i shpirtit, i vetes njerëzore. Çfarë është një qenie njerëzore? Nga vijnë̈ njerëzit dhe ku shkojnë? Përse dallojnë aq shumë nga njëri-tjetri? Si mund t’i zhvillojnë̈ potencialet e tyre? Si mund të bëhen gjithë çka munden e duhen bërë, nëse duan të jenë plotësisht njerëzorë? Më në fund, etika është lëmi i urtisë praktike dhe raporteve ndërvetjake. Si stërvitet shpirti për t’iu bindur diktateve të inteligjencës, për të ndjekur udhëzimet e Zotit dhe për t’i kryer veprimtaritë në harmoni me të Vërtetin, kozmosin dhe qeniet e tjera njerëzore? Cilat janë virtytet që duhen arritur nga një shpirt i shëndetshëm e i plotësishëm? Si mund t’i bëhen shpirtit natyrë e dytë këto virtyte?[46]

Ama etika nuk është “thjesht një ndërmarrje teorike”, sqaron Chittick, “por udhërrëfyesi për t’u bërë person më i mirë. Në të njëjtën kohë, merrej gjithmonë si e mirëqenë se veprimtaria korrekte – të vepruarit etik, moral dhe i virtytshëm – varet nga njohja e saktë e botës, ku dija e saktë e botës varet nga njohja e realitetit kontingjent dhe konvergjues të shpirtit dhe kozmosit.[47]…Pa kuptuar Zotin e gjithësinë njeriu nuk mund të kuptojë veten.”[48]

Me pak fjalë, kjo ka qenë korniza konceptuale tradicionale e njerëzve në shekuj, brenda së cilës kanë soditur natyrën e vetveten in divinis– në Hyjnoren. Kur poeti Junus Emre këndonte “Bashk’ me mal’e gurë, bashk’ me zogj n’agim, Ty o Zot le të t’thërras!”[49], ose kur indianët e Amerikës refuzonin të mbathnin çizme me thembër për të mos trazuar tokën[50], ata po shihnin e trajtonin gjërat – mal e tokë e çdo gjë ndërmjet – siç janë në lidhje me Zotin. Sot arsimi modern jo vetëm që ua mohon studentëve soditjen e natyrës e njeriut si ajete[51],por ngulmon se e vetmja mënyrë që bota e njeriu mund të shihen është ajo reduksioniste, dhe se çdo qasje tjetër është diku në rangun e besimeve primitive e të papjekura. Sa çudi! Brenda 200 vjetëve industrializim, besimet e “pjekura” moderne e kanë sjellë njerëzimin në buzë të humnerës ekologjike e vetëvrasjes, ndërsa besimet e “papjekura” i lejuan njerëzimit të jetonte në harmoni me natyrën për mijëra e mijëra vjet. Por, s’është çudi nëse kemi parasysh se humbja e harmonisë së brendshme të njeriut, ilustruar mjaft mirë nga lënia pas dore e botëkuptimit tradicional për atë shkencist, do të reflektohet patjetër jashtë, qoftë si degradim (përshpejtuar dekadat e fundit) shoqëror, artistik, kulturor, arkitekturor, linguistik, e së fundmi, edhe ekologjik.

Sidoqoftë, këto korniza konceptuale, nëse mund t’i quajmë kështu, nuk janë në një rang, e nuk është çështje qëndrimi relativ. Shkenca moderne, si një shkencë që e njeh botën vetëm në rrafshin fizik[52], mund dhe duhet të integrohet në suazën e botëkuptimit intelektual religjioz, në shkencat tradicionale, të cilat njohin e rrokin gjithë hierarkinë e realitetit, e rrafshi fizik është ai më i “ulëti”, ose i vogli, në këtë tërësi. Kujtojmë se vetë fjala hierarkivjen nga hiero-e shenjtë dhe arke-origjinë, domethënë, prejardhje nga Origjina e Shenjtë[53].

Gjithashtu, është me vend të shtojmë se sot sfida më serioze ndaj Islamit (e çdo religjioni në fakt) nuk është ajo ushtarake, por intelektuale. Arsyeja që Islami i përballoi mësymjet e kryqëzatave apo dyndjet mongole nuk ishte çështje fuqie ushtarake; ndaj mongolëve shumica e shteteve e perandorive myslimane ranë. Por, ajo çfarë nuk u tund ishte tradita intelektuale e shpirtërore e Islamit, e cila jo vetëm ruajti kohezionin e ymetit islam, por edhe përthithi goditjet në mënyrë të tillë sa brenda një brezi nipat e Hulegu Khanit, që dogji Bagdadin me bibliotekat e tij (viti 1258), ishin bërë kujdestarë të devotshëm të arteve e shkencave tradicionale islame. Edhe në valët e mësymjeve mongole, myslimanët jo vetëm që nuk e braktisën, por e kultivuan edhe më tej diturinë e trashëguar, në duart e figurave madhore si Xhelaledin Rumiu (vd. 1273) e Ibn Arabiu (vd.1240). Ishte pikërisht ruajtja e gjallimi i kësaj diturie që mundësoi, si feniksi mitologjik, ripërtëritjen e botës islame nga hiri i Bagdadit[54]. Pa ruajtjen e farës së diturisë çdo përpjekje tjetër është e destinuar të dështojë. Në Islam dituria[55] ka përparësi sepse vetë teuhidi, âshti rreth të cilit qëndron Islami, është një pohim dituror – lā ʾilāhaʾillā-Llāh: nuk ka zot përveç Zotit, nuk ka realitet përveç Realitetit. Në çdo shoqëri tradicionale myslimane kjo përparësi ka qenë aty; nuk ka qenë politika, pushteti, ekonomia, ushtria, edhe pse ato kanë rëndësinë e tyre të padiskutueshme. S’është fjala për pacifizëm shterpë[56], apo thirrje që të gjithë të kalojnë jetën mes librash, por është fjala për vendosjen e gjërave në vendin e vet, sipas përparësisë. Mbrojtja e Islamit është e mundur vetëm nëse trashëgimia shpirtërore, intelektuale, e artistike tradicionale islame gjallohet, ruhet e jetohet; rreth e sipas kësaj trashëgimie çdo gjë tjetër mund të ndërtohet. Në fakt është arma, edhe parzmorja, e vetme ndaj mësymjes së –izmave fragmentare[57] që pretendojnë të zënë vendin e Zotit.

Asgjë e re nën këtë diell

Siç e treguam, braktisja e shkencave tradicionale ekskluzivisht për ato fizike, shkëmbimi i arit për bakër, është fillimi i fundit për fetë. Braktisja e indiferenca (degradimi pasiv) ndiqen patjetër nga përçmimi e mësymja (degradimi aktiv). Sidoqoftë, fakti që edhe të vërtetat më të shenjta vihen në dyshim, apo edhe u hidhet baltë, nuk është diçka e re. Një strofë nga poema e lashtë indiane Baghavad Gita, shkruar mbi 2400 vite para thotë:

Ata thonë: “Pa të vërtetë, pa moral, pa Zot është bota. Ajo lind nga bashkimi i mashkullit me femrën, epshi vetëm është shkak’i saj: e çfarë tjetër?”[58]

Çfarë po ndodh sot është kërkimi me ngulm, jo veç në Perëndim, i përmbysjes së çdo gjëje me vlerë që njerëzimi ka trashëguar në emër të –izmave nga më të ndryshme.

Por, siç shprehet Gai Eaton, ndërsa “nuk kemi assesi të drejtë të përçmojmë njerëzit si të tillë” sepse nuk mund t’ua dimë zemrat, kemi çdo të drejtë, në mos detyrë, t’i kthejmë shpinën “Bishës së Madhe – termi me të cilin e quajti shoqërinë Simone Weil[59], padyshim një nga gratë më shpirtdhembshura – e trajtojmë me përçmim opinione të cilat ajo, në trashësinë e vet të papërvetshme, kërkon të na i imponojë.”[60] Predikuesit e ndjekësit e këtyre –izmave janë banorët e djerrinës shpirtërore, ‘njerëzit bosh’, siç i përshkruan poeti amerikan Thomas Eliot,[61] tek i cili, si te çdo poet i vërtetë, ndodh martesa e inteligjencës më të hollë me ndjeshmërinë më të thellë. Ky përshkrim nuk ka qëllim përbuzës, por është një diagnozë poetike e një zbrazëtie shpirtërore e një brezi të ri në fillim të shekullit të kaluar. Kjo diagnozë vlen akoma për një numër në rritje njerëzish edhe në ditët tona. Te përballja me këtë realitet qëndron sot një sfidë madhore për besimtarët e çdo feje kudo që janë, jo vetëm në Shqipëri. Për këdo që kërkon të ruajë besimin, fenë, të shenjtën, ditët e sotme janë ditë të vështira sepse mësymjet vijnë nga të katër anët, në forma nga më të ndryshmet.

Nga ana tjetër, rënia e frekuentimit të kishave në Perëndim në kohët e sotme nuk është aspak “tërheqje e besimit”[62] siç sugjeron z. Tarifa, duke cituar sociologun Habermas. Rënia e frekuentimit të kishave, në Perëndim, nuk është tërheqje e besimit e fesë, me aq sa rënia e frekuentimit të shkollave nga disa nxënës është tërheqje e dijes. E as nuk mund të jetë kjo dukuri pikë referimi për fetë e tjera, e as për pjesën tjetër të botës. E pamë se zbehja graduale e besimit në njerëz nisi fillimisht në Perëndim, e si rrjedhojë s’është çudi që indiferenca është më e theksuar atje. Doktrinat fetare[63] e njohin efektin kohë mbi njeriun, dhe ka plot shembuj që flasin për degradimin e njeriut në rang intelektual, moral, shoqëror – gjendja e sotme[64] nuk është surprizë! P.sh., vetë profeti Muhamed flet për një kohë kur për njerëzit mbajtja e besimit do të jetë si mbajtja e një thëngjilli në duar.

Sidoqoftë, në thelb, të gjitha këto tregojnë se njeriu është krijuar në shëmbëlltyrën e Zotit për “njohjen e Thesarit të Fshehur, e cila përbën synimin e Zotit në krijimin e gjithësisë. Vetëm qeniet njerëzore mund ta njohin Zotin në plotësinë e hyjnitetit të Tij, sepse vetëm ato u krijuan sipas formës së gjithëpërfshijshmërisë së Tij. Rëndësia e kësaj dijeje është e brendashkruar paraprakisht në pohimin kur’anor, “I krijova xhindet e ëzit veçse që të Më adhurojnë/shërbejnë” (51:56). Siç ka shpjeguar shoqëruesi i Profetit, Ibn ‘Abbāsi, “të Më adhurojnë/shërbejnë” (ja’budūnī) do të thotë “të Më njohin” (ja’rifūnī)”[65]. Ama kjo është një barrë e rëndë sepse Zoti duke e krijuar njeriun në shëmbëltyrën e Vet, doemos i dha mundësinë e zgjedhjes, duke e vënë atë para një game të pafund mundësish. Një kalë apo një gjeth nuk mund të dalë nga natyra e vet, nuk mund të reshtë së qeni të tillë, ndërsa njeriu ka para të tërë mundësitë, nga shenjtor në mohues, më i lartësuar se engjëjt ose më poshtë se kafshët. “Ne ua ofruam Amanetin qiejve dhe tokës e maleve, por ato refuzuan ta merrnin përsipër dhe iu frikësuan; ndërsa njeriu e mori përsipër” (33:72). Amaneti është marrja përsipër e njeriut me njohë Zotin, diçka që është e pamundur pa e adhuruar Atë, siç u tha më lart. Kjo është përgjegjësi e lartë sepse Zoti i ka dhënë njeriut edhe mundësinë ta mohojë Atë; pa këtë mundësi njohja s’mund të ketë vlerë. Me një fjalë, Zoti i ka dhënë njeriut edhe mundësinë që të shkojë në Ferr. Prandaj mistiku gjerman Meister Eckhart (vd. 1328) thotë, “sa më shumë e shajnë Zotin, aq më shumë e lëvdojnë Atë”[66]. Zoti është Zot sepse Ai ka lejuar mundësi të pafundme për ta njohur Atë, – “rrugët për te Zoti janë sa frymët e njerëzve” thotë një proverb sufi – ashtu edhe mundësi të pafundme për ta mohuar Atë. Këto mundësi nuk shterohen. Në këtë pikë, e në këtë çast, çdo njeri vendos se kah do të kthehet.

“E Vërteta erdhi, dhe e rremja u vdir; pa dyshim, e rremja vdiret prore[67]!” (17:81)

 

"Zani i Naltë"

 

107 Komente

Everything counts

in large amounts

                    Depeche Mode

 

taratatata ta,    piu iu

taratatata ta,   piu iu

Ahahahasmiley, Spiritus, o tradhetor i perjetshem dhe i te gjitheve, tradhetor i spiritizmit dhe materializmit, i mitit dhe çmitit, i diktatures se cilesise dhe diktatures se sasise.

Lexo kete komentin se eshte edhe per ty, biles eshte me teper per ty.

 

Mesa duket Spiritus i ka hy fryka nga Ferri. Ku i dihet thote. I ka keto postime si bicim deshmi azili si i persekutum. smiley

E lexova kete zotnine theolog qei  kundervihet atij zotnise sociolog por me thene te drejten nuk eshte se ka sjelle ndonje argumentm e shume sesa Heretiku ne ppu smiley Plus qe andej nga fundi gjithe ujrat e argumentit i  coi ne baçen e  Islamit>Baçen e Kristos e la thate fare>
Shkenca nuk operon vetem me raporte sasiore por zbulon dhe lidhjet cilesore< ligjesite>
Ditruria islame thote>>po ç maknie apo teknologji u ndertua sipas Kuranit? smiley

Tirana< jemi ne pragmuzg te jetes kur hesapet me boten materiale i kemi mbyll>tani t kujdesemi pak per shpirtin se ku i dihet smiley

Kot e ke, vendimi per ty eshte marre, ne ven te 50 virgjershave do kesh 50 k... profesioniste, qe do te ta marrin shqirtin ne pavdekesi. smiley

Sa per shkencen e fene jane fusha te ndryshme. Dhe robt behen qesharake kur operojne me metodat e njeres ne tjetren. Keshtu shkenca nuk verteton dot ekzistencen apo jo te Zotit, dhe feja nuk gjen dot ca ka mrena quarkut. 

Feja as e ça trapin fare se çfar ka brenda quarkut, dhe as duhet ta çaje fare.

 

Qe figurative, po e ka ca psh kush i vje perqark Dielli Tokes apo e anasjellta, e gjera te ngjashme. Ate po them dhe une qe s'duhet ta caje. 

Sa per shkencen e fene jane fusha te ndryshme. Dhe robt behen qesharake kur operojne me metodat e njeres ne tjetren.

Te dy shkrimet respektive kane kete argument si bazament por qasjet jane te ndryshme.Feja nuk eshte vetem nje inerci e tradites, as vetem nje fushe e kultures dhe dijes dhe as gjallese e ushqyer nga interesat por edhe nevoje sa ontologjike aq edhe epsitemologjike e njeriut. Nqs dikur kur religjioni kishte nen hyqem te gjitha dijet, shkenca hyri ne konflikt me Kishen, sot raportet shkence -fe jane me te relaksuara.Vatikani organizon konferenca shkencore dhe qendrat kerkimore organizojne sipoziume per problemet ontologjike. Hawking eshte sa shkencetar aq edhe "teolog". Kjo eshte "hakmarrja" e metafizikes te cilen e debuan nga dera dhe vjen nga dritarja.

Edhe Hawking qesharak eshte kur ben teologun. Pa permend ketu bufone te tjere te shkences qe me "argumentetet" e tyre pseudo shkencore (gjasme kunder fese) pohojne gjera qe feja i ka thene mijra vjet me pare. Injoranca nuk eshte justifikim, tha.

Ka nje histori gallate per ilustrim. Shkon Dideroi ne Akademine e Shkencave ne Shen Peterburg per t'i konvertu ne ateizem. Eulerit (fetar i thek) i tregojne qe Dideroi ishte tape ne matematike.  Keshtu qe Euleri i thote: a plus b ne fuqi n i pjestu me n jep x. Zoti ekziston! Pergjigju!. Dideroi i shkrete s'kuptoi asigjo e ia mathi nga erdhi. smiley

na u bo ene i tose tjeter ne torb.

si dhe otoritetet e zakonshme t'peshkut ne lemite e thella te dijes, po kta si te akademis se lagados qe i kemi, jan old news.

a te qivja udhet, i them vetes, qe s'kam kuvend tjeter shqip, pervec kti ktu, ku dalin askusher edhe llapin ca iu do taravelja per figura dhe gjera te cilat nuk i kuptojn dot as deri ne fjalin e dyte.

s'do e harroj kurre njerin nga kta myteberet kur tha, kshu mas naj gerbsine birre me shum presion: "e cfare thot kjo Laura Mersini nje here, qe ta marrem vesh".

Nuk e paske rrujte sot dypllomjekren e doktor profesorit!

Kjo Laura Mersini mos eshte ajo qe kendon opera madam Baterflaj?

Tosi per kete muhabet ka tamom trute e tuja.

 

ky or bab, esht koment.

xha bequa e they xhamin e teto sotirices. smiley

 

Ky eshte koment po aq sa komenti yt. Por ti si gjithnje nuk kontrollon se çfar ben, je i lire, artist, superior, çfar ben ti nuk eshte ne nivel te te tjereve, megjithse mund te jete e njejta gje ose me keq (si edhe ne kete rast).

 

plus, theu edhe njerin xham te gjyslykeve smiley

ps. uo herooo, ka ardh koha me pyt per kredenciale kur bo muhabet ktu tani. dmth ligjet i miratonte kuvendi popullor, tha ustai, po ti na thuaj njehere per vete, ti ke ke vrare e ke ke prere, c'ke bere qe ta marrem vesh smiley  pervecse ke drejtuar ministrin e brendshme dhe ke komentuar heroikisht "ne peshku" (<--korcarce kjo)

 

Po pse po te jap une kredencialet, ti ke per te me dhene te drejte? I ka kredencjalet autori i shkrimit, dhe me te vyera se te tuat, por ti e quan Tos edhe kete.

Me kete muhabete qe ben, ti Ajshtajni vete te jesh, rezulton nje trap fenomenal.

Dhe je me teper se trap se ke qellim vetem denigrimi, me i myll me çdo kusht gojen tjetrit me ca doktoratura te qelbura.

 

me ca doktoratura te qelbura.

hë më të lumtë!!!!

shkenca hyri ne konflikt me Kishen

Shkenca nuk ka qene asnjehere ne konflikt me Kishen.

E para e punes teorikisht jane dy organizma aq shume te ndryshme, si rende dhe madhesi te ndryshme, qe as nuk mund te krahasohen, e jo me te hyjne ne konflikt. Kisha (dhe Xhamia) eshte nje bashkesi qe e permban brenda edhe bashkesine e shkences, mund te thuhet disi drejt, por gjithnje i ndergjegjsuar se je duke keputur nje mufke, edhe sepse Kisha dhe Xhamia jane organizma konkret, ndersa shkenca eshte nje koncept abstrakt.

Praktikisht ne konflikt me Kishen ka qene Iluminizmi, qe ka qene nje Levizje, si me thene nje lloj Kishe qe eshte shtirur sikur eshte Shkenca dora vete, me te njejten strategji dhe taktike siç shtirej edhe Materializmi Dialaktik qe ishte Materializem Shkencor. Dmth ishte nje gje e vertetueshme, evidente, logjike, shkencore, jo si idealizmi (Kisha) qe ishte dogmatik, fanatik, injorant, bestytni etj. Dihet teoria dhe praktika, ne jemi te mire dhe te zgjuar, kundeshtari eshte legen dhe trap. Kete kane bere qe ne fillim Enciklopediste dhe Iluministet, dhe kush i beson akoma keto dengela rezulton legen, trap, dogmatik, injorant, e çfar mos.

Konflikti i Kishes me Iluminizmin, qe perkon me nje çast te caktuar historik, ka lindur brenda Kishes, dhe ka ekzistuar gjithnje qe me krijimin e Kishes ne formen e herezise. Koncepti i Kishes e permban herezine ne vetvete (edhe si perkufizim teorik). Vete historia e Kishes eshte nje proçes dialektik konflikti midis zyrtares dhe herezise.

Ne kohen e Iluminizmit shizma u be pothuaj e plote, kjo eshte merita e vetme e Iluminizmit.

Shkenca nuk operon vetem me raporte sasiore por zbulon dhe lidhjet cilesore "ligjesite".

Shume dakord qe zbulon ligjesi fizike, por nuk zbulon, nuk pretendon, e as mund te pretendoje, e as nuk duhet te pretendoje se zbulon ligjesi metafizike.

Çfar ligjesish shpirterore zbulon shkenca? Cfar zbulon shkenca fjala vjen ne dekalogun e Moisiut? Si mund te zbuloje shkenca ne nje fushe qe e mohon si jo ekzistuese?

 

Ja t'i numeroj une dy konflikte shpejt e shpejt (nje i vjeter e nje tjeter i vjeter dhe ri ri njekohesisht):

1. Eshte Toka apo Dielli ne qender te sistemit tone?

2. Njeriun e ka krijuar Zoti apo eshte pasoje e evolucionit?

ps: Ti dhe ne te tjeret i detyrohemi shume Iluminizmit, po ja qe gjindja eshte pergjithesisht mosmirenjohese, pavaresisht moralit te Urdheresave hyjnore.

 

Ti don te besh diktaturen e sasise me dy konflikte? Te bej une me mire po deshe, si Inkuizitor te bej listen me 100 konflikte.

Lexo komentin mos u hidh kot ne sulm Kesulkuq, po them qe konflikti ishte brenda Kishes, Kopernik & com. ishin dava prifterijsh injorante qe fshihnin armet nen altar, nuk ishin kapterra qe kishin mbaruar studimet e larta ne Shkolle te Laprakes.

 

Po s'kishte shkence jashte Kishes, se ashtu ishte nje pune (do kishe thene ti). Jo vetem aq, por dy klike me andej ke historite e librave qe u kruan e u fshine literalisht gjate Mesjetes vetem qe mbi ta te shkruheshin Ungjij e libra faljesh per popullin "arsimdashes" para-Iluminist.

Lista e konflikteve eshte e gjate. Mjeksia, ta zeme, ka patur nje konflikt themelor me besimin dhe vijon ta kete te tille ne disa prej besimeve.

Nuk do kisha thene une, do kish thene Emigranti, sepse shprehja "Pergjigjen ma vone, se ashtu osht i pune" ne origjine eshte e Emigrantit, i cili e thoshte sa here ishte ne veshtirsi. Une vetem e kam perserit vazhdimisht derisa eshte bere nje shprehje legjendare Peshku. Biles e perdor edhe jasht Peshkut, me lehteson pune, plus me shkakton nje ngazellim te veçante. Pra eshte nje shprehje madheshtore, shprehje Emigranti, ose shprehje Oidrizi.

Vazhdon prap daullja propagandes mashtruese Iluministe, nuk hiqni dore as me ju dale shpirti.

Nuk eshte se paganizmi shkruante libra mbi evolucionin qe njeriu ka ardhe nga majmuni dhe qe bota eshte e rrumbullaket dhe zhvillonte artet e bukura dhe hop doli Kisha, mori librat pagane ne Bibloteken e Shkolles Laprakes, i fshiu dhe shkrojti siper qe bota eshte e sheshte, njeriun e krijoi Zoti, bota u krijua per 7 dite. Kjo eshte pikerisht stili iluminist i krimit dhe vjedhjes, e ta kam thene dhe here tjeter, si gjithnje hajduti akuzon te vjedhurin.

Kjo "osht puna", plus qe kishte vetem kishe sepse akademia e shkencave te Laprakes greko-romane u rrenua prej degradimit dhe shkaterrimit te Perandorise Romake, e cila rilindi si Perandori e Shenjte pikerisht ne saje te krishterimit, dhe jo te paganizmit. Nuk ishte se shkruesit e atehershem ishin inkuizitore qe fshinin tekstin e Dekameronit si fanatike, dhe shkruanin siper testin e shenjte. Ishte thjesht pune indiference dhe konsiderate qe kultura greko-romake ishte nje kulture humbese, pa vlere, e harruar, e vete shkatrruar, e vetvrare. Ndodhi pikerisht çfar ndodhi me kulturen komuniste ne vitin 89-te, te gjithe librat ne kazan te plehrave, pa dhene asnje urdher Komiteti Qendror. Me vone u kujtuan njerzit, prit nje çike se "ashtu qenkerka nje pune", se "Marksi nuk e ka pas me tamom, osht ironik".

Kjo ka ndodh vazhdimisht ne histori, ne çdo permbysje te madhe. Dhe une kete dua te tregoj, dhe jo te mbroj Kishen dhe krishterimin. Nese kerkon te verteten, kjo nuk mund te behet pa i mbrojtur, edhe sikur t'i kesh armiq, siç ben fjala vjen anarkisti Feyerabend (me shoke shume), te cilin jua prezantova.

Megjithate e kote, Iluminizmin e konceptoni si huq, dhe huqi del me shpirtin.

 

Gjithashtu me duhet te them se ke keqkuptuar komentim tim si Inkuizitor me liste me 100 konflikte.

Nuk desha te them qe nese Kisha ka dy konflikte, Iluminizmi ka 100. Desha te them te kunderten qe lista e konflikteve brenda Kishes eshte 100, edhe 1000 po deshe, por çfare ka me rendesi eshte se konflikti ka ndodh brenda Kishes si konflikt zyrtar-herezi. E perseris megjithse fryme e harxhuar kot, qe heretiket nuk kane qene ateiste, e as antiklerikale, kane pasur nje vizion te ndryshem per boten, edhe per Biblen.

Mjere ju, mbetet ne filloren e shok Enver, e late nje popull te tere ne alfabetizem mashtrues, e 100 pasoja te tjera, zi e me zi.

 

O djale, e bere telef Lapraken. Tani shtyp "palinsesto" dhe "Archimede". E njoh mjaft mire kontributin qe kane dhene fete ne historine e njerezimit, nuk kam nevoje ta mesoj ne Peshk, keshtu qe lere agjitacionin dhe propaganden.

Cfar njef ti moj vajze, po te njhje nuk flisje keto lloj hajvanlleqesh, e ne shoqeri me shume dijetare bullshiti ne Peshk.

 

Mooooosssss! Sapo ta kaloi Grava! Gjynah!

Ti ç'ke qe kruhesh madam?

Arti te pakten eshte i sinqerte, e pranon vete qe eshte artist sado-mazo, nuk fshihet si skuth mbas diturise fetare dhe kontributit te fese ne Shkollen e Laprakes.

 

Une nuk kruhem, por edhe sikur, kjo s'te hyn dhe s'duhet te te hyje fare ne qese, se as te kam prere e as me ke prere kerthizen. Po ke per te thene ndonje gje per temen, thuaje. Perndryshe, me keto qasjet personale s'e kemi te gjate muhabetin bashke. 

siç ben fjala vjen anarkisti Feyerabend (me shoke shume), te cilin jua prezantova.

po ju jeni njerez te poshter mer, njerez mosmirnjohes! Vej bast qe askush nuk ka marr mundimin ti thote heretikut: Faleminderit heretik qe na prezantove me Feyerbend!

Yt, njerez te lig!!!!

Sa larg je nga Krishti ti tiku... smiley Dmth jo nga ai vete, se ai ish zotni burre, po nga fjala e tij them... smiley 

Shkenca nuk ka qene asnjehere ne konflikt me Kishen.

Une bera nje pohim absolut (shkenca hyri ne konflikt me kishen) dhe ti e kundershton me nje pohim absolut. Raportet e kishes/fese me shkencen varet kush i shikon dhe analizon( shkencetari ateist, shkencetari besimtar, teologu, historiani religjioneve) dhe per rrjedhoje ka qasje te ndryshme, te tipit:

shkenca ne disa raste dhe periudha ka qene ne opozicion me fene

shkenca dhe feja nga 1600 deri ne vitet 2000 kane qene ne aleance

shkenca dhe feja jane komplementare

shekenca dhe feja jane koperuese

Pra e verteta nuk eshte monopoli yt.Aq me teper kur pohimin kategorik ta hedhin poshte me fakte (finistere).

Pastaj fillon lodren e fjaleve : Kisha/Xhamia jane entitete konkrete kurse shkenca eshte dicka abstrakte! Besoj  ke kaq dije sa te kuptosh se Kisha si institucion bazohet ne nje doktrine e cila eshte abstrakte por Galileon apo Bruno nuk i denoi abstraktia por institucionet e KISHES. 

Kemi pranuar qe para Rilindjes , Kisha ishte padronia , mecenate dhe kujdestare e shkolles, universiteteve, arteve dhe normal, njerzit e saj ishin teologe,filozofe dhe mbartes te fillesave te shkences (astronomi, mjeksi ).Fakti qe nje aradhe me pioniere te shkences ishin klerike dhe se fillesat e shkences nisen ne manastire, nuk e ben Kishen memen e shkencave. Hoxha kur mballos gruan dhe e le shtatzene nuk dmth se femija ngjizet me frymen e shenjte.

Sot gjerat jane bere pak lemsh. Vatkani ka Akademi Shkencash dhe Observator. Universitetet kane miksuar shkencen me teologjine. Ama epistemologjikisht dhe metodologjikisht shkenca dhe feja jane ne princip, ne opozicion.Sot ne epoken e relativizmit i meshohet te qenurit komplementare me njera tjetren. Papa lexon revista shkencore dhe shkencetari lexon revista teologjike.

Cfare eshte shpirti? Pergjjigju e pastaj flasim per shkencen e "shpirtit".

 

Ti nuk ben nje pohim absolut, ti ben nje pohim ideologjik, ne kuptimin e keq te ideologjise, per me teper ne kuptimin me te keq te ideologjise, te ideologjise iluministe mashtruese, dhe me pas te ideologjise dyfish mashtruese te materializmit dialektik (qe mbahej per shkencore - me ndihmen e tankeve -, e tani tallin koqet kush mos).

Me e keqja se ne kete koment te fundit ben nje pohim relativist ngambrapamodern, qe i paraqit gjerat sikur varen nga kendi i shikimit, dmth nje absolutizem relativist shumefish mashtrues, pluralisht mashtrues qe hedh shashka tymuese qe te mos te kete te vertete me perkufizim, sepse e verteta mund te na leje pa qi e pa vjedh.

Ti vetem ndjek moden e kohes, si ke bere edhe dikur kur ishe ne kooperative, nuk ke takat per gje tjeter, perveç se je doktor grash. Nuk i ke haberin nje ligji fizike dhe nje teorie matematike. Nuk je ne gjendje te kuptosh dallimin midis nje teresie disiplinash te intelektit evidentues (shkences) dhe nje organizmi si Kisha qe pretendonte me teper se produkte teorish intelektuale. E ke edhe shembull te deformuar te organizmit te Komitetit Qendror. Ka dallim edhe midis Kishes (organizem real) dhe fese (abstrakt).

Kesi gomarlleqesh inkopetente ke bere vazhdimisht, fut turijte ne zona qe nuk di, ose sapo i ke lexuar ketu, dhe ben te diturin duke lexuar roma pertoma ne internet. Kompozitori Shostakovich eshte romantik. Jo po eshte gej. Rrote.

Po me pyt mu çfar eshte shpirti. Pa he te shohim pergjigju çfar eshte tulla?

 

Cfare eshte shpirti?...mek mek..iluminizmi eshte mashtrim...dialektika eshte mashtruese.Kisha eshte me tulla konkrete kurse feja eshte me koncepte abstrakte. OH brinja...

Iluminizmi nuk eshte mashtrim, por paraqitja iluministe e Iluminizmit eshte mashtrim (sidomos nga ish-kooperativiste), dhe jo vetem mashtrim, por edhe nje krim real, jo teorik, krim i evidentuar shkencerisht, matematikisht dhe statikisht me shifren 100 milion te vrare per dhjame qeni.

Iluminizmi ka vlera po aq sa Obskurantizmi, por nje kaqol iluminist mashtrues si ty di vetem te shohe driten e erresires se dafllakut te grave, nuk di gje tjeter.

Dialektika nuk eshte mashtrim, por paraqitja e dialektikes si shkencore, kur ne fakt eshte operacjon filozofik, prej te cilit kupton vleren e Iluminizmit ne raport me Obskurantizmin, njesoj si konceptohet realja ne dialektiken drite-hije.

Lexo plas syte çfar them, mos lexo imagjinaten tende te fillores se kooperatives.

Po ore rrote qe Kisha eshte me tulla njesoj si Akademia e Shkencave dhe Shkolla.

He pra nuk na e the çfare eshte tulla mek mek mek, qe te them çfar eshte shpirti mek mek mek.

 

Po, Kisha eshte me tulla, kaq eshte e verteta jote. me tej nje sallate delirante. naten e mire.

Sallaten e ke ne kaptine ti, dhe une pershkruasj vetem sallaten tende.

Megjithate jam i sigurte qe ke kuptuar diçka, por dihet strategjia mashtruese e propagandes KQ, e perdor edhe nga artisti i modh mer jau Emigrant Iluministi, dhe artisti akoma me iu madh mer jau Oidriz Pordhikalisti, te dy bejne trans-komente qe nuk i merr vesh as dreqi, e akuzojne qe them shume e nuk them asgje.

 

I gjithe komenti me lart (00.34) me tregon perfundimisht se ti je nje qenie e pashprese per biseda, dialoge dhe komunikim brenda nje etike normale qe kundershton idete e tjetrit por respekton personin.

Etiketimet e pafund qe ke leshuar ketu tregojne se je dogmatik kur nuk pranon se per nje fenomen mund te kete dhe ka disa qasje.Pluralizmin e ideve vetem nje mendjembyllur dhe dogmatik mund ta quaj strategji mashtrimi. "Shkolla e Laprakes" lulezon ende ne koken tende perderisa braktis argumentin dhe i sulesh  asgjesimit te  personit i cili, kur nuk te puqen idete, eshte trap, kaqol, injorant, koperativist.

Pa folur per sallaten delirante  me  rrëke peshtymash dhe shkumezime epileptike.

 

mek mek mek 

smiley

sa qejf e kom kte moment. hahahahahaa

Qe ku e ke edhe citimin se çfar ka thene tekstualisht dypllomjekra e mesiperme e Berkeley qe ishte ateist si pune e jote dhe e finisterres:

The church at the time of Galileo was much more faithful to reason than Galileo himself, and also took into consideration the ethical and social consequences of Galileo's doctrine. Its verdict against Galileo was rational and just, and revisionism can be legitimized solely for motives of political opportunism.

po pse mer, ala me galileon do merremi ne? ca bohet kshu mer? po as me kryqzatat s'duhet marr, hic or hic. Papa te lejoje prifterinjt te martohen, ate te beje. meqe esht zotni burre, sic thone, dhe mendjehapur. Te martohen prifterinjt, se u meruan.

Smerresh ti, po tiku eshte vigjilent.

Me tej, te ndaje kisha pasurine? Ore, i thone sigurim shendetsor, sigurim jete, rroge, pension etj etj etj.

Per tu pershendet ortodokset ne ket drejtim!

Feja dhe Shkenca ? Konflikt ? Ndjek se pa lexuar e marre dicka vesh nga feja dhe shum pak nga shkenca, dallohen te guxmishmit qe japin opinione.Thelbi i kultures baze , ne shume triads  fetare jepen tre persona perreth nje figure qendrore.Figura qendrore e Krishtit rrethohet nga tre dishepujt e tij kryesorePjetri, Gjoni e Jani.Ne Apokalips  thuhet  " kryet dhe floket e tij ishin te bardhe si leshi i bardhe ...bore.

Liturgjia katolike  i jep Krishtit  titullin  " Sol Justitiae" .Vini re , ne histori  qofte hapur apo qofte mceftas , ne menyre re ndergjegjeshme  apo jo te tille, pushteti  fetar dhe gradualisht ai politik ndeshen shpesh ne histori, te organizuar ne triumvirati, gje qe ka treguar qarte fare se ka kopjuar, imituar  strukturen e pushtetit zanafillor te Zotit , te perbere  nga tre kryeengjejt ...ne sherbim te tij.Luciferi ( qe u quajt Satan   pas renies)  ai qe njihte sekretet ec" Kopshtit Eden dhe qe perfaqeson intelektin; Mikeli  qe komandon tufen e engjejve te Zotit e qe perfaqeson vullnetin; Gabrieli qe i dha lajmin e mire Marise  dhe frymezoi  diktimin e Kuranit  Muhamedit  qe perfaqeson ndjenjen ( vini re Ju, xhorret ne kukture dhe dudume ne shjence qe atakoni Islamin, e Kuranin,  pa marre vesh  burimin e tij !) 

    Mire ketij shulleri nuk ja therin ca " kopetente " , por pa hidhni nje sy folklorit tone  dhe sidomos prrallave qe te prallisni pake...me pake ! Prralla e Hirushes; tri motrave ose tre vellezerve , legjenda e Rozafes, trimmagjistiare ( dy te mira  e nje e keqe) tre kalores, bogatiret ruse,; tre velkezerit Karamazof, tre mosketieret , tre shoket ( Remark) arketipin e tted funksioneve e , zbuluar prej shkencetarit ( hopa shkenca ) Dumezil...me vijushmerine e studimeve krahesuese te mitologjive  dhe feve evropiane  zbuluan strukturen  themelore te shoqerise ...indoevropiane , ne te cilen ndarja e shoqerise ne tri klasa : prifterinj, luftetare dhe cobane - bujq, i korespondon nje ideologjie fetare  tre funksionale :Funksioni i sovranitetit  magjik ...dhe juridik, funksioni i perendive  luftetare ,

 .Tre funksionet  " kerrejne veshet " edhe mu ne mez te kaosit te shoqerise moderne .Po pse mor opinioniste leshi, Rilindja shqiptare  dhe tere kultura shqiptare  ne vazhdim, bashke me sa prallisni a nuk mbeshtetet mbi trinitetin e byrazereve Frasheri? 

 

 

( vini re Ju, xhorret ne kukture dhe dudume ne shjence qe atakoni Islamin, e Kuranin,  pa marre vesh  burimin e tij !) 

Ju zoti Grava, e keni lexuar Kuranin? Nese po, kam nevoje per disa shkoqitje tekstuale. Faleminderit!

po mire mo Grave, po ai filmi "Ata ishin kater", qysh shpegohet.

 

ca te lexoj mer? smiley

Ah Saimir, Saimir sa i keq qe je. 

po hidhni " me shkence " poshte,  sa ka percaktuar kultura ! 

A nuk ju duken se pikerisht ata kordinojne  bashke talentet e tyre  ne sherbim te nje qellimi ? Profesionet e tyre - filozofi Samiu, politikan Abdyli, artist Naimi, korespondojne saktesisht  me perberesit kryesore te mendjes njeriut : intelekt , vullnet, dhe ndjenje ne kerkim te vertetesise , miresise  dhe bukurise  e njekohesisht  korespondojne  me arketipin  e tre  funksioneve 

 Merrni po deshet edhe tek italianet: Kavuri  forcen e intelektit.Dy te tjeret edhe pse republikane ju nenshtruan ideve te tij monarkike Garibaldi perfaqesoi vullbetinguximin, luftetar kurse Maxini ..,artin ndjenjen Po te Revolucioni freng a nuk mbizoteron triumverati Marat, Robespier,  dhe Danton...? 

Hani darken  dhe lerini shkencen e madhe se ja fusin katundit me opinione koti 

Po kater B (Buzuku, Bogdani, Budi, Bardhi) o Grava? Apo eshte arketip kinez ky?

Vetem ti dhe Rugova, mund te beheni doktor profesore me ...Bogdanin ...! Nuk them per te ulur kend por pa lexuar ca thote kultura ske si jep  opinion.

    Tre bekimet e medha te Zotit  ne Zanafille , bere Adamit dhe Eves.Tri Lutjet e Krishtit ne ...Xhetsemani; Tre mohimet qe beri Pjetri , tre kryqet e Kalvarit, , Tre tundimet e Jezuit, bere prej Satanaitv ...tre shfaqet e Jeziut mbas vdekjes,  tre fluturimet  e pellumbit prej Arkes Noes , ....tri flite e Abrahamit  etj etj 

He pra gjej dicka ...kineze tani, por ama me " shkence te madhe ..!" 

Kjo puna e trinitetit ne fakt do ta kete ndonje gje. Maj men Turin e Sanijes anej nga 90 qe sa vinte te kafja thoshte: "Kam bo sonte nji treshe me Xhulin e Meremes dhe me Djanen...eh none none. Rrini ju, zeni dashnore me shkolle."

Sakte.Barret e renda, kthejne samaret ! 

te githa do kuantifikohen, si cecua. s'keni nga e luni prapanicen hic. do ken kalu nuk di sa breza, dhe me shpres planeti do ia ket hudh naj kataklizmoje te bome vet ne home depot (diy), ama edhe kenaqsia estetike e nji poeme do matet, edhe pendimi, pikellimi, zemrimi, apatia e pasditeje te ploget, dashnija. sapo te merret vesh cfar e shkakton gjene, cfare bartesi material. 

ju duket fantazi? kjo do ndodhi, do ndodhi ne Odese...

make no mistake: dikur thoshin qe smundja esht inot i atij siper. pastaj u mor vesh qe paska ca mikroorganizma. tani t'i masin shenjat e jetes qe mund te maten: pulsi, tensioni, oksigjeni, temperatura... neserdej, do te masin edhe sa je nxef, ose sa je lumturu. me njesit perkatese. se nuk i bojm dot sot per sot, kjo s'do me thon qe nuk do bohet neser. psh, per ket temen do thon qe heretiku u nxef me 127 amper. smiley  smiley

Mos thuaj qe ekonomia te duket shkence smiley

Gjithmone njeriu horizontin e ka hapur nepermjet FANTAZISE/kreativitetit dhe ka per te qene po gjithmone keshtu. Edhe ne shkencat natyrore, si fizika psh (te vetmet qe ja vlejne te quhen shkenca) zhvillimi ka ardhur po prej fantazise, qe nga Galileu e sot, duke shkundur themelet e njohurise se kohes.

Shkenca sot eshte institucion, ne fuqi, dhe luan rol te perafert te kishes ne vaft. Nuk te publikon asnje zhurnal sot sikur te kesh nje teori ndryshe nga ajo e Darvinit.

Pa problem, ta publiko Fox-news. Fundja asaj ooodience i drejtohesh, no? 

Jo lale mendimtaret (filozofe, shkenctare etj.) nuk punojne me i mbush mendjen ndonje audience, po me kuptu me teper konditat tona (se nuk mjafton gje me kuptu vetem anen mekanike te natyres). Me nje fjale i drejtohen njerezimit sot dhe neser. Ti ngaqe je besimtar, te duket e pamundur qe nje njeri me kulture, nje biologjist biles me Nobel, te kundershtoje teorine e Darvinit. Kurse mua me duket gjeja me e natyrshme ne bote, mjafton me pa pas ne histori.Gjithashtu me duket shume e natyrshme qe peshkopet (akademiket qe rrojne me artikujt ne zhurnale) ta zhvleresojne/shperfillin nje teori te tille so ju heq buken prej goje smiley. E vetmja gje qe na shpeton eshte qe nje ide superiore vonon po gjithmone zbulohet nga brezat e ardhshme.

 

Po tall trapin ti tani? Me thuj qe je tu tall trapin, se me mire pranoj ate se sa kete qe ke shkrujt me lart!!! Pervec titujve e analizes qe me bere... sot i vetmi limit qe ka njeriu eshte eshte ai vet!!!!! E pa imagjinushme qe qahesh per censure akademike sot...

Anti-Darvinianet klasik, ose heretik si i quan ti,  jane pergjithsisht kreacionist, pra nje BS i madh.

Dihet qe Darvini vet u perpoq per nje sistem aksiomatik, qe mbase edhe nuk eshte plotesisht i tille. Por, per mua eshte pikerisht e kunderta e asaj qe thua ti, eshte hapi i pare drejt te kuptuarit. Vektori i pafund i inputeve, qe e ka bere jeten kete qe eshte qe nga fillesa gjer sot, nuk mund te shpjegohet ne detaj nga askush, ASKUSH. Normal qe me kohen shume me shume inpute dhe efektet e tyre do te identifikohen dhe do te plotesojne formatin e nisur prej tij. 

 

Ku di gje ti si eshte situata akademike sot, apo ke lexuar ndonje artikull ne npr? Dhe mundoho me i kap thelbin argumenteve si emigranti poshte; po flas per situaten historikisht, sot, dhe mot. Eshte vete natyra e gjerave, dhe kete me qe ra llafi nuk e shpjegon dot shkenca.

Gjithashtu, nuk kishte gje prove Njutoni, as Ajnshtajni as Planku etj. Nuk bene ndonje eksperiment, nuk vazhduan/plotesuan ndonje teori te kohes, bene REVOLUCION. Biles pjese themelore te teorive te tyre bien NDESH me njera-tjetren edhe sot. Ishte fantazia/kreativiteti qe i dha fryme dhe forme teorive tyre. Dhe shkenca nuk ka gje pronesi mbi kreativitetin, perkundrazi si cdo doktrine qe ka rregulla dhe ligje, i ve fre.

Ti falesh shkences, si e vetmja metode me zhvillu njohurine njerezore eshte budalliku i kohes tone.

 P.S.

Kush  thua ti kuptonte me shume per boten Darvini apo Dostojevski?

Une mbase kam bere vetem aq klase shkolle sa per te kembyer dy fjale ketu me ty, ne te cilin rast do te me vinte keq per ty; por kjo ka aq vlere ne debat sa ka nevoje per pergjigje pyetja nese Fjala eshte apo ben si legen.

Argumenti yt fillestar, ai i persekutimit, qendron vetem nese qellimi primar eshte ai i te qenit domosdoshmerisht i pranuar ne "circle of trust". Prandaj edhe me siper thash, limiti sot eshte vetem vetja. Nuk ka insitucion qe te perndjek e te ndalon, te kerkosh e te provosh, te besh REVOLUCION sot. Eshte mese normale qe shkenca do prova te forta per teori qe bien ndesh me themelet e saj, pasi qendron mbi to.

"Dhe shkenca nuk ka gje pronesi mbi kreativitetin, perkundrazi si cdo doktrine qe ka rregulla dhe ligje, i ve fre." Nuk ndaj te njejtin mendim me ty, perkundrazi, pasi sic the vet kreativiteti ka sjell revolucion ne shkence. Kete te vertete imperike shkenca nuk mund ta hedhe poshte, apo jo? Kreativiteti per ca, qe nga pergatitja gjer ke verifikimi, eshte nje seri procesesh kognitive, qe perfshi pjese te ndryshme te trurit sipas qellimit te caktuar, per ty mund te jete dicka komplet tjeter. Kete e them pasi desha me te pyt ne lidhje me pyetjen tende te fundit. Per cilen bote po flet? 

 

jo, pse, ka plot qoshka qe duan nga ato gjerat pa Darwin. nqse e ke fjalen per peer reviewed journals, aty pastaj fillon semundja e institucionit. po s'e ka fajin shkenca per ate. momenti i institucionalizimit te dickaje eshte nje mallkim (pervec domosdoshmerise organizative). keshtu eshte kjo jallane bote, ca do besh.

Une fillova me lexu Beyond. Vije ne list.

Ky robi mes te tjeresh, me kerkese te Dalai Lames, shko dhe u meso shkence murgjve budiste. 

Nja 2 gjona shpejt e shpejt:

1) On the Dalai Lama's openness to science

The Dalai Lama, he said, famously ... that if modern science is found to disagree with a basic tenet of Buddhism, then Buddhism will change. And it's really hard to imagine those words coming out of the mouths of some religious leaders. That's an extraordinary openness to the inquiry that's at the heart of science. 

Mes te tjerash paskish thone qe nja 2 shtylla te besimit Budist jane thjesht silly. smiley 

 

2) On sex in space

The astronauts — NASA and the Russians — continually deny the heavy rumor mill that says it's already happened. The astronauts are well trained and not supposed to do that, but, yes, when the public is up there, they're going to do what they normally do on the earth. ...

Your body is not functioning normally when all your capillaries and your muscles are designed to deal with the tug of gravity and you won't have that. But there'd also be ways in which Newton's third law — of action and reaction — interfere with the normal methods of sex that you might use on Earth. I'd just assume it's going to be an adventure, and people will be creative and they'll find new ways to enjoy themselves.

Ket te dyten e solla kasten per tikun. Do isha kurioz te dija nese do kish ndonje karikature per kete qeshtje...

Mos ke nevoje me ta perkthy ore? Se je i turpshem ti dreq...

ca thot ky arabi bre?

a plus b ne fuqi n i pjestu me n jep -x. Pra Zoti nuk ekziston! Do kishte vertetu Euleri po te kishte qene ateist.  

 Arsyeja që Islami i përballoi mësymjet e kryqëzatave apo dyndjet mongole nuk ishte çështje fuqie ushtarake; ndaj mongolëve shumica e shteteve e perandorive myslimane ranë. Por, ajo çfarë nuk u tund ishte tradita intelektuale e shpirtërore e Islamit, e cila jo vetëm ruajti kohezionin e ymetit islam, por edhe përthithi goditjet në mënyrë të tillë sa brenda një brezi nipat e Hulegu Khanit, që dogji Bagdadin me bibliotekat e tij (viti 1258), ishin bërë kujdestarë të devotshëm të arteve e shkencave tradicionale islamike

Po mer klluf po...Pse nuk na permend ndonje kontribut kulturor te islamit keto 500 vitet e fundit?. Pse shkon aq larg dhe permend nipat e Khanit kur ke sot "ata" nipat e tu te Mahgrebit" po shkaterrojne cdo objekt dhe element kulturor ne Irak,Siri e Lindje te Mesme.  

Nga ana tjetër, rënia e frekuentimit të kishave në Perëndim në kohët e sotme nuk është aspak “tërheqje e besimit”[62] siç sugjeron z. Tarifa, duke cituar sociologun Habermas. Rënia e frekuentimit të kishave, në Perëndim, nuk është tërheqje e besimit e fesë, me aq sa rënia e frekuentimit të shkollave nga disa nxënës është tërheqje e dijes. E as nuk mund të jetë kjo dukuri pikë referimi për fetë e tjera, e as për pjesën tjetër të botës. E pamë se zbehja graduale e besimit në njerëz nisi fillimisht në Perëndim, e si rrjedhojë s’është çudi që indiferenca është më e theksuar atje. Doktrinat fetare[63] e njohin efektin kohë mbi njeriun, dhe ka plot shembuj që flasin për degradimin e njeriut në rang intelektual, moral, shoqëror – gjendja e sotme

Disa miliona qeliza truri vdiqen duke lexuar vetem kete paragraf. 

ala s'e kom kuptu shkakun e te nxefmes. sinqerisht.

kuptimi i patologjise kerkon trajnim te posacem...i cili ty te mungon! 

 

po jo shkencerisht, se na doli nami per shkencizem, s'guxoj mo as me thon qe v = s/t. them "i shpejt si zogu", psh.

Po kshu, shoqnisht, njerzisht them. Per ca osht e nxefmja? Ca po ndahet, se s'shof gjo.

sepse shprehja "Pergjigjen ma vone, se ashtu osht i pune" ne origjine eshte e Emigrantit, i cili e thoshte sa here ishte ne veshtirsi. 

E para punes hiq dore nga kjo shprehja e mesiperme! Se nuk kan faj njerezit qe nxefen! Boll pra se e ke tepru! Sa here qe je ne veshtiresi i ben bisht me "pergjigjen ma vone, se ashtu osht i pune". Edhe pastaj habitesh pse nxehen njerezit! 

nuk e kom thon kshu, mer jo, se jan te dame ato, po heretiku i revizionon fjalet e mia, se osht revizionist. eurokomunist me zhorzh marshe-n, togliatin dhe enriko berlinguerin.

Kur  ke perballe monstrat  e fanatizmit dhe intolerances, kupton cfare  revolucioni madheshtor ka qene ndarja e fese  nga shteti dhe strukja e saj ne sferen private. Kupton se cfare heroizmi kane bere ata qe sfidonin dogmen kur Kisha  dominonte jeten publike dhe  ishte e gjithefuqishme. Kryqin ne qafen e besimtarit fanatik  nje fije e ndan nga svastica naziste.

nga svastica naziste dhe ...

... dhe ... (star-in mire e ke)

Spiritus, mos na le ne balte. smiley

kursesi henen, edi... smiley 

dhe-ja nuk perjashton por shton, edhe une e di qe ti e di

Spiritus, me ty e kishnja, mos me boj dredha. smiley

dhe ydhi dhe gjysem hena smiley

ydhi - ronci ka qe u dhi, e na la rehat, thasmiley 

PS. maje men se do ta bojne pytje ne ambasade amerikone po shkove per vize. Po ato dune pergjigje rrufe dhe eksplicite. smiley

Kryqi iku, erdhi kryqi i thyer dhe ylli, iken e dhe keta, e tani ka ardhe simboli i sumes i varur ne qafe nga budiste dhe spiritualiste.

Kuptohet shkencistet po e po, por e mbajne kemishen mbyllur. Le qe ka rendesi te kesh bythe te forta pa te gjitha arrihen, edhe pa simBole.

 

Mos e merr kaq seriozisht peshkun. Kur shkon ne kafe s'besoj se do me i mush menjen gjithe kafexhinjve aty. Bile as muhabet s'bo me te gjithe, po vec me ato qe te shko kafja. Pranoj i thone virtuale, se nuk osht reale. 

Me gjysmen e peshqeve nuk kam kembyer asnje muhabet, me gjysmen e kesaj gjysme as i jam drejtuar ndonjehere. Gje qe nuk me duket nje fenomen i zakonshem ketu. Dmth qe jam selektiv. Kam qene serioz dhe vazhdoj te jem, me ke ka qene serioz (ne fakt sa jane serioze ketu?)

Nuk diskutoj ne Peshk per t'i mbush mendjen ndonjerit, e di mire se sa veshtire eshte te mbushet mendja e zbrazur (megjithse çuditerisht kam marre ca mesazhe falenderimi, ne fakt pak), e as per te bere propagande, e as per te çfryre bolet.

Eshte nje gje tjeter, eshte egoiste ne nje fare kuptimi.

Virtualja eshte plotsim i reales, dmth eshte reale edhe virtualja ne nje kuptim me siperan.

 

idjot me doktorature njonit, idjot i satom tjetrit... smiley Krishti dhe Muhamedi nuk besoj se jane te kenaqur me kete lloj delegimi e prezantimi ne toke... smiley 

Mo u dorezo heretik! 

S'te ndihmojme dot sot, se ashtu osh nje pune!

@ Fjala: ne mendimin tim, nuk ka krijimtari jashte nje bartesi material apo pa nje rrethine materiale.

Dikur do kuptohet se cila eshte baza materiale e mendimit. Kur them baze materiale, e kam fjalen per matricen qe e mundeson (ne kete rast ind, organ etj), procesin qe e realizon (te shprehur mekanikisht, fizikisht (bio)kimikisht), dhe realitetin qe e ushqen (gjithe rrethina me levizjen e vet). Natyrisht une nuk do jem verdalle kur kjo te arrihet. Por jam shume OK me ate gje. Mbase do jete nder ditet me te zymta te planetit. Me duket se kjo injorance na mban te lumtur.

PS. Jo me kot ruajne neper kavanoze trute e gjeninjve. Nje dite do kuptohet c'kishte materialisht te ndryshme ai tru nga te tjeret. 

Se besoj.

Shrodengeri, fizikanti i shquar i kthyer me vone ne jete ne filozof smiley eshte shprehur me mire se une.

“Consciousness cannot be accounted for in physical terms. For consciousness is absolutely fundamental. It cannot be accounted for in terms of anything else.”

Shkenca nuk ka me ju pergjigj ndonjehere pyetjeve tona me te medha, thjesht ka metode qe nuk perputhet me ate qe eshte pertej fizikes dhe qe eshte thelbesore. Prandaj njeriu vlereson mbi cdo gje artin, qe nuk ka asnje vlere praktike. smiley

P.S

Ky nuk ka qene fetar.

 

 

nuk thashe qe shkenca do iu pergjigjet pyetjeve tona te medha.

thashe qe shkenca do pershkruaje c'eshte mendimi (dhe ndjenjat) ne termat e veta.

PS. Nuk me impressionon c'ka thene Shredingeri ne kete rast.

Shrodingeri e ka thene kete shprehje ne nje liber super hiper te famshem dhe qe ka ndikuar super hiper shkencen per te zgjidhur konkretish ne limitet e saj misterin e jetes, lidhjes midis fizikes dhe biologjise. Eshte maksimumi i bere ne qebaptoret vjeneze, ka parashikuar genet dhe genetiken.

Dmth neqoftese nuk impresionohesh me kete shprehje, nuk ke se çfare te impresionohesh me gje tjeter, neqoftese e mban veten per pozitivist impresionist.

Tjeter, neqoftese shkenca do te pershkruaje se çeshte mendimi, u kry bace, do te pershkruaje edhe çeshte vullneti, edhe çeshte ndjenja.

Nga ketu tek krijimi ne laborator i mendimit, vullnetit, ndjenjes, dmth konstruktimi i Ademit dhe Havase ne laborator nuk perben asnje problem.

Nuk du me e diskutu me ty nese eshte e mundur apo jo kjo gje (jo se te paragjykoj si te padenje, e ndoshta e meriton te quhesh i tille nga karagjozlliku i vazhdushem O Rono, por sepse ti nuk disponon operatoret e nevojshem per kete, dhe nuk i pranon, i quan bullshit), por them qe ka shkencetare, pa qene e thene te jene fetare, qe para se te diskutojne per kete arritje shkencore, e quajne etikisht te parregullt, dhe biles te rrezikeshme.

Dmth keta shkencetare riciklojne idene e Inkuizicionit (ndalues dhe frenues i shkencessmiley), e ricikluar ne nje rreth vicioz te lodres se koshiences, qe eshte "koshience e keqe", por edhe "vrasje koshience", te ciles do t'i bejme derman ndonje dite ne laborator.

Dmth ketyre shkencetareve do t'i bejme nje shiringe ne tru, mbasi t'ja kemi bere vetes.

Nuk jane kot filmat fantashkencore.

 

Schroedingeri ka folur para 100 vjetesh.

Ishte koha e "eksperimenteve te mendimit".

Ashtu eshte, vetem ka fol per ndergjegjen, nje çeshtje qe ca te tjere kane fol para 2000 vjetesh, ca te tjere para 2400 vjetesh, dhe prap ka shkencetare qe impresionohen nga shprehje te tyre.

Ka ca çeshtje dhe shprehje nuk bjerren kurre mode, edhe ne Sallonin e sinjora Bertinit.

-----------------------------------------------------------------------------

http://s71.photobucket.com/user/JKHUYSMA...

http://gf24.pl/wp-content/uploads/2012/1...

http://img.gawkerassets.com/img/18z7ou2c...

http://www.cartoonmovement.com/depot/car...

 

Shif, shf, se tani ripashe çfar ka shkruar Fjala:

Shkenca nuk ka me ju pergjigj ndonjehere pyetjeve tona me te medha, thjesht ka metode qe nuk perputhet me ate qe eshte pertej fizikes dhe qe eshte thelbesore. Prandaj njeriu vlereson mbi cdo gje artin, qe nuk ka asnje vlere praktike.

Fjala, kerkon te thuash qe arti do te zgjidhe "pyetjet tona te medha"?

Pyetjet tona te medha nuk paskerkan asnje vlere praktike?????????

Arti nuk paskerka asnje vlere praktike???????

 

hero, shkenca ka perparu ne 100 vjetshin e fundit me shume se ne gjithe kohen me perpara. shredingeri nuk kishte idene e c'po diskutohet sot. grupi qe flasim ka meriten e pavdekshme qe i solli ne tavoline problemet, shtroi pyetjet, i diskutoi me aq sa dinte, i interpretoi, hapi penxheren (ajnshtajni perfshire) e nje fushe te re te dijes/kerkimit. por kaq. ne dallim nga feja,  shkenca nuk ka ndonje raport hyjnor me dishepujt e vet, nuk njeh bibel dhe nuk ka asnje profet.

atomos-i i demokritit them se eshte fjala e pare dhe e fundit afer hyjnores qe nje mendimtar ka thene (se nuk flasim dot per shkencetar, greket llogje benin, e jo per faj te tyre), e kjo vetem sepse sanksionoi diskreten e botes. big, big, big deal. the biggest! mbase as ai vet nuk e ka ditur c'gje te madhe po shpallte. ja, nuk i eshte dhene dum as sot. bejne tunele nen toke mileti qe ta gjejne si eshte puna.

Ne dallim prej teje, qe e konsideron fene bullshit te dale nga brima e You Tube O Rono kape ket video (me hoxhe qe kruan hunden pa edukate duke bere saçme per bomba terroriste me kakza hundesh), nje historian i fese, nuk gjen ndryshim te madh ne thelb midis historise se shkences dhe historise se fese, ne kuptimin qe ne te dyja vihet re nje progres, pavarsisht nga specifikat e tyre, per te cilat specifika, cilesisht te ndryshme, me shkoi goja mbrapa, por ju nuk hani pyke.

Dhe kjo ka nje arsye pse nuk hani pyke, ose me mire dy arsye, njera e jashtme: rreshtimi politik ne felen e majte ngambrapamoderne (ku per kete pune rreshtohet edhe 90 % e feles se djathte te shkuar skiç prej qefit te seksit modern, i cili eshte noviteti i vertete, jo shkenca moderne), plus traditen e shkelqyer te trashegimise se Shkolles se Laprakes. 

Me arsyen tjeter te brendeshme nuk po zgjatem dhe nuk du me e thene, sepse eshte me e thelle dhe me e trishte, eshte inkoshiente, jua ka thene edhe Tropizma dje qe urrejtjen kunder myslimanizmnit (dhe fese ne pergjithsi) as ju nuk e dini. E bukura eshte se kjo urrejtje e trishte eshte aq universale sa e kane edhe simpatizantet e fese te sallonit te Sinjores qe e konsiderojne rolin pozitiv te fese ne histori te njerzimit (dhe vetem kaq), biles tragjikisht edhe vete praktikantet qe kryejne ritet. Prandaj sheh verdalle karikatura gjithfarlloj.

Pavarsisht se ju (edhe ti) nuk hani pyke une vazhdoj te bej timen. Duket sikur diskutojme, por ne fakt rrahim ujet ne havan. Eshte i njejti muhabet denigrimi (jo me pederaste pa gra ne kete rast), me qellim ti paraqet fene si dogmantike tiranike me Bibel dhe shenjtore, ndersa shkencen te lire demokratike, qe ka 100 vjet qe u zhvillua, sapo u çlirua nga kthetrat e Inkuizicionit. Bla bla bla e Shkolles Laprakes.

Sokrati ka pas dishepuj qe e adhuronin njesoj si Krishti, Platoni ishte shen Pali i sokratizmit.

Pa u fut ne te holla per ta shpjeguar qe ne histori te filozofise ka ndodh pothuaj po e njejta gje, te kujtoj se Marksi ishte Mesia i filozofise shkencoresmiley per nje shekull (biles vazhdon te jete edhe per disa ketu, qe as si anonime llapaqene nuk jua mba ta pohojne kete), dhe materializmi dialektik pati tonelata me shenjtore, rituale, tempuj, martire, besimtare.

Historia vazhdon edhe sot, ideja qendrore nuk eshte bjerre, eshte bere me e helmet: pedofili Dawkins.

gjithnji e me shum me forcohet bindja qe pergjigjet e tuja pak kan te bejne me komentin te cilit i pergjigjen.

jane ngjarje te pavarura. secila shkon per hesap te vet.

por nejse, kur beheni bilbila ktu (e jo vetem ti) edhe per Shredingerin, une duhet ta kuptoj sa eshte sahati. faji fillo e kalon nga une.

ps. "e cfare ka thene qo Llaura Mersini", pyti me nji shikim cinik e mosperfilles alifmatraku, duke qit gerbsinen e heinekenit.

Eh, keto lloj shkrimesh nuk di pse me bindin  qe ka shum konkluzion te sakte psikologjia qe konsideron njelloj alushinacione ,  vizionet e shenjtorit dhe te semurit mendor ...( prej dijeve ne shkencen e madhe..) 

Joseph Campell  thote se dallimi mes mistikut dhe te semurit mendor  eshte se aty ku mistiku noton , i semuri mendor ( prej njohjes se shkences madhe ) ...mbytet ..! Termi skicofreni( schizo  baras ndare, phren baras mendje ) pershkruan saktesisht  cmendurine , si gjendje  te njeriut  te shqyer,  apo te shkelym ( si i thone tironsit ) ..ne dy bote , krejt ne pamundesi  te zgjidhe midis  botes shpirterore  dhe asaj fizike. 

    A nuk " pane " vertet apostujt Jezuin  te ecte mbi uje ? Dhe te shkences madhe ..edhe ata te kuanteve , nuk jane hic ne gjendje ( vec nje mohimi absolut)  te kuptojne se deshmia e tyre ka te beje  me perceptimin e shqisave shpirterore , sepse  ata " pane " ...trupin shpirteror te Jeziut , nepermjet shqisave te  tyre shpirterore. 

Njeriu i shkences madhe, si ai qe " leu tre here sira " seline e Abasades ne Amerike , si ai te gjithe te babeziturit per kete bote , interpretojne materialisht  zbulesen shpirterore , si perceptim te shqisave fizike....Dhe ja lexojme kete shkrimin me siper ...qe te hap barkun...

Ne kete dreq bote Moderniteti , disiplinat shkembejne pozitat origjinale  duke krijuar nje lloj peshjellimi kulturor, ne te cilin behet vertet i veshtire orientimi.Ndaj une nuk i ve asnjefije faji heretikut , kur  ai me nje c.q.t permbys tere shkencen dhe tere kulturen Po sepse edhe sot e gjithe diten ka mbetur  e paftilluar cfare ishin ne te vertete Marksi, Frojdi, Anjshatjni: filozofe apo shkencetare specialiste  ( perkatesisht  ekonomist , mjek, fizikant )

Figurat ne fjale, me qe ndikuan shume ne mendesite e shekullitbte 20 - te  u perfolen  per mire, por dhe per keq , ne te gjitha nivelet  shoqerore , si personalitetet me identitet te dyfishte, qe " fusin hundet ..,aty ku su perket " .Filozofet i perfolen se dolen  jashte  mundesive  te fushes se ngushte, te specialitetit te tyre.Shkencetaret i quajten filozofe, qe ne fakt nuk bene asgje tjater, vecse torren ide metafizike , duke shperdoruar te dhenat ...objektive , shkencore.

 Ca te tjere , " te lebetitur " nga ...moskuptimi  i asgjeje ,me qe Gjenite,  si Marksi krijuan sisteme te reja shoqerore e mbajne, ca per shpetimtar e ca per shkatertimtar ...te ..shoqerise..! 

Medet ! 

Grava, peshtjellimi teorik nuk vjen ngaqe shkencetaret "fusin hundet" ne punet e filozofise dhe anasjelltas.Eshte vete procesi njohjes i tille.

Ja lepuri dhe kapelja psh. Biologu , anatomisti studjojne lepurin, matematicienti jep permes formulave prejen me optimale te kapeles.Vjen dhe filozofi e pyet: cfare eshte nje kapele? Vjen dhe teologu dhe pyet:kush e krijoi lepurin? Vjen dhe magjistari dhe nxjerr lepurin nga kapelja? smiley
Ne kohen tone shkencat jane teper te specializuara, parcelizuara, me dhjetra disiplina kane lindur ne fushat ku ato presin njera tjetren. Dikur filozofi ishte shkencetar, teolog, poet dhe matematikan.Erdhen pozitivistet dhe thane ti veme kufirin tek thana gjithckaje qe nuk eshte shkence.Por as eksperimenti, as verifkimi, as testimi, as pergenjeshtrimi nuk e zgjidhi perfundimisht cfare eshte shkkencore e cfare nuk eshte shkencore, cfare eshte shkence e cfare metafizike.Madje pyetja e pare ishte cfare eshte dija shkencore dhe metoda shkencore, pyetje qe nuk mund ti pergjigjet as fizikanti, as matematicienti, as mjeku, as biologu si njohes te teknikaliteteve te parceles se tyre. Dhe keshtu ne cdo fushe dolen "prifterinjte" e shkencave ose filozofia e shkencave.

Pra eshte natyra e njohjes dhe  subjektit njohes qe e ben te  pashmangshem qasjen shkencore dhe interpretimin filozofik apo metafizik

kot merzitesh, o Grave. Mos harro, e kemi feste, dite e shenuar, na ka nderuar me viziten e Tij, i madhi Erdohan.

Jo nuk merzitem ...engledisem me ..antimarksistet  skicofreniste ! 

Bobooo! Ce ze robin e shkrete apo te zuin  rob! 

    Zogisti Basha ( ke Klani ) deklaron gjithe mburrje, se vajza e tij , lindur ne Pariz ne daten 16 tetor , e ka " llaftarisur " sa qe ju lut mjekeve pariziene o ti ndronin datlindjen ne daten 15 tetor  ose ne 17 tetor! Dge e gjitha ajo " sekelldi e ketij dallkauku, se do thoshin mileti ...i mender naltmadhnise, Murati i feston ditlindjen vajzes ne te njejten  date  me te Enver Hoxhes ! 

 E more njerez a mund ...te quhet njeri kjo lloj qenieje ? 

Edhe ai dhe ti qe ben sehir muratin duhet ta kesh kohen me bolleksmiley

eshte me fat cdo gje. shkon e i bjen zogistit. nji komunist do bente namin, edhe prap s'do i lindte me 16 tetor. se 9 muj esht llafi, po edhe aq e sakt nuk esht. dmth komunisti ia ben fora me 16 janar. e fillo trajtimin qe me festen e republikes, me ushqime kalorifike, edhe bretkosat qenkshin xhind, sikur thon... nuk lodhet fare, edhe vjen me daten 16 i pergadit. i jep drejtim. kur tak, gruja si per inat. lind nje dit para, me 15 tetor, qe i bi ditlindja sales... ec e rregulloje pastaj, s'ka doktorr qe te bo dermon.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).