Në Veriun e Shqipërisë ekziston një epos gojor - “Eposi i kreshnikëve” - i cili është dygjuhësh: është kënduar edhe në shqip nga rapsodë shqiptarë edhe në serbo-kroatisht nga rapsodë sllavë muslimanë, boshnjakët. Në historinë e letërsisë shqipe flitet shumë për këtë epos. Në vitet ’80 shkrimtari i njohur shqiptar Ismail Kadare ka shkruar edhe një roman të titulluar Dosja H. Shkurtimisht romani

141 Komente

Si i bije që nacional-kombtaristët tanë të shekullit të XIX nuk "përvetësuan" "Odisenë" por "Eposin e kreshnikëve" për të krijuar figura të forta, të nevojshme për lindjen dhe forcimin e nacionalizmit?

O kanë qënë budallenj e injoranta që nuk kishin kuptuar që "Iliada" ishte më e bukur, o kanë qënë shumë të squt sa të mos merrnin një vepër lehtësisht të verifikueshme dhe kështu të diskretitoheshin.

Vazhdon me moralizmin e tij Lubonja dhe flet për shqiptarët që:

bëjnë shumë tregëti me Turqit punojnë në Greqi, shkojnë përpushime në Malin e Zi, bëjnë tregëti me maqedoninë e Greqinë ku punojnë por edhe ku takohen me turq, grekë, serb, maqedonas e hanë gjellë turke e sallatë greke, shkollat më të mira në Tiranë i kanë turke etj. E megjithatë, kur vjen puna për identitetin e tyre harrojnë shumë nga këto pasurira që ndërtojnë jetën e tyre të përditëshme, ashtu sikurse edhe historinë e tyr të përbashkët shumëshekullore dhe theksojnë e glorifikojnë ato elementë që i bëjnë të ndryshëm nga të tjerët, deri në urrejtje e armiqësi.

dhe vazhdon t'i duket më i drejtë dhe civil pasioni i serbëve për të ruajtur, kënduar e glorifikuar eposin gojor, ndërkohë që ne shqiptarëve na mvesh vetëm anadollizmin kombtarist (aq më tepër të injektuar nga ca të fandaksur të shek.XIX).

@Xhib, këto riciklime, po të mos ishin leksione të mbajtura në një Universitet të Barit, më shumë se mbushje hapsire, do dukeshin se janë mbushje xhepash (me honorare gazetash... se largqoftë mos kujtove se i mbushte xhepat me paret e serbit smiley )

 

Leksion me shume vlera. Sidqofte ky leksion mbetet shterpe per aq kohe sa 1) eshte tematika shqiptare ajo cka riprodhon nje diskurs quasi-mistik gjithsesi, duke dalluar se cfare, ne menyre specifike, eshte mistifikimi identitar perballe realitetit, dhe per aq kohe sa 2) nuk eshte metodika e mirefillte ajo qe sqaron se si mund te pranohet si i vlefshem ky dallim per te gjitha vlerat e mistifikimit perballe te gjithe aspekteve te realitetit. Cfare eshte mistifikimi identitar? Cfare eshte realiteti i nje reciprociteti njerezor pertej pajtimeve te citueshme te Habermesit dhe Derrides? Si, dhe a eshte e mundur te dallohet mistifikimi i identiteteve nga realiteti? Perndryshe, dua te them qe, perderisa euro-kristianizmi shqiptar mbetet instrumental (dhe jo esencial) ne duar te nje elite ekonomiko-politike puro makiaveliste; perderisa nuk ka nje elite ekonomike te mirefillte katolike, apo te krishtere; perderisa nuk ka nje fundamentalizem fetar por thjesht skamje, sa materiale aq edhe shpirterore: nuk ka as edhe nje shans, qofte edhe pas 11 shtatorit, qe te varfrit dhe te margjinalizuarit te gjejne perfaqesim ne ndonje prej feve abrahamike. Ketu vlejne te theksohen ne menyre kritike format jofetare te nje identiteti mistik nacional evropian, feja e shqiptarit si produkt i iluminizmit perendimor, etj, etj, etj.

Lulo, nuk besoj qe do m'qortosh per protagonizem ktu. smiley Du me sjell vetem pak atmosfere; te kujtoj faktin qe serbet mbledhjen e artit tradicional gojor shqiptar (Eposi natyrisht perfshire big time) e ndalonin si veprimtari politike nacionaliste. Nje cudi kjo, po te mendohet qe ky epos ishte vetem nje perkthim prej origjinalit sllav. Nuk di a e ka ne plan Lubonja kete leksion edhe ne Universitetin e Prishtines.

Anyway, let's cut out the crap, shif ca thote nje Arbnora Dushi:

Who were the singers Parry worked with? Parry said that the material was collected from Bosnian singers. It is true that the singers lived in Bosnia and they sung in the Bosnian language, but who were they? What was their origin or mother tongue? The most famous singer with whom Parry worked was Sali Uglanin from Sjenica, not very far from Novi Pazar. Parry recorded 19 songs from him with more than 15 000 lines. Sali's both parents were Albanians from Shkodra, Albania. Due to problems he had with other villagers, Sali decided to move away from his parents' place, and to settle down in Bosnia. Sali Uglanin had sung for 15 years in Albanian. At the age of 30, he started to learn the Bosnian language and when he turned 35 he sung epic songs in that language. He is a good example of a bilingual singer. (See Kolsti 1990, 15.)

Another singer with whom Parry worked was Xhemail Zogiq. He lived in Bosnia, his wife was Bosnian but his parents were Albanians, who had migrated from Kosova. He spoke Albanian with his parents. He explained to Parry that in the beginning he could sing only in Albanian, but that he then learned Bosnian and started to translate all his songs into Bosnian. He said that he was able to sing the same song in two languages, and there is only 20-word difference in length between these two versions.

The ultimate objective of Milman Parry and Albert Lord was to "find Homer". They wanted to meet a real bard and compare the Greek epics with epics collected from the field. They found Abdullah Megjedoviq (Avdo), a singer who knew 58 songs. The epic song, which they collected from him, was "Zenidba Smailagina Sina" (Parry 1974) with 12 311 lines. Nikola Vujinoviq (a local person who helped the American scholars) collected this song and wrote in his field notes that it took him more than five days to write the song down.

Who was Avdo Megjedoviq? His version of "The wedding of son of Smailaga" is in the collections of Milman Parry (1974). In his notes Parry wrote about his conversation with Avdo Megjedoviq from Obrov. Avdo had learned singing from his father when he was 20 year old. He said that his family had come to Bosnia two hundred years ago. There were some parts in his singing where the collector was unable to understand the language of the singer and he wrote lapsus lingua or lapsus calami in the notes. These parts were sung in the Albanian language. During the conversation Avdo said also: "I don't know how to say it in this language!" This means that even if Avdo spoke the Serbo-Croatian language, there were some words that he did not know how to convey because Serbo-Croatian was not his mother tongue. (Berisha 1998, 295.)

 

 

Faleminderit!

Nje verejtje e vockel: insofar that Dushi wants to be politically correct, e kuptoj ate detajin qe Sali Uglani kendoi ne bosnjakisht ne ato vite.  Por me sakte do ishte qe kendoi serbo-kroatisht.  

Per te tjerat pastaj, z. Lubonja, "kombetarizimi i epikes gojore si mashtrim djallezor," qe sidoqofte nuk eshte fenomen ekskluziv i Ballkanit, do te doja qe te pakten ne djallezine shqiptare te sillej shembuj se ku/kur eshte perdorur me djallezi dhe me pasoja negative per rajonin.  Shkurtimisht te ishte mbeshtetur citati shembuj, mire do qe.  

Në këtë diskurs edhe heroi kombëtar Skënderbeu, i cili njihet se ka qenë i krishterë ortodoks kthehet e bëhet katolik.

Gjergj Kastrioti faktikisht ka nderruar nja tre fe.  Edhe, ne mos katolik, te pakten Uniat ishte ne nje fare pike.  Ku qendron problemi ketu?  Duke pasur parasysh situaten ne ate kohe?    

Per Nene Terezen here tjeter.

Faleminderit!

Me vjen keq por, pas leximesh te shumta te Lubonjes ne lidhje me keto çeshtje, kam arritur ne perfundimin se ai eshte krejt jashte çeshtjes. Perfundimisht, nuk do ta lexoj me per "çeshtje kombetare" apo "nacionalizmi".

Lubonjen e lexoj me deshire ne letersi dhe ne debate shoqerore (individi, liria, etj). Ne te tjerat, jo.

Ne kete pike, kam krijuar nje bindje se Lubonja nuk e ka as piken e idese mbi realitetet europiane, te popujve dhe qeverive te Europes. E dyta, Lubonja vuan dhe nga numri fare i paket i referencave, le te themi : nga numri i vogel i studimeve te lexuara. Eshte e pamundur te thuresh nje ese te tere me vetem ca fjale te Nathalie Clayer apo tjeter. Esete qe kam pare une ne France, psh kur flasin per Ruset apo Europen qendrore, kane ne fund te saj nje liste prej 30-40 veprash, te cituara me faqe e me vit botimi.

Eshte e pamundur gjithashtu qe te dalesh ne perfundime si "shqiptaret shtremberojne historine per qellime nacionaliste", duke marre ketu si shembull "Dosjen H", kur dihet shume mire se ky liber eshte nje roman (siç e cileson dhe ai)µ. Me vjen keq por une nuk di deri me sot qe te akuzohet letersia e mirefillte (romani) per shtremberim faktesh, kur dihet mire se romani eshte kryekeput TRILLIM. Kadare ka gjynahet e veta, por atij nuk mund t'i behet gjyq per gjithçka.

Dhe e fundit, Lubonja nuk e ka aspak te qarte kohen e thenies se Vaso Pashes mbi "kishat dhe xhamite". Sepse, siç e thashe me lart, Lubonja nuk ka lexime te shumta ne aktivin e tij. Ne nje kohe qe ne Tirane botohen budalliqe tip Castellan, ne librarite e Frances qarkullojne vepra te mirefillta mbi nacionalizmin serb, me DOKUMENTE te qarta, te pakundershtueshme, te cituara me numer faqeje, ku gjenden dhe si gjenden, deri dhe ne pershkrimet e masakrave serbe ne veri te Shqiperise. Dhe aty, gjendja e fetareve shqiptare na paraqitet krejt ndryshe nga vete goja e Vuk Karaxhiqit (jetuar rreth gjysmes se pare te shekullit te 19-te), nacionalist serb, i cili e pershkruan shqiptarin me sakte se te gjithe shqiptaret vete. Te tilla materiale flene librarive te Frances nderkohe qe ne lexojme lajthitjet e Shmitave. Vepra ne fjale eshte shkruar nga TRE UNIVERSITARE FRANCEZE, qe e njohin mire serbishten, ngaqe jane me origjine kroate. Eshte nje nder studimet me te mira per te kuptuar nacionalizmat e Ballkanit, duke shkuar deri dhe ne kenget popullore (te paraqitura ne liber) per te gjetur gjurmet apo rrenjet e çmendurive te sotme.

E verteta e thenies se Vaso Pashes eshte kjo : qe me 1804, shume me pare Vasos, Vuk Karaxhiqi, poeti nacionalist serb, thoshte se me keta Shqiptaret kemi rene ne bela sepse keta kane nje menyre te çuditshme funksionimi. Keta kane per borxh qe "nje shqiptar musliman vret dhjete Turq per nje shqiptar katolik, dhe nje shqiptar katolik vret dhjete Italiane per nje shqiptar musliman".

Atehere, si na qenka kjo teoria e Lubonjes qe Vaso Pasha bente thirrje per te dale nga gjendja e dasive fetare dhe jo ngaqe realiteti ishte i tille qe ia lejonte kete thirrje ? A mund te me permende Lubonja apo kushdo tjeter qofte dhe nje rast (perveç Caf Sustes ne Shkodren e 81-82, qe donte te bente terror ne emer te fese), ku ne Shqiperi ka pasur perplasje te medha te armatosura mes besimtaresh te ndryshem ne fe ?

_________

Personalisht, une nuk besoj asnje fjale mbi te ashtuquajturin "nacionalizem te semure shqiptar". Asnje fjale. Te gjithe ata qe do te mundohen te me bejne me turp per ndonjefare nacionalizmi qe do te kisha, do t'i marr per mashtrues.

Me permendni ne historine shqiptare qofte dhe nje pogrom te "huajsh" (te pakten te dallueshem nga pjesa me e madhe e popullsise) te Shqiperise : greke, gollobordas, malazezas, gorane. Me thoni daten dhe vendin ku ka pasur debime masive. Me thoni daten dhe vendin ku dikush eshte vrare thjesht per qenien e tij grek, maqedonas, malazezas, apo tjeter.

Kur te m'i thoni keto, atehere po futem ne rresht dhe une dhe po duartrokas si qoftet e Italise aty ne universitet.

E verteta e thenies se Vaso Pashes eshte kjo : qe me 1804, shume me pare Vasos, Vuk Karaxhiqi, poeti nacionalist serb, thoshte se me keta Shqiptaret kemi rene ne bela sepse keta kane nje menyre te çuditshme funksionimi. Keta kane per borxh qe "nje shqiptar musliman vret dhjete Turq per nje shqiptar katolik, dhe nje shqiptar katolik vret dhjete Italiane per nje shqiptar musliman

Shto edhe kerkesen e tij per te gjithe sllavet e jugut " te cilet duhet te marrin shembull nga Shqiptaret dhe ti tejkalojne ndarjet fetare".

P.S. Si e ka titullin libri i universitareve franceze ?

Per mitin katolik te Shqiperise punon sot as me pak dhe as me shume por nje insititucion shkencor: Instituti Albanologjik. Ne shembullin me te shemtuar te venies se shkences ne sherbim te ideologjive, ky institut qe dikur u vu ne sherbim te nacional - komunizmit, tani po i sherben ideologjise se re te (neo?)nacionalizmit antikomunist-katolicist. Pinjollet e ketij instituti nuk tuten fare ta fsheshin perdorimin e shkences per qellime ideologjike edhe ne publik, edhe ne media. Pas Nene Terezes tani po krijohet miti i At Zef Pllumit (edhe Kadare, domosdo, nuk kishte harruar ta permendte nje kafe qe kishin pasur se bashku) dhe i nje sere kolaboracionisteve te nazizmit.

Self, ky eshte nje drejtim tjeter qe ia vlen te rrihet si çeshtje. Ceshtja e katolicizmit "malesor" shqiptar. Po te kishim pasur studiues te mire ketu, sociologe e historiane, e pse jo, nje historian sociolog, ata do te na kishin thene qe pse disa fakte historike jane keshtu siç jane : perse veriu katolik qe dyshues, ngurues, mosbesues, dhe madje kundershtues i komunizmit ?

Perse pjesa labe apo vllahe qe me teper perkrahese e ideve komuniste ?

Ketu duhet bere kujdes : qellimi im nuk eshte aspak hyjnizues per katoliket dhe zhvleresues per labet apo vllehet. Nuk i shoh as per lavdi as per sharje. Thjesht duhet te perpiqemi te kapim mekanizmin e ketyre gjerave : çfare pane labet apo vllehet tek komunizmi qe iu pelqeu ? Une besoj fuqimisht se labet dhe vllehet jane shqiptare shume te mire, patriote dhe gjithçka. Porse vete rrethanat gjeografike apo historike bejne qe nje krahine apo tjeter te kete disa veçori te vogla ne krahasim me nje krahine matane. Dhe pikerisht, keto veçori duhet t'i hulumtojme per te gjetur vegezat ku u kap antikomunizmi i katolikeve dhe komunizmi i dy te tjereve.

E dyta, ne lidhje me kolaboracionistet e nazizmit. Nuk jam i sigurte se eshte termi i duhur. Mund te thuhet "kolaboracionist i gjermaneve" por jo i "nazizmit". Shtypi i asaj kohe, vete oborri i Zogut nuk kane lene asnje gjurme te shkruar FILONAZIZMI te shqiptareve, apo ANTISEMITIZMI, apo SUNDIMI TE RACES SHQIPTARE NE BOTE. Kjo ben qe bashkepunimet e nje pjese te katolikeve shqiptare me gjermanet nuk duhen kerkuar ne ideologjine naziste por me teper ne nje lloj ideologjie tjeter kombetare oportuniste.

Nje veper e madhe qe do t'i ndriçoje keto gjera, dhe ta them sinqerisht Self, do te jete vepra "Dashamireset" e Jonathan Littell, ku do te gjejme mjaft gjera te vlefshme per keto pune : qendrimet e rumuneve, ukrainasve, baltikeve kundrejt gjermaneve. Do te shohim analiza te shkelqyera te gjendjes politike ne Ukraine, me te gjitha fraksionet e tyre, dhe lojerat e nacionalisteve ukrainas ne kete situate te re qe qe pushtimi nazist. Te mos harrojme se masakrat me te çmendura ndaj Cifuteve jane kryer pikerisht ne Ukraine, ne Poloni dhe ne vendet baltike (lituani, letoni).

Nuk eshte e ndershme intelektualisht qe te veme shenje barazimi ndermjet divizionit SS "Skanderbeg" qe nuk ka shkrehur as dy pushke gjekundi, dhe divizionit te belgut Leon Degrelle, nje nazist i paster me bindje, vdekur tani vone ne Spanje. Nuk mund te krahasosh qeverine e Mustafa Krujes me qeverine kroate te Ante Paveliçit apo ate serbe te Nediçit.

Nuk ka pasur ne Shqiperi asnje ideolog nazist, asnje ideolog antisemit, nuk gjendet asnje program antisemit, asnje perdhosje e fese judaike. Prandaj dhe keto gjera duan njefare largesie per te pare me mire, dhe pa i ngaterruar gjerat.

Mendimi im eshte ky : ne qendrimin pro-gjerman te katolikeve shqiptare kane luajtur keta faktore :

- nje garanci e dhene nga gjermanet se ata s'kishin pune me popullin shqiptar, porse vetem me sllavet.

- ngjitja e Kosoves pas Shqiperise beri qe te josheshin nacionalistet e paster, dhe eshte fakt i ditur kjo, atyre qe iu ka dhembur me shume per Kosoven kane qene NE PERGJITHESI ata qe e kane ngrene ne kurriz terrorin serb, pra verioret. Mjafton te lexosh Lahuten e Gjergj Fishtes dhe e kupton çfare ndjenjash levrijne ne shpirtin e malesoreve veriore.

- nje mosbesim ndaj ideve komuniste, mosbesim i perforcuar dhe nga Vatikani i asaj kohe (papa piu 12 - mos gabofsha) qe nuk e duronte dot idene e komunizmit. Katoliket shqiptare s'para e kishin humbur lidhjen me Vatikanin, te pakten shpirterisht.

- Vete tradita e beses e cila funksionoi mire me Gjermanet : mos me nga, nuk te ngas. Sigurisht, Gjermanet nuk ishin aq te trashe, madje ishin nder popujt me te ditur ne ate kohe, me specialiste nga me te miret ne çeshtje te races dhe gjuhes. Per kete, edhe nje here, shiko "Dashamireset", pjesen kur flet per politiken e Gjermaneve ne Kaukaz.

Mund te kete dhe te tjera, ndonje ketu mund te mos jete e sakte, porse jam i hapur te degjoj e te lexoj me shume.

Ti mund ta shohesh komentin tim ne nje drejtim tjeter, pa problem. Por une e shoh komentin tim si nje plotesim te diskutimit te Lubonjes. Ashtu si ai, une mendoj se shkenca shqiptare e permbledhur nen albanologji eshte sherbetore ideologjish dhe mitesh, dhe si e tille parashkencore dhe manipuluese. Reformimin e akademise drejtuesit e Insitutit albanologjik dhe perzgjedhesit e tyre e kane kuptuar thjesht si nje revansh ideologjish.

Self, kuptohet qe ketu nuk ka vend per revansh ideologjish dhe se keto gjera e minojne fare punen e historianit apo sociologut. Te mos merremi fort me ca kunguj qe i shperdorojne keto zanate te nderuara.

Megjithate, çeshtjet mbeten aty, perballe nesh, te pazgjidhura. Po e perseris :

Cfare pa katoliku shqiptar tek komunizmi qe nuk i pelqeu ?

Dhe çfare pa ai tjetri qe i pelqeu ?

A mos ndoshta, njelloj si ne Veriun katolik, edhe ne Laberine muslimane apo Vllehet ortodokse, pati po te njejtat lojera pushtetesh, me fise dhe ndikime familjesh ?

Perse nje fshat i tere lab eshte komunist dhe nje fshat i tere po lab eshte ballist ?

A nuk kemi dhe ketu ndikimet fisnore dhe familjare dhe jo siç iu eshte ngecur gjithmone fiseve veriore qe na veprokan ne kope duke vajtur pas bajraktarit ?

Ballistet antikomuniste, historikisht, kane qene te vendosur ne Laberi, ne ca zona te Korçes dhe sidomos ne Kosove. Atehere, çfare i lidhi keto shtresa aq larg njera-tjetres ? Si vepronte ne Shqiperi perhapja e ideve komuniste ? Asokohe s'kishte media (gazeta komuniste, internet e gjera). Atehere, si ndodhi perqafimi i ketyre ideve komuniste nga nje pjese e mire e ketyre zonave ?

A ka ndonje studim te qarte te qendrimit te klerit katolik (shkodran po them une, si me te lexuarit) ndaj mbreterise se Ahmet Zogut, qe dakort, ishte verior, por musliman ?

A mos valle ne propaganden e komunisteve shqiptare te jugut bente pjese dhe bombardimi i truve mbi rrezikun e nje katundari malok si A. Zogu ?

Po vete A. Zogu, a ka pasur ndonje "gjynah" ne percjelljen e politikes se vet ne Jug me njefare arrogance "veriore" ?

Keto jane ca gjera qe duhen shpupluar, po qe se kemi historiane si ka hije.

Ne lidhje me Akademine, une ka kohe qe jam per shkrirjen fare te saj. Nuk e kuptoj ku ka qendruar dobia e tyre tere keta 20 vjet. Asnje fjalim, asnje ndriçim i opinionit, asnje qendrim. Asnje veper e madhe e shkruar nga ndonjeri prej tyre, asgje.

Sa per ata qe ishin dje, ata mos m'i permendni fare se e dime ç'tru kane, te pluguar thelle me mesimet e marksizem-leninizmit fitimtar. Une do te isha per rithemelim te Akademise, dhe jo per reformim.

_________________

@ enj : kerko Marc Gjidara, Neven Simac, dhe nje i trete qe ia kam harruar emrin, librin e kam ne France dhe s'mund te sjell ketu asgje nga teksti. Titullohet "Le Nettoyage ethnique" (Spastrimi etnik), dokumente mbi nje ideologji serbe. Botuar nga mesi i viteve 90.

Për Labërinë kam unë 1 hipoteze dhe mendoj se esenca është zbërthimi i marrëdhënieve autoritet qendror/ shtet dhe interesat vetjake dhe shoqerore te popullsise se kësaj krahine.

 

Nuk asnjë gjë jashtë te zakonshmesh deri këtu. Disa dukuri te tjera e bëjnë ketë teori me bindëse. P.sh për shume arsyeje Labet nuk kane një lidhje te forte me token, e kushtëzuar nga pakica e tokës bujqësore, preferenca e blegtorisë etj.

 Gjithashtu shtese janë tiparet luftarake te kësaj krahine. Për arsyet e renditura me sipër ishte shume me e lehte për Labet te siguronin një jetese si luftëtare me pagese, me pak fjale mercenare, se sa te punonin token e cila ishte shume e rende por edhe e rëndomte. Ali Pasha dhe Mehmet Ali Pasha janë shembuj kryesore te punësimit te labeve si mercenare.  Por jo vetëm kaq, Labet kane shtrinë shërbimet e tyre ne katër drejtimet e horizontit. Ka evidence dhe edhe ne luftën Ruso_Turke kane ofruar shënimet e tyre ne krah te Rusisë.  Marrëdhëniet me Greqinë janë me te ndërlikuara, kane shume here luftuar ne krah te tyre por edhe shume here kundra tyre.Gjithashtu konvertimi i Labeve ne Islam është ne krahasim një dukuri e vone dhe gjithmonë ne shërbim te interesave vetjake e klanore. Psh Kuci eshte konvertuar ne fillim te shekullit XVIII, si vendim kolektiv i marre nga i gjithë fshati për te pasur privilegje te mëtejshme.   Problemi lind kur Shqiperia shpallet e pavarur dhe kur shërbimet e Labeve si mercenare nuk janë me ne kërkese. Shqipëria është shume e vogël qe te akomodoje kërkesat e labeve për një marrëdhënie te privilegjuara me autoritetin qendror/ shtetin.  Këtu për mua marrin shpjegim përpjekjet Labe për te dominuar shtetin shqiptar. Ne porporcion kjo popullate është shume e vogël ne krahasim me mbetjen tjetër te popullsisë, por roli qe do te luaj ne historinë e Shqipërisë do jete gjithmonë e me shume ndikues.  Historikisht Shqipëria është drejtuar nga geget, por ne Shqipërinë e vogël dhe te cunguar Labet panë shansin e tyre te rregulluar ne favor te tyre marrëdhëniet me shtetin.   Jane te shumta lëvizjet kundër autoritetit qendror i perceptuar si jo ne favor te tyre. Kryengritjet e “djalërisë” ne nga fillet e viteve 20 e këtej kane gjithmonë epiqendër Vlorën e Labërinë.  Edhe marrëdhënia me komunizmin duhet pare si e tille. Labeve si ka interesuar shume ideologjia por marrëdhënia e tyre me shtetin.  Komunizmi i dha atyre mundësinë me te mire jo vetëm për te pasur një marrëdhënie te privilegjuar, por edhe për te dominuar shtetin shqiptar për 50 vjet.  Është korrekte te thuash si ka thënë p.sh M. Vicker qe “Vlora ka qene baza e fuqisë se politikaneve te tille si Enver Hoxha e Hysni Kapo”. Gjithashtu si një qytet qe ka tradite te lëvizjeve politike popullore, (qe disa here kane qene dëmprurëse).  Te gjitha levat e shtetit kane qene ne proporcion te dominuar nga labet, Ushtria, Sigurimi, Prokuroria, Hetuesia, Administrata Shtetërore, Policia e shume shume te tjera. 

Megjithatë kjo e imja mbete vetëm një hipoteze.

edhe pse hipoteze, per mendimin tim, komenti juaj eshte i shkelqyer!

Vertet e ke ti emigrant apo po tallesh me fatkeqesine e village?

 

Edhe pse hipoteze ...

 Village-Bey,

Nisesh nga "Labet nuk kane lidhje te forte me token". Sipas meje, lidhja me token duhet konsideruar si ishte ne ato vite, sepse sot, mbas regjimit 50 vjecar, qe e demtoi shume lidhjen e njerezve me token, pak shqiptare kane lidhje te forte me token. 

Kur flet per interesat vetjake e shoqerore i identifikon ato me "kontrollin e shtetit". Ndoshta keto kane qene interesat vetjake te nje pjese te elites komuniste, por kjo nuk shpjegon suksesin qe propaganda komuniste pati ne jug tek njerezit e thjeshte, qe sipas meje duhet shpjeguar, sepse po te mos kishte patur njerez qe ta ndiqnin, ajo elite nuk do kishte pasur sukses.

Pyetja eshte pse propaganda komuniste pati me shume sukses ne jug sesa ne veri? Cfare premtonte ajo, dhe mbi cilen pjese te popullsise kishin me shume efekt ato premtime?

Per te kuptuar pse komunizmi pati me shume sukses ne jug se ne veri, sipas meje duhen konsideruar diferencat ne strukturat shoqerore mes jugut e veriut. Lidhja me token ka ekzistuar si ne jug edhe ne veri. Diferenca qendron ne zoterimin e tokes, pronesine. Ne jug struktura shoqerore e trasheguar nga osmanet, ishte pak a shume "beu i fshatit smiley zoteron token, te tjeret punojne per beun". Komunizmi u premtonte ketyre te tjereve token e beut.

Ne veri ka shume me pak toka se ne jug, megjithate edhe aq pak toka sa kishte zoteroheshin direkt nga njerezit, nuk kishte bejlere te fshatit. Struktura shoqerore osmane nuk depertoi aq fort ne veri. Po flas per shumicen e veriut, jo per ultesirat. Propaganda komuniste nuk kishte c'tu premtonte shumices se veriut.

 Ana tjeter e medaljes e propagandes komuniste ishte ke pjese te popullsise frikesonte me shume propaganda komuniste. Njera pjese jane pikerisht bejleret ne jug qe zoteronin tokat. Pjesa tjeter ishte kleri katolik ne veri qe kishte nje kontroll me te forte mbi popullsine, sesa bektashinjte e hoxhallaret e prifterinjte ortodokse ne jug. Ketu kontrollin e kuptoj si aftesi per te mobilizuar popullsine ne lufte mbrojtese ndaj propagandes komuniste. Ne jug forcat qe mund t'i kunderviheshin asaj ishin me te pakta.

"Labet si mercenare". Te gjithe shqiptaret gjate perandorise osmane kane ofruar sherbime si mercenare. Mirditoret, qe ishin nje nga fiset me te pavarura e me te fuqishme te Shqiperise se asaj kohe jane te famshem per sherbime si mercenare. Nuk po gjykoj mercenarizmin, ishte praktike normale e asaj kohe, mire bene qe ishin mercenare, fitonin leke, si Labet si Mirditoret. Po gjykoj faktin qe nga ajo qe ke shkruajtur duket sikur Labet ishin mercenaret e vetem qe ngelen pa mundesine per te ofruar sherbime.

Fakti qe shumica e administrates shoqerore ishte nga jugu mbetet, por eshte vetem nje konsekuence e fitores se "komunizmit", nuk mund te sherbeje per te shpjeguar pse propaganda komuniste pati me shume sukses ne jug. Eshte a posteriori, si me thene, vjen me mbrapa si konsekuence qe ajo elite e fitoi pushtetin dhe zgjodhi njerez nga krahina e saj.

Ajo qe ke shkruar le nje shije "conspiracy theory", ku Leberit japin pershtypjen e nje grupi shume te unifkuar dhe te organizuar me nje qellim shume te qarte ne mendje. 

Megjithate edhe keto te miat mbeten vetem hipoteza.

Flm Katallani,

 

Përgjigje shume e bukur dhe interesante, megjithëse nuk bie dakord me shume pika te argumentit tënd. Gjithashtu përgëzime për nivelin e debatit.

 

 

Si fillim nuk bie dakord me gjeografinë tende: Labëria = Jugu i Shqipërisë.

 

Jugu është shume me i madh dhe me i gjere se sa Labëria.

 

Se pari Labëria gjeografikisht dallohet qartësisht nga pjesa tjetër e Shqipërisë sepse është e shoqëruar nga një sistem kullimi qe ka zbuluar gurin e bute dhe ka zbuluar gurin gëlqeror. Gjeologjia dhe gjeografia jep mundësi afër bregdetit krijim e xhepave te mbrojtura gjelbërimi si pyjesh dushqesh, dhe kullotave te larta ne malësi e Labërisë. Gjithashtu shthurja e tribadizmit lab dhe gjeografia ka ndihmuar avancimin e kulturës dhe fesë ortodokse nga Greqia.

 

Kështu qe pakica e tokës se punueshme e ka kushtëzuar labin te kërkoje te tjera mundësi punësimi. Këto mundësi janë te gërshetuar gjithmonë me fuqinë politike. 

  Krahasimi yt me marrëdhëniet feudale bujk –be mund te jete me i vërtete për popullsinë ortodokse te pa-toke te pllajës se Korces psh, por nuk i përket Labërisë.     Me pak fjale Labet kane qene historikisht me te interesuar ne fuqi politike se sa përfitimin nga bujqësia.   Krahasimi yt me veriun qëndron deri diku por me shume mbështet tezen time. Tribalizmi i veriut qe ka mbizotëruar deri vone ka sistem trial-arkaik mbi pronën ku tokat dhe veglat e punës ne malësitë e veriut janë prone e përbashkët e gjithë fisit, dhe ku përfitimi ndahet ne pjese te barabarta, vihet ne kontrast me dëshirën e Labeve për te përfituar politikisht privilegje dhe per tu postuar drejt qendrës vendim-marrëse.   Gjithashtu ti ke te drejte kur thua se Labëria nuk është mase kompakte popullsie.    Megjithatë nuk është e rastësishme dy lëvizjet revolucionare te jugut kane origjinën pikërisht ne Labëri, Republikanizmi Ballitst dhe Komunizmni Lab janë lëvizje politike për te ndryshuar status quo-ne ne Shqipëri.Njëra ja arriti me pasoja katastrofike.   Oportunizmi lab ku një vlla ishte Komunist dhe një tjetër me Ballin është thjesht një llogaritje politike për te qene gjithmonë i fituar.

 

 

 

Përsëri e imja mbetet vetëm hipoteze.  

 per mendimin tim labet jane maloke (gege) te toskezuar (ndryshuar dialekt) prej emigranteve toske.

sipas Durhamit labet (dhe çamet) nuk jane toske, qe sipas D'Angely-se dhe sipas emertimit jane te ardhur nga Italia, dmth kane origjina etruske.

Ne Toskeri, megjithese disa bejlere komandojne nga nje njesit te armatosur, sistemi fisnor praktikisht eshte i zhdukur, por populli ende grumbullohet ne tri ndarjet kryesore: tosket midis Shkumbinit dhe Vjoses, leberit ne jug te toskeve dhe camet akoma me poshte drejt jugut.Te trija keto kane nendarje te tjera te vogla.

 

Per mu ben me shume sens qe Camet mos jene Toske.

 

Megjithatë nuk është e rastësishme dy lëvizjet revolucionare te jugut kane origjinën pikërisht ne Labëri, Republikanizmi Ballitst dhe Komunizmni Lab janë lëvizje politike për te ndryshuar status quo-ne ne Shqipëri.

Komunizmi lab -shtjelloje pak kete teze-kur, kush, si ? dhe mesiguri do mbrish ne permbysjen ekomunzimit lab nga "revolucioni demokratik verior" Rrofte liria e te folurit veresie!

 

Pergjigja jote miku im gjendet ne nje liber te titulluar:

"Directory of Officials of the People's Socialist Republic of Albania"

National Foreign Assessment Centre,

A Reference Aid

Central Intelligence Agency

CR 79-12598

May 1979

94 Faqe.

1 Kopje e ka vllai jot.

Pervec faqes se pare te parathenies, i gjithe libri eshte i mbushur vetem me emra njerezish.

Jam i sigurte qe pothuajse e gjithe Laberia eshte aty brenda.

Ka shume mundesi ene na nji robi jot.

 

 

O Bej, jo te afert qe po e po, por jam edhe vete ne ate liste.Por -lexo mire-kjo nuk shpjegon dot zanafillen e te ashtuquajturit komunizem lab.Nuk do guxonim ta quanim as komunizem korcar dhe as komunizem shkodran (te thone ndonje gje besoj keto dy qendra te fillimit te levizjes komuniste)

Megjithate vazhdoni u bini fyejve mbi komunizmin lab.

 Village-Bey,

 flm per pergjigjen edhe ty.  

Me duket se e kam keqkuptuar ate qe shkruajte. Une mendova se po thoje qe "komunizmi" fitoi ngaqe u mbeshtet nga nje pjese teper luftarake e popullsise Shqiptare, me banim ne ate pjese te jugut te Shqiperise qe quhet Laberi. Kjo pjese e popullsise, Labet, e perdori komunizmin per te ardhur ne pushtet, sepse historikisht ka pasur luften e mercenarizmin si mjet per te mbijetuar meqe s'ka pasur toka. Dhe vogelsia e Shqiperise i detyroi te luftonin per te marre pushtetin sepse lufta dhe  mercenarizmi ishin te pamundura ne nje Shqiperi te vogel.

   

Si rrjedhoje e keqkuptimit tim, t'u pergjigja qe: 

 

1)Labet nuk jane shume me luftarake se pjese te tjera te popullsise shqiptare, packa barcaletat e gjokseve te shpuara, psh Mirditoret. Por edhe malesoret e viseve te tjera nuk bejne perjashtim. As trekendeshi sunit i Shqiperise se mesme, sic e quan Qafir Arnauti, me Haxhi Qamilin ne krye, i cili shkaterroi Princ Vidin. Ka shume shembuj te tjere kryengritjesh ne Shqiperi kunder autoritetit qendror qe nuk e kane origjinen ne Laberi. Kryengritjet kunder osmaneve ne 1910, 1911 nisen ne veri e ne Kosove, ne s'gabohem. Lidhja e Prizrenit. My point is, Shqiptaret gjithmone kane qene luftarake njelloj, pa dallim feje e krahine. Komunizmi e Republikanizmi Ballist jane vetem disa shembuj mes shume te tjereve tani vone. Nje shembull tjeter eshte anti"komunizmi" shkodran.

 

2) Komunizmi fitoi jo ngaqe u mbeshtet nga Labet, por ngaqe u mbeshtet nga nje pjese e madhe e Jugut (dhe nje pjese e veriut po ashtu), per arsyet qe thashe, por me siguri edhe te tjera, si psh kundervenia jug-veri, te ciles i kane fryre sterlloj njerezish (cuditerisht me sukses) e mbi te cilen nuk duket se ka shprese te fitohet. 

 

Por me sa shoh, ti e kishe vetem te komunizmi ne Laberi. Pyetja jote, nese s'gabohem perseri, eshte pse u perkrah komunizmi ne Laberi? Pergjigja qe i jep pyetjes eshte "oportunizmi lab"? Dhe arsyet per hipotezen e oportunizmit lab jane paaftesia per te mbijetuar ne nje Shqiperi te vogel me ate background qe kishin dhe lista e kryetareve te administrates shteterore me vone.

 

Nuk jam dakort me pergjigjen tende sepse kur gjykohetper levizje te tilla masive, qe perfshijne nje numer te madhnjerezish, gjerat jane, by nature, te nderlikuara e arsyet te shumellojta.Ti jep vetem nje arsye, oportunizmi, qe mund te jete e vlefshme ne disa raste individesh, nderkohe qe ka edhe te tjera. 

 

Une mund te te jap nje shembull personal arsyesh te tjera (hakmarrja e vetembrojtja bashkuar me kundervenien veri-jug ne kete rast). Nje fshat afer Vlores e fshatra perreth me lidhje farefisi u hodh i teri me komunizmin, mbasi banda me njerez, te mbeshtetura nga qeveria qendrore, vajten e plackiten e vrane disa veta ne ate fshat e perreth. Fshati kishte a nuk kishte 2-3 te rinj qe simpatizonin komunizmin. Fshati dhe fshatrat perreth u hodhen te tere me levizjen komuniste mbas kesaj. Jo per oportunizem. Thjesht per hakmarrje e per vetembrojtje nga shteti i asaj kohe. Oportunizmi politik per marrje pushteti per te cilin flet eshte koncept teper i avancuar per disa shtresa popullsie si "cobanet lebe" e "maloket e veriut". Hakmarrja e vetembrojtja jane shume me te thjeshta dhe mund te perdoren, sic jane perdorur e vazhdojne te perdoren, shpesh ne menyre te pavetedijshme.

Aha miku im, vetem nje keshille.

"Asnjehere mos nen-vlereso llogaritjet politike te katundarit shqiptar."

Jashte teme,mos e ke fjalen per fshatin Vajze?Mbasi ne Vajze i vran djalin nje te kamuri komunistat dhe i than qe u vra nga nacionalista.

 Jo, fshat tjeter.

Ah se harrova piken tende per Mirditoret,

Pikerisht argumenti im, edhe per Mirditoret Shqiperia e pavarur ishte shume e vogel.

Fillimisht Mirditoret i ofruan sherbimet e tyre ushtarake Pric Vidit. Me vone "Republika e Mirdites" nje krijese Serbe, ishte ne kundershti te hapur me shtetin shqiptar.  Mirditoret me pak te zhdervjellet politikisht se sa Labet, u sfrytezuan shume nga Serbet.

Deri sa Kapiten Gjon Marka Gjoni e udhehoqi anijen Mirditore larg shoqerimit me Serbine dhe e ktheu ate ne nje nga bastionet e fundit te anti-komunizmit.

Edhe Mirditoret kane kase nje marredhenie fatale me shtetin shqiptar.

Hika tashi se me myti gruja.

 

Per mua gjerat i konsideron mbrapsht o bej. Per te mos thene qe ato qe ke marre parasysh si pika mbeshtetese, i ke gabim. Duke filluar nga kjo:

 Historikisht Shqipëria është drejtuar nga geget

Vertet dike kaq pak dhe kaq gabim per vendin tend?

Une jam prape i mendimit qe kush merret me krahinizma ka tendencat me te shkrehura per te qene gabim gjithe diten. Sado i informuar, nuk e ka te gjate qe te bjere brenda me te kater kembet dhe te lere kokrren e namit.

 

 

 Me duket e pavend cvendosja e debatit nga problemi qe shtron/analizon Lubonja ne hulline qorre te  shpjegimit te komunizmit si  produkt ekskluziv i nje krahine -Jugu apo me ngushte akoma-LABERIA.Nqs duam te diskutojme procesin e perhapjes se komunizmit ne Shqiperi, nga zanafilla e deri ne krijimin e PKSH ,e me tej, hajde ta diskutojme ne nje teme me vete por jo me dilentatizem kafenesh. 

__ _   ___

  Eshte interesant periodizimi qe Lubonja i ben procesit te formesimit dhe mistifikimit (sipas tij ) te identitetit kombetar: ideologjia nacionaliste (feja e shqiptarit eshte shqiptarizmi),Nacional-komunizmi (feja e shqiptarit eshte komunizmi) dhe Nacional-europianizmi (feja e shqiptarit eshte integrimi europian )Ajo qe nuk kuptoj eshte tendenca e Lubonjes per ta pare procesin e krijimit te identitetit kombetar shqiptar (Rilindja ) si proces  mitifikimi  duke sakrifikuar sipas tij shtratin e perbashket historik-kulturor otoman  me sllavet e jugut!!

Në procesin e krijimit të identitetit kombëtar kjo histori dhe kulturë e përbashkët otomane filloi të copëzohet, të deformohet dhe të interpretohet në emër të interesave të reja kombëtare e prej materialit të saj të ndërtohen/krijohen mite të reja, ku krahas çmontimit, pra, kemi edhe rindërtimin, krahas pasurimit kemi edhe varfërimin. ... Shpërndërrimi i historisë së “Eposit të kreshnikëve” është një nga ilustrimet e shumta të dubliciteti tragjik çmontim – rëndërtim i historisë dhe i trashëgimisë së përbashkët kulturore që vazhdon edhe sot të manifestohet midis shqiptarëve dhe sllavëve të jugut duke marrë edhe trajta akuzash e fyerjesh të ndërsjellta. ---------------  Atehere, ky proces diferencimi dhe paska qene tragjik !! Sipas Lubonjes shqiptaret duhej te vetmjaftoheshin me nebulozen e perbashket kulturore, nderkohe qe kombet e tjeter farketonin identitetin e tyre kombetar??Po kombet e tjera si kane vepruar? Mos valle vetem tek ne paska ndodhur "gjema" e krijimit te miteve per cimentimin e identitetit kombetar??

Vrejtja qe ben Lubonja per tendencen aktuale te riformulimit te identitetit kombetar mbi nje komponete unike te besimit te krishtere/katolik pikerisht ne emer te ideologjise se integrimit ne BE ( duke e pare BE si bashkesi te ngritur mbi krishterimin ) me duket nje paralajmerim realist. Nqs  ne identitetin kombetar te  krijuar historikisht,  besimi fetar ka qene  i nenshtruar,dytesor ( i justifikuar nga prania e  tre religjioneve) aktualisht  nuk ka perse te bashkelidhet forcerisht  identiteti kombetar me krishterimin./katolicizmin  qofte dhe ne emer te pragmatizmit politik te integrimit europian. Ketu besoj se Lubonja ka te drejte.   

 

Nacionalizmi ne kete artikull shihet nga shume kendveshtrime dhe sigurisht qe shihet si nje identitet i imagjinuar dhe qe rrenjet e i ka ne Rilindjen shqiptare. Sidoqofte mendoj qe kjo puna e Rilindjes shqiptare eshte formuar me shume gjate komunizmit, ku u be nje seleksionim i autoreve dhe u lane vetem ata autore qe i sherbenin komunizmit. Dhe nacionalizmi i sotem shqiptar eshte ndertuar gjate komunizmit sepse me perpara nuk ekzistonte ndienja kombetare ne kuptimin qe ajo ka sot.

Na pelqen apo nuk na pelqen neve, komunizmi ne Shqiperi ishte dhe nje proces modernizues, dhe heqja e fese merret me shume ne kuptimin e nje modernizimi te larte, te zhdukjes se njeriut te prapambetur dhe tradicional. Nuk ka studime te mirefillta per nacionalizmin shqiptar gjate komunizmit por ishte nje nacionalizem pasiv, sepse nga njera ane kishim armiq jugosllavet por nga ana tjeter askush ne tirane nuk e ngrinte ceshtjen e pavaresise se Kosoves.

@karamelja: Nuk ka studime te mirefillta per nacionalizmin shqiptar gjate komunizmit por ishte nje nacionalizem pasiv, sepse nga njera ane kishim armiq jugosllavet por nga ana tjeter askush ne tirane nuk e ngrinte ceshtjen e pavaresise se Kosoves.

E drejte kjo vrejtje.Per nacional-komunizmin shqiptar dhe posacerisht per E.Hoxhen, jugosllavet /titistet ishin nje target i justifikuar si armiq ideologjik (revizioniste ) per krijimin e mitit te E.H si mbrojtjes i parimeve te  m-l .Sigurisht qe propaganda zyrtare luante dhe me ceshtjen kombetare, duke i pozuar sllavet si armiqte tradicionale te shqiptareve, por deri ketu. Kosova ishte sakrifikuar ne emer te luftes ideologjike.

Ne kete kendveshtrim dhe ne funksion te ideologjise nacional-komuniste, Lubonja shikon dhe rivalitetin per trashegimnine kulturore (Eposi Kreshnikeve ) me serbet, duke implikuar edhe Kadarene si kontributor ne farketimin e nacional-komunizmit.Pra ne rastin me serbet theksi nuk vihej-sipas Lubonjes-ne rrenjet  e perbashketa kulturore , pikat e takimit por i meshohej diferencave dhe konflikteve.

Ndryshe qendronte puna ne raportet  me greket.Edhe pse funksiononte projekti Vorio Epirit  me pretendimet per territoret shqiptare (pervec atyre qe perfituan nga 1913 ) sistemi politik i atjeshem nuk i voliste E.H per ta perdorur ne luften ideologjike.Propaganda zyrtare i meshonte nje shtrati te perbashket protoilir (dy popujt me te lashte te Ballkanit ) dhe theksonte shkembimet kulturore (Amfiteatri Butrintit -si deshmi e shkembimeve kulturore ) Vete E.H u investua ne farketimin e ketij qendrimi duke shkruajtur "Dy popuj miq".

 

key word: "patriotizmi socialist". Si edhe me realizmin, sapo marrin nje mbiemer, gjerat fillojne te kushtezohen. Kushtezimi e tjeterson nje koncept. Duhet nje aparat analitik per t'i hyre kesaj. Dhe eshte histori e gjate. Kerkon nje konceptim bayesian dhe kuptim te drejte te asaj qe quhet "conditional probability fallacy". Thelbi i kesaj me siper ishte pandehma (e gabuar) qe gjasat per te qene patriot ishin afersisht te njejta me gjasat per te qene socialist.

Sa dava ka Janina tha, Lubonja paska shume lesh per te lare me ca e ca. Nje nder keta eshte Kadare, ndonjehere eshte Rama e ca te tjere, per te cilet Lubonja nuk kursehet per te la leshin.

Ok, deri ketu mire, punen nuk ua kuptoj tifozeve qe ngazellyshem perplasin duret sa here Lubonja lan leshin e vet neper gazeta. Mbase larja e leshit duhet bere sport olimpik qe ti jepet edhe medalje Lubonjes.

Po dikush do duhet t'i thote perfundimisht, se po behet qesharak ne kete kutin e vet te ngushte mates, Lubonjes. Ne mos ia thente kush tjeter, do ia them vete.

pas leximit të këtij shkrimi të Lubonjës "Shqipëria: midis mistifikimeve identitare dhe realitetit" i bëj dy-tre pyetje vehtes:

- mirë se mistifikimet identitare arritëm dhe i identifikuam, cili është ky realiteti ynë që shfaqet deri dhe në titull?

- nëse ky realitet real është mitologjik - pasi i bazuar mbi një "identitet mitik", cili duhet të ishte realiteti "ideal"?

- nëse Lubonja si evropianist i bindur pajtohet me reflektimin habermasian dhe derridian lidhur me "identitetin evropian" - të evropianëve, a nuk mendon se edhe edhe ky realitet i ri bashkevropian është po aq mitik sa ai kombëtar?

xixe, nje gje te vockel fare: Lubonja ka demonstruar shume e shume here qe nuk e njeh konceptin e kunderfaktit (shih "counterfactual thinking" etc). Ndoshta jo per faj te tij. Nuk duhet vetem inteligjence e lindur per ca gjera. Kerkohet edhe studim. Psh, menyra se si shikohet puna e Parryt dhe dosjes H ne shkrim, tregon qe Lubonja jo vetem nuk njeh kunderfaktin, por as edhe rrjedhojat e atij qe quhet (self)selection bias si dhe pasojat e "first instinct fallacy". Ritheksoj, ndoshta jo per faj te tij. Njerezit marrin nje edukim perkates per keto gjera.

Eshte e drejte e kujdo te mbaje  seminar per mistfikimin e nje populli, pa kerkuar leje nga nje organ "kompetent"?.

Lubonja, sllavet nuk kane pasur kreshnik, duhet ta njohesh sistemin e tyre tributal te jeteses, nen komanden e knjazit me te pasur.

Pse i ben keto Lubonja, e para e punes nje i ardhur, edhe pse 150 vjet para, nuk ka te drejten morale te merret me historin e nje populli.

Kudo qe shkon mendon se eshte tek tvtopi, ku mund te flasesh roma per toma.

 

 

Pse i ben keto Lubonja, e para e punes nje i ardhur, edhe pse 150 vjet para, nuk ka te drejten morale te merret me historin e nje populli.

Dmth vetem ndonje pinjoll i mbretit Gent a ku di une ka te drejten morale te merret me historine e Shqiperise? I bie te ngelemi pa histori te shkruar fare.

Me duket s'e ditke qe Albanologjia si shkence ka filluar (dhe ende vazhdon) nga te huajte.

Ti, kujdestari i higjenes se races shqiptare: me dergo nje qime floku te te kontrolloj pak origjinen tende.

Nje njeri si Lubonja qe ka akses dhe kohe te shkruaj e te dale ne ekran, per mendimin tim do bente mire nqs  perpara se te shkruantee te fliste  mbi pozicionimin e Shqiperise midis realitetit dhe mistifikimeve identitare, te merret me pare me  disa tema te tjera shume me esenciale  per te kaluar kohen si psh:

 

1) Shqiperia midis nje individi qe ngre ne hava te gjithe kete vend per jave me rradhe pse i mohet nje e drejte e tij ,  dhe qindra mijrat e Shqiptareve te tjere jashte kufirit ne Serbi,  Greqi, Mal te zi, Maqedoni e Itali ndonjehere, te cileve ju mohen sistematikisht shume te drejta te tyre  shume me elementare dhe per te cilat askush s'ka guxim te flase.

2) Shqiperia midis ish te perndjekurve dhe ish pronareve qe po rropaten gjykateve per te rrimarre token e vet apo shperblimet e burgut  dhe kastes te komunisteve te djeshem qe sot jane te gjithe milionere e miliardere

3) Shqiperia midis vajzave e grave fotoksinepirese dhe vajzave e grave te tjera qe paguajne me dhjetra mijra euro ne nje dite shoping.

4) Shqiperia midis perçeve, thesit dhe pornografise se vajzat gjysem te zhveshura  qe  shohim te gjithe tek Blloku, televizionet rruget shkollat ...

5) Shqiperia midis firmave qe arketojne automatikisht nga shteti shuma te tejfryra si psh 20 milione $ per km rruge dhe te shpronesuarit e te njejtes rruge qe s'kane buke te hane se shteti nuk ju paguan pronen.

6) Shqiperia e femijve qe ngujohen e s'shkojne dot ne shkolle pasi dikush,  nje kriminel,  ka premtuar se do ti vrase, Shqiperia e femijeve qe mbledhin kanaçe, qe shesin cakmake, qe lypin ....   se s'kane buke te hane,

 

Ke tema plot per tu marre Lubonja, tema per te cilat je i informuar edhe ti si gjithe te tjeret, pse merresh kot me gjera per te cilat s'ia ke haberrin fare  

Lubonja ashtu si ti dhe une dhe te gjithe te tjeret eshte nje njeri i lire qe zgjedh te flase per cfare te doje dhe kur te doje. Pyetja eshte: qendron apo jo argumenti.

Ti thuash tjetrit qe s'ia ke haberin mbase mund te jete legjitime per ate qe e thote, por per sa kohe qe nuk argumentohet eshte nje thenie pa permbajtje.

Ne nje fare menyre Lubonja ka shkruar per keto ceshtje, ne mos drejtperdrejte, terthorazi.

Dhe i bashkohem dhe disa peshqeve te tjere ketu: mjaft me keto thirrje, apo urdhra se per cfare do shkruaje nje individ apo nje tjeter.  S'je dakort me tezat, hipotezat, konkluzionet etj, hidhi poshte me argumente.  Ndryshe, personalisht me duket jo thjesht humbje kohe t'i mohosh dikujt te drejten per t'u shprehur.

Duke mos i mohuar askujt te drejten per t'u shprehur (qe dhe ti, padashje po e ben me ata qe demek i mohokan te drejten per t'u shprehur Lubonjes), cfare qendrimi do mbaje ti kundrejt nje lunatiku qe sa here hap gojen i rrjedhin jarge antishqiptarie. Qe eshte epiqendra e nje diskutimi, ku vetem ai nuk merr pjese, por eshte pjese e diskutimit duke mos thene asgje ne lidhje me temen e diskutimit, apo thjesht sepse do te perfitoje nga mundesia e ofruar per te mohuar gjithshka qe eshte shqiptare, gjithshka qe ka lidhje me shqiptaret, gjithshka qe per shqiptaret eshte identitare, gjithshka qe ka lidhje me kulturen e vecante shqiptare, me doket, traditat, zakonet, figurat dhe historine e shqiptareve, qe edhe pse e nderthurur shpesh me te huajat, ka mbetur si ishull mes detit, e ndare dhe e percaktuar qarte. A ka mundesi te me iluminosh pakez?

Secili/a ka mendimin e vet.  Drejt apo jo.  Hidhi poshte me argumente jarget a cfare te duash t'i cilesosh.  

Lubonja, per mire apo per keq, ka nje kendveshtrim te caktuar e konstant mbi keto ceshtje.  Kendveshtrim te njohur.  Biem apo s'biem dakort eshte tjeter gje.  Ama te kerkosh te heshte, me duket pak si kompleks.  

Ai do te zgjoje iriqin duke i rene teneqes, ti do te nxjerresh argumente qe shqiptaret flasin gjuhen e tyre.

Monde, ky argument qe po perdor ti, eshte me mire te shprehet ne nje menyre tjeter:

a: - e zeze

b: - e bardhe

c: - te dy keni te drejte

d: - edhe c ka te drejte.

a... z: - WTF?

Ku, a dhe b jane persona duke u ngrene mish, c po mundohesh te behesh ti, nderkohe qe po i ze pozicionin a-se ose b-se... prandaj po e mbaj mushken te d-ja.

Wait a sec, Monde; mua nuk me interesojne fare paravolite e Lubonjes mbi mistifikimin e identitetit shqiptar - sepse ka te tjere burra per tu degjuar ne ate fushe. Mua me intereson fakti qe ky lektor me shtetesi shqiptare shkon e thote pa cak pa bam, ne nje universitet te huaj qe Eposin e Kreshnikeve e kane krijuar sllavet dhe shqiptaret e kane perkthyer prej tyre. Kjo, si shume gjera te tjera qe thote Lubonja ne kete lemi dhe qe une i quaj "te lemerishme", nuk gelltitet dot lehte. Pa asnje friksion. Me qasjen anemike "secili ka te drejte te thote ate qe mendon". Dhe kjo, jo se shkon kunder interesit te shiptareve, por sepse eshte dicka qe vazhdon debatohet dhe kushedi se sa do vazhdoje debati, nqse perfundon ndonjehere. (Lexoje pak edhe Sh. Sinanin psh, s'ka gje pse nuk eshte autor i hujshem, edhe ai coc thote.)

Tani me fal, por ti i quan argumenta ato qe thote Lubonja ne tekst? A? Eshte njesoj sikur dikush te shkoje te kerkoje origjinen e Blues-it ne Cikago dhe ti te mbeshtetesh ne te. Dhe ketu vijme edhe te puna e ndertimit te hipotezes. Ka nje mal me libra mbi filozofine e ndertimit te hipotezes, Monde, dhe ngaterresa e zakonshme qe ben nja "layman" ne fushe te vleresimit te hipotezes eshte qe e ngaterron ate me perfundimin. Megjithese Perfundimi eshte kryekeput i varur nga Hipoteza, ato nuk jane e njejta gje. Plus qe ne kete kuader nuk duhen dhunuar nje varg gjerash, nder te cilet me rendesi paresore eshte ai qe quhet "support set" dhe kjo gje eshte dhunuar big time ne gjithe konstruktin me Parry.

Tjeter: nje nga thelbet e shkences, kerkimit  dhe meditimit qe tejkalon fazen vezhgim-pershkrimit laboratorik dhe qe bazohet mbi "observational data" eshte ndertimi i baselineve te pavezhguara; "te pavezhguara" ne shume raste sepse nuk kane ndodhur, por jo se s'mund te ndodhnin. Kjo eshte njelloj qasje ndaj dosjes H, nje korrektim virtual, ama jo "uneducated", i realitetit.

Nuk di sa qarte u shpreha dhe s'di a do jem ne gjendje me komentu again.

Me fal pak, po ku thashe une qe jam dakort me kete artikull, pikepamje, hipoteze, argument te Lubonjes? 

E dyta, sic e the dhe vete, ky artikull eshte leksion.  Dhe pastaj shkrim gazete.  Te rrish te thuash qe s'ka te drejte te flase s'eshte argument kunder.  Por eshte edhe counter-productive.  Kaq po them une.  

Lubonja sic ka shkruar, do shkruaj.  Une them per nje debat te frytshem, hidhet poshte n'dac hipoteza, n'dac argumentat, me argumenta, si psh qartesimi yt me lart me saktesimin e "data-gathering" nga Dushi.  

In my very humble opinion as a "layman" qe s'jam e fushes ...  kaq kisha.   

Shif Emo, se ka ca gjojna qe ju ose nuk doni ose nuk dini me i kuptu. Pretendimi i Lubonjes nuk eshte se Eposi i Kreshnikeve eshte i perkthyer nga origjinali ne serbo-kroatisht, por se Eposi kombetar shqiptar eshte i perkthyer nga eposi kombetar sllav, ku me Epos Kombetar kuptohet jo Eposi vete, por qasja ndaj Eposit ne kushte te nje ideologjie kombetariste. Per Lubonjen, ka nje element kombformues ne Eposin kombetar shqiptar, qe eshte i huaj per Eposin e Kreshnikeve, po aq sa eshte i huaj per Skenderbeun konfigurimi i tij si pararendes i Natos, pararendes i kombit, apo pararendes i cfaredo qofte qe dikton ideologjia aktuale. Kjo huajtje eshte retroaktive, por si e tille nuk duhet kuptuar si kunderfaktuale, por si huajtje qe nuk eshte kunderfaktuale sa duhet, pasi si kusht per kunderfaktualen, apo per nderhyrjen retroaktive te mirefillte, nuk duhet pranuar qe e tashmja te diktoje te djeshmen, por qe e ardhmja te diktoje te sotshmen. Ajo qe thua ti, se Serbet iua ndalonin shqiptareve percjelljen e Eposit ne baza nacionaliste, eshte ne rregull me Lubonjen, dhe edhe origjina, ndoshta, e projektimit te nacionalizmit ne Epos: origjina sllave e Eposit Kombetar Shqiptar.

 

 

Lulian dhe te gjithe ata qe harlladisen ne kete historine e eposit sllav :

DINI JU NDONJE GJE NGA KY EPOS ?

KENI LEXUAR JU VETE NDONJE GJE NGA KY EPOS ?

I NJIHNI MIRE JU TEMAT E EPOSIT SLLAV ?

___________

Edhe Burger ka shkruar para 300 vjeteve Baladen e Lenores qe vjen dashnori nga varri per te mbajtur fjalen, por s'ma marr mendja se ka ndonje kapak kauçuku te me thote ketu qe e kane kopjuar nga Doruntina jone, apo se Doruntina jone eshte shembellim i Lenores. Lerini keto budalliqe, se beheni qesharak : ne ate kohe, te tilla kane qene temat : lavdia kaloresiake, nderi i ruajtur, fjala e dhene.

Por çuditerisht, ne eposin sllav kemi tema te tjera me te qelbura : vajtje ne jeruzalem, masakrim te carit çifut, masakrim te gruas qe gjoja ka shkelur kuroren me turkun a me djallin, kulti i thikes dhe jo i shpates, kulti i pabesise (lexoni eposin sllav mbi menyren si do te merret Kryqi i Jezuit ne Jeruzalem).

Shkurt fjala, mos ia mbeshtillni si per pasneser, se per eposin kreshnik dhe ate sllav, mund te flasin me mire ata qe jane nga ato ane dhe qe i ndjejne ne lekure keto pune.

Sa per dijeni : kenga e Ilmi Halitit nga Kosova qe shkon dhe vret Aleksandrin kroat qe do te martohet me çiken e Halitit, i ka vendosur ngjarjet ne Bosnje. Pyesni kengetarin Agustin Kola (jo futbollisti) ne Kosove, ua tregon ai fije e per pe si funksionojne kenget epike kosovare dhe ç'tema kane e kujt i kendojne. 

Te ka shkuar ne mendje qe mund te kete nje lidhje tjeter, pa lidhje me ate qe thua ti?

Ne eposin e kreshnikeve, ngjarjet zhvillohen ne Jutbine dhe krahinat perreth. Jutbina eshte ne Bosnje. Sanxhaku deri para 100 vjetesh ka qene perplot me shqiptare autoktone, te rrethuar po me shqiptare autoktone, si te Tregut te ri, Nishit, dhe malesive veriore te Malit te Zi dhe bregdetit te sotem kroat. Eshte nje detaj qe eshte trajtuar pak ose shtrember fare, qe ka krijuar gjithashtu idene e nje pansllavizmi shekullor ne viset e Jugosllavise dhe Dalmacise, kur ne fakt nuk eshte ashtu; kur ka shume gjasa qe deri ne shekullin e 18 ajo zone te kete qene shqipfolese ne shumicen derrmuese te saj.

Nathalie Clayer, e përmendur nga Lubonja në shkrimin e tij të fundit - dhe në të tjera shkrime, është autore e një libri "Aux origines du nationalisme albanais" që analizon nacionalizmin shqiptar si edhe shtytjen që ku i paska dhënë krijimit të shtetit të parë shqiptar. Thjesht për ndriçim, kjo studiuese i është qasur fillimisht Ballkanit dhe më tej Shqipërisë dhe Shqiptarëve nga një kënd i veçantë - ai i studimit të botës myslimane në përgjithësi dhe ai i vëllazërive mistike (bektashi).

Por kjo analizë e nacionalizmit shqiptar, që rrëmon thellë faktin fetar si edhe mungesën e unitetit kombëtar  - që veçanërisht në Ballkan kish zgjedhur fenë si vektor të fuqishëm, nis udhëtimin rreth viteve 50 të shekullit të XIX (me Veqilharxhin dhe kolonitë shqiptare në vendet fqinje) dhe e mbyll në vitet e para pas Pavarësisë. Dhe jo rastësisht, ajo vëren se nacionalizmi shqiptar është një "fakt i vonuar" në gjeopolitikën ballkanike, dhe në atë evropiane.

Përsonalisht, ajo çka më ka intriguar ishte pikërisht pyetja: përse ky fakt kombëtar ishte i vonuar? Cilët ishin ata faktorë që përcaktuan thyerjen e madhe mes Shqiptarëve dhe Turqve, pasi disa shekujsh "bashkëjetese dhe marrëdhëniesh të ngushta? Ja edhe një përgjigje ndaj Village-bey.

Fundi i idilit shqiptaro-otoman.

 

Xixa, nese ke kohe (dhe deshire per ti kontribuar debatit) N.Clayer ne librin e permendur, cfare vendi i jep rrymes katolike ne formesimin e nacionalizmit shqiptar? Ketu kam parasysh faktin se tradita pararendese e Rilindjes Kombetare perfaqsohet nga perfaqsues te katolicizmit-Buzuku, Budi,Bardhi per te cilet M.Marku shkruan:

Kleri katolik shqiptar ka një traditë të shkëlqyer, traditë që e njeh atë si gardianin kryesor të besimit katolik në Shqipëri, por edhe një element të rëndësishëm të identitetit kombëtar shqiptar. Madje nuk dihet se cili prej këtyre elementëve ka qenë përcaktues në konfigurimin e klerit katolik në Shqipëri. Formula e Pagëzimit dhe Meshari janë njëherësh dokumente të rëndësishme të historisë së kishës shqiptare, por edhe dokumente të rëndësishme të gjuhës dhe kulturës shqiptare, janë dëshmi të rezistencës kombëtare, por edhe të afirmimit fetar Një simbiozë e tillë mes kishës dhe kombit shqiptar do të vazhdojë për më shumë se pesë shekuj. Pikërisht në saj të kësaj simbioze Shqipëria dhe shqiptarët një vend dhe një popull që pjesën më të rëndësishme të historisë së tyre i kaluan nën Perandorinë Osmane, sot janë një komb me fytyrë evropiane dhe një kulturë ku dominantja kryesore kulturore është kultura perëndimore. Mrekullia qe se nën ndikimin e Buzukut, Budit dhe Bogdanit, një yjësi e tërë intelektualësh u bashkuan në këtë ambicje për të skicuar profilin e ardhshëm perëndimor të Shqipërisë.”

Nderkohe po kaq pretendecioz cfaqet krahu tjeter i cili myslymanizmin e shikon si komponent te ngjizjes se nacionalizmit/ identitetit kombetar te shqiptareve.

http://www.google.com/url?sa=t&source=we...

Perplasja village-bej me katallanin, perplasje ne rrafshin e ideve, kuptohet, eshte e mirepritur dhe pikerisht ky eshte qellimi i nxjerrjes ne pah te ketyre problemeve : qe te kete rrahje mendimesh, qe te kete hamendesime ku secili sjell optiken e vet. Nuk na vjen gje e keqe nga leximi i orvatjeve te tilla.

Ne fund te fundit, edhe Lubonja ka te drejten e vet qe te shprehet, dhe nuk jam dakort me Lumidrin mbi "pamundesine e Lubonjes per te folur per kombin shqiptar". Me sa di une, Lubonja eshte qytetar shqiptar qe prej disa brezave, te pakten kur ka pasur dokumente per kete pune. Dhe ai ka po aq ligjshmeri sa une dhe lumidrin qe te flase.

Fakti qe une nuk jam dakort me te, nuk vjen ngaqe ai do te kishte nje origjine etnike tjeter (as kjo nuk eshte e sigurte madje) por nuk jam dakort me te si intelektual i pavarur. Ka Franca nje historian te shkelqyer me origjine çifute (pied-noir) - Benjamin Stora - qe eshte specialist i kolonializmit francez ne Magreb dhe shkruan vepra te tera mbi historine e Frances ne keto vise. Dhe nuk del kush t'i thote se ti je çifut i lindur ne Algjeri qe na flet per Francen. Nuk te ben prejardhja etnike nje atdhetar te mire, apo nje intelektual te zote, por te ben vete qendrimi yt ne terren, ne veprat dhe veprimet e tua.

Gjermanet naziste e shtyne aq larg konceptin e tyre te gjakut sa paten ndermarre dhe kerkime te "genit te tradhtise" qe do te ishte nje gen çifut. Por gjenetika eshte kokeforte : nuk ka gen tradhtie. Ka Esat Pasha qe ishte shqiptar dhe tradhtar, ka dhe ndonje minoritar qe ka dhene jeten e vet per Shqiperi. Shkurt fjala, ne kete pike nuk ka asgje te re.

_____

Dhe e fundit : As Kadare nuk eshte i pagabueshem ne kete historine e "romantizmit katolik", sepse veprat e tij, ne nje pjese te madhe, jane glorifikime te Kanunit te verioreve, dhe kjo per mua eshte diçka e dyshimte, madje ne disa raste, e demshme.

Ne nuk jemi te detyruar qe te jemi ose me Kadarene qe lavderon e ngre ne qiell çdo gje malesore shqiptare, ose me Lubonjen qe i eshte perveshur kesaj pune me "buke ne traste". Ka vend dhe per qendrime me te nuancuara. E kam fjalen, te mos e perbuzim Lubonjen per hater te Kadarese, dhe te mos e nderojme Kadarene per inat te Lubonjes.

Po e ve ketu pyetjen se atje siper u be shume rremuje:

Ku e thote Lubonja qe eposi eshte sllav dhe jo shqiptar?

Me paragraf ë?

Pse? Kush të tha që Lubonja ka thënë që eposi është sllav?

Ai i shkreti, tha vetëm  se trama e romanit të Kadaresë (me dy studiuesit që kishin regjistruar) nuk është e vërtetë që ka ndoshur, si në roman, në Shqipëri, por është e vërtetë... (sipas burimeve historike shmidjane &co) e kundërta ... dmth që ka ndodhur në Serbi smiley

edhe?

Në pamundësi për të ta spjeguar me figura (ndoshta do e kuptoje më shpejt), po ta them EDHE më shqip: Nëse ata dy studiuesit kanë qënë në serbi (dhe jo në Shqipëri siç gënjen Kadareja), atëhere, ata kanë regjistruar një rapsod serb.
Pra, nëse një poemë këndohej nga një serb, do të thotë që ajo poemë do ishte serbe. Sepse serbi, sado injorant që të ishte, ngaqë nuk dinte shkrim e këndim (si gjithë rapsodët... megjithse leteratura na i sjell shpesh edhe si të verbër smiley ), nuk do rrinte të mësonte përmëndësh 1500 vargje të një poeme ku i këndohet kreshnikëve shqiptarë.

 

Me vjen keq, por s'me duket ta kem merituar gjekundi nje pergjigje te tille. Flm per shpjegimin me figura, por qe gjithsesi s'qendron ne kembe dhe s'i pergjigjet pyetjes sime.

@fin:

del qartë, gjithashtu, se fakti i ekzistencës së këtij eposi edhe në shqip lidhet pikërisht me periudhën osmane, kur eposi edhe është ndërshkëmbyer e përkthyer gjatë fushatave dhe shërbimeve ushtarake që rekrotonin ushtarë nga popujt e ndryshëm të Perandorisë. Këta rapsodë ishin shumë pupollorë në perandori dhe kështu në zonat shqipfolëse kishte syresh që i këndonin në shqip bëmat e heronjve të këtij eposi.

Kadare jo vetëm ka zhvendosur vendin e ngjarjes, por, edhe ka mënjanuar kontekstin osman, i cili, sipas Parry dhe Lord, ka qënë vendimtar në prodhimin e rrethanave që bënë të mundur artin gojor të këtyre teksteve të gjata epike. Po ashtu, ai ka çmontuar edhe unitetin e kësaj tradite epike që u përket të dy palëve dhe ka “rimontuar” një unitet fillestar greko-ilir të eposit duke “nacionalizuar” jo vetëm artistët, por edhe vetë epikën, e cila paraqitet si një “testament i madh kombëtar” shqiptar i legjitimuar nga rrënjët ilire, ndërkohë që sipas dy studiuesve në fjalë, nëse mund të flitet për origjinë të këtij eposi, kjo është sllavo - myslimane.

Qartesisht Lubonja mbeshtetet te perfundimi i Parryt, e merr ate te mireqene. Perndryshe gjithe skema qe ben Lubonnja me lart bie poshte nga ana logjike.

Kjo puna e eposit te kreshnikeve eshte shume dikotomike: nqse nuk eshte shqiptar (i krijuar nga shqiptaret), dmth eshte sllav. Nqse nuk eshte sllav, dmth qe eshte shqiptar.

Pyetje e drejperdrejte per ty fin: nqse ti do ishe audience e leksionit, me cfare perfundimi do dilje nga salla ne lidhje me autoresi/origjinen e eposit (sado anesor qofte ky element per nje degjues italian)?

@ Lulian: mund te merresh me "keqperdorim" te eposit nga shqiptaret e shek. 20-21 edhe pa u futur fare ne rrethina gjerash superdelikate si origjina e tij (kush e mori ne dore lahuten ne fillim). Kjo do ishte nje dicka krejt normale dhe une nuk do thosha asnje fjale, sic dhe e kam bere nijet prej disa kohesh. Po s'eshte e thene, or mik!
 

 "Pas një qëndrimi fillestar prej disa muajsh në rajonin Sanxhak-Novi Pazar, Parry u kthye sërisht në Jugosllavi i shoqëruar nga dishepulli i tij, Albert Lord. Në studimet e tyre ata janë marrë me shumë me përzjerjen e spiritualitetit sllavo-jugor me atë myslimano-osman, por del qartë, gjithashtu, se fakti i ekzistencës së këtij eposi edhe në shqip lidhet pikërisht me periudhën osmane, kur eposi edhe është ndërshkëmbyer e përkthyer gjatë fushatave dhe shërbimeve ushtarake që rekrotonin ushtarë nga popujt e ndryshëm të Perandorisë. "

Mua me duket se ne te dyja rastet Lubonja thjesht rimerr, ne ligjerate te zhdrejte, ate çka thone Parry dhe Albert Lord. Dhe nga i gjithe shkrimi (veç te tjerash) del ideja qe eposi s'eshte as shqiptar e as serbo-kroat, por eshte i lindur dhe i ushqyer nga nje nenshtrat i perbashket ballkanas, nga nje treve ku kane bashkejetuar per qindra-mijera vjet popuj te ndryshem.

Sinqerisht, po vertet sinqerisht ama, po te isha pjese asnjeanese e auditorit do te thosha: Akoma kane nevoje te qartesojne gjera te tilla keta? Te shkretet!

Por une s'jam e njeanshme sepse jam shqiptare, keshtu qe, duke qene e vetedijshme per njeanshmerine time, do te thosha me keqardhje: "Si s'kemi mes tone edhe ndonje shovinist po kaq bindes sa Lubonja!"

Well, Lubonja nuk eshte bindes - flas per vete.

Vlera e Lubonjes qendron ne faktin se ai arrin te "binde" njerez qe kane fituar repsektin tim.

Qartesimi i origjines se eposit eshte nje mrekulli nga pikpamja kerkimore, ka gjithe charm-in e te themi, teoremes Ferma. Nuk kuptoj pse duhet quajtur si nje prirje prej njerezish per te ardhur keq. Apo akoma me keq, nje mendesi primitive dhe folkloriste.

Nuk eshte e vertete qe nuk ka shqiptare bindes (asnje krahasim me Lubonjen ketu, pasi po flasim per nivele ku Lubonja nuk ben dot pjese).

Nuk ka nenshtrat te perbashket shqiptaro-sllav per krijim te eposit. Nuk mund te kete. Eposi nuk eshte Mercedes gjermano-amerikan qe mund te prodhohet ne Alabama me dizajn gjerman per konsum te amerikaneve.

Nqse nje dite dikush me teori te pakundershtuershme shkencore do vertetonte autoresine sllave te Epost te Kreshnikeve, do me vinte keq si shqiptar, por perpos keqardhjes qe e sheron koha, asgje me teper. Do me mrekullonte po njesoj si me pare si veper arti dhe do ngushellohesha me aftesine e shqiptareve per ta asimiluar ate. Persa kohe kjo nuk eshte provuar, krenohem me pandehmen (hipotezen) bajagi te besueshme qe origjina e tij eshte shqiptare. Kjo ben mire per clirim nga komplekset qe lidhen me perkatesine etnike - gje e madhe shume kjo.

Em, njerezit shkonin e vinin edhe ne ate kohe, madje edhe me shume, sepse s'kishte kufij siç ka sot. Njelloj edhe tradita gojore. Ajo eshte si uji, qe hyn poshte e ridel diku tjeter, here perrua i rrembyer e here vijez e holle, maskohet me tiparet e koheve perkatese, merr emrat e vendeve ku rrefehet...

Une e quaj apriori te pamundur qe dikush te me provoje "me teori te pakundershtueshme shkencore" autoresine sllave. Kjo autoresi nuk ekziston. 

p. s. : Lubonja mua nuk me bind, thjesht me gjen dakort ne disa gjera.

Fin e dashur, akti i krijimit eshte aq personal, sa behet tejet e veshtire te besosh per krijim te njekohshem ne dy koka (ne paralel vende dhe/ose popuj). Tjeter pune dhenie-marrjet, pervetimet dhe kembimet ne velrat e krijuara me pare. Por flas per krijimin. Nderkaq eshte padiskutim merite e pakontestueshme qe te dy popujt e pervetuan ne kohe duke e nxjerre off-side ceshtjen e autoresise. Kur them "popuj", kam parasysh audiencen qe i degjonte bardet; pa audience (=konsumatore) riprodhimi (i barabarte me ribotimet) i kesaj materie do ishte i pamundur.

Vetemse shiko, kjo puna e autoresise sipas pales sone ne argument, lidhet drejtperdrejt me vjetersine. Eshte vjetersia qe e ben te prekshem subjektin, qe perkthehet pastaj ne te drejta morale, historike dhe politike, ne pretendime territori, ne shtrat teorik shovinizmi e deri spastrimi etnik. Nga letra dalim te Arkanet before you know it.

Mendon vertet qe i gjithe eposi eshte fryt i nje njeriu te vetem apo fryt i nje periudhe te vetme kohore? Personalisht me duket shume pak e mundur qe te jene mbledhur disa njerez ne nje moment te caktuar dhe te kene vendosur te krijojne ca histori. Me mundshmja eshte qe disa ngjarje qe kane ndodhur ne kohe dhe ne vende te ndryshme (por gjithsesi diku ne Ballkan) jane kenduar nga barde te ndryshem dhe jane shperhapur pastaj.

Me e mira do te ishte te merreshim me te tashmen dhe te perpiqeshim me te gjitha menyrat te deshmonim krimet e serbeve ne Gjykaten nderkombetare.

Mire e ke Finisterre me fjaline e fundit. Por puna eshte se dhe te fjalia e fundit kthehemi prape te "eposi" a legjenda serbe qe Kosova eshte Jerusalemi i Serbise per arsyet 1, 2, 3 ... thone ata. Dmth jo se kane qene pa zarar ca nga gojedhenat e kojshive.

Monde, thua ne Gjykate merren me Jeruzalemin e Serbise?

Natyrisht qe "s'kane qene pa zarar disa nga gojedhanat e kojshive"!

Finise, s'me more vesh me duket se ku e kisha llafin, ose s'te mora vesh une. Pa problem, sqarohemi here tjeter smiley.

Mendon vertet qe i gjithe eposi eshte fryt i nje njeriu te vetem apo fryt i nje periudhe te vetme kohore?

Finis, na habite. :O

Emigranti s'tha gjekundi ate, mos i bej cirk fjaleve te pathena te tjetrit. lol

Por, me duket shume naive qe ti te mendosh se meqe s'kishte kufij atehere dhe njerzit shkonin e vinin,  s'kishte as kultura e identitete te ndryshme te popujve, dallime te cilat jane ruajtur me se miri persa sot pas kaq shekujsh  ne kemi jo vetem gjuhe te ndryshme, por shume aspekte te tjera te ndryshme me fqinjet, ashtu si kemi shume aspekte te ngjashme me te paret tane, si ne si popujt fqinje.

Kete besoj e ka shpjeguar mjaft mire Hurbi dhe te tjere ketu, per eposin shqiptar dhe virtytet qe kendoheshin (synoheshin) ne te dhe ato qe synoheshin me vone nga shqiptaret pasardhes te po atyre zonave. Pra ka vijueshmeri, dhe vijueshmeria s'eshte as rastesi as kolaboracion pan-ballkanik i kombesive te ndryshme si pasoje rudimentare e levizjeve ne mungese kufijsh.

Keto, ne pergjithesi si logjike diskutimi e kam fjalen. Njeriu mund te kete argumenta te ndryshme, dhe shume mire se kjo sjell debatin. Po llogjika s'eshte aq elastike sa te perdridhet si kembet e akrobateve perreth trupit dhe te dale mbi koken tek goja, e cila ka kafshuar nje gje plastike, e cila eshte mbi nje gje metalike, tek e cila mbahet trupi i kulacosur i akrobates. smiley
 

P.S. Diskutimet ne kete teme jane pergjithesisht me nivel dhe informuese, nje shembull i mire i Peshkut ky. smiley Keshtu qe une voten 5 po ja jap diskutimeve, jo krahasimeve qe i ben Lubonja nje romani letrar me nje studim, cka thoja dhe ne komentin e thithur nga vrima e ngrohte e akuariumit.

P.P.S. Qevria e Peshkut, tu thafte bishti i fsheses qe ke fshire komentin. Also, may the glasa fall on your koka again. smiley

Xhibi, te lutem, lere Emin ta mbroje vete idene e vet dhe leme mua te jem aq naive sa te dukem.

Fin, te lutem, lere dhe ti ate pjese meqe s'e pelqeve, dhe merru me pjesen tjeter te komentit ku i referohem cka ke shkruar ti dhe si mendon ti se u krijuan eposi e cdo gje tjeter e ngjashme, nder shqiptaret dhe popujt e tjere. smiley

Nuk diskutohet me me lere, te te le, ti leme, te na lene, se pastaj behet lemsh kush do lere me pare ke, ku sa dhe pse, dhe pasi te jete lene cdokush nga kushdo, kush do beje pershesh me kos nese si ata si ato si une si ti si ai si ajo jemi bos? :think:

E kam fjalen mos gjej preteks per tu lene, mgjths ja une po te le sic kerkove te lihesh. smiley

An Introduction to the Collection - shikoni kete link te Harvard University.

Genjeshtrat e Lubonjes: Ja pra qe Lord ka qene ne Shqiperi ne 1937. Eshte e vertete qe ka takuar dhe Faik Konicen, ( qe ishte Ambasador ne ate kohe) ashtu sic shkruan Kadareja. Lord shkruan qe rapsodet ishin dy gjuhesh, shqip dhe serbo-kroatisht.

 Ty Village-bey do  te te pergjigjem me vone se nuk kam kohe tani. Sec ke ca ide qe si shkojne hic fare nje artisti-piktor. 

Finisterre,

Pa marre ndonjeri, ketu apo atje, mundimin te na sjelle ca kenge epike serbe, dhe te shohe me syte e vet temat serbe te ketyre kengeve, atehere eshte e kote.

Kenget epike, e dashur, jane kenge odash. Dhe nga vete fjala, kendohen ku ka oda. Nuk kendohen as ne New York, as te Pallati i Kultures, as ne Top Fest. Keto kenge, siç mund ta dish dhe ti dhe kushdo, kane qene vete mbrujtja e njefare populli qe ka jetuar ne viset ku kendohen. Asokohe s'kishte edukim interneti por interneti eshte lahuta, dhe lahutari ishte Bill Gates. Keshtu edukoheshin femijet, qe ne djep dhe jo ne shtrat me pupla dhe kukulla te varura me pe.

Keto kenge jane percjelle gojarisht nga brezi ne brez. Nuk jane shkruar gjekundi se te shkruash duhet te dish shkrim e kendim. Tani, perse kenget epike qe kendohen nga lahutare shqiptare NDRYSHOJNE NE TEME DHE NE FRYME nga kenget epike qe kendohen nga lahutaret malazeze (se serbet s'po i perfill fare se ata jane vertet leshkot e ballkanit per keto pune - malazezet jane ku e ku me burrerore e me kengetare se ata) ?

Perse nuk ka asnje kenge epike shqiptare ku ka pershkrime te hollesishme gjymtimi fizik apo djegie me zjarr te armikut apo te femres qe ia kemi lypur doren dhe i ati s'na e ka dhene ? Ne cilen kenge epike shqiptare kemi pershkrimin e Kryqezatave ortodokse per te vajtur ne Jeruzalem dhe marre Kryqin e Golgotes ?

Perse ne kenget epike shqiptare i kendohet mbajtjes se beses, dhe jo pabesise si ne kenget epike serbe e malazeze ?

Perse levdohet Musai yne qe vritet pabesisht nga Krajleviçi pas nje dite te tere luftimi dhe jo psh te levdohet nje pabesi e tij per ta vrare kete krajlin ? Cfare tregon ne shtresat e nenvetedijes kjo histori ?

Qe ka pasur balada qe shetisnin andej-kendej, te pakten si tema, kjo s'do mend as kalem (Balada e Doruntines kendohet dhe ne Bullgari). Por qe te pohohet keshtu kot me kot mbi autoresine e sakte te tipit lahutar qe e ka kenduar per here te pare, kjo eshte pese me hiç.

Kjo na çon te pohojme kete :

KENGET EPIKE SHQIPTARE JANE KENGE PURO SHQIPTARE, dhe KENGET EPIKE SERBE JANE PURO KENGE SERBE, sepse :

mesazhi qe percillet ne to eshte katerciperisht i kundert, nga ku dhe kultura tjeter per tjeter e shqiptareve me popujt sllave. Flas per kulture popullore se per kulture altermondialiste apo makdonaldi, jemi njesoj te gjithe.

Shkurt, paster, bukur : serbet t'i kendojne leckave te tyre, ne iu kendojme leckave tona, asnjeri ska vjedhur tjetrin, secili ben rrugen e vet. 

"Perse ne kenget epike shqiptare i kendohet mbajtjes se beses, dhe jo pabesise si ne kenget epike serbe e malazeze ?"

Hem, ka gallate kjo puna e te kenduarit te virtytit.

Pse?, do thuash ti. Te kujtohet Legjenda e Rozafes? Tre vellezer dhe keshtjella qe prishej naten dhe tri nuse, njera prej te cilave, ajo qe do te mberrinte e para t'u sillte sillen burrave do te flijohej... Dhe tre vellezer qe shkojne te flene me grate dhe dy prej tyre qe u kallezojne grave, ndersa me i vogli s'i kallezon gje dhe mban fjalen... Tashti i bie qe keta dy vellezerit e tjere duhet te kene qene sllave dhe i bie qe ai qe e peson ne kete histori eshte ai me i ndershmi..., shqiptari! Goxha menyre kane gjetur per te shperblyer virtytin: murosin nje meme te re!

Ky eshte nje lexim i keq. I qellimshem, sigurisht. Nuk ma merr mendja se nuk ke pare diçka me shume ne kete balade.

Problemi, siç thashe me lart, qendron tek fryma e kenges. I njejti fakt kendohet ndryshe ne malesine tone, dhe ndryshe ne malesine serbe. Atje nderohet tjeter gje, ketu tjeter gje. Nga ketu kemi :

Kur mbaron baladen e Rozafes, degjuesi shqiptar eshte i mbushur me neveri ndaj dy vellezerve te medhenj, dhe plot dhembshuri per nusen e vogel, dhe kryesorja, PLOT NDERIM DHE RESPEKT per vellain e vogel qe e mbajti fjalen. Ideja qe kalon tek carroku i vogel shqiptar eshte se fjala e dhene duhet mbajtur, edhe pse mund te te kushtoje shtrenjte.

Mirepo ky mesim nuk percillet tek kenget epike serbe, dhe kete duhet ta shohesh vete ti me syte e tu kur te lexosh ca kenge te tilla.

Kjo eshte dhe pika ku ndryshon qenia serbe me qenien shqiptare, nuk eshte thjesht çeshtje tokash apo gjuhesh, por eshte thjesht perplasje dy botesh te ndryshme. Tani mos me beni moral mua ketu qe ne duhet te pajtohemi e tralala. Une e di fort mire qe Bashkimi Europian do te shkoje duke i zhdukur keto dallime, por ASNJEHERE plotesisht. Ti nuk do te jesh kurre nje serbe, dhe nje serbe nuk do te jete kurre nje shqiptar. Flas per ne nenvetedije, dhe jo ne kontroll pasaportash ne aeroport se fundja serb me pasaporte shqiptare apo shqiptar me pasaporte serbe ke sa te duash.

Ashtu siç francezi dhe gjermani jane sot vellezer, por kurrsesi ne menyren e mendimit.

ps : dhe murosja e nenes se re, nuk duhet te shqetesohesh shume sepse eshte metafore, nuk ka pasur kurrfare nuse qe eshte murosur aty, edhe po te kete pasur, kete nuk e di askush, keshtu qe baladat jane balada. Se ashtu i bie qe edhe Pali eshte ngritur nga varri per te vajtur tek motra, dhe meqe jemi ketu, Edgar Allen Poe e ka pare nje nate Palin lugat ne pyll dhe ka shkruar Korbin.

Eshte nje lexim i mundshem, po ti provo t'ia tregosh nje femije Legjenden e Rozafes dhe degjoje se çfare do te thote.

Une per vete s'do t'ia tregoja, sepse siç e ke thene shume mire ti, nje femije s'i rrefehet Poe.

O Fin, ma bej kabull se pari se eshte e disata here qe te replikoj rradhazi, porse rastis qe komenti tend te jete i fundit kur hyj une, dhe eshte ngacmues.

Ne teme... me te vertete keshtu e lexon ate epos ti, se po me habit jashte mase. Mesazhi moral ne ate epos, eshte pikerisht ai i te thenit te vertetes, te qenit korrekt, te mbajtjes se beses, sepse PIKERISHT ajo nuse qe u flijua kujtohet dhe jo ata te tjeret, qe ne kete rast jane kombarse, apo hije dhe funksionin e vetem qe kane eshte te jene personazhe qe theksojne virtytin e asaj nuseje dhe te shoqit.

 

Nese do mundesha dhe une te shtoja dicka per Lubonjen (ne pergjithesi) nen petkun e fjales se lire times, atehere do te thosha se ka ca kohe ketej, per aq sa e shikoj une, qe Lubonjen e trajtojne si lolo mediatik qe funksion ka me raste te krijoje hilaritet ne sallen e Opinionit, me komentet dhe nderhyrjet e veta.

Ju qofshi nese e merrni seriozisht Lubonjen, po ky besoj se eshte problemi juaj. Une po ve ne funksion aksiomen e fjales se lire.

Une s'mbaj me vete "etalonin e se drejtes", e "se vertetes", e "te pagabueshmes", keshtu qe Bujrum! s'kam asnje problem me replikat. Sinqerisht e them!

Leximi im i eposit shqiptar eshte ai i rrenjosuri ne shkolle (ai qe thua ti), çka s'do te thote qe nje sy i jashtem s'mund ta shohe ndryshe Legjenden ne fjale.

 E gjykoj rolin e Lubonjes te domosdoshem ne debatet qe kryhen sot ne Shqiperi. Nuk jam dakort me te ne shume gjera, megjithe mend ne shume gjera!, çka s'me pengon megjithate ta vleresoj per ate qe eshte.

Ok, Fin, une syrit te jashtem nuk i trembem, syrit te keq, po. Puna eshte per mendimin tim, do duhet te kuptohet se cfare ka ky apo ai epos qe rrenjoset ne shkolle apo jo, debati mbahet hapur. Nese ka ndonje gje qe i besoj verberisht une, ai eshte folklori. Madje edhe artin e sotem, (kinema, pikture, muzike), e trajtoj si folklor te epokes dhe te njerezve qe perjetojne dhe jetojne me to. Folklori ka dicka prej shpirtit qe mbahet ne kujtesen e njerezve, ka dicka qe i perfaqeson dhe prandaj e pranojne dhe me pas e riprodhojne brez pas brezi. Nuk e di sa njohuri ke rreth kengeve popullore, valleve e gojedhenave, po per mendimin tim keto duhen trajtuar me shume kujdes, se jane rregjistrat me te pagabueshem te historise.

Ka nje lloj magjie ne epose, cka u jep vertet ate peshen e madhe qe mbajne ne ndergjegjie, dhe me mire se populli qe i ben pjese te veten, nuk mund ti shpjegoje kush.

J., s'ka asnje problem mesimi i folklorit ne shkolle. Thjesht s'ka nevoje te thuhet: ne jemi te paret, me te miret, me te respektueshmit, s'kemi dashur kurre te keqen e fqinjit...

Kemi nevoje te themi: jemi nje popull si gjithe te tjeret, siç greket, francezet, anglezet... me te mirat dhe te keqijat tona, me historine tone, ndaj kemi te drejte te jetojme si edhe te tjeret. Kemi te drejte te levizim, te shkollohemi, te jetojme ne menyre dinjitoze dhe te kerkojme me plot goje dhe me ze te larte ate qe na takon.  

Fin, nuk e di nese po e ve re, se e adreson ndryshe ti problemin dhe ndryshe Lubonja. Po sa me takon te them, eshte se eposet nuk duhen pasqyruar ne kohen qe po kalojme e nk kane te bejne me te drejten per te levizur, shkolluar etj. Jane pa kohe. Kane brenda shpirtin e tyre dhe te popullit qe perfaqesojne. Ne nuk jemi me te mire, por jemi NDRYSHE nga te tjere qe identifikohen ndryshe prej nesh. Dhe kjo ndergjegjie e te qenit ndryshe shkon pertej halucinacioneve te Lubonjes se si u formua shteti e kombi shqiptar etj.

Kjo eshte e veshtire te kuptohet sa kohe qe fjala ndryshe eshte bere sinonim i metodave alternative te perdorimit te prapanices ne kohen e sotme.

J., une nuk isha ne konferencen ku u mbajt ky kontributi i Lubonjes dhe nuk jam ne koken e Lubonjes.

Nga sa i kam lexuar dhe e kam ndjekur ne Tv, me duket se eshte koherent me veten kur thote se nevoja e popujve per figura ku te identifikohen eshte e demshme per ta. Kjo e tija eshte nje qasje sa (anti)pedagogjike (A u duhet thene femijeve e verteta?), aq edhe ideologjike (A duhen trajtuar popujt si te qenkeshin femije?).

Sesi jane formuar kombet dhe shtetet ne Europe s'ka nevoje ta tregoje Lubonja dhe as edhe ne, se i kane bere te tjeret keto pune. Per fat, duhet thene.

Eposet, si yni ashtu edhe ai serbo-kroat tashme jane ne gjendje "te ngurtesuar", qe do te thote se kenget jane fiksuar ne leter, jane incizuar ne shirita (e cd), mesohen ne shkolla, kane prodhuar letersi... Keshtu siç jane, ato flasin per karakterin tone dhe identitetin tone si popuj tashme te ndryshem. Keshtu qe te qenit Ndryshe s'vihet ne dyshim.

Problemi im i madh me Lubonjen eshte ky: A jemi gati ne shqiptaret, si shtet, si popull, a jemi gati pra (shpirterisht, intelektualisht, arbitrarisht ) t'i pergjigjemi shovinizmit serb me argumente te bashkekohesise si "e drejta nderkombetare" ?

Lubonja mund te me pergjigjej (idealisht) fare mire duke me thene qe nese s'ia nisim nga diku s'do te mberrijme asgjekundi dhe do te mbetemi popuj-foshnja. Femije, te cilet mund t'i cytesh kunder njeri-tjetrit me argumente rrefenjash.

nese s'ia nisim nga diku s'do te mberrijme asgjekundi dhe do te mbetemi popuj-foshnja. Femije, te cilet mund t'i cytesh kunder njeri-tjetrit me argumente rrefenjash.

me kujtove nje shkrim te para nja dy vjetesh. smiley

Mbyllet keshtu:

A nuk ju duket se në fakt janë të rriturit që duan të besojnë te Santa Klausi, arsyeja që pse ata nuk u tregojnë fëmijëve të tyre që ky nuk është i vërtetë? Dhe supermani, a nuk është një personifikim i dëshirës për ruajtjen e kulturës dhe vlerave amerikane, dhe sidomos e aq më tepër, i epërsisë së këtyre vlerave? Po fjalët e mira që thuhen për një të vdekur, a nuk janë shprehje e dëshirës që ai/ajo që shkoi të ishte vërtet më i/e mirë? Kur Fato labja u hodh në kësoll, e cingërisur nga vajtojcat që po thoshin për të vdekurin “o i pari i të parëve”, dhe tha kundërvargjet çmitizuese “i pari’ të parëve, o mut i gomarëve”, ajo me gjasë tha të vërtetën. Por pse e panë shtrembër të gjithë? Ç’ishte ajo mendësi që nuk i pranonte të “vërteta” të tilla?
Dhe nuk ju pyeta, a do donit të ishit ju ai ose ajo që do i sqaronte “të vërtetën” mbi Santa Klausin një fëmije?
 

Bukuri! Verejtja eshte e drejte, por, thuame, ke pare te behen luftera per nje "blackberry" ?

Dhe tjetra, pak me cinike, nese Lubonjes ia ka enda t'i rrefeje femijes qe Plaku i vitit te ri nuk ekziston, eshte risku i tij apo jo?

Eh, Fin, pyetja nese ekziston Santa Claus apo jo eshte "a biBlion dollar question". Eshte nga ato 4-5 metapyetjet e filozofise. Sepse ja, po te them une qe Santa Claus psh, nuk qesh babaxhanshe "ho ho ho" por ia ben firaunce "hi hi hi", ti e para do me thoshe qe s'eshte ashtu. Besoj qe thoshe, anyway smiley

Tani, ne castin qe do me kundershtoje, sapo do pohoje qe Santa ekziston, apo jo? Prandaj them. Nuk ka risk shume, e kisha fjalen.

Ose, per te ngacmu pak me shume, pikerisht te gender solidarity, sikur te thoja qe Hirushe-Cinderella eshte nje shemtaraqe, a nuk do ngryseshe. Po si mundet me u ngrys per dicka qe nuk eshte there? Und so weiter, und so fort...

smiley Te Hirushja ma gjete "gender solidarity-n" ti mua?!

p.s. Hipotezat e fundit thone qe Kleopatra ka qene e shemtuar.

ahahahaha sorry perseri per repliken. Po me kujtove nje profesoreshe pikerisht ketu te peshku qe i kishte vene 4 studentit sepse e kishte thene ate pohimin me lart per Kleopatren. smileyDDDDD

 

Nuk se s'e besoj. Nje femer "e bukur" (me funksione trigonometrike te persosura e me the e te thashe) nuk mund te ishte kurre aq attractive sa ajo.

Madje edhe ajo puna e bukurise se Helenes se Trojes duhet mendu pak me mire, them un. smiley

Hm, e çuditshme, s'di pse po per Helenen do t'me kishte ardhur keq po te mos kishte qene e bukur. Do vetegermoj pse.

Gjej nje zgjidhje trari i te ciles mund te mbaje 10 vjet shume intensive.

ps. ata pleqte qe e admironin dhe thoshin ia vlen te luftosh per te, nuk jane vetem mjet artistik per te realizuar ate qe eshte e pamundur ne pershkrim te drejtperdrejte. Ata jane pikesepari pleq. Kane pare shume, e dine se cfare vlen smiley

Kane nje arme me te tmerrshme se ushta e Akilit. Kohen. Dhe kushti nr 1 per vleren eshte te qendroje ne kohe.

So, what is it? What could have been? Kur u be domosdoshmeri Helena, dhe si, dhe pse? Se nje nga celsat eshte right there, kur behet domosdoshmeri. Indispensable.

po tallesh ti besoj... jo,  nese vertet mendon se ata i projektonin epshet e munguara te grave te tyre tek Helena, atehere zgjidhja eshte gjeniale. Mu sme kish vajt ne mendje ndonjehere.

Ups e kisha harru ket teme. Fin nese me lejon nje sugjerim kinematografik, shiko "El TOPO" te Jodorowskit kur te mundesh.

huh, edhe westernat surreale kam mangut une! smiley

E ke pa?

Po ja, meqe e gjeja te cituar andej-ketej, para nja tete vjetesh thashe "ok, do ta shoh". Andej nga gjysma u lodha. Mistike me pistoleta m'u duk. Po meqe po ma keshillon do t'i bej hallall ato dy ore. Vetem se duhet te me thuash pse-ne.

Pse-ja ka shume pjese. Si psh pse po ta sugjeroj pikerisht ty. Se te nje teme ku flisnim per simbolet, u duke e interesuar (femra, ena, shen Meria etj). Ky film eshte tejet simbolik. Duhet pare ndryshe...

Pse pikerisht kete film. sepse ky ka lidhje me temen qe po flasim. Madje mu kujtua i pari. Flet pikerisht per ate gjendjen e njeriut qe hedh poshte gjithcka e behet vete zot. Gjykon dhe gjykohet vete, i merr vendimet vete etj. Tip Don Kishoti postmodern.

Dhe pjese e fundit e pse-se, eshte pikerisht se kjo teme ka ca kohe qe me bren mendjen. Une jam ateist i deklaruar, po ceshtja eshte se kam kuptuar qe te kundershton FENE ne thelb, eshte dem qe dikush mund ti beje vetes.

Ti po me premtove se do e shofesh, dy ore do te t.i dedikoj une per diskutim te filmit. smiley

Ok, e kam ne shtepi dhe s'duhet as te kerkoj jo. E di ti qe ketej nga ne mban nje rubrike magjie ne nje reviste femrash?

epo jane dy subjektet e tij te preferuara. Magjia dhe femrat. Ai edhe i ndaka nga njera tjetra. Une skam mundur dot ndonjehere....

Per disa qe kane deshire te marrin vesh :

Vete une, ky Hurbineku i keq qe e shihni ketu duke shkruar, e kam pase dajen tim (vellain e nenes) rapsod qe ka kenduar me dhjetera dhe qindra kenge. E kam shoqeruar kete daje (qe jeton ende, por mosha tani te pjerdh zerin dhe kujtesen) qekur kam qene femije i vogel. Daja im ka pase ne ate kohe nje bllok te kuq (i mbani mend besoj) ku ka pase te shkruara te gjitha kenget qe i kendonte : Kenga e Ilmi Halitit, e Corr Iljazit, e Dan Daroshit, e Azem Males, etj, dhe qe vete une i kam hedhur diku tjeter ne te paster, me shkrim dore. Di te them se kur shkonte daja ne ndonje vend qe duhej kenduar, ai nuk merrte bllok me vete, por i dinte krejt permendsh. Dhe po ju bej me dije se kenga e Ilmi Halitit dhe e Azem Males (Aishes, vajzes se tij te vrare ne Turqi) kane qene goxha te gjata, nja dhjete faqe fletoreje. Kjo sa per te thene se mbajtja permendsh e ketyre kengeve nuk eshte as habi, e as mrekulli, porse eshte vete shpirti qe kendon aty, se ndryshe thuaji dikujt te te kendoje kenget e Gaqo Cakos apo te Bashkim Alibalit, dhe shiko a i mban mend apo jo.

Finisterre apo kushdo tjeter qe keto gjera iu duken perralla, duhet t'i degjoje njehere keto kenge ne nje ode burrash, me vemendje, dhe te kape ate heshtjen e degjuesve, dhe te llogarise qe vetem kenga e Ilmi Halitit zgjat 45 minuta kohe, papushim.

Kush i ka degjuar keto kenge me veshet e vet, nuk vjen ketu te na kallxoje perralla serbesh e bashkimesh europiane, por ulet dhe e lodh pak mendjen per çfare po behet. Kam dyshime se Lubonja ka degjuar ndonjehere nje kenge te tille 45 minutshe.

Lubonja ka te drejte te nxjerre teorine e vet, askush nuk ia heq kete te drejte, porse ai duhet te prese dhe kundershtime, edhe hedhje poshte, edhe kthime ne qesharake.

____________

Lubonja eshte shqiptar, asnje dyshim per kete, lindur ne Shqiperi, rritur ketu, dashuruar ketu, burgosur ketu, dhe gjithçka ketu. Fakti qe ndonje kastragjysh i tij ta kete varrin ne Firifistan, s'do te thote asgje. Thjesht ai duhet te ulet me rrafsh e t'i kape gjerat siç jane per te kapur, dhe jo me norme dhe shpejtesira te sketerrshme (kjo ka qene dhe nje qortim qe i kam bere pejzazheve te fjales, sepse eshte e pamundur te kercesh nga subjekti ne subjekt per nje paradite. Me duket se duhet mesuar mire qendrimi me bythe n'karrike.

Hurb!

Komentin e djeshem e paska kapur fshesa. Me vjen mire qe ke kuptuar ate qe kam thene, se Lubonja nuk ka te drejte te flase per mistifikimin e nje populli, ngase eposi i kreshnikeve  nuk eshte histori por eshte "epos" i nje populli.

Te mbash ligjerata mbi eposin e kreshnikeve duke u bazuar ne disa shkrime qe ke kaluar perciptaz, po sjelle asgje te re , me nje logjike krejtesisht te gabuar, nuk eshte mire.

E drejta per tu shprehur , liria e fjales, nuk eshte e thene se mund te thuash çfardo qe te pelqen e te vjen ne mendje.

Lubonja flet si Shqiptar ne kete universitet, e si i tille ven ne dyshim nje trashigimi te popullit. Kur nje Shqiptar shfaq dyshime, po te huajt , sidomos serbet çfare mund te thojne.

Ne qoftese Lubonjes i duket , e dalur jashte mode eposi i kreshnikeve , po per keto padanezet e rinj çfare mund te thuhet, ops keto jane perendimor, problemi yne eshte se ne nuk jemi.

Kudos to Lira per linkun e Parryt & Lord!

Ja ata qe mbanin mend nga 10,000 vargje smiley cdo Lucio Battist se si zvoglohet frikshem e? smiley Sali Ugliani, qe permendte Arbnore Dushi. Sa per icik atmosfere.

http://chs119.chs.harvard.edu/mpc/photos/lord_album/fig10.jpg

Priceless: Avdo Megjedovic (Homeri thone keta).

Per kujtese nga Arbnorja:

Who was Avdo Megjedoviq? His version of "The wedding of son of Smailaga" is in the collections of Milman Parry (1974). In his notes Parry wrote about his conversation with Avdo Megjedoviq from Obrov. Avdo had learned singing from his father when he was 20 year old. He said that his family had come to Bosnia two hundred years ago. There were some parts in his singing where the collector was unable to understand the language of the singer and he wrote lapsus lingua or lapsus calami in the notes. These parts were sung in the Albanian language. During the conversation Avdo said also: "I don't know how to say it in this language!" This means that even if Avdo spoke the Serbo-Croatian language, there were some words that he did not know how to convey because Serbo-Croatian was not his mother tongue.

http://chs119.chs.harvard.edu/mpc/photos/lord_album/fig29.jpg

sa teme e deshperuar...ndoshta sot ne 2010 degjohet shume e semure..........................

... sa teme e deshperuar...ndoshta sot ne 2010 degjohet shume e semure.........................."

Une do te thoja sa peshk i/e deshperuar eshte ky/kjo eri83! Pse? Sepse njerez si ju duhet te kuptojne qe ne jetojme ne kohen kur shruhen libra  si "The Death of God" dhe cfare te keqe ka kur diskutohet kjo teme ketu?

Lubonja ka kendveshtrimin e vet dhe shpreh te ashtuquajturin mendim te pavarur (aka "smart and indepedent thinking&quotsmiley. Ketu ka te beje forca e argumentit dhe nese ju keni argumenta ta mbeshtesni ose ta hidhni poshte Lubonjen sipas kendveshtrimit tuaj.

Po citoj emigrant-in me lart me prurjen e tij famoze ne nje kendveshtrim fondamental nga lart (aka big picture) ti "... nuk e njeh konceptin e kunderfaktit (shih "counterfactual thinking" etc). Ndoshta jo per fajin te tend. Nuk duhet vetem inteligjence e lindur per ca gjera. Kerkohet edhe studim. ... jo vetem nuk njeh kunderfaktin, por as edhe rrjedhojat e atij qe quhet (self)selection bias si dhe pasojat e "first instinct fallacy". Ritheksoj, ndoshta jo per fajin tend. Njerezit marrin nje edukim perkates per keto gjera."

Per mua eshte shume e thjeshte - ju keni ardhur te lexoni kete teme me nje (self)selection bias te para programuar ne trurin tend dhe nuk jeni ne gjendje te gjykoni argumentat e te tjereve!

PS. Kerkoj falje per perdorimin dhe modifikimin e thenies te emigrantit pa leje. Thenie te kesaj natyre me te vertete meritojne copyrights!

Keta ishin evidenca e gjalle (sipas Parry & Lord) qe arti homerik ishte gojor. Plus, ashtu sic pershkruhet edhe tek dosja H, qe "kompozimi ishte ne (=gjate) performance(s)"; ne mungese te tekstit te shkruar, natyrisht. E bukura ishte qe nje performance e te njejtes kenge nuk ishte e barabarte ne menyre absolute me performancen tjeter. Statistikisht kesaj i thone nje seri kohore me "serial autocorrelation". Zot, kur mendoj se si do analizohej kjo numerikisht. Se kete bene edhe ata kingat, regjistrimin e te njejtes kenge nga i njejti kengetar ne dy kohe te ndryshme. Shto ketu kalimin nga nje kengetar te tjetri, futjen e elementit subjektiv etj etj.

Mekanizem sh. interesant!

 

Monda Selfmaderadio dhe te tjeret problemi qe kam me Lubonjen eshte sidomos pasaktesia e tij, dhe e dyta i ekzagjeron shume disa gjera , ne kete rast rendesine e miteve apo keqberjen e miteve. _  E respektoj Lubonjen kur merret me problemet  te prekshme dhe natyrisht  me te rendsishme te shoqerise shqiptare, por sa per tema te tilla qe jane me "shkencore" mbi identitetin  do ishte me mire t'ia linte psh Qoses apo A. Xhaferit, te cilet jane studiues te mirefillte.Per mua  Lubonja s'eshte studiues por eshte publicist qe kerkon skupin lajmin sencacionin etj. _  Nje studiues  kur shkruan mbi tema te tilla duhet te jete te pakten i ftohte  i sakte  dhe i drejte me faktet qe disponon. Nqs nuk i ke te gjitha te dhenat ose nqs ekzistojne teori te ndryshme serioze qe s’jane hedh akoma poshte mbi çeshtjen per te cilen po shkruan, (origjinen e eposit ne kete rast) ti nuk mund te dalesh dot ne perfundime absolutiste por mund te thuash mendimin tend ose besimin tend duke e preçizuar se ky eshte mendimi jot. Ne  fund te fundit  rrenjet prekristiane e josllave te eposit (qe i bie me rregull te treshit iliro arbere) jane te shumta te dukshme dhe te pranuara gjeresisht, dhe nuk mund te hidhen poshte nga askush .  _ Tani me konkretisht,  ku ja fut kot Lubonja _ E paraKadereja ke shkruar roman dhe jo liber historie sic u tha me lart  dhe nga ana tjeter dy dijetaret kane mbledhur kenget ne nje zone gjeografike qe shkon prej Sanxhakut dhe deri ne veri te Shqiperise, rapsodet qe ata kane rregjistruar kane qene ne pergjithesi  Shqiptare, dhe vet zoti Parry e ka mesuar gjuhen Shqipe duke punuar me ta, pra Kadare nuk e ka zhvendos aspak vendin e ngjarjes.   _  tjeter gje:  po citoj nje fraze kyce qe percjell mendimin e autorit ne fillim te shkrimit,  

Të përcaktosh epikën gojore si “kombëtare” është mjerisht sa e pavërtetë, aq edhe një mashtrim djallëzor

   _ Jam kunder kesaj fryme gjitheperfshirese mondialiste e ku e di une se cfare. Ka gjera ne kete bote qe jane pasuri vecori etj te perbashketa dhe ka pastaj te tjera qe i perkasin ose  i ka krijuar nje komb,  psh tek kenget epike  ( se pervec kengeve kemi edhe valle muzike tesha … ).    Epi i Giglameshit eshte babilonas, Iliada greke, kenga e unazes te Nibelungeve  e popujve gjermane, sagat Norvegjeze jane sic e kane emrin, kenget e Rolandit jane franceze, ato te mbretit Artur Celte etj me rradhe.Dihet psh qe kenga e Dedalise eshte shqiptare  dhe e askujt tjeter se nuk ekziston askund tjeter e para dhe e dyta eshte vertetuar se kenga ka per subjekt  luften e Arberve kunder franco-katalaneve  ne shekujt e XIII – XIV. Eshte po ashtu  fakt historik qe arberit i debuan  katalanasit dhe u vendosen ne ish- dukatet e tyre ne Atike dhe Peloponez. Ca kerkon Lubonja tani te themi qe kjo kenge nuk eshte shqiptare ?? Nuk kemi si te bejme ndryshe Lubonj jemi te detyruar te themi se eshte shqiptare pasi ashtu eshte. _ Kalojme me tutje  me idene  e kultures se perbashket osmano-sllavo-shqiptare, (qe edhe Kadare e ka menjanuar)   te cilen naciolanizmi i shek te XIX - XX e ka "kanibalizuar" ...  

Historia e shpërndërrimit të historisë së vërtetë të Parry dhe Lord në subjektin e Dosja H. si dhe ajo e shpërndërrimit të rrënjëve të vërteta të “Eposit të kreshnikëve” janë një ilustrimi i dyfishtë i asaj se ndërtimi i identiteve kombëtare për grupet etnolinguistike të Ballkanit, që më parë ndanin një të kaluar historike e kulturore të përbashkët, ka qenë një proces mistifikimi shumë kompleks dhe “djallëzor” nëse mund të përdorim epitetin e Lord. Në procesin e krijimit të identitetit kombëtar kjo histori dhe kulturë e përbashkët otomane filloi të copëzohet, të deformohet dhe të interpretohet në emër të interesave të reja kombëtare e prej materialit të saj të ndërtohen/krijohen mite të reja, ku krahas çmontimit, pra, kemi edhe rindërtimin, krahas pasurimit kemi edhe varfërimin. Me fjalë të tjera kemi procesin e krijimit të një kulture të re e cila, për tu rritur, ushqehet edhe nga kultura e vjetër nëpërmjet asaj që Levi-Strauss e quan "kanibalizëm kulturor".   

 Kush i lexon keto fjle  i krijohet ideja se eposi  ka qene me pare nje ure lidhese apo nje fushe me trendafila lidhese midis popujve sllave turq e shqiptare,  por nacionalistet e shek XIX e kane transformuar ate ne nje perbindesh. A thua De Rada apo Abdyl Frasheri i kane marre ato kenge dashurie e lumturie te perbashket osmano sllavo shqiptare dhe i kane transformuar ne ballada ku i kendohet  shqiptarit qe masakron sllavet apo qe i djeg qytetin krajlit bashke me sllavet qe jane brenda, apo akoma me tutje, qe rremben cucat e krajlit dhe , te gjitha keto neper male e kulla ku veshtire te kete shkel kembe osmani ndonjehere.   Shqiptarin qe masakron sllavin ose shqiptarin qe vret katallanin nuk e ka shpik Rilindasi i shek XIX, por keshtu ka qene ne kenget epike qe prej krijimit te tyre,  pasi  ka qene shpesh keshtu edhe ne realitet. "Cdo arber ndihet i bekuar nqs i zhyt duart e tij ne gjakun e sllaveve " jane fjalet e nje letre qe nje murg francez i dergonte Vatikanit ne shek XIII.  _ Ndertimi i identitetit kombetar, perballe armikut copezimi i « eposit te perbashket » krijimi i miteve etj  nuk eshte bere ne shek XIX e as ne te XX, dhe nuk ka asgje djallezore ne kete proces por eshte bere ne cdo kohe e ne cdo shekull.   _ Po ndaloj ketu pasi shkrimi eshte i gjate e s'mund te merrem me te gjitha budalleqet e Lubonjes sot, per ta mbyll po shtoj edhe  nje perralle te vogel per te ndihmuar te pagjumet.  _ Ne shek. VI p.e.s. Herodoti shkruante kete histori mbi perset. Dhe kjo histori e vogel flet me shume mbi formimin e kombev dhe identitetin e tyre se sa njeqind perralla te Lubonjes.   _   Kreksi nje nga prijesit e Perseve  i mblodhi te gjithe bashkombasit e tij dhe ju kerkoi ta ndihmonin per te pastruar nje fushe te madh  nga ferrat e shumta qe e mbulonin. Te gjithe perset ju vune punes dhe me mundime te medha e duke punuar gjithe diten arriten ta plotesonin kerkesen e tij. Te nesermen perseri Kreksi ju kerkoi te vinin tek e njejta fushe dhe ju shtroi nje banket te madh me ushqime e pije nga me te mirat ; Pasi hengren e pine mire ne darke Kreksi i pyeti. Kur u ndjete me mire miqte e mi sot apo dje ? Sot, ju pergjigjen te gjithe pasi dje u munduam gjithe diten duke punuar ndersa sot u kenqem duke pire e festuar . – Degjoni atehere tha  Kreksi - nqs beni cdo t’ju them une e gjithe jeta jone ka per te qene si dita e sotme. Medet e sundojne popullin tone, jane zoterit tane,  por nqs bashkohemi te gjithe dhe nqs beni c’fare une do t’ju them atehere zoterit do te jemi ne dhe Medet sklleverit tane… Vazhdimi kuptohet vete Medet u zhduken nga historia ndersa Perset ekzistojne akoma sot si komb i madh

10***

 Per disa qe jane shprehur....

 Laberia, kufizohet ure  me ure.....(Lexoni Çabeun)Pra nuk eshte e vogel por gati 800.000 banore, sipas te dhenave te vitit 1976.Komunizmi  si pika hyrese ka  Korçen dhe Shkodren)per nga vjetersia. Kontaktet e laberise me komunizmin jane te vona. Sa per "mercenarizmin lab " te shprehur prej...  Village-bey,  le te sjellim ne kujtese se Beteja me e madhe me Turqit osmane(edhe me e madhe se ajo ballkanike ne Fush Kosove (qe serbet e bejne si beteje te tyren) eshte bere ne Golem te Laberise 1431. Ali Bej Evrenozi nga tere ajo mizeri  asqeresh, shpetoi vetem koken.

  Sa per Vloren, ... lereni se vetem ai qytet si asnje me ne Shqiperi ka pare, jo  me nga te huajt por bash prej shtetit te vet,  jo pake por  3 ekspedita ndeshkimore ne kohe....  e deri para pake vitesh.Eh sa ka gjene per te fole Shushica. Megjithate un mbetem dakort me Hurb.. 

I vetmi arsyetim i mundeshem per gjenezen e ciklit te poezise gojore epike eshte dhene nga Fratet Franceskane P. Bernardin Palaj dhe Donat Kurti, te cilet e konsiderojne tipike faktin qe keto rapsodi "kendohen vetem  nga Bosnjaket dhe Hecegovinasit, dhe ne mes te Malazezve, te cilet jane shqiptaret e djeshem (duke bere reference per Iliret), edhe ne mes te shqiptareve te veriut". Ata mendojne se kjo pyetje "do te marri pergjigje kur etnografia e ketyre fiseve te cilet konsiderohen fiset e fundit qe u sllavizuan, do te studiohet, . 

Ata gjithashu ngriten nje teze qe mbase ketu kishim te benim me nje cikel kendesh per nje Troje te shkateruar gjate dyndjeve sllave, dhe megjithe sllavizimin e Ilireve, kujtesa e asaj epoke heroike eshte ruajtur. 

E Cabej per Gjenezen e Literatures Shqipe, Hylli i Drites, XV, 1939.

Visaret e Kombit II

 

Stavro Skendi me te drejte e konsideron kete teze te pa-bazuar ne evidence, dhe ai i thekson se kenget epike te Arberesheve jane kenget me te hershmet tonat.

Stavro Skendi

Albanian and South Slavic Oral Epic Poetry 

Memoirs of the American Folklore Society 

Volume 44

1954 

Faqe 30. 

 Sigurisht, Village-bey ! Por une preka tjeter gje. (Per Jugun-laberine dhe Vloren)Sa  per  kenget e Arberesheve ka disa gjera qe jane interpretuar jo drejt.Kur De Rada thote tek kenget .... "Skutari" gabimisht i jane referuar Shkodres, ne interpretimet letrarete atyre eposeve.Ndersa autori flet per fshatin Skutara, rreze malit me te njejtin emer (perballe Vunoit-Himare) dhe jo per shkodren.Sepse askund ne Shkodren e ahershme  dhe te sotmen nuk thone .."plot me keca e me pula"" dhe mare hilqe e ullinj nuk ka Shkodara por Bregu i Skutares.Veç ketyre  ne ate kohe (1868) Shkodra nuk ishte fshat, por kishte vete mbi 60 fshatra.Ne nje bisede me Prof.Shuteriqin ai me thote:.."Ti ke te drejte.E shtruam nje here  kete problem me Çabeun, por e lame per me vone sepse nuk patem fonde per nje ekspedite te mirfillte andej....."!

Hurb, nuk me ke morr vesh, si dhe e ke zakon. Ne lidhje me Eposet, ajo qe po them une, eshte se eshte e veshtire te gjesh nje fryme kombetare. Kombi eshte universale fallso ketu. Kjo eshte e gjitha. Ti e ve ne dukje vete kete pune kur thua mos ia kepusim kot, por te leme ata nga ato ane te flasin, se dine me mire. Fryma e Eposeve eshte ajo qe thua ti, fryma e Odave, e krahinave, dhe marredhenieve mes krahinash. Ajo qe po them une eshte se kjo fryme nuk mund te ngrihet ne nivel kombetar. Megjithate, fakti eshte qe eshte ngritur. Nje logjike e brendshme e Eposit, nuk e lejon kete ngritje, rrjedhimisht ka ardhur nga jashte. Eshte normale te besohet se fryma kombetare e Eposit ka origjine sllave. Kjo eshte e gjitha e thjeshtezuar. Per te tjerat, une degjoj, nuk flas.

Em, shif edhe njehere me kujdes. Lubonja ben shume mire qe merret me Kadarene. Kadarese iu ka fiksuar, sic e ven re edhe Lubonja, qe Eposi eshte me rrenje greko-ilire te cilat legjitimojne karakterin kombetar te ketij Eposi. Mirepo Eposi i Kreshnikeve eshte me rrenje greko-ilire aq sa eshte edhe Eposi Islandez, apo Kenget e Rolandit, dmth, zero. Konteksti dhe origjina e ketij Eposi eshte sllavo-muslimane. Greko-ilirizmi nuk ka ku te qendroje ne shekujt 15-16-17 te Eposit pervecse ne nje ajer qe transmetimi gojor nuk e permban dot. Nuk ka asgje kontroversiale ketu. Keshtu qe nuk mund te merresh me "keqperdorim" te Eposit, pa hyre edhe ne origjinen e tij, pasi keqperdorimi eshte nga ana e Kadarese pikerisht me origjinen e Eposit si e njohim sot. Pretendimi i Kadarese eshte i paqendrueshem pervecse po te hamendesojme qe te njejtat kenge jane kenduar edhe para ketyre datave, por ka qene ne keto data qe emrat e pervetshem kane ndryshuar duke marre trajta sllavo-muslimane. Por kjo eshte hamendje pa asnje baze historike. Ne fund te fundit hamendjet dhe spekullimet duhen mbajtur ne kontroll nga te dhenat, dhe te dhenat jane ato qe jane e ato qe dihen. Iliria nuk figuron si e dhene qe prej Romakeve.

Tashti, ka dhe dicka tjeter, ku Kadareja mund te kete te drejte. Dhe kjo eshte tek fryma perendimore e kombetarizmit Shqiptar, si dhe tek fryma perendimore e cdo kombetarizmi, ne fund te fundit, por qe si e tille nuk mund te lidhet me asnje lloj feje, apo nese lidhet me ndonje fe, kjo nuk eshte e thene te jete e krishtere. Per kete, Lubonja eshte i detyruar te trajtoje origjinen perendimore te nacional-komunizmit.

Lulian,

Me vjen keq por ti s'merr vesh, dhe jo ngaqe s'do, por ngaqe s'mundesh.

Ti me thua : balada ska karakter kombetar. Ne nje kohe kur vete fjala komb eshte fort e vonshme, dhe asokohe flitej per popuj : populli i Lezhes, populli i Dibres. Keshtu qe, per ç'djallin je duke folur me kete punen e kombit ?

Mesohu te lexosh mire e te kuptosh mire : balada ka funksion edukues, dhe me kalimin e koheve (dekada, shekuj), balada percjell tiparet kombetare te nje bashkesie njerezish. I ben qe te dallohen nga ca njerez te tjere, nga vete sjelljet e tyre : doke, zakone, etj.

Baladat shqiptare s'kuptohen fare ne Brazil, po ashtu dhe baladat afrikane s'kane kurrfare rreqethje tek ne.

Une jam emigrant ne France. E zeme se do te jetoj atje 340 vjet, dhe jam ende gjalle. Pas 340 vjetesh ne baladat franceze, kur te kthehem ne Shqiperi, gallatat tuaja qe beni ketu, mua s'do te me prekin fare. Sepse do te bej pjese ne nje tjeter komb, ne kombin francez. E kuptove tani ku eshte karakteri kombetar i balades ?

Tani, a ben te me tregosh : nga djallin e psonise kete fjaline : "Eshte normale te besohet se fryma kombetare e Eposit ka origjine sllave" ?

Je duke pjekur gje geshtenja atje para kompjuterit apo si eshte puna ?

Per cfare dreqin nuk je duke rene dakord me mua? Eposi ka fryme lokale, dhe jo kombetare, po themi te njejten gje. Nese ka nje fryme kombetare te ketij eposi, kjo eshte e huaj, i perket nje funksioni edukues te mevonshem, si e quan ti, apo ideologjik, si e quaj une. Per punen e kombit neper epos nuk po flas une, por ti. Une po them qe eposi vete nuk ka karakter kombetar, por perdorim te tille. Ti e pranon kete dallim, dhe megjithate kembengul qe perdorimin e eposit ta quash karakter te tij. Nuk ka asgje te veshtire per t'u kuptuar ne kete identifikim qe po ben ti. Bujrum po munde dhe kupto kete qe po te them une. Funksioni i eposit ndryshon me kohen. Nese kete funksion kembengul ta quash karakter, atehere duhet te pranosh qe edhe karakteri i kombit ndryshon me kohen, dhe te dalesh jo vetem ne konkluzionin se baladat shqiptare nuk mund te kuptohen ne Brazil, por se baladat shqiptare nuk kuptohen as edhe ne Shqiperi, gje qe e pranon duke mos i kuptuar pas 340 vjetesh ne France. Ngurtesimi i baladave ne karaktere kombetare nuk i perket eposit te kreshnikeve. Ky lloj ngurtesimi ka tjeter origjine. Eshte normale te besohet se kjo origjine eshte sllave, ne dac per arsye historike, ne dac per arsye epike. Mos me thuaj tashti qe e ke ti te pamundur ta kuptosh kete.  

 origjinen perendimore te nacional-komunizmit

WTF is this? Edhe ketu nuk te rrihet pa fut komunizmin - une mendova se tema qe per eposin.

Ne fjaline me siper jane disa nocione qe rrine shume ngushte kur i ve me njera-tjetren bashke. Komunizmi me shume se nacionalist eshte internacionalist, dhe me sa di une origjinen e ka nga stepat ruse (i.e. lindja), jo perendimi. Ka dale ndonje teori tjeter neo-kodra-pas-bregut qe nuk jemi ne dijeni, o lul ultra-kamunisti? Please, mos na ler ne erresire...

Po mor daku po, Lenini ne fakt shkollen e kishte bere ne Siberi, dhe jo ne Vjene, dhe komunat e Parisit ishin ne fakt ne Siberi, dhe jo ne Paris. Madje edhe Marksi, nga Siberia shkruante, dhe jo nga Londra. Egalite, liberte, fraternite doli nga stepat ruse, s'ke faj. Hik ere me qafsh. Dhe jo, tema nuk qe per Eposin, por per identitetet mistifikuara, sa te komunizmit, e sa te eposit, dhe per realitetin.

Lulian Kodra, paske fluturuar keq more djale! A na e shpjegon me qarte se si eshte kjo "origjina perendimore e nacional-komunizmit"?

Metropolitan, kjo eshte dicka qe une mund te ta shpjegoj po qe se ti je i hapur te pranosh disa premisa duke filluar qe nga premisa se nuk mund te me drejtohesh me "paske fluturuar keq more djale!" Nese cfaredo qe te shpjegoj une ti do e konsiderosh si fluturim keq, shpjegimi nuk do kete asnje vlere. Si thua? Fillo dhe mendo per termat Barazi, Liri, dhe Vellazeri apo Solidaritet nepermjet 1848-es, pastaj flasim edhe per origjinen e nacional-komunizmit dhe per historine e shek. 20.

Merre si forme keshille dashamirese i dashur Lulian kete "fluturimin" qe te permenda, dhe me keqardhje por vazhdon ta praktikosh, nuk zbret fare ne toke. Ne po flasim per "nacional-komunizmin" e E. Hoxhes, nje hibrid te tille te pazakonshem, jo per komunizmin apo nacionalizmin vec e vec. Nese ke deshire te flasim per origjinat e tyre, mund ta bejme dhe si fillim shkojme tek organizimet primitive te lashta. Meqe po i permend shpesh keto parrullat e Revolucionit francez, athere dije qe ky revolucion ka pasur si dimensionin liberal te tij, ku vihej theksi tek qytetari, liria, barazia etj. dhe dimensionin terrorist dhe totalitar te tij me jakobinet, vrasjet, denimet etj. qe jane frymezuar shume nga ata qe ndjek ti.

Konteksti dhe origjina e ketij Eposi eshte sllavo-muslimane Greko-ilirizmi nuk ka ku te qendroje ne shekujt 15-16-17 te Eposit pervecse ne nje ajer qe transmetimi gojor nuk e permban dot.

Lulian a mund te na shpjegosh me specifikisht origjinen sllavo myslymane dhe perkatesine kohore te psh njeres prej kengeve kryesore te eposit, kenges FUQIA E MUJIT e cila flet per femijerin e heroit, takimin e tij me zanat dhe origjinen e fuqise se tij ?

 

A Mundesh  te tregosh pak per elementat e shumta qe flasin mbi  sllavo myslymanizmin e kesaj kenge dhe qe na lejojne ta datojme ngjarjen ne shek 15 - 16 17

O Enj, se u enjta duke e perseritur, nuk po flas per origjinen sllavo-myslimane te Eposit, por per origjinen sllavo myslimane te karakterit kombetar te ketij Eposi. Me gjej karakterin kombetar te kenges Fuqia e Mujit, pastaj sqarohemi.

 Kot po nderhyj, po ne kohen e eposit nuk kishim kombe por vetem etni, si mundet te kemi "karakter kombetar" per nje epos!!!  apo e kam gabim?

Cfare mund te them une eshte se kam lexuar 2 - 3 rrjeshta mbi mitologjine, dhe kam formuar nje ide mbi kengen,  te cilen po e hedh edhe ketu:

 Motivet pagane zanat, heroi me fuqi te mbinatyrshme mungesa totale  e elementit te krishtere apo myslyman  etj flasin per nje origjine pre myslymane dhe prekristane te mitit.  

Tani mitet dhe legjendat sllave pagane jane shume te ndryshme dhe s'kane asgje te perbashket me kete kenge. Ne mitologjine sllave fuqite mbinatyrore qe ndihmojne heronjte ose i luftojne jane ne pergjithesi kafshe si psh zogj magjike, ujk, arinj, dragonj etj, ose jane  te gjinise mashkullore psh vete zoti kryesor ose zoti i deteve ose nje plak me mjeker te bardhe e m trup blu etj etj.

Personazhet e mbinatyrshme kryesore te eposit tone, Zanat, te cilat jetojne neper male qe kane karakter te veshtire etj, jane krijuar dhe kane marre forme pikerisht  ne zonat malore te ketyre aneve dhe nga popuj jo sllave.  Qe perfundimisht i bie te kene pas origjine ilire ose arbere .

 

Karakteri kombetar apo origjina e karakterit kombetar te tyre jane fjale te medha qe ne fakt s'me interesojne, mund te them vetem qe kjo kenge per mendimin tim ka rrenje Iliro-arbere dhe nqs dikush mendon te kunderten besoj gabohet dhe thjesht nuk ekzistojne argumenta qe provojne nje teze te kundert te mundshme

Cinizmi i PPU del haptazi ne çdo lloj komenti.

Nuk jam kujdestar  i higjenes se races Shqiptare, po me takon shume e me shume se Lubonja te jap mendimin tim.

Lubonja eshte gabim krejtesisht, pare ne shume aspekte.

Eposi i kreshnikeve, nuk ka pritur Lubonjen te jape verdiktin e tij.

Pike se pari ne artikull del haptazi jo vetem mosnjohja e eposit, po jam i sigurt se ka lexuar apo degjuar shume pak nga eposi.

Ta lexosh apo degjosh me vemendje , patjeter do e kuptosh se ky epos eshte vetem Shqiptar, ne diçka shume te thjesht, jetike, ku edhe si mbas disa studiuesve kjo eshte arsyeja qe iliret ( shqiptaret) u treten ne sllavizem.

Mire o keq, ka site serbe e kroate qe te "ndihmojne" per te gjetur prejardhjen e mbiemrit, sa jane te sakte eshte e dyanshme, po e verteta eshte se ekziston.

 

Eposi i Shqiptarëve | Kreshnikët

 

Eposi shqiptar i veriut, ose cikli i kreshnikëve, erdhi në vëmendjen e studiuesve para një shekulli. Ai u shfaq pikërisht në përmbyllje të epokës së Rilindjes Kombëtare, që me të drejtë është quajtur shekulli i “kultit të epopesë”.
Letërsia shqiptare lindi e u zhvillua për një kohë të gjatë si letërsi heronjsh. Ata që nuk e dinin se ekzistonte në formën tradicionale gojore eposi i kreshnikëve u përpoqën të krijojnë vetë “epope imagjinare” dhe t’i paraqitnin si trashëgime orale. Më pas pati përpjekje për rikrijimin e një epopeje integrale, sipas modeleve të poemave antike.
Në eposin shqiptar, si në çdo epos tjetër, koha vjen e shkon sipas një kalendari të ndryshëm nga kalendari njerëzor, që të kujton mendësinë e “Epit të Gilgameshit”, ku një ditë në kohën e hyjnive është sa njëmijë vjet në kohën e njerëzve. Heronjtë mitologjikë të eposit shqiptar mbeten të vdekur në mejdan për njëqind vjet dhe kur zgjohen thonë: “paskam marrë nji sy gjumë”. Kur Muji mendohet, “sheh barin kah rritet”. Në epos ka vetëm të shkuar të largët dhe të papërcaktuar. Koha në përfytyrimin mitologjik nuk i bindet orës njerëzore.
Hershmërinë e thellë të eposit shqiptar e dëshmojnë dy tipare të rëndësishme të figurave mitologjike të ciklit verior: karakteri e tyre matriarkal, nga njëra anë, dhe ktonik, nga ana tjetër. Kjo është një anë tjetër e çështjes së autoktonisë - gjegjësisht aloktonisë - së popullit që i ka krijuar. Në eposin helenik hyjnitë janë matriarkale e patriarkale. Ato bashkëjetojnë e ndeshen, fitojnë e mposhten, kërkojnë parësinë dhe e mbrojnë atë. Cikli i Artridëve përmbyllet me dilemën tragjike të Orestit, që duhet të thyejë një traditë e të themelojë një të re: të mbrojë të drejtën e atësisë kundër asaj të mëmësisë. Heronjtë e eposit shqiptar janë bij të Ajkunës. Ndryshe nga cikli i baladave, ku "nji plak i urtë" që këshillon flijimin e nuses në urë të kujton patriarkun, në epos nuk ka patriark. Për herë të parë në epos babai shfaqet me figurën e Mujit, në raport me Omerin (ose "shtatë Omerat&quotsmiley. Në njërën prej këngëve Omeri duhet të lirojë "babë e axhë" nga burgu i krajlit. Këngën rapsodi e quan "Omeri prej Mujit" dhe ky është rasti i vetëm kur shfaqet një hije patriarku. Figurë qendrore dhe rol autoritativ mban Ajkuna. Muji dhe Halili formalisht nuk kanë babë, ata janë bij të një nëne që urdhëron shtëpinë dhe e marrin fuqinë prej zanave. Pas Omerit nuk ka më kreshnikë. Fuqia dhe lavdia e tyre nuk trashëgohet.
Tipari matriarkal i figurave mitologjike të epikës legjendare theksohet nga fryma e përgjithshme e rapsodisë së njohur të Gjergj Elez Alisë. Zakonisht është thënë se në këtë këngë maten fuqitë tokësore me ato detare ("një bajloz i zi ka dalë prej detit&quotsmiley. Janë gjurmuar e gjetur gjurmë të kulturës bizantine, si kërkimi i haraçit nga bajlozi "tim për tim", ashtu siç ishin ligjet e administratës së perandorisë. Në fakt, burimi themelor i rapsodisë së Gjergj Elez Alisë është mbarimi i epokës së flijimit të njeriut (gruas) për një vepër, për një fushatë apo për haraç. Gjergj Elez Alia ngrihet nga shtrati i vdekjes për të shpëtuar një epokë nga morali i trashëguar prej qëmoti se njeriu mund të flijohej i gjallë - siç ndodh me nusen e murosur në baladat ballkanike. Ai mund bajlozin, që kërkon natë për natë "ka 'i dash t'pjekun", natë për natë "ka 'i vashë të re". Mundja e bajlozit shënon fundin e asaj konvente që e përligjte flijimin e gruas. Gjergj Elez Alia amniston përgjithnjë gruan nga flijimi.
Karakteri ktonik (tokësor) i hyjnive të eposit shqiptar thekson karakterin autoktonik të popullit. Ndryshe prej poemave homerike, ku hyjnitë kanë një hierarki shumëshkallëshe (nëntokësore, gjysmëtokësore - Persefoni e kalon gjysmën e vitit nën tokë dhe gjysmën mbi tokë- ktonike dhe uranike - qiellore), në eposin shqiptar kjo hierarki nuk ekziston. Figurat mitologjike të botës shqiptare janë tokësore. Në folklorin rrëfimtar, duke përfshirë epin dhe përrallat, nuk ekziston "e bukura e qiellit". Krahas me "të bukurën e dheut" (të kësaj toke) në traditën etnofolklorike të vendit dalin e bëhen bashkë figura të tilla si shtojzovallet (aglutinim i "shtojua zot vallet&quotsmiley, shtojzorreshtat ("shtojua zot rreshtat&quotsmiley, "ato të lumet", shita.
Tipari ktonik i figurave mitologjike të eposit shqiptar përkon me atë stad të mendimit, kur në letërsinë antike helene "perënditë zbritën nga Olimpi", por, megjithatë, mbetën figura të rëndësishme të ndërgjegjes së besimit. Kjo është më e vonët se shtresa uranike (qiellore) e figurave mitologjike, por, gjithsesi, më e hershme se ajo kohë kur perënditë greke u bënë për t'u përqeshur në komeditë e Aristofanit.
"Dy kalendarët" e kohës (jashtëkohësis&eumlsmiley në epos dhe në historinë e jetës njerëzore lidhen me dallimet ndërmjet përfytyrimit mitologjik për kohën në mendësinë e lashtë dhe në mendësinë moderne. Një prej fakteve folklorikë interesantë për këtë është përdorimi i kohës për hapësirën dhe anasjelltas, që shihet si tipar universal i eposit. Në eposin shqiptar, për të treguar largësi, zakonisht thuhet “nantë konaqe larg” ose "nantë vjet udhë". Kjo ngjan me idiomën letrare të eposit të shumerëve, ku largësia tregohet jo me njësi të hapësirës, por me njësi të kohës: "Më zuri shqiponja me kthetra të hekurta,/ Dhe katër orë në lartësi më ngriti". Ose: "Shkuan më tej, dy herë nga njëzet orë,/ Derisa nga larg dalluan një cep toke". Përdorimi i kohës për hapësirën dhe anasjelltas ka lidhje me atë shkallë të zhvillimit mendor të botës njerëzore, kur ende procesi i lëvizjes prej së shkuarës në të ardhmen përfytyrohej si njëdimensional. Në këtë përmasë njësoheshin deri në padallim koha dhe hapësira.
Këto mendësi të një stadi të lashtë antik përbëjnë argumente artistikë parësorë për debatin mbi burimin kohor të eposit shqiptar. Cikli shqiptar i kreshnikëve përmban një ndërthurje tiparesh të eposeve antikë dhe atyre europianë të periudhës mesjetare. Por ka më shumë tipare të eposeve antikë se të atyre mesjetarë. Ekzistojnë një varg argumentesh folklorikë në favor të një përcaktimi kronologjik relativ të burimit të eposit në periudhën e kalimit prej ilirëve tek shqiptarët, prej ilirishtes tek shqipja, prej periudhës së fundme të romanizimit në përballjen me dyndjet sllave.
Në shkencën sllave cikli verior konsiderohet rikrijim i motiveve të eposit serbo-boshnjak pas muslimanizimit masiv të shqiptarëve, dikur nga shekulli i 18-të e këndej. Disa nga dijetarët vendës janë bashkuar në mendimin se eposi shqiptar është "i periudhës bizantine" dhe burimi i tij duhet lidhur me kohën e krijimit të "Digenis Akritas" tek grekët. Këto pikëpamje, herë hapur e herë tërthorazi, herë me qëllime të caktuara e herë nga mosbesimi tek faktet, duke e kushtëzuar burimin e tij me lindjen e eposit sllav ose të atij bizantin, e vonojnë mjaft kronologjikisht formimin e eposit shqiptar.

Të dhënat e zhvillimit të përgjithshëm kulturor të shqiptarëve tregojnë se eposi verior është krijuar në një periudhë zhvillimi divergjent. Kjo është periudha e ndarjes më të madhe etno-krahinore të viseve shqiptare (Gegëri e Toskëri) - fakti është se nuk gjenden gjurmë të eposit në jug të Shkumbinit. Kjo është periudha e ndarjes së polifonisë në jug prej homofonisë në veri. Kjo është periudha e rotacizmit në jug dhe e nazalitetit në veri. Kjo është periudha e ruajtjes së a-së në gegërishte dhe e kthimit të saj në "ë" në toskërishte. Nga pikëpamja kulturore eposi ka lindur në kohën kur u vërtetuan ndryshimet më të rëndësishme dydegëshe të kulturës shqiptare - gege dhe toske. Kjo nuk do të thotë se eposi është një traditë e mbyllur folklorike në veri. Ka shumë të dhëna që provojnë se cikli verior nuk është aq verior, sa të mbetet i vetëveçuar. Motive themelore të tij gjenden të zhvilluara në folklorin e viseve jugore në formën e rrëfimeve, përrallave apo legjendave.
Nga pikëpamja historike, eposi nuk mund të lindë në çdo kohë dhe nga çdo ngjarje. Vetë eposi shqiptar sundohet fund e krye nga konflikti i bartësve të tij me popullsinë e ardhur në Ballkan, mban vulën e dyndjeve sllave. Eposi shqiptar e përjashton krijimin qysh në kontaktet e para me popullsinë e ardhur, duke paralajmëruar audiencën se të tjera gjëra ndodhnin “kur kem’ pas’ besë me krajli”. Nga një kërkim në një mënyrë pak tendencioze mund të hetohen edhe të dhëna që shfaqen si dëshmi të një rreziku që vjen nga deti dhe që në nënshtrat mund të lidhet edhe me jehonën e një kohe të pushtimeve romake. Këto fakte e arsyetime lejojnë të mbrohet mendimi se në epos, pavarësisht nga karakteri i tij shumështresor, megjithatë, ekziston një “kohë e parë”. Ajo përkon me shek. 7-8-të, kur ndodhin proceset më të rëndësishme divergjente të brendshme në kulturën etnike, kur vërtetohen shndërrime cilësore kulturore, si kalimi nga ilirishtja tek shqipja, konsolidimi i dy koineve gege dhe toske (në vend të të folmeve të ngushta të fiseve). Ky proces divergjence ishte përparimtar, sepse, duke ndarë koinenë kulturore veriore nga ajo jugore, zhvilloi konvergjencën brenda tyre, njësoj si kishte ndodhur në antikitet me katër dialektet e greqishtes. Pikërisht në këtë periudhë vendësit përballen me dyndjet sllave në Ballkan dhe njohin pak nga pak karakterin ekspansiv të tyre.
Edhe të dhënat rreth nocionit të një hapësire mitologjike në epos janë favorizuese për kushtëzimin e burimit të tij me periudhën e këtyre shndërrimeve të mëdha. Nëse studiuesi do të vihej në kërkim të një “habitat-i” prehistorik të botës së personazheve dhe ngjarjeve të eposit, të një "atdheu shpirtëror", të një "patria poesis", kjo do të gjendej në kultin e dheut të të parëve, në mitin e vendlindjes, në shenjtërimin e bjeshkës, në hyjnizimin e dheut, në atë kuptim që gjermanët e përdorin këtë fjalë kur thonë "land". Ndonëse të kufizuara, në epos ka të dhëna të tilla me karakter etnoveçues, që gjenden të trashëguara në botën shpirtërore shqiptare. Këto fillojnë me dallimin “të vetët - të tjerët”, që është nga shenjat më të hershme të ndërgjegjes së bashkësisë. Ka të ngjarë që në opozicionin “kreshnikë - shkje” është po ai opozicion që gjendej tek grekët e vjetër në formën “helenë - barbarë”. Ndonëse më shumë mund të flitet për një nocion landi, vendlindjeje, për një Itakë shqiptare, sikurse është Moreja tek arbëreshët (në këngët historike, se për një hapësirë të përcaktuar qartë, prapë vetëdija e një atdheu që i bën bartësit e eposit të ndihen mes tyre "të vetët" del aty-këtu. Eshtë me vend të kujtohet se edhe në eposin antik helen kishte dy kuptime mbi atdheun: Odiseu ishte bir i Eladhës, por ai nuk gjen prehje pa mbërritur "atdheun e ngushtë", Itakën.
Dëshmitë e pranisë së kulturave të vjetra antike në lëndën shqiptare, sidomos të kulturës greko-romake, janë edhe dëshmi hershmërie dhe fqinjësie prej antikitetit. Lamberci argumenton se në eposin verior ka "mbi 40 tema të ngjashme" me ato të këngëve akritike. Zgjedhja e Mujit ("a don forcë a don gja&quotsmiley është si zgjedhja e Heraklitit. Në një këngë të njohur shqiptare Omeri i vogël duhet të lirojë "babë e axhë" nga burgu, sikurse Armuropulos (Armuri i vogël) tek këngët akritike. Këto gjurmë janë inkurajuese për të shkuar drejt përfundimit se eposi shqiptar, i mbiquajtur “cikli verior”, duke e parë në lidhjet e tij artistike me gjithë folklorin e vendit, nuk është dhe aq verior dhe i kufizuar sa është paraqitur nëpërmjet termit. Këtu edhe gjeografia historike pak hyn në punë.
Veçohet për nga rëndësia shtresëzimi i eposit mbi bazën e tipeve të personazheve. Më në hollësi duan vëmendje personazhet mitologjikë, duke theksuar karakterin e tyre polistadial, prej fëmijërisë së njerëzimit. Heronjtë kryesorë të eposit (Muji) përfaqësojnë kultin e fuqisë, sikurse Akili në veprat homerike; kurse kalimi në stadin e kultit të diturisë - dinakërisë (kulti i Odiseut) nuk është aq i vërtetuar. Eposi shqiptar ka në qendër heroin e luftës, ndërsa heroi i paqes, "heroi i dytë" - Halili - më shumë anon nga kulti i bukurisë. Në eposin helen Odiseu duhej të mposhtte joshjet e aventurës dhe të arratisë, duke qenë larg atdheut, prandaj duhej t'i zgjidhte situatat mençurisht, kurse në eposin shqiptar Halili është në atdheun e tij dhe duhet t'ua fitojë zemrat "devojkave" me hijeshinë burrërore

Autor Dr.Shaban Sinani

Bibliografi:
1. Albert Lord, "The Singler of Tales", 1962.
2. Maximillian Lambertz, "Die Volksepik der Albaner", Leipzig, East Germany, 1958.
3. "Epi i Gilgameshit", 1999.
4. "Shah Name", përkthim i Vexhi Buharasë, dorëshkrim.
5. "Çështje të Folklorit Shqiptar", 1-6.
6. Fatos Arapi, "Këngë të moçme shqiptare", 1986.
7. Berndardin Palaj - Donart Kurti, "Visaret e Kombit"-2, 1937.
8. Gjergj Zheji, "Vargu i këngëve të kreshnikëve”, 1987.
9. Eqrem Çabej, “Problemi i autoktonisë së shqiptarëve në dritën e emrave të vendeve”, 1958/2.
10. Faik Konica: "Shqipëria -kopësht shkëmbor në Europën Juglindore", 1993.
11. Stavro Skëndi, “Albanian and South Slavic Oral Poetry”, Philadelphia 1954.
12. Vladimir Propp, "Morfologija skaskih",1958.
13. Shaban Sinani, "Mitologji në eposin e kreshnikëve", 1998.
14. “Bernardin Palaj - opere”, Roma 1969.
15. Celentano. L. “Letteratura greca”, Napoli 1995.
16. Clarotti-Crussi, “Viaggio nell’epos”, Torino 1996.
17. Robert Elsie, “Albanian folktales and legends”, Tiranë 1994.
18. Vladimir Propp, “Ruskij geroiçeskij epos”, M. 1958.
19. Sigmund Freud, “Psicoanalisi dell’arte e della letteratura”, Roma 1993.



 

 

 Te lumte per sjelljen e shkrimit. Duket dallimi i shkrimit shkencor. 

Shume interesant edhe Fjalimi i At Gjergj Fishtes ne Konferecen e Paqes në Paris – 1919

Eshte i pallogaritshem demi kur kujtoj idiotsirat e harxhura e ne oret e historise ne tekstet e komunizmit dhe nga ana tjeter nuk trajtoheshin figura tabu si Gjergj Fishta.

 

Lulian,  perse hipoteza e Kadares dhe albanologjise mbi origjinen, berthamen  paraosmane (greko-ilirike ) te Eposit duhet vene ne dyshim dhe duhet pranuar si me e qendrueshme pikpamja mbi origjinen dhe kontekstin sllavo-myslyman te Eposit ? Nderkohe  studjuesit e folkloristikes dhe mitologjise gjejne ne Epos elemente te besimeve dhe botekuptimit te hershem, arkaik sikurse jane elementet mitike, perrallore,fantastike te pranishem gjersisht ne folklorin dhe besimet popollore shqiptare.

Lubonja duket sikur kritikon Kadarene si nje nga protagonistet e  qasjes esencialiste te nacionalizmit/shpirtit kombetar por njekohesisht ve ne pikepytje perkatesine e origjines  se Eposit duke pohuar  perkatesine e tij sllavo-myslimane.

Lidhur  me shtresezimet e Eposit , ja cfare thuhet:

Vete lenda poetike e eposit shqitar te kreshnikeve deshmon se ai nuk eshte krijuar njeheresh. Si çdo fenomen tjeter artistik ai ka pasur lindjen, veterritjen, maturitetin dhe pleqerine e tij me nje shtrirje te gjate ne kohe. Gjate kesaj kohe çdo periudhe historike i ka dhene eposit nje lende te caktuar historiko-shoqerore e poetike, ka lene vulen e saj ne te. Prandaj eposi, ashtu siç na erdhi qe kur filluam ta njohim, u ngjan deborave alpine ku shtresa ze shtresen, ose nje pikture te vjeter mbi te cilen jane hedhur shtresime te reja. Kjo i jep atij karakter te spikatur polistadial.

Gjithsesi, jane krejt te dallueshme dy shtresa, ajo paraosmane dhe ajo pas pushtimit osman. Ne te vertete shtresa pas pushtimit osman eshte teper e holle ne krahasim me te paren. Ajo perbehet kryesisht nga emrat myslymane te disa kreshnikeve, nga armet e reja qe hasen ndonjehere (armet e zjarrit), nga ndonje element te leksikut me prejardhje osmane, nga ndonje incident i rralle11 ose kenge (si te tille kemi vetem nje)12, qe i ben jehone konfliktit shqiptaro-osman. Kjo eshte nje shtrese qe i eshte hedhur eposit tone si nje fare pelerine e lehte e plot te çara, te cilen eposi mund ta rrezoje vetem me nje levizje te shpatullave te tij te fuqishme.

Shtresa tjeter, paraosmane, eshte shtresa baze e eposit, qe i jep atij fizionomine ideoartistike si nje forme e veçante folklorike. Ajo eshte pakrahasimisht me "e trashe", e plote dhe e rendesishme sa shtresa pasosmane. eshte pikerisht kjo qe zbulon dhe e percakton eposin si zhaner, si forme te veçante folklorike, si monument artistik, me volumin, strukturen dhe formen e tij.
.......................................
Nje gjendje e tille na lejon ta perfytyrojme rrugen e eposit shqiptar te kreshnikeve si ate te nje topi debore qe e nis rrukullimen nga maja e malit, rritet gjate saj, per te ndaluar diku, per t’u shkrire disi duke humbur pjese te tera e duke "fituar" ndonje shtrese te re. Por berthama kryesore e ketij masivi mbeti qe mbeti e paprekur. Kjo i ka ndihmuar folkloristet shqiptare te percaktojne nje varg kengesh (rapsodish) qe i perkasin kesaj berthame e qe, bashke me rapsodi te tjera, perbejne fondin e lashte a me te vone, por, sidoqofte, paraosman te eposit. Prej tyre po permendim sa per shembull: "Martesa e Mujit"16, "Fuqia e Mujit"17, "Martesa e Halilit"18, "Gjergj Elez Alia"19, "Deka (= vdekja) e Halilit"20, "Omeri prej Mujit"21, "Muji i varruem (= i plagosur)"22, "Ajkuna qan Omerin"23
 

Spiritus, e gjithe kjo qendron, por me thuaj se ku dallohet karakteri kombetar ne keto shtresa? Po e perseris edhe nje here, nuk diskutohet origjina e Eposit te Kreshnikeve, por origjina dhe karakteri kombetar i ketij Eposi. Nese shtresa pas-osmane e ketij Eposi eshte aq e holle sa mund te bjere me nje te shkundur te shpatullave prej eposit, shtresa kombetare eshte aq e holle sa qe bie thjesht duke marre fryme.

Ne komentin tim nuk kam permendur gjekundi karakterin kombetar te Eposit. Nga cfare kam lexuar evidentohet   se permbajtaj e Eposit pasqyron jeten e thjeshte fshatare, baritore me  doket-martesa-vdekje, dyluftimet, mbrojtjen e territorit dhe, bashke me keto elemente, cfaqet dhe mbishtresa e mevonshme e konfliktit me shkjat.Ideja mbi nje vetedije te perbashket per territorin-atdhun eshte shume e vagullt sikurse vren Sh.Sinani. Ne Epos dallohet kulti trimerise, kulti i dheut, hyjnizimi bjeshkes  dhe nqs do ti permbahemi teknikave te letersise ne projektimin e shpirtit kombetar ( psh Lahuta e Malcise ) keto tipare (trimeria, guximi, besa, nderi, ) transkriptohen si elemente te perjetshem, nga zanafilla ne ditet tona, te karakterit kombetar te shqiptarit. Kombi eshte edhe koncept moral dhe ne kete kontekst cdo indetiteti i atashohen vlera, vyrtyte, cilesi qe e dallojne ate nga kombet e tjere. Ketu fillon diskutimi apo mistifikimi. Vetem shqiptaret jane trima, besnike, liridashes, te pamposhtur, paqedashes, tolerante etj. etj.

Pikerisht me kete qasje nuk pajtohet Lubonja.Ketu sipas tij fillon mistifikimi identitetit kombetar , pra kur  paramendohet  si zanafille nje esence e cila i ka paraprire egzistences dhe kjo esence, ky shpirt shqiptar  prehistorik, ka plazmuar /percaktuar/gdhendur identitetin kombetar te shqiptareve njehere e mire, nga fiset ilire e deri tek shqiptari i sotem emigrant apo rezident.

Mbi kete teknike ka funksionuar e gjithe letersia e Rilindjes e cila ka projketuar thelbin e shqiptarise, si nje fryme, shpirt (me bese, nder, trimeri, atdhedashuri, liridashje ) qe ka udhetuar nga zanafilla deri ne kohet moderne.Vete kombi nuk eshte nje bashkesi natyrore si familja apo fisi dhe cfaqet me vone ne histori. Pervec elementeve territoriale e gjuhesore dhe politike, dihet qe komponentja thelbesore  e kombit eshte vetedija kombetare, kujtesa kombetare pjese e se ciles jane dhe mitet kombetare

I kthehem Lahutes perseri si nje model i gdhendjes se shembelltyres se shpirtit kombetar  ku  doktrina nacionaliste shprehet nepermjet miteve:miti i zanafilles, miti i motit te ndritur, miti i te pareve, i gjuhes, i trimerise, beses etj.

 

Une jam i mendimit qe eposi i kreshnikeve DUHET te jete me i vjeter dhe me antik sesa mund te paraqitet. Nuk eshte e thjeshte te nxjerresh datime te tilla thjesht duke e lidhur me pranine e sllaveve dhe te dalesh ne perfundime se zhvillohet ne nje periudhe kur po ndodhnin dyndjet e tyre.

Eposi, eshte nje rrefenje, nje ujdhese e stergjate, e ndryshuar here pas here, sipas kohes kur ka jetuar rrefyesi apo rapsodi, me modifikimet qe i pershtateshin kohes, ambjentit dhe situates, duke shnderruar emra, toponimi dhe ndoshta dhe duke modifikuar ngjarje. Duhet studim i peshave te renda qe t'i dilet ne fund nje pune pa krye te ciles i shohim vetem ngjyren.

Per mua, nje nga gabimet qe eshte bere eshte fakti qe baladat nuk merren ne raport me njera tjetren apo eposet dhe rrefimtaria nuk merren ne kontekst te njera tjetres. E ku i dihet se ne cfare perfundimesh do dilej po te ndodhte keshtu? Po sikur te merrej eposi dhe baladat ne kontekst me antikitetin grek? Ndoshta eshte nje dicka e guximshme per te thene, por perfundimet do ishin tronditese.

 Une jam i mendimit qe eposi i kreshnikeve DUHET te jete me i vjeter dhe me antik sesa mund te paraqitet. Nuk eshte e thjeshte te nxjerresh datime te tilla thjesht duke e lidhur me pranine e sllaveve dhe te dalesh ne perfundime se zhvillohet ne nje periudhe kur po ndodhnin dyndjet e tyre.

siç po ta thote edhe ai shkrimi i Sinanit, ku epos perkon pikerisht me dyndjet sllave ne ballkan. dhe ta pret mendja po te mos sillte rrezik dyndja sllave nuk do te kish nevoje fare per epos. 

po ashtu rilindja (e vonuar) shqiptare perkon me perpjekjet per te pasur nje shtet tonin, ose si me thene per t'ja shkeput kete po sllaveve dhe grekerve. dmth orthodokseve bizantine.

duke qene se latinet katolike, dhe turqit (ose osmanet) muslimane ndodheshin me larg, keta nuk mund ti kishim dhe aq armiq (niçja thote se fqinji eshte armiku me i madh, ndersa fqinji i fqinjit na behet mik, dmth sa me afer e sa me armik). se vetem fqinji ta merr token, ta merr fikun, ta merr ne fakt çdo gje, pa pas nevoje fare per lufte por vetem duke u zbythur, duke u zgjeruar pa u ndjere. 

sinani ka te drejt aty ku thote qe keto mite, fillimisht, nuk ishin vetem te veriut. vetem nje fakt te japesh, emrin GJIRO - KASTER (keshtjella e gjiut) e merr vesh qe ajo legjenda e ngurrimit ne mur ka qene dikur patjeter aktuale dhe atje, se ka formuar emrin e qytetit qe bile duhet te jete me i vjeter se qytetet e veriut.

Hajdar, nuk jam shume dakord me ate qe thua.

Eposi nuk eshte nje "nevoje", nuk eshte domosdoshmeri, eshte thjesht nje demonstrim i kultures dhe trashegimise popullore. Nuk eshte thjesht "cause and effect".

Jo rralle here ne trashegimine gojore te nje populli, nje heroi i atribuohen bema "jashte kohes se vet", me armiq qe kronologjikisht duhet te jene te mevonshem ose me te hershem.

ketu e kam fjalen, qe nje Selam Musa Salaria, fjala vjen, pas 200-300 vjetesh, mund te na dale qe nuk ka luftuar italianin, po venedikun, apo grekun qe donte te merrte 354km2 uje shqiptar. - fjala vjen, gjithmone. Pra, nuk eshte jashte llogjikes qe eposi dhe balada te ndryshohet perkohesisht apo pjeserisht per t'iu pershtatur nevojes se ndergjegjes se masave ne ambjentin ku kendohet. Prandaj them qe eposi i kreshnikeve DUHET te jete me i hershem sesa koha qe perket me dukjen e dyndjeve sllave ne Ballkan, gje qe te jemi te ndergjegjshem fare, e sjell eposin e kreshnikeve edhe me te vonshem sesa dyndja, sepse aty behet fjale per krajlni, pra per mbreter, pra per nje sistem te organizuar pushteti dhe te percaktuar hierarkie shteterore. nderkohe qe emrat e kreshnikeve jane te tjetersuar per t'iu pershtatur tashme nje realiteti tjeter, pra PAS shfaqjes se otomaneve islame ne Ballkan dhe ISLAMIZIMIT te shqiptareve - perderisa edhe keta kane emra myslymane. Nderkohe, nena e tyre ka emer cuditerisht te ngjashem me Alkmenen - e Herkulit. Ka shume pikepyetje qe mund te kerkojne pikecuditese ne fund tashme.

Sa per Rilindjen tone kombetare, gjithashtu mendoj ndryshe nga ty. Nuk ka as si dhe as kush qe ta cilesoje si te vonuar. "E vonuar" eshte nje term qe nuk shkon aty. Ngre me shume "sikure" sesa jep pergjigje. Ne jemi sot keta qe jemi sepse ngjarjet kane ndodhur ne ditet dhe datat qe i dime ne; pra qe kane ndodhur ne te vertete. ketu ka "cause and effect" gjithe diten, nje dicka qe turbullon imagjinaten.

PS: Gjiro-kaster??? Mos t'i ngreme perseri debatet e toponimise, se nuk mbarojme dot kurre aman...E di vete ti sa zgjaten ato cingerisjet ketu ne peshk.

Legjenda e murimit s'ka lidhje vetem me fjalen e mbajtur (qe duhet te jete shtuar vone dhe qe bie me shume ne sy sot sepse eshte me afer me realitetin qe jetojme) por edhe me nje problem shume me te hershem siç ishte ai i flijimit qe behej perpara cdo pune.

Cdo shoqeri bente flijime, ne fillim njerezore dhe pastaj ne kafshe perpara te mbjellave, perpara luftrave (flota greke kishte ngelur e s'nisej dot se duhej sakrifikuar ifigjenia) para ndertimeve etj. edhe sot p.sh. ne themelet e shtepise hidhet gjak. Pra kjo puna e nje flije ne muret e keshtjelles pra te nje pune kolosale qe te te eci mbare ka qene tradite e cdo grupi njerezor dhe eshte normale qe te jete krijuar si mit jo ne shek. 16 ku as qe behej fjale per flijime njerezore. Keto mite qe sot na duken te pakuptueshme kane qene te nevojshme me mijra vite me pare, atehere kur ketu s'ka patur kembe serbi e jo me turku. Eshte normale qe ne kete shtrat te jene shtuar dhe problematika te tjera qe jane ndeshur me ardhjen e serbeve apo te turqve. Po merni p.sh. vetem kur flitet per baloze qe vine nga detet dhe e kuptoni qe s'eshte nje krijim as i ardhjes se serbeve e as i ardhjes se turqve qe te dy kane ardhur nga toka e jo nga deti. kuptohet qe deshmojne gjurme armiqsh qe kane ardh nga deti, mund te jene romaket apo fise me te hershme greke a kushedi cfare po ama tregon qe jane shume te hershme dhe s'mund te pretendohet qe jane mite te shek. 16 17 apo 18 si thone ca.

Te vazhdojme edhe pak me batutat e Lubonjes, mbi identitetin myslyman apo kaur qe paskesh qene identiteti yne para shek XIX - XX.

 

Po citoj Lubonjen :

 

Hartat nacionaliste paraqesin procesin fillestar të e kombformimit si lëvizje shqiptariste që me ndihmën e fuqive perëndimore çoi në krijimin e shtetit komb shqiptar më 1912. Ato shenjojnë kalimin pra të grupit etnolinguistik që fliste gjuhën shqipe nga identitetet turq (musliman&eumlsmiley dhe kaurë (kristian&eumlsmiley që ua kishin dhënë miletet fetare gjatë Perendorisë Otomane në identitetin shqiptar që filloi t’ua japë lëvizja nacionaliste (shqiptariste) dhe pastaj, pas vitit 1912, shteti komb

 

Në kohën e rënies së Perandorisë truajt e banuar nga shqiptarë ishin të ndarë mes muslimanësh që sikurse thashë më lart identifikoheshin më shumë me turq dhe të krishterësh ortodoksë dhe katolikë që identifikoheshin me kaurë me dallime jo të vogla me njëri tjetrin.

 

 

 

Nuk eshte e vertete se shqiptaret identifikoheshin ekskluzivisht sipas besimit fetar por ashtu sic ndodh edhe sot, njerezit kane pas nje identitet fetar dhe nje tjeter kombetar, dhe fuqishmeria e njerit identitet apo tjetrit ne vetedijen e tyre ka variuar sipas formimit te individeve apo environementit qe i ka pas rrethuar.  

Une do te sjell dy shembuj me poshte ku vertetohet se rendesia e perkatesise etnike ose kombetare ka prevaluar fuqimisht mbi ate te perkatesise fetare.

Mos te harrojme se historia e shqiptareve nuk fillon me perandorine osmane dhe ne pergjithesi jetesa e myslymanit shqiptar te konvertuar prej dy ose tre brezah ka qene shume me teper e nderlidhur me ate te kusheririt te tij katolik apo ortodoksit shqiptar (me te cilin eshte identifikuar si i njejte pothuajse gjithnje) se sa me ate te myslymanit te Arabise apo te Turqise qe aksidentalisht mund te kete vizituar keto troje.

 

 

Nga Ibrahim Mansur Efendi, ish oficer francez qe mbahej peng nga Ali Pasha ne Janine dhe i cili i urrente Shqiptaret me shume se cdo gje tjeter. Natyrisht shqiptari qe ai urrente me shume ishte Aliu, pas tij Labet, Tosket dhe ne fund edhe Geget.

Kjo fjali e thjeshte e tij  jep nje ide shume te mire mbi  identitetin kombetar  qe kishin Geget ne kete rast dhe mjafton per te hedh ne here gjithe  teorine e Lubonjes mbi identitetin.

 

Gega nqs nje i huaj vret nje gege ose nje tosk, ndihet i detyruar t'ia marre hakun e tij dhe ta vras hasmin, ndersa Toska ndonjehere ndodh qe nuk e merr. Sa per Labet ata rralle ia marrin hakun shqiptarit qe vritet nga dora e te huajit.

 

nje dok. tjeter qe flet mbi identitetin "shume te forte fetar" te shqiptareve. I perket shek. XVII. Marre nga gazeta shqip.

 

 

Dokumenti i dhjetë është lëshuar në Kelmend, më 8. V. 1652. Origjinali i tij ruhet në: APF. SOCG, vëll. 266, f. 39r-v, 55r-v). Ky dokument është një letër e shkruar nga Fra Benedetto Trivisano, misionar minorit, dhe zëvendësprefekt i misioneve të Shqipërisë. Në Kelmend, nga ku shkruan letrën, ai gjendet së bashku me at Giacinto di Sezza dhe fra Francesco Maria di Urbania, për të vazhduar punën në misionin. Ai flet për gjurmë të pakta të krishtërimit katolik ndër banorët e këtyre zonave. Janë të pagëzuar, shkruan ai, dhe tregojnë bindje dhe devotshmëri ndaj Kishës së Shenjtë Romane, por janë krejt të paditur për të gjitha sakramentet e tjera, dhe për të gjitha normat e ligjit, si të atij natyror ashtu edhe të atij hyjnor. Magjitë, supersticioni, vëzhgimet e rreme, thirrjet e djajve, dhe gjëra të ngjashme nuk konsiderohen si mëkate nga popullsia kelmendase, të cilët nuk dinë të nderojnë as Zotin dhe as shenjtët. Ata besonin që secili në fenë e vet mund të marrë shpëtimin hyjnor dhe nuk e konsideronin mëkat të bënin be të rreme për Zotin, apo për shenjtët: konsideronin mëkat vetëm benë e rreme të bërë në kishë, ose mbi djepin e një foshnjeje, që për ta përfaqsonte Gjon Pagëzorin, të cilin e nderonin më shumë madje se edhe vetë Zotin. Festat i mbajnë sipas riti grek, shkruhet në letër, dhe në mënyrë shumë supersticioze. Më tej jepen edhe shumë hollësi të tjera si p.sh. ata nuk presin shumë arsye për të ofenduar prindërit e tyre, nuk e konsiderojnë urrejtjen si mëkat, kur vritet dikush e paguajnë gjakun me gjak dhe këtë gjë nuk e konsiderojnë mëkat, marrëdhëniet intime të parregullta nuk konsiderohen mëkat e shumë të tjera.

 

 

 

Gegë Mazreku tregon edhe për zakonet që hasen në vend, gjëra që janë me vlerë të jashtëzakonshme për antropologjinë historike. Kështu ai tregon për zakonin që vajzat dhe gratë e reja shkojnë vetëm një herë në vit për meshë në kishë. Një tjetër zakon është që kur dikush ka dhimbje (syri, koke, këmbe etj.) shkon tek një arixheshkë (zingare) ose tek një turke që hapin letrat e tyre dhe i fryjnë të sëmurit në vendin që i dhemb, duke thënë edhe disa fjalë. Një tjetër zakon është që kur vdes dikush, ziejnë grurë me arra, [Mos vallë ky zakon ka diçka të ngjashme me “të shtunën e të vdekurve” që mbajnë sot e kësaj dite ortodoksët? Sipas Plasarit, gatuhet grurë i zier me arra e rrush të thatë. Shih Aurel Plasari. Rrëmbimi i Europës, Tri Esse. Tiranë: Shtëpia Botuese 55, 2005, f. 100] me piper dhe me gjëra të tjera dhe e sjellin te varri ku e mbajnë para altarit bashkë me verën derisa të varrosin të vdekurin. Pastaj ua japin atë atyre që kanë ndihmuar për të varrosur të vdekurin, grave skizmatike, dhe arixheshkave të cilat ulen sipas zakoneve të turqve në kishë. Së pari i jepet priftit që të bekojë ato shpirtra. Pasi kanë ngrënë e pirë e janë dehur, fillojnë të qajnë, kush të vdekurin e kush të afërmin, dhe në fund bëhet një “muzikë ferri”. Gegë Mazreku e ka hequr këtë zakon nga kishat katolike që ai mbikqyr. Një tjetër zakon është që kur dikush është me ethe, ose me sëmundje toke, shkojnë për të gjetur një gur të madh mbi varrin e dikuj, dhe e ngrenë atë gur aq sa i sëmuri të mund të kalojë poshtë tij. Në këtë mënyrë i sëmuri shpreson se do të shërohet.

Nga Eqerem Cabej

Poezia popullore shqiptare ësht' aq e pasur në motive të vjetra, sa mund të hedhë dritë jo vetëm në mitologjinë e stërgjyshëvet tanë paganë, por dhe në mitologjinë e krahasuar të popujve të vjetër e të rinj të Ballkanit.     

Një nga këngët më të përmallshme të Shqiptarëvet t'Italisë dhe një nga pjesët më interesante të poezisë popullore ballkanike të krahasuar është kënga e Konstandinit. Konstandini i vogëlith duhet të niset, tri dit dhëndër, në luftë. Pasi merr uratën e prindërvet, ky porosit të shoqen ta presë nëntë vjet e nëntë dit. Perënduar nëntë vjet e nëntë dit, kjo është e lirë të martohet me tjetër. E shoqja e pret; por pasi shkojnë vitet dhe ditët, kjo vete në kishë të vëjë kurorë të re. Konstandini sheh një ëndërr të keqe dhe kthehet me vrap në vendin e tij. Ai rend në kishë dhe e gjen të shoqen tek po vë kurorë me burrë tjetër. Ai e rrëmben të shoqen nga mesi i krushqvet; dhe këtu mbaron kënga e Konstandinit. "Kjo baladë" thotë Lambertzi në veprën e tij Përralla shqiptare fq. 67 "ka marrë karakter ritual ndër Shqiptarët e Italisë Jugore. Këndohet në çdo martesë. Pas gostisë ngrihen prej tryezës gjithë dasmorët, burra e gra, formojnë një rreth, vënë në mes të rrethit dhëndrin me nuse, dhe duke ardhur rreth çiftit këndojnë këtë valle, siç thuhet në shqip vallja bashkë me këngën që e përcjell. Është një lavdërim poetik i besës së gruas së martuar." Konstandini është heroi kryesor i poezisë popullore t'Italoshqiptarvet. Ai është edhe sot i gjallë nëpër rrëfesat e tyre. 

Te Hora e t'Arbëreshvet (Piana dei Greci) në Siqeli dëftojnë edhe sot në kishën e vjetër të Shën Gjergjit një vend të gropuar në një gur të shkallës, ku ka shkelur thundra e kalit të Konstandinit, kur ky hyri në kishë për të marrë sërish të shoqen. Dihet se kënga e Konstandinit të vogëlith ekziston me të njëjtën përmbajtje edhe në Shqipëri. I ndjeri Prof. Giuseppe Skiró ka qenë i pari që konstatoi këtë paralele. Në viset veriore shqiptare heroi quhet Aga Ymeri; në Lumë Imer Aga; në Toskëri Ymer Ago; në Jug, me shqiptim të y-së dhe të i-së në i, Imer Ago. Në këtë emër dypjesësh emri i vërtetë është Ymer. Aga e Ago janë epiteti, i rrjedhur nga titulli social turk aga, titull që u jepej oficerëve duke filluar prej majorit, si dhe disa funkcionarëve civilë. Titulli aga është i lidhur ndër ne me një pasuri tokësore ose me një gjendje ekonomike përgjithësisht të mirë të atij që e mban këtë titull. Që emri Ago i Ymer Agos nuk është tjetër veçse titulli aga, kjo dëshmohet edhe nga një vers i varianteve toske, ku thuhet: "Psherëtiti Ymer Agáj!" Afërsia që lidh Konstandinin e vogëlith me variantet e Shqipërisë është e madhe sidomos midis varianteve italoshqiptare dhe versioneve toske. Kjo shpjegohet nga origjina më shumë toske e Italoshqiptarvet. Kjo afërsi është aq e ngushtë, sa nuk kufizohet në disa vija paralele të përgjithshme, por shtrihet dhe në detaje. Kështu shohim gjer verse identike te kënga e Konstandinit dhe te kënga e Ymer Agos. Ndryshime themelore pra nuk gjinden as në figurën e heroit, e as në përmbajtje të këngës. Ndryshimet janë ndryshime kronologjie dhe kulture. Në emrat Konstandin i vogëlith dhe Aga Ymeri ose Ymer Ago pasqyrohen dy epoka të ndryshme kulture dhe influenca e tyre mbi Shqiptarët. Te emri Ymer me titullin Aga ne shohim influencën turke islame: gojëdhëna e vjetër vazhdon të jetojë, por emri i heroit islamizohet. Heroi vesh rrobën osmane dhe quhet Ymer Ago. Ky emër duhet të jetë pra më i ri se Konstandin i vogëlith. 

Përsa i përket tashti Konstandinit të vogëlith të Italoshqiptarvet, Lambertzi (fq. 68 v.) vëren që "personi i Konstandinit është një reminishencë e Mikrós Konstandinos, Konstandinos o Mikrós, d.m.th. Konstandin i vogël, i këngëve popullore greke: këtë e morën pra Italoshqiptarët me vete, me kalimin e tyre prej Moresë për n'Itali. Mikrós Konstantinos ësht'i biri i Perandorit Andrenikos, i kënduar shpeshherë në këngët e Digenis Akritas. Meqenëse dhe i ati i Digenis Akritas quhet Andrenikos dhe meqë poezia popullore greke i ngarkon Konstandinit poato aventura si dhe heroit Digenis Akritas, qëndron afër mendsh që Konstandini i vogëlith i ynë të jetë një akritikón tragúdhi, një këngë e ciklit të Digenis Akritas. Shqiptarët e Moresë që e prunë në Itali bënë me të vërtetë disa modernizime: p.sh. Konstandinin e bëjnë të luftojë në shërbim të Sulltanit" etj. Në duam pra të përmbledhim shkurtazi ndryshimin midis Konstandinit dhe Ymer Agos, do thomi që Konstandini i Italoshqiptarëvet është një emër i sferës kulturore greko-bizantine, Ymer Agoja i Shqipërisë një emër i sferës Osmane. Që ka dhe paralele të tjera midis poezisë italo-shqiptare dhe greke-bizantine, shpresoj ta tregoj me një rast tjetër. Zbuluam pra dy shtrete kronologjike të këngës: një më të vjetër grek-bizantin (Konstandin i vogëlith) dhe një më të ri turk-islamik (Aga Ymeri, Ymer Ago). 

Pyesim tani amund të kënaqemi bashkë me Lambertzin, duke vënë barazimin Konstandin i vogëlith = Digenis Akritas, d.m.th. duke shikuar burimin e këngës italo-shqiptare në poezinë popullore greke-bizantine të Kohës së Mesme? Pyesim mos është Konstandini i vogëlith vetëm një veshje e krishterë e një figure të vjetër të kohës pagane, ashtu siç është Ymer Agoja rroba islame e heroit të krishterë? Pyesim pra në mund të gjejmë ndonjë formë më të vjetër të kësaj figure? Për mua një lidhje e këngës së Konstandin-Ymer Agos me mitin e kthimit të Odiseut në Itakë më qe prej kohe i qartë. Tani sëfundi shoh te Petrotta, Popolo, lingua e letteratura albanese (f. 134) se i ndieri Prof. Skiró e paska bashkuar këngën e Ymer Agos me këngën greke moderne "Të njohurit", ku gruaja njeh të shoqin e kthyer nga lufta tamam nga dy shenja të trupit të tij. Këtë këngë greke Ampère e Tommaseo e patën konsideruar si një kujtim të mbetur të kthimit të Odiseut. Homeri rrëfen në librin e 23-të të Odisesë se si Odiseu pas luftës së Trojës dhe pas peripetive të tij të shumta kthehet mësëfundi në atdhen' e tij, në Itakë. Midis kthimit të Odiseut dhe kthimit të Konstandin-Ymer Agos ka, besoj, mjaft pika takimi: 1. Odiseu niset si burrë i ri për në luftë dhe lë në shtëpi gruan e tij të re e besnike Penelopë. – Konstandin-Ymer Agoja niset si dhëndër i ri për në luftë dhe lë të shoqen besnike në shtëpi. 2. Pasi Odiseu 20 vjet me radhë nuk kthehet, Penelopës i mblidhen rreth një tok kandidatësh duke insistuar që të martohet me njërin prej sish. – Nusja e Konstandin-Ymer Agos e pret të shoqin nëntë vjet e nëntë dit dhe sëfundi e shpien ta martojnë me një tjetër.3. Odiseu kthehet nga lufta, në fillim i panjohur prej njerëzvet të tij. – Konstandin-Ymer-Agoja kthehet nga lufta dhe nuk e njohin as prindërit e vet. 4. Odisenë e njeh sëpari vajza e tij: kjo pas zakonit grek i lan këmbët mikut të huaj dhe ahere e njeh Odisenë nga një shenjë që i kish lënë në kofshë një derr i egër në një gjah. Gjithashtu Penelope i thotë të birit, Telemakut, se: "Në qoftë se ky është me të vërtetë Odiseu, dhe kjo shtëpia e tij, ne të dy do ta njohim më mirë njeri-tjetrin. Kemi disa shenja, të fshehura për gjithë të tjerët, që ne vetëm i dimë." – Kështu e njeh e shoqja Konstandinin, dhe kur e njeh "lotët m'i u rukulisën sumbula, sumbula faqes kuqe, pikë pikë gjirit bardhë." Edhe Ymer Agën e njeh e shoqja nga një "nishan" që kishte në trup. Vërtet që ky motiv i rinjohjes nga shenja e trupit është një motiv i përhapur pothuaj në përrallat e gjithë popujve; e gjejmë gjer te poemi i vjetër ind Ramayana. Por kjo paralelë midis Odiseut e Konstandin-Ymer Agos është aq më e shënueshme, kur të marrim parasysh dhe pikat e tjera të kontaktit që përmendëm më sipër dhe më poshtë (1, 2, 3, 5, 6). 5. 

Odiseun e tallin rivalët e tij dhe s'duan t'ia lëshojnë Penelopën. Ky fillon një luftë t'egër me ta dhe i mbyt gati të gjithë në gjak. – Konstandini u kërkon të shoqen krushqvet në kishë. Kur këta ia refuzojnë, i drejtohet Shën Mërisë, të mos e lërë "të bëjë maqilí, të vrasij gjak e gjërí". Pra ç'vepron Odiseu, Konstandini dëshiron të evitojë. Duhet vrojtur se situacioni psikologjik është këtu i njëjtë te të dy heronjtë. 6. Më rëndësi sesa pikat e mësipërme ka ky fakt gjeografik: Lokalizimi i mitit të Odiseut në Itakë do të thotë se Odiseu është më tepër një hero i Greqisë veriore, pra i një vendi që ka qënë në kontakt të përherëshëm me fiset ilire-shqiptare. Paul Kretschmeri, në veprën e tij Hyrje në historin'e gjuhës grekeështë i mendimit se ata që shpunë emrin e Odiseut në Itali kanë qënë fiset ilire. Helbigu e kërkoi burimin e mitit të Odiseut te fiset barbare ose gjysmëbarbare të Greqisë perëndimore. Edhe Kretschmeri e pat peshuar një gjë të tillë. Ky dijetar thotë : "Odiseu kishte një orakël te Eyrytanet, që nuk ishin Grekë; mbi lidhjet e tij të ngushta me Thesprotët dhe mbi rolin e rëndsishëm që duket të ketë luajtur miti i tij në Epir të brendshëm, mbi këto ka tërhequr vrejtjen Wilamowitzi. Përralla e Feakëve është epirote, se Skéria, prej skerós "continens", do të thotë "kontinent", pra është sinonim me Epeiros. Një qytet i Kaonisë quