Engjëjt e kanë të kthyer vështrimin drejt Orientit - Emmanuel Swedenborg.

Është i stërshkruar dhe i stërdëgjuar ankimi elitar se po na mbyt injoranca, prapambetja kulturore, katunaria, malokeria, etj, por në mes ah! e oh!-eve civilizuese akoma mbetet e pashkruar dhe e padëgjuar - madje ndoshta as kurrë e menduar -, që katunarlliku më malok i elitës kulturore shqiptare (dhe jo vetëm) është besimi stereotip iluminist, sipas të cilit progresi lind si laik par excellence duke i’u kundërvënë totalisht prapambetjes së traditës obskurantiste fetare (shoqëruar me aksiomën që mongoloid-izmi ynë prejardhet nga stepat e Azisë në veshje te ndryshme historike: Salep Sulltani, Pushteti i Sovjeteve, Mao Ce Duni etj). Kështu pra në një çast të caktuar të historisë, deri atëherë në errësire paditurie, tak-fak u bë dritë prej llampës iluministe laike tamam si në çastin zanafillor bingo-bango “u tha të bëhet dritë dhe drita u bë”. E bukura është se edhe kundështarët obskurantiste tradicionaliste e konsiderojnë modernen si sajesë koti e dalë nga hiçi, ndërsa Avangardën shëmtirë perverse, vepër injorantësh pa mjeshtëri, pa kurrfarë lidhje me traditën dhe e pakrahasueshme me arritjet e saj. (Hera herës qëllon, si në rastin Kadare, që dy palët jane e njëjta palë). Me pak fjalë të dyja palët mohojnë njësoj zhvillimin si dialektikë vazhdimsi-ndërprerje ose traditë-moderne.

Në fakt konceptimi i Avangardës zanafillon brënda Traditës, sepse nuk mund të krijohet asgjë nga hiçi (as Zoti nuk krijon nga hiçi), sepse ka vazhdimsi edhe në ndërprerje, njësoj si ka ndodh me lindjen e materies, lëndes organike, jetës, njeriut (ardhur prej majmunit). Fjala vjen: koha e aktivizimit të avangardës ruse - shumë më radikale sa ajo evropiane (për amerikanët as që bëhet fjalë, se ndërkohë i binin maces me lugën e realizmit provincial) - "rastëson" me shpikjen e teknikave shkencore moderne të restaurimit të ikonës dhe për pasojë me rizbulimin e ikonës (fillesat e shek XX-të), e cila u bë një faktor i vazhdueshëm referimi dhe frymzimi për mendimtarë, piktorë, poetë, letrarë dhe regjizorë avangardistë rusë si Gonçarova, Burljuk, Larionov, Popova, Tatlin, Filonov, Leonidov, Florenski, Shagall, Maleviç, Kandinski, Majakovski, Eisenstein (regjizori) etj. Maleviçi, i cili rropatej vazhdimisht rreth problemeve të teologjisë së ikonës, shkruan në Autobiografi: “Ikonat më kanë lënë shumë mbresë”, “arti i ikonës është forma superiore e artit fshatar”; gjithashtu Kandinski, admirues dhe studjues i ikonës, thotë: “Theksoj se asnjë pikturë nuk është në lartësinë e ikonave tona, gjithë atë që di e kam mësuar nga ikonat tona”. Majakovski, duke komentuar ringjalljen e ikonës, thoshte se po arrihej “ringjallja e pikturës së vërtetë ruse (...) të ikonave të lashta të piktorëve të panjohur, të krahasuar me Leonardon dhe Rafaelin”. Poeti Çlebnikov, protagonist kryesor i Avangardës - quajtur prej Majakovskit “heroi i ynë kalorsiak” -, krijonte neologjizma nisur nga sllavishtja e lashtë kishtare. Është kohë e humbur të tregosh se sa te rëndësishem kanë qenë për kulturën e shekullit të kaluar autorët në fjalë dhe sa shumë kanë ndikuar në të. Gjithashtu është jasht pretendimeve të këtij shkrimi të tregohet ambicja universaliste e Avangardës për të shkrirë bashkë artet (Avangarda vuante neurozën ose psikozën sinestezi), dmth që ndikimi i ikonës është njësoj edhe mbi artet jo-figurative: letërsi dhe muzikë. Ky shkrim është përshkruan fenomenin përqëndruar në fushën figurative, sepse fenomeni ilustrohet më lehtë nëpërmjet një imazhi.

