Zbukurimi i historisë –pasojë interesash dhe kompleksesh

Vijon nga pjesa e parë                                                               

                                                                                 – 2 –

Autori ynë nis kapitullin e dytë (f.61) me titullin: Gjurmë deduktive mbi shtetformimin e hershëm ilir. Qysh në fillim autori ynë e pranon faktin se ilirët përmenden për herë të parë vetëm nga shek. V para e.s. e këndej. Dhe, duke u marrë me këto përmendje, ai vazhdon akoma me ankesat e tij për materialin e pakët shkrimor mbi ‘ta, për shtrembërimet që bëheshin mbi ‘ta në këto shkrime antike, etj. ankesa, që në të vërtetë i përgjigjen të vërtetës, dhe jo vetëm për ilirët, por për thuajse të gjithë kundërshtarët e shkruesve të ndryshëm antikë.

Më tej (f.63), autori ynë, duke cituar përciptas autorë të vjetër, na thotë: „Autorë si Teopompi, Flori, Straboni, Plini, Festi etj., i përmendin liburnët ilirë si një fuqi dominuese në shekujt X-VI p.e.s. Madje jo vetëm në Adriatik, por edhe për inkursionet e tyre në detin Egje, kolonizimin e Korkyrës, si dhe për një kolonizim në anët lindore të gadishullit italik, duke lënë edhe entitete të dalluara atje si Mesapia, Picenia, Daunia, Japigia. Në rastin e fundit theksojmë se nuk bëhet fjalë për dyndje dhe lëvizje fisesh por për kolonizim të mirfilltë.“

(Mos e ngatërroni fjalën e mësipërme entitete me etnitete! E para tregon një komponim të caktuar, e dyta tregon një fis apo popull që ka të njëjtën gjuhë dhe gati të njëjtën kulturë.)

Shpesh rrumbullakosje të tilla citimesh u japin dorë shumë autorve për të lëshuar fabrikate të gatshme nga koka e tyre. Është e qartë se kemi të bëjmë me autorë antikë paksa të vonë, të cilët nuk mund ti verifikojmë këtu në hollësi mbi ç’kanë shkruar për liburnët, apo liburnët ilirë. Por s.d.q. dallohet fabrikimi i autorit tonë mbi këtë emërtim të tij si liburnët ilirë, e kështu për të kuptuar ne lexuesit e paditur se kemi të bëjmë me shtet ilir të organizuar mirë, përderisa ky shtet kaq mirë i organizuar politikisht arrin të bëjë (po si helenët më pas) kolonizime të rregullta në brigje të tjera, si ky në Korfuz (Korkyra).

E kështu, nga ky fabrikat i ri alla Velija neve na dalin tani këto vende jugore antike të gadishullit apenin si të kolonizuara dhe furnizuara me popullsi nga liburnët ilirë veriorë. Vetëm se këtu bëhet pyetja: kur këta liburnë veriorë të Adriatikut na paskan kolonizuar bregun lindor të Italisë (së sotme), Piceninë në veri-lindje, sepse dhe e kanë patur më afër, përse nuk paskan kolonizuar të gjithë bregdetin lindor të Italisë, por një pjesë në veri (Piceninë), dhe një pjesë në jug (Mesapinë, Dauninë dhe Japigian)? Po legjendat heredotiane e të tjera, që flasin për prejardhjen kreteze të mesapianëve, apo nga të tjera vende, do ti hedhim me një të rënë të lapsit në kosh të plehrave? Po mitet mbi kolonistët korithianë si të parët në korfuz, do i injorojmë? E sa e sa legjenda të tjera që ka, -kuptohet se të gjitha janë treguar sipas interesave të kohës, ndaj janë vetëm pjesërisht të vërteta. (Mbi tre fiset e mësipërme në Apenin, ne i kujtojmë lexuesit të lexojë edhe Arsim Spahiun me teoritë e tij të tjera fantastiko-hipotezuese, të cilat konstitojnë po në ilirizimin e tyre, por nga drejtime të tjera emigrimesh!)

Këtu i kujtojmë lexuesit tonë edhe një herë atë orientim në hapsirë, që kishte shumë rëndësi në kohët antike për popujt e ndryshëm. Kështu, kur flitet për dyndje fisesh, në këtë rast mund të pranojmë që liburnët e anës perëndimore të detit (Adriatik) të vendoseshin në anën lindore të këtij deti në brigjet e gadishullit tjetër, atij Apenin. Por është e vështirë të pranojmë që në një kolonizim të rregullt të kemi vendosje të tilla. Po të vërejmë me kujdes kolonizimet e antikitetit, (e jo vetëm këto por edhe zhvendosjet e popullsive për arsye të ndryshme), do të vemë re se popullsitë e vendosura më parë në brigjet perëndimore të një vendi, (p.sh Azisë së Vogël), do të vendoseshin sërish edhe në vendbanimin e ri në anën perëndimore, (p.sh të Europës jugore, Ballkanit), apo prej këtu në atë perëndimore të gadishullit Apenin (Italia e sotme). Këta popuj ishin kryesisht të kultit të Hënës. Por dhe tek ata të kultit të Diellit, që zotëronin shpesh anët lindore të bregdeteve, ruheshin deri diku po këto zhvendosje hapsinore në tokat e reja. Pra, zhvendosjet dhe kolonizimet kuturu për të cilat na flasin shpesh historianët e rinj e të kaluar shqiptarë, apo dhe ata të huaj, janë thjesht hamëndje prej shkollarësh, të nxitura shpesh nga interesa të ndryshme materiale dhe komplekse të tjera, apo dhe për tu dukur se po thonë diçka në histori.

Le të ecim më tej, pas këtyre citimeve të përmbledhura autorësh antikë, e të shohim se sa autori ynë na sjell prova të një etniteti të madh ilir, apo të një shteti mirë të organizuar ilir, të kohrave më të hershme nga ato të shek. IV p.e.s.

Duke cituar më tej (f.64) një autor të ri, ja se ç’kemi: „Giuljemo Menis, duke trajtuar ngjarjet e detit Adriatik, shkruan: „… Liburnët që zinin një pjesë të madhe të ishujve, dhe një pjesë të mirë të bregut lindor sa dhe perëndimor…“, dhe më tej „…është e sigurtë se kombi liburnik pati një influencë të madhe mbi Adriatik, duke u shtrirë edhe në detin Mesdhe e deri në brigjet e Afrikës. Zotëronin shumë vendngulime përgjatë bregdetit të majtë (të Italisë) nga Ankona deri në Otranto…”. “

Ky autor modern na përkufizon liburnët si një komb! A mund ta quajmë historian këtë autor? Kombet lindën në kohët tona moderne. Në lashtësi ekzistonin fise dhe bashkime fisesh në bazë të kulteve fetare. Për liburnët kemi pak të dhëna mbi kultet e tyre, por duket se ata kanë qenë mjaft të vjetër në bregdetin mbi-damaltin dhe të lidhur hershëm me detin. Ndoshta kanë patur si kult më kryesor hyun e ujit (detit), Posejdonin/ Saturnin, ndoshta me emër tjetër. Apo mund të kenë patur edhe rite të tjera, si ato dentrollogjike (respektin për natyrën dhe pemët), apo edhe rite të egra flijimi, siç ka qenë e zakonshme në shumë fise të vjetra, çfarë mund ta gjejmë edhe tek emri me të cilin këta thirreshin nga të tjerët: le bir-n, ata që bënin fli bijtë e tyre për Zotat e ndryshëm.

Nëse autori ynë don të na prezantojë një mbretëri të madhe liburne, zotëruese e detit Adriatik (por me emër tjetër këtë kohë ky det), e deri në mesdhe, atëhere ne do të kishim qoftë edhe një njoftim të vogël për ‘ta nga babai i historisë, Herodoti (shek. V p.e.s.), mirpo nga ky nuk kemi gjë mbi liburnët, po ashtu të dhënat mbi ‘ta janë pak më të vonshme nga të tjerë autorë dhe mjaft sporadike. Herë ata përmenden si fise ilire e herë jo, dhe shpesh si piratë. (Shpresoj të kemi rastin të flasim më tej edhe më shumë mbi liburnët.)

Përsa i përket citimit që autori ynë shqiptar sjell nga ai italian, (dhe ai italian nuk e dimë nga e ka këtë të dhënë për liburnët si zotërues të një hemisfere kaq të madhe detrash!?), do të përmendnim atë shprehje të autorit gjerman, Jurgen Spanuth, për këto raste citimesh: shkenca është dhe qëndron, çfarë njëri prej tjetrit citon! (Die Wissenschaft, sie ist und bleibt, Was einer ab vom anderen schreibt!).

Megjithatë unë nuk do ta mohoja që tek liburnët kemi organizime të mirfillta superstrukture, me rregulla dhe ligje të një mbretërie të caktuar, me kulturë të caktuar fetaro-shoqërore. Por jo të atij niveli që dallojmë më pas tek helenët e Atikës dhe tek romakët.