Nëse faktori kryesor ngacmues për avangardën ruse ishte ikona ortodokse, për impresionistët ishte grafika japoneze (me origjinë pikturën e lashtë kineze). Pa përjashtim të gjithë protagonistët e impresionizmit (konsideruar rëndom thyerja e parë me traditën) adhuronin grafikat japoneze si objekte të shënjtà. Shkrimtarët vëllezër Goncourt, admirues të grafikës japoneze dhe propagandues të modës të kohës të quajtur “japonezëri”, shkruanin në ditar: “... gjithë Impresionizmi i detyrohet soditjes dhe imitimit të grafikave dritëplote të Japonisë”. Van Gog shkruante: “… piktura japoneze pëlqehet dhe i ndjehet ndikimi, këtë të gjithë impresionistët e kanë të përbashkët”. Arkitekti i famshëm amerikan Wright shkruan në Autobiografi: “Ungjilli i predikuar nga stampat (japoneze) - i heqjes së gjithçkaje të tepërt që nuk ka domethënie -, është shtruar këmbëkryq në arkitekturën time, ashtu siç rrinte shtruar këmbëkryq tek piktorët francezë që i dhanë jetë kubizmit dhe futurizmit. Stampa (japoneze) gjëndet, e lidhur në mënyrë të pashkëputshme, në themel të ashtuquajturit modernizëm. Çuditërisht nuk u vu re, nuk ja vari njeri. Shpesh kam pyetur veten: përse?”. Ndikimi i grafikës japoneze mbi impresionizmin, ngjan tëpkë me ndikimin e artit të ikonës mbi avangardën ruse; kjo e fundit, mbasi hapi sytë në fillim prej mësimeve të impresionizmit - që ky i fundit i kishte huazuar prej grafikës japoneze -, i pa të njëjtat mësime novatore tek ikona, bile më të skajme. Në fakt avangarda ruse konsideronte artin perëndimor në dekadencë e sipër, dhe për pasojë artin oriental si superior dhe burim origjinal të artit (“Rrugëtimi im shkon drejt burimit origjinal të të gjithë arteve, drejt Orientit” - Gonçarova). Protagonistët e Avangardës admironin njësoj artin popullor primitiv (folkun) dhe ikonën, kjo e fundit konsideruar rëndom art muzhik. Në fakt ndikimi mongol oriental (pushtimi tartar i Rusisë) është faktori kryesor i ndryshimit cilësor estetik midis ikonës bizantine dhe ikonës ruse.

Avangarda zbuloi se ambicjen e saj kryesore për të tejkaluar të dukëshmen në shfaqjen e të padukëshmes e realizonte shkëlqyeshëm ikona nëpërmjet përdorimit të një sërë trasgresionesh në paraqitjen e figurës: mungesën e perspektivës dhe plasticitetit, paraqitjes të ngrirë shurdhmemece, palëvishmërisë solemne pa fizicitet trupësor, ngjyrës së hedhur si pllakë (pa velaturë), mungesës hije-dritë dhe iluzionit të thellësisë, ndriçimit të shpërndarë kuturu pa burim të përcaktuar drite, prirje për të nxjerrë në pah volume që duhet të mbeteshin në hije etj. Për të mos u zgjatur shumë mjafton e tepron të trajtohet strumbullari i çështjes, i cili është: ikona, njësoj si kuadri avangardist, e organizon hapsirën krejt ndryshe nga kuadri rilindas, i cili i referohet një pike virtuale të quajtur “pika e synimit” (e ndodhur mbrapa kuadrit) për të dhënë iluzionin e thellësisë dhe të vërtetsisë reale në organizimin e hapsirës. “Pika e synimit” është pika e horizontit ku “takohen” në perspektivë vijat paralele (rasti i mirënjohur i shinave të trenit) - pagëzuar me termin “perspektivë lineare” (sipas analizës deskriptive, pararojë e vizatimit teknik). Në ikonë kjo pikë ndodhet para kuadrit - prandaj quhet perspektivë e përmbysur - e bërë njësh me pikpamjen e spektatorit, i cili përfshihet brënda kompozimit, dmth soditësin pasiv të kuadrit ikona e ndjell të marrë pjesë në kompozim, dmth në ngjarjen e shenjtë. Pika e ikjes ose synimit nuk është një pikë abstrakte diku në sfond, e marrë me mënd prej spektatorit, por, e identifikuar me soditësin, është po aq reale sa ai vetë. Në rastin e ikonës dimensioni i tretë (thellësia iluzore e perspektivës lineare) orientohet në hapsirën reale midis soditësit dhe ikonës. Pra nuk ka thyerje midis paraqitjes dhe reales, figurat e paraqitura në ikonë ndodhen në të njëjtën hapsirë me vëzhguesin, i cili bëhet pjesmarrës në ngjarje si vëzhgues i hyjnores dhe njëkohësisht i vëzhguar prej saj (ikona si dritare e të përtejmes, e hyjnisë).

Në kushtet e “mungesës” të perspektivës, shikimi, në pa mundësi të kërkojë në thellësi, çvendoset natyrshëm me dinamizëm anë e mbanë kompozimit, i cili ndryshon vazhdimisht me ndryshimin e këndvështrimit duke tjerrur fillin e kohës nëpërmjet bjerrjes të hapsirës (ndërlidhja kohë-hapsirë, dimensioni i katërt, bota tjetër, hyjnia etj). Kjo është bash ambicja e kuadrit futurist dhe kubist, jo rastësisht sintetizuar në rrymën sintezë të kubo-futurizmit që zanafillon eksperimentimet e avangardës ruse, e cila ka pasur lidhje e bashkëpunim me futurizmin italian (e te dyja bashke me përkatësisht komunizmin dhe fashizmin). Në çdo antologji të artit modern shpjegohet rëndom që coptimi i vizionit të kuadrit kubist në plane të ndryshme - shëmbull banal i një portreti kubist me një sy n’sahan e tjetrin n’tavan - janë vëzhgime të njëkohëshëm nga pikëpamje të ndryshme i të njëjtit objekt. Gjithashtu njihen përpjekje studjuesish të ndryshëm (Meyer Schapiro, Arthur I. Miller etj) që gjejnë lidhje sinkrone midis kuadrit kubist e futurist dhe teorisë së relativitetit të Ajnshtajnit (ndërlidhjes kohë-hapsirë, nuk ekziston njëkohëshmëria absolute, nuk ekzistojnë në kozmos pika vëzhgimi të privilegjuara etj), kjo e fundit jo rastësisht zbuluar si datë njëkohësisht me eksperimentimet e para avangardiste.

Aq më tepër vihet re dukuria në fjalë në rastet (jo të pakta) kur përdoren të dyja llojet e perspektivës, dmth “pika e synimit” (pika e takimit në perspektivë) ndodhet njëkohësisht para dhe mbrapa kuadrit, dhe akoma më tepër në variantin e ndodhjes në shumë pika (kudogjëndja - veti e Hyjit), alias perspektiva policentriste e treguar prej Pavël Florenskit si element thellësisht demokratik i artit të ikonës (treguar paralelisht dhe ngjashëm nga Bahtin si polifoni demokratike tek romanet e Dostojevskit). Problemi i kohë-hapsirës është qëndror për Florenskin, i cili e ka trajtuar epistemelogjikisht duke ndërlidhur pa dallim shumë fusha të kulturës meqë ai vetë nuk ka lënë disiplinë shkencore, artistike dhe inxhinierike pa lëvruar dhe pa praktikuar (teolog, filozof, fizikan, matematikan, inxhinier elektroteknik, epistemolog, teorik arti, gjuhëtar, antropolog, studjues i simbologjisë, semiotikës, politikës, e kushedi se çfarë tjeter). Për këtë arsye është quajtur Leonardo ose Paskali rus, e ndonjëherë si ekuivalenti rus i priftit shkencëtar Teilhard de Chardin, sepse Florenski nuk e hiqte rason e zezë edhe kur mbante leksione në shkollën avangardiste Vhutemas të Moskës (1920-24), shkollë analoge me Bauhaus në Gjermani. Leksionet e tij, botuar të përmbledhura me titull "Hapsira dhe koha në art", trajtojnë metamorfozën e konceptimit të kohë-hapsirës në tërë epokat historike, nga primitiviteti deri në epokën moderne, referuar kryesisht veprave të artit pamor, por pa lënë pas dore letërsinë dhe disiplina shkencore si fizika moderne dhe gjeometria jo-euklidiane. Sipas Florenskit çdo kulturë organizon hapsirën në mënyrën e saj të veçantë: “konceptimi i botës është konceptimi i hapsirës”. Ai mendonte se “mendimi gjeometrik popullor në fakt është më pranë gjeometrisë jo-euklidiane se asaj euklidiane”, dmth që konceptimi i hapsirës sipas Riman-Llobaçevskit është krejt i natyrshëm për primitivët dhe fëmijët të cilët edukohen në shkollë me rregullat e hapsirës rilindase dhe njëkohësisht ç’edukohen prej konceptimit të mëparshëm që fillon t’i duket i panatyrshëm ose artificial. Florenski nuk përbuzte aspak perspektivës lineare, përkundrazi e vlerson duke treguar në esenë e tij "Perspektiva e përmbysur" se perspektiva klasike (rilindase) është rast i veçantë i perspektivës së përmbysur të ikonës dhe kuadrit të avangardës, njësoj si fizika klasike (Njutoni) është rast i veçantë i fizikës relativiste (Ajnshtajni). Njëkohësisht ai e tregon perspektivën rilindase si një prirje e kulturës pamore perëndimore, e cila përdor edhe perspektivën e përmbysur. Florenskij tregon me shembuj të ilustruar nga kryeveprat e Leonardos, Mikelanxhelos, El Grekos etj, se këto arritje janë realizuar pikërisht sepse përmbysnin perspektivën me vetëdije, përndryshe do të ofronin vetëm emocionin shkretan të një projekti rigoroz të hartuar me vizore dhe kompas, si vizatim teknik. Shëmbull i një qarku të shkurtër midis ikonës dhe Avangardës: jo rastësisht El Greko - zbuluar prej pluhurit të harresës nga impresionistët dhe konsideruar nga shumë kritikë ati i impresioninizmit, ekspresionizmit dhe kubizmit - u formua si piktor në atelietë e ikonës ortodokse të shkollës së Kretës.

Perspektiva e përmbysur e stampave japoneze, arritur nëpërmjet shtrirjeve të gjëra ngjyrash me pastërti kromatike dhe përsosmëri kaligrafike të skajme, mund të quhej më saktë perspektivë e rrafshët ose e neutralizuar që jep këndvështrime nga më të papriturat e nga s’ta pret mendja. Grafika japoneze, ndryshe nga kuadri evropian (proliks dhe me kompozim të fokusuar saktë në një figurë ose turmë, të paraqitura të plota ose si pjesë më të rëndësishme të tyre), ekonomizon, minimalizon (hiqet çdo gjë që duket pa domethënie) dhe pret pa teklif figurën ose turmën. Ndryshe nga kuadri perëndimor që organizon hapsirën në mënyrë jerarkike, qëndrore dhe duke përshkruar një histori me kuptim dhe qëllim të caktuar (shembulli me i rëndomtë: Kryqezimi), kuadri japonez e organizon hapsirën në një mënyrë si të thuash demokratike, nuk tregon një histori përjashtuese ose reduktuese, por ofron një gjëndje ekzistenciale ku çdo gjë është po aq e rëndësishme sa tjetra: fjala vjen piktori japonez nuk e kishte aspak problem që një objekt të shenjtë ta përdorte si sfond për një xhest pune fshatari ose një orendie cfardo (blasfemi skandaloze për kuadrin tradicional perëndimor). Prej artit japonez impresionizmi mësoi të fuqizojë emocionin që rrezaton kuadri duke sakrifikuar modelimin (paraqitjen volumore hije dritë), duke shpërfillur perspektivën (thellësinë), duke intensifikuar efektin kromatik nëpërmjet përdorimit racional të përqasjeve të ngjyrave etj.

                                         Fund i pjesës parë

18 Komente

PËR SE?

Pse s’vjen, o dit’e mirë,
Pse vallë nukë vjen?
Gjer kur në errësirë?
Mos Zoti të pëlqen?

As hidhe gardhë,
Dhe shpejto pakë,
Dit’e bardhë,
Dhe jakë, jakë,

Se të pres,
Nukë vdes.

Jak’o dit’e uruar!
Që lind nga perëndon,
At’an’e ke ndrituar
E ne pse na haron?

Dritëz’e jetës!
Edhe e motit
Dhe e së vërtetës, 
Dhe gaz’i Zotit,

Ndritëna
E xgjohna.

Naim Frashëri

i kemi harruar o njerez keto... smiley

smiley per emigrantin qe e solli, se per vjershen e Naim Frasherit s'ka kuptim

shumica e kesaj vjershe nuk na eshte lejuar atehere, meqe u fol per censuren tek Poezia arvanitase.

Nuk eshte ndonje zbulim i madh qe te kapesh se asgje nuk lind nga truall bosh, qe te kuptosh serine kohore - me duhet te pranoj madje, qe cudia eshte ne tjeter vend, e pikerisht tek pranimi i "nga hici del hici" (prej teje).

Njyrat e Kohes kane tjeter kuptim, ato nuk mohojne rrrjedhen, ndersa thjesht pershkruajne. Kur thuhet "Dark Ages" nenkuptohet raporti i egersise dhe padijes ndaj vektoreve te kultures dhe illuminimit, dhe jo mohimi i ketyre te fundit.

Nje shtjelle me profesionale, larg rrekjeve me "katunari", ose me misionarizem illuminues (shume vone per kete), do e bente shkrimin "birinxhi shkrim". Brumi eshte. Bej simite te mira nga ato qe perlahen proverbialisht, mos bej qull. Lere lexuesin ta nxjerre vete perfundimin, te arrije vete atje ku do ti ta cosh. Hapi rrugen, mos e merr per dore. Ai eshte aq i mencur tashme.

Faleminderit qe i ndan me ne.

Me duket çudi qe akoma nuk ke kuptuar se nuk jam profesionist, jam amator i ndodhur midis nje beteje, megjithse shumica shtiret si paqsore, vret paqesisht. Dmth nuk shkruaj per doktorate, ose per te marre rrogen, ose per luks, por per te kundergoditur nje fryme dhe nje mendesi qe rrezikon atdheun dhe bashkeatdhetaret, pavarsisht se kjo mendesi ne zanafille ka bere te lindet atdheu (dhe memedheu) yne i dashur.

Ndryshe nga profesionalistet, mendoj se kombi nuk ka funksion ne vetvete (eshte nje mjet per te arritur diçka qe e kaperxen), dhe çeshte me e rendesishmja nuk i perket vetem nje kontesti te caktuar historik. Tani ndodhemi ne nje kontest historik shume te ndryshem nga koha e Naimit, e cila, nga nje pikpamje jo profesionale, eshte pa aq larg sa mesozoiku i mesem (gjykuar çfare ka ndodh ne bote, jo vetem ne vendin tone). Do s'do koha te terheq zvarre si klysh qeni, ndryshe je i mbarum, si shpesh ju degjoj te ankoheni vete. Cfar ka ndodh ne bote shekullin e kaluar, ka çliruar forca te nje rendi te pakrahasueshme me forcat kombetare.

Keshtu kot e ke qe me kujton Naimin dhe vjershat e tij, nuk me impresionon, mandje shkrimi qe ne titull eshte kunder tij, ose me mire kunder shprehjes se tij qe eshte bere moto kombetare e perjetshme.

Jam i sigurte se çfar them do te keqkuptohem, jo per mungese profesionalizmi nga ju ose edhe amatorizmi, ose çfardo tjeter, por siç e kam thene dhe here tjeter, eshte çeshtje premisash te ndryshme, aksiomatike te ndryshme, ose po te duash edhe dogmash te ndryshme.

P.S. nuk e kuptoj çfar kerkon te thuash me paragrafin "hiçi del hiçi" dhe "Dark Ages".

 

nuk je ne lufte, se lufte nuk ka. ta kane hequr luksin per lufte, heroizem, mission. sa me shpejt ta kuptosh kete, aq me i vogel zhgenjimi.

them se vjersha e Naimit perkonte si dora me dorashken me shkrimin. dhe jo, e ke gabim, kauza dhe motoja kombformuese e rilindasve nuk eshte obsolete (sic duhej te ish), dhe kjo tregon se sa te padenje jemi ne, brezat qe lindem "permbrapa" tyre, ne kuptimin qe e perdor Konica kete fjale, jo ti.

kur thua pak a shume se "asgje, as Zoti, nuk lindin nga hici", ke hedhur poshte gjithe qendrimin qe ke shpallur ketu lidhur me kete maksime. me te cilen natyrisht, jam 100% dakord. Zoti lindi nga njerzit, eshte prodhim i tyre, e me duhet te them, eshte Ferrari nder prodhimet njerezore.

Nocioni "Dark Ages" vjen kundrejt e pas gjithe rrekjeve te tua te pakuptimta ne thelb, por plot me info, per te cilat te kam falenderuar dhe te falenderoj, per te na thene se Mesjeta (cilido qofte perkufizimi i saj konkret) paskesh Art e rrekje per Dije dhe qe roli i fese (Kishes sidomos) nuk eshte ai qe kujtojne gjindja.

Fatkeqsisht qenkerka e vertete shprehja qe nuk ka moskuptim, por ka vetem keqkuptim, dhe qe diskutimi ben perpara vetem ne saje te keqkuptimit. 

Jo i dashur se ka dy lloj luftrash, njera me vrasje e me presje (e cila konsiderohet rendom lufte nga kalamojt e çdo lloji, edhe ne moshe pensioni, qe gerthasin: olele gjaku!), dhe tjetra paqsore me dashuri seksuale, me t'futme me nje fjale, ose ate qe thonin plakat labe dhe statistika e krimit e ngambrapa vitit 45-se: dafllaku po vret me teper se gjermeni! Olele gjaku eshte ekuivalente me olele lengu i seksit! (thanato=eros). Gjykuar kjo nga rezultatet, jo "... se Frojdi zotrie ...".

Habitem qe sheh perputhje te vjershes se Naimit me shkrimin. Kushedi se si e interpreton ti, por nga interpretimi i zakonshem zyrtar, nuk me del keshtu. Titullin e kam vene i ndergjegjshem si kundrapedal. Pse perdor shumesin per çeshtjen kombetare?:

kjo tregon se sa te padenje jemi ne, brezat qe lindem "permbrapa" tyre, ne kuptimin qe e perdor Konica kete fjale, jo ti.

Personalisht nuk e ndjej veten te padenje ndaj rilindesve, siç e kuptoj une personalisht idealin e tyre. Menjeane faktin se mund ta kuptoj me mire se ata, jo se jam burre me i mire (ose edhe me i keq, gjera te pavertetueshme ne nje mixhilis llafesh interneti), por se jam ne nje pozite me te privilegjuar, sepse jam "permbrapa" tyre ne kuptimin e Konices, dhe nuk jam "ngambrapa" tyre ne kuptimin qe e perdor une per ata qe jane "ngambrapa" tyre. Cfare eshte e re ne histori nuk eshte e thene te kuptohet nga filozofe ose nga shkrimtare te medhej dypllomjeker, biles ka nje teori, te cilen e ke hedh disa here ne Peshk, qe jane pikerisht injorantet dhe idjotet qe mund ta kapin me pare, pikerisht si te tille.

Ke keqkuptuar shprehjen: sepse nuk mund të krijohet asgjë nga hiçi (as Zoti), te cilen do ta rishkruaj qarte per te shmangur çdo keqkuptim: sepse nuk mund të krijohet asgjë nga hiçi (as Zoti nuk krijon nga hiçi). Mire e ke, mirkupton Fojerbahun e modh paramarksist, e keqkupton amatorin ngambrapamarksit.  Ne lidhje me besimin ne Zot, Fojerbahu eshte nje rrote, ose me keq, eshte nje filozof, sepse nuk ka thene me teper se nje belbezim dialektik: Zoti ka krijuar njeriun, apo njeriu krijoi Zotin. Besimi ne Zot nuk varet nga intelekti, eshte nje emocion i evidentuar praktikisht. Pranej videot O Rono jane per ti mush menjen vetes.

 

well, kush do lufte, gjen xhanem. nuk them. ai tjetri iu vervit mullirit dhe e beri copa.

perputhja e naimit me shkrimin ishte si dora me dorashken. mendoje pak vizualisht. por pa e tepru, se gati je ti me kalu ne interpretime te kopenhages. smiley

brezat esht perdor ne shumes, sepse ka me shume se nje te tille midis naimit, samiut and co dhe neve sot.

sa per te kuptuarit te rolit/domosdoshmerise se kombit, jemi ok te themi qe ti dhe ata e mendoni "ndryshe" nga njeri-tjetri ate pune. ata mendonin qe nje grupi njerezish u duhej edhe ai tertip, kombi pra, ti mbase mendon ndryshe, e sheh si te mbaruar mbase funksionin e kombit, ok, e drejta jote, s'do bejme llafe per kete pike. them "mbase" se njeriu nuk e di fiks se cfare mendon ti, njeriu di ato qe ti thua, dhe nga ato vertet nuk merret vesh ndonje gje e madhe.

nqse "as Zoti nuk krijon gje nga hici", atehere Zoti yt qenka shume tip interesant. Dmth qenka pak si "rrote e trete" (un terzo incommodo) midis Zotit qe krijon nga hici dhe "gjesendit, apo jo hicit" qe qenkesh aty pavaresisht atij.

Tek ai qe i'u vervit mullirit dhe e beri copa, ka atdhetare, si pune e Nolit, qe kane pare nje figure per tu tallur, ka te tjere qe kane pare nje figure tragjike, figuren e heroit ne pergjithsi (edhe veten, tani nuk me kujtohet se cili, por nje nga keto çmim Nobel dypllom mjeker, thoshte se ne rini Kishoti e bente te qeshte, ne pleqeri te qante). Per kete çeshtje (per "shpjegim leçitesve", jo per perkthimin) Noli ka qene dopjo rrote, edhe per faktin se ate vete e kane tallur si Kishot qe nuk noku as Dylqinjen.