Për të kuptuar, se si të gjithë këta autorë shqiptarë dhe ata të huaj i marrin popujt e vjetër si kombe të caktuara me gjuhë dhe kultura të ndryshme, le të shohim pasazhin e mëposhtëm, f.68: „Është trajtuar mjaft për paionët (peonët) se në shekujt e fundit të mijvjeçarit të parë para erës së re ata u helenizuan dhe nuk shiheshin më si ilirë, … Dhe duke parë dëshmitë, edhe pse të pakta, mund të nxirret si rrjedhojë se paionët, ashtu si liburnët, taulantët e enkelejtë, përbëjnë entitetet shtetërore parake të ilirëve në gadishull, duke qenë faktor i rëndësishëm krahasimisht me të tjerat fuqi të kohës së parahistorisë.“

Përsa i përket fjalës entitet, kuptojmë se nuk kemi të bëjmë me termin etnitet, por një lloj sinonimi të fjalës komponim. Pra kemi një lloj entiteti (komponimi) të caktuar. Megjith’ këtë, pas emërtimeve të këtyre fiseve/popujve, (paionë, liburnë, etj.), autori ynë na le të kuptojmë –si dhe një shumicë autorësh të tjerë– etnitete të caktuara, pra kombe në kuptimin e sotëm të fjalës, e të cilët kanë organizuar superstruktura të rregullta shtetërore, si gati këto të sotme!

Tani le ti shohim pak më nga afër paionët. Këta përmenden boll nga autorët antikë, si dhe fise të tjera të ardhura nga Azia e Vogël, dikur nga fillimi i mijvjeçarit të parë p.e.s.. Nga gjithë sa tregohet mbi ‘ta, kryesisht konflikti me persët, aleanca me helenët, si dhe nga vetë etimollogjia e emrit të tyre, dallon qartë se kemi të bëjmë me hënorë të vjetër, pë(r) (h)oni. (Besojmë se lexuesi ynë nuk ka nevojë për ti bërë këtu leksione mbi konfliktin e diellorve (persët p.sh.) me hënorët (helenët p.sh..)

Pra, ne dallojmë qartë se entiteti paion, (apo qoftë edhe si etnitet ta marrim), nuk mund të krahasohen ose barazohen me entitetin (apo qoftë edhe etnitetin) liburn, taulant, etj. Autorët si Qemal Velija dhe qindra të tjerë bëjnë atë gabim, të cilin ata vetë e kritikojnë në fillim të librave të tyre, tek flasin për trajtimin e fiseve dhe popujve të vjetër nga historianë të ndryshëm nën leksikun dhe konceptet e sotme. Pikërisht këta lloj historianësh (përfshi dhe Q.V.) nuk bëjnë gjë tjetër, por vetëm se i trajtojnë fiset dhe popujt e vjetër si etni dhe kombe të sotëm, me gjuhë dhe kulturë të caktuar, me shtete nacionalë si këta të sotmit!

(S.d.q. nuk është vendi këtu të flasim gjatë mbi formacionet që paraqesin superstrukturat e ndryshme në fiset dhe shoqëritë e lashta dhe antike, duke parakuptuar që çdokush ka disa njohuri fillestare nga shkolla mbi këto formacione superstrukturale.)

Më tej (f.72), autori ynë, duke përmendur edhe një herë liburnët e vendosur në brigjet lindore të Italisë, e duke përmendur faktin e sjelljes së kulturave të caktuara nga popuj të ndryshëm të zhvendosur diku, ai u vesh atyre ndërtime prej guri, duke përmendur dy qytete në brigje të ndryshme të gadishullit Apenin, Ankonën në bregdetin Adriatik dhe Livornon në bregdetin Tyrren.

Është interesant këtu toponimi Livorno, i cili ngjan me emërtimin e këtij populli me emrin liburn, çfarë na jep të kuptojmë se, nëse themeluesit e Livornos janë liburnasit e dikurshëm të pjesës së sotme Kroate, i bie që këta liburnas të kenë patur edhe kultin e hënës, kështu kanë respektuar vendosjen në brigjet perëndimore të një bregdeti, siç edhe bënin përgjithsisht hënorët e lashtë (jonianët) dhe ata antikë (helenët, kaonët, etj.). Në këtë rast duhet marrë me shumë rezerva teza e ngulimit të liburnasve në bregdetin lindor të Italisë së sotme. Ose duhet pranuar edhe teza tjetër, që njëri prej ngulimeve liburnase është më i hershëm, e tjetri më i vonët; ky ngulim tjetër do të ketë ndodhur kur këta liburnas të bregdetit mbi-dalmat kanë ndrruar mjaftueshëm kultet e tyre fetare.

E pasuruam pakëz këtë analizë me këto të dhëna, që lexuesi ynë ta kuptojë se në qëllimin e analizës tonë nuk është hedhja poshtë e gjithë ç’ka shkruar autori ynë Q.V., por për të nxjerrë sa më shumë të vërteta të së kaluarës, të cilat ky autor (Q.V.) ose nuk i di, ose i injoron vetë.

Pak më tej kemi nga autori ynë, (f.73): „Në parantezë, për të illustruar njëanshmërinë dhe paragjykimin e shumë studjuesve [,] që botën heleno-romake e kanë marrë në mënyrë aprioristike si modelin e qytetërimit e zhvillimit, po përmendim se si është pasqyruar në kulturën perëndimore ngjarja e spikatur e Maratonës, që është kthyer në një model të pabesueshëm të qëndresës heroike luftarake. E ndërkohë faktet duket se janë pak më ndryshe, dhe këtë e interpreton qartë Kristofor Negri në historinë politike të krahasuar të tij.“

Dhe në fund të faqes jepet një citim nga ky autor i huaj, i cili dyshon për numrin e madh prej 120 mijësh të ushtarve të Darit në Maratonën e vogël, autor i cili përmend Eskilin me veprën e tij „Persët“, dhe sqaron se Eskili në këtë vepër nuk e përmend dhe aq betejën e Maratonës, se sa ato të zhvilluara në Salaminë dhe Platea, megjithëqë i vëllai iu vra pikërisht në Maratonë.

Këtu duhet sqaruar sërish ai fakt, të cilin autori ynë (Q.V.) nuk e di, atë se shumë numra në autorët antikë, po si dhe në shkrimet e tjera fetare, Bibla, Ungjilli, etj., përdornin numra simbolikë të caktuar, të cilët kishin një kontekst të caktuar. Kështu, numri 120 mijë është vërtet i hiperbolizuar për atë fush-betejë Maratone, por ky numër është thjesht simbolik aty, pasi tregon fitoren e një fuqie të vogël e të veçuar (Spartës me 3 mijë luftëtarë) ndaj një fuqie të madhe e të bashkuar (Persët dhe europianët e tjerë me 120 mijë luftëtarë). Numri 12, 120, 1200, 12 mijë, 120 mijë, 12 milionë ka treguar gjithnjë një fuqi botërore të bashkuar. Ky numër nuk dallohet vetëm në Bibël dhe Ungjill, por dallohet edhe në mitollogji të ndryshme, atë para-helene, helene, etj..

Me këtë pasazh që autori ynë na sjell me anë të autorit tjetër, Kristofor Negrit, ai akoma nuk justifikon vërtetësinë e atyre që don këtu të na provojë, atë se ilirët ishin një shtet i mirë-organizuar politikisht. Dihet se shkrimet e autorve të huaj janë me gabime, me zbukurime, nganjëherë me shtrembërime, me numra simbolikë, -në veçanti dihet kjo gjë nga autorët seriozë, të cilët (këta të fundit) dinë si të orientohen në këto shkrime të autorve antikë, e të cilët kanë vetëm një qëllim, zbulimin e të vërtetave të së kaluarës së turbullt.

Diçka tjetër që nuk i shkon fare autorit tonë, -pasi ai përpiqet (në pamje të jashtëme, të paktën) të duket si një punues serioz-, është paragjykimi i tij aprioristik për këta autorë dhe rrezatimin e botës heleno-romake, dhe jo gjykimi i të tjerve –për këtë botë antike– është aprioristik. Si bota helene ashtu dhe ajo romake na kanë sjellë qartë mijra prova të asaj çfarë ato kanë qenë. Ndaj kjo botë e këtyre dy qytetërimeve nuk merret apriori (pa prova) nga studjuesit e ndryshëm, por merret aposteriori (me prova) nga ‘ta. Pse dhe si autori ynë vjen në këtë gjykim bosh, nuk e dimë!

Kapitullin e dytë autori ynë e mbyll duke përmendur dardanët dhe duke thënë, se nuk i morri ata në shqyrtim, ndonëse ata përmenden si në luftën e Trojës, ashtu dhe në atë të mëpasme, në Kadesh, në anën e hetitëve.

Është mëse e qartë se autori ynë nuk i shqyrton dardanët, pasi për ‘ta kemi pak përmëndje, dhe këto vetëm në raste luftrash, çfarë na provon atë (hipo)tezë, se dardanët kanë qenë thjesht formacione ushtarake në ndihmë të hënorve europianë, (panvarsisht se njëkohësisht mund të kenë përbërë edhe një popullsi të caktuar); për këtë nisemi si nga këto përmëndje të tyre, ashtu dhe nga zbërthimi (i mundshëm) etimollogjik: dar d(ë) (h)ani, mbrojtës të hënës.

Është e vërtetë se dardanët përmenden shumë në luftra edhe me maqedonët (diellorë), etj., kështu ata kishin për një farë kohe një mbretëri të caktuar aty nga shek. i II dhe I p.e.s.. Por më vonë ata humbin në vorbullat e historisë, çfarë tregon se organizimi i tyre mbretëror-shtetëror nuk mund të krahasohet me atë të mbretërive përreth. Ndaj dhe autori ynë Qemal Velija nuk i shqyrton dardanët, sepse i mungojnë faktet që do mbështesnin tezën e tij, atë të shoqërive ilire me superstruktura mirë të organizuara shtetërore. (vazhdonsmiley 

10 Komente

Nuk kam pyetur per shkrime te tjera te miat, qe nuk me kane dale tek peshku, sepse ky eshte gjykim i administratorve dhe ata kane arsyet e tyre te shumta. Por per kete shkrim-analize pyes, sepse e di qe eshte nje shkrim me nje fare cilesie, nje shkrim qe merret vetem me problemet historike, nje shkrim qe kritikon ata qe nuk jane serioze ne shkence. Ndaj pyes: pse e nxorri vetem gjysem dite peshku pjesen e pare te ketij shkrimi, dhe pastaj e hoqi nga faqja e vet? Po dy pjeset e tjera pse nuk i nxjerr ne mejdan? Ka patur trysni apo miqesi nga/me autori/n e librit? Apo nga miqte e miqve? 

Ne fund te fundit, autori apo te tjere qe kane mendime te kunderta nga ato qe prezanton kjo analize e shkurter me tre pjese e imja, mund te shkruajne dhe ta hedhin poshte kete analize dhe te rehabilitojne tezat e autorit mbi shtetet dhe federatat ilire te zhvilluara. 

Fatkeqesisht, i kane humbur gjurmet edhe revistes historike "studime historike", se natyrisht qe shkrimi do nisej atje! Panvarsisht nga kjo, mendoj se analiza dhe shkrime te tilla i japin nje vlere me te madhe edhe peshkut, keshtu edhe pjesmarrje diskutantesh me shkolle. Por ndoshta edhe nuk kerkohet sot kjo nga peshku dhe shume forume te tjera, si ne Shqiperi edhe jashte, qe mbahen me para nga ata qe nuk duan te preken fare!? Ndaj dhe diskutimet shkencore jane zhdukur fare nga podiumet e ndryshme! 

"Studime Historike", si edhe "Iliria" vazhdojne te botohen si dikur, nga te njejtat institute.

Nese mendoni se Kritika juaj eshte e nivelit per t'u botuar ne revista profesionale, dergojeni ne redaksite perkatese.

 

Karl, nese e ve re, poshte nentitullit ka nje lidhje qe te con tek pjesa e pare. Pjesa e pare u botua me date 25 shkurt, dhe pjesa e dyte me 1 Mars, pra 5 dite me pas, jo gjysme dite me pas. Me tej, asgje nuk humbet pasi shkrimet nuk "hiqen" por gjenden fare lehte me nje kerkim. 

Karli ndoshta eshte vellai i Pjerit dhe dihet qe s'jane familje kompjuteristesh. smiley

Ho mer Qemol , po ty mami ti dha leket per librin ?

Qemal Velija... Really ? Ky ishte emri i pare qe te erdhi ne mend, qe te ardhte mas qafe ?

Karl Marks, pjesa e pare, per te cilen ankohesh pa te drejte, ndejti nja 2-3 dite ketu, per te mos thene me teper. Keshtu qe pretendimi jot bie, per te mos thene se eshte i genjeshter. Nuk dua te mbroj adminet, por ji koherent me faktin. 

E keqja jote eshte se nuk merr pjese ne temen qe sjell ketu, dhe nuk e di se kur eshte hequr. 

ke edhe Peizazhe.com per te tilla recensione 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).