E menova prap por nuk arrij dot ta kap idene. Me duket me teper interpretim i Helsinkit.smiley

E kemi bere muhabet edhe here tjeter punen e komtares, dhe per kete kam fol gjate, por ti nuk e nok idene, sepse nuk pranon aksiomat. Per kete teme, si edhe ne ca te tjera, bllokohesh nga figura e Tosit, aq me teper qe ti (edhe "ju" ne shumes) rezulton "tos", çmitizues, pjestar i grupit mitik te çmitizuesve. Ti, ndryshe nga te tjeret, nuk prek dhe nuk duron te preket Komtarja, nderkohe qe proçesi i çmitizimit nuk fillon me çmitizimin Kombetar, dhe eshte gjitheperfshires, dhe halli tamom tamom eshte ne tjeter vend. Dmth "tosat" e tjere, te pakten jane konseguente, quajne bullshit njesoj, si fene, ashtu edhe nacionalizmen. Dmth ti nuk je ne rregull me banden tende, ftillohu me ata, qe te kuptosh, ose te mos keqkuptosh çfar them. Nuk mund t'ja futesh Lenges (fese), e te lesh pa ja fut Prenges (nacionalizmes). Ka edhe nje variant tjeter qe te propozoj une (qe te duket "tos"), te mos ja futesh as lenges e as Prenges, dmth te evitosh luften e pameshirshme moderne, demokratike, "me te futme". Por ti nuk e ben dot, nuk ke takat, je shume i zene nga moda e te futmes, plus duhet t'i sherbesh rolit. Pa e vene re tani ti ke nje rol zyrtar, po behesh dikushi, nuk mund te vesh ne diskutim ca gjera reale pa rrezikuar figuren. Te duhet te mbrosh nje ane he per he (me vone mund te besh babin, mbi palet, si Kadare). Nuk mund ti sulesh dot mullinit qe bluan bosh. Nuk ke kryqe per ate pune.

Mos u fut ne zona qe nuk i njef, per me teper i mban per bullshit. Nuk ka mbet puna tek une per problemin e krijimit nga diçi, dhe jo nga hiçi qe nuk ekziston, e s'ka si te ekzistoje. Ka vizione te lashta (indu) dhe vizione moderne dypllom mjeker qe ja mundojne te tregojne perputhjen e teizmit dhe panteizmit, dmth qe tere bota eshte trupi i Zotit.

 

a e thua dot qarte kete punen e pamundesise se hicit? e cila nenkupton edhe nje perkufizim te hicit prej teje, cfare kupton ti me te, ose me ta, neqoftese mendon qe hici, asgjeja, mosgjeja ose te tjera nocione jane kategori te ndryshme te nje koncepti permbledhes (me thjesht: qe mund te kete shume lloje te hicit)?

jam i interesuar per kete. nqse i beson ndonje doktrine te caktuar, do te lutesha ta shtjelloje gjere e gjate.

Eshte i njejti muhabet (pa rezultat) qe kemi bere per perkufizimin e lirise (qe nuk ekziston per shumicen e filozofeve, hedhja poshte e libero arbitrio eshte nxemja e çdo filozofi para se te beje kerdine e tij mbi konceptet e tjera). Problemi eshte se liria edhe ekziston, ndryshe nuk do te kishte as filozofe.

Nuk behet perkufizim i perkryer dhe shterues per asnje lloj koncepti abstrakt, sepse realiteti nuk eshte abstrakt, e per me teper eshte dual, gjerat dhe konceptet jane duale, dyfytyrshe. Konkretisht realiteti "eshte dialektik" njekohesisht hiç dhe diç (ose koncepti i lashte Shiva dhe disa fizikanteve dypllomjeker moderne qe universi ne çdo çast ndizet dhe shuhet), nuk ka liri ne hava, ka liri dhe pergjegjsi (domosdoshmeri) bashke, te drejta dhe detyra (O Rono ku jane shkrujt kto mer jau!). Kjo nuk do te thote se nuk mund te behen perkufizime te koncepteve, behem qe çke me te dhe kjo eshte gje me shume vlere, por gjithnje i ndergjegjshem se jane pa vlere ne vetvete, jane mjete, pinca per te kap realitetin. Harta nuk eshte kurre realiteti. Realiteti eshte dialektik, prandaj kapet ne menyre dialektike, jo ne menyre shkencore, dmth ne menyre reduktuese, deri ne formulime logjike tip Rasell. Prandaj gjuha eshte strukturuar e lire dhe njekohesisht e shternguar, dmth per te bere art religjiozsmiley. E verteta eshte edhe artistike, dmth eshte krijuese, por asnjehere nuk krijon nga hiçi, krijohet nga diçi i autorit, dmth autori duhet t'i jape mish vepres nga mishi i vet. Po njesoj ka krijuar edhe Autori i Modh, me i modh se Bajerni i Mynihut. Kjo eshte ideja e madhe e panenteizmit (materia eshte trup i Zotit) e cila eshte ide qendrore teologjike e bektashizmit, te cilin e lavderon pa i kuptuar vlerat e verteta, por vetem se eshte feja e katunit tend.

Fojerbah rrota, nga i cili kane marre dy rrotalijte e tjere Marks dhe Engels, e ka shtruar drejt problemin dialektikisht, por terheq uje ne mulli te vet: Eshte njeriu qe ka krijuar Zotin (teologia e LSI-se). Por eshte e vertete njekohesisht edhe tjetra fele dialektike: Eshte Zoti qe ka krijuar njeriun.

Te gjitha sa me siper jane profka, kryesorja eshte qendrimi, sjellja e personit. Neqoftese ke nje predispozite sinteze, e zbulon boten sintetike, unike, paqsore, dashurore, neqoftese ke te kunderten, zbulon boten absurde, konflktuale, mister pa kuptim etj. Çfar kerkon, ate gjen, e çfare gjen, ate ben.

 

ja, pra, kjo eshte "the state of affairs". me thua mos u fut aty ku s'di. smiley  OK, e pranoj qortimin me gezimin e shpreses per te mesuar ndonje gje te re. edhe te pyes thjesht dhe qarte: cfare eshte per ty Hici? Marr si pergjigje gjera anesore dhe pothuaj hic per hicin. Dhe kjo vjen pikerisht e mu nga misionarizmi hipur mbi rosinant. smiley

puna eshte me ia zdryp rosinantit dhe me dhene pergjigje (po pate qejf gjithnje), per ate qe u pyet. Po ta rikujtoj: C'eshte per ty Hici? smiley  Te tjerat me panteizma e ku di une, mund ti formulosh ne nje koment te vecante, predikues, se e ke ne dore. ashtu edhe rosinantit ia hyp prap.

Pra, pa u shperqendruar, edhe nje here: C'eshte per ty Hici? smiley  (ketu lidhe rosinantin)

Po te them se ajo gjeja me ndezje dhe shuarje, ose hyp e zdryp Rosit (materie - antimaterie) nuk se ndihmon shume, pasi shuarja, per aq sa zgjat, kerkon shpjegim edhe ajo. alternimi i gjendjeve eshte pershkrim, jo shpjegim i (mos)gjese.

Perqendrohu. smiley Yes, you can. Po, dua ta di doktrinen tende, por palcen, jo veshjen llafeshume. Ajo eshte per turmen ne meshe.

C'eshte per ty Hici?

Nuk e di se çfare eshte hiçi, dhe nuk me ka interesuar ne menyre te veçante ta di, por edhe sikur te ishte e kunderta, per eksperience (te hidhur) do te ndruhesha te thoja ndonje gje ashtu si e kerkon ti perkufizimet, sikur me qene perkufizim matematik. Per me teper ne menyre provokative: He pra me thuj çfare quhet liri? He pra çfar quhet hiç? Nuk e thu dot, atehere je kot, nuk di asigjo!!

Dhe vertet me duket qe nuk di me asigjo (as vellimin e sferes), nuk di me te pergjigjem per asigjo: Ho me pra mo, me thuj çfare quhet tulle? Çfar quhet bullon? Çfar quhet dado?

Dmth arrij ne gjendjen panenteiste te Shives, e di mire çeshte tulla ose bulloni, por njekohesisht edhe nuk e di, diçka ne mes dijes dhe mosdijes, midis qenies dhe mos qenies, diçit dhe hiçit. Art Kadareje me nje fjale. 

Cfar thashe eshte tere ajo qe di per Hiçin, e kam thene shume me teper se Hiçi, kam thene se si qysh tek shtrohen problemen dhe pyetjet (perfshire dhe hiçin). Ti kerkon prej meje nje percaktim shkencetari, gje qe nuk jam. Kam lexuar ca teza shkencore per hiçin (fizikante kozmogonike), por si gjithnje problematike, tip Tao i Fizikes, Fritjof Capra. Akoma me problematike kane qene deliret filozofike tip Qenia dhe hiçi e Sarterit dhe Hajdarages.

Me konkretisht, edhe perkufizimi shkencor me i madheshtor dhe me i sakte i Hiçit, nuk mund te tregoje se Zoti ka krijuar nga Hiçi, mosgjeja, asgjeja, askushi etj. Pranej thashe mos u fut ne gjera qe nuk i di (teologji), dhe per me teper i quan bullshit. Rri ne laborator shkencor se aty e ke vendin, merr edhe nje çmim Nobel, fame, seks, raki etj.

Ose dil nga laboratori dhe tregoji njerzimit me formula qe Zoti eshte Hiçi, Asgjeja, Koti, e ke per te fitu akoma me teper pare, fame, seks etj.

 

Mire, me perpjekje te medha u arrit te kuptohet nje nga arsyet pse nuk merremi vesh, e cila eshte para se te jete cdo gje tjeter, nje arsye metodike. Per mua pa perkufizim nuk mund te kete debat. Perkufizimi jep kornizat e nocionit (konceptit). Shpesh ai eshte i panevojshem, pasi i nenkuptuar. Kjo na ben qe t'i marrim si te dhena perkufizimet, me gjase shkaku nr 1 i njeri gozhdes, tjetri patkoit. Dhe e fundit, kjo perfshin edhe ate qe e quajme "te ndjeret e gjese, te diturit e saj pa e pershkruar/shpjeguar se c'eshte".

Hej, kjo nuk ishte arritje e vogel, sidomos po te mendosh se eshte e shtune. smiley

Bon vikend, hero!

Kjo qe thu per perkufizimin eshte shume vertete, per me teper qe e ke mbrojt me te drejte si teori disa here ne peshk ne diskutime kodra mbas bregu ku gjithsekushi ja fut katunit me ide personale per çeshtje qe nuk jane personale.

Menjeane ironine tende (ndoshta) per çfar ndjej une pa qene ne gjendje te jap perkufizime, problemi kryesor qe nuk mund te kete debat eshte se nuk ka debat nese dy persone nuk jane pak a shumr dakord dakord per idene themelore rreth se ciles debatohet. Konkretisht nuk ka debat midis nje besimtari dhe nje ateisti qe e quan besimin bullshit (per te mos thene debat rreth pederastise se apostujve meqe nuk kishin gra). Ne kete rast debati i shendetshem degradon ne polemike, e me pas ne sherr me te shara.

Gjithashtu nuk ka debat midis dy personave me njohje niveli ose rendi te ndryshem, si fjala vjen midis nje qe njeh vetem fiziken klasike dhe nje tjetri qe njeh edhe teorine e relativitetit. Jane te pashmangshme keqkuptimet.

Kjo eshte arsyeja qe shpesh here kam polemnizuar i ndergjegjshem dhe drejtperdrejt pa tentuar debat dhe kerkuar mirkuptim, ose jam terheq se e kam quajtur muhabet te kote, ose jam talle duke selluar me karikatura. Dmth sipas teje kam fol shume pa thene asgje.

Kshu kshu puna mon sherr ami.

 

well, gjithsecilit i pelqen (vetem) mendja e tij. tregojn nje "mesele" per kete, qe nuk besoj ta bejne ne fakultetet e teologjise. nje dite Zoti, duke pare se sa kokfortesisht njerzit nuk leviznin nga e tyrja, tha pa te provoj ta "nakatos" gjene nje here se u merzitem kshu, pa ta turbllojm nje here, tha, edhe nje cike ashtu si per fun, sic shpesh i ben gjerat ai lart. edhe ua mori mendjet te gjitheve, i perzieu sikur ata topthat me numra te llotarise, edhe ua derdhi perpara. merrni c'te doni u tha, ktu i keni te gjitha mendjet. Zallamahi e madhe, u turren te gjithe per te marre mendje, se kishin mbet batall. E nejse, ne fund secili e kishte nje. E kontrolloi gjene Ai Lart edhe u habit. Secili kishte zgjedhur prap mendjen e tij. smiley

ate punen e kotesise se debatit mes atij qe beson dhe atij qe nuk beson, mbaj mend e kam lexuar tek thomas aquinas. sidoqofte, me kte punen e nivelit te ndryshem te njohjes, sikur ngaterrohet cik puna. per cudi eshte nje gje qe po del gjithnje e me teper ne pah si faktor - qe ne fakt eshte nje tregues shume i mire. tani une nuk e di se si e mat ti nivelin e njohjes, por them se ky nuk do me thene me se s'ben te dime te njejtat gjera - le te perdorim edhe ktu nje perkufizim smiley  

Nga tregime te tilla te moçme shqiptare nisej edhe Ramizi i vitit 90-te per te thene se jemi nje popull demokrat.smiley

Prap keqkuptove me duket, sepse e kisha me vertè dhe pa ironi levdaten per ty qe kerkon neper diskutime perkufizime objektive, tru publik, kritere publike, te cilat i vlersoj me teper se tru dhe kritere personale, individuale, nisur nga aksioma qe Zoti eshte absolutisht publik (e kush mund te jete me teper publik se Zoti?). Po ti si zakonish e ben si lopa me koven e qumeshtit (edhe ky nje tjeter tregim i moçem demokratik shqiptar).

Çer Thomasi mer, po ne po e provojme dite e nate, ne Peshk, e pertej Peshkut. Dhe jo vetem per çeshtjen e besimit - se nuk merret mo njeri me gjojna te vogla mer jau, dava akuinasi! dava Mesjete! -, po per çdo gje qe diskutohet. Tani vetem diskutohet demokratikisht, derisa te mberrije dajaku i rradhes.

Te dish gjera te ndryshme nuk eshte ekzakt te dish ne nivele te ndryshme. Psh dy marinare mund te dijne gjera te ndryshme pa problem, dhe eshte mire qe eshte keshtu (rritet fondi publik i njohjes), por dine gjera ne nivele te ndryshme neqofte njeri ka udhetuar me Maria Pinten ne zbulimin e Amerikes kurse tjetri ka trasportuar me trap pasagjere ne keneten e Karavastase me firmen Ura,Trape, Lundra. Kjo shkakton mosmarrveshje, konflikte, dhimbje, dmth rritet PIL-i. (jo PILLi, se ti i merr gjithnje per ters fjalet e mia).

Por problemi me i madh dhe me i rende, eshte problemi i modeleve, modeli qe zgjedhin njerzit, ose me sakte i top modelit. Ti psh ke zgjedh top modelin Stons, Mik Xheker. Kujtoj qe nje here (ka qene sherri i pare i vertete midis tene) se e ke quajtur si qellimi i Krijimit te botes, me sakte dhe me artistikish si shkrimtar qe ben smiley:, ke thene se sikur bota te merrte fund nje dite, atehere e gjithe historia e universit dhe njerzimit do te ishte justifikuar si vlere vetem se ishte krijuar Vleren Mik Xheker. Te pakten te kishe thene per Vleren Oidriz, hajdede!

O Rono, po çer thot kshuna çimi mer burr jau?smiley

 

smiley

kot tani. kapu me stonsat. se kur s'ke ku ta varesh dyfekun, tha, frrap e ne bisht te mustaqes.

s'di a e di nji tjeter kenge, qe po aq sa poezia e Naimit, i rri tekstit ktu si celsi braves:

Kuq eshte ku lind e perendon

ps. kam edhe nji me te fort, po s'po e them, se si gjithnji, ti i merr per ters fjalet e mia.

smiley 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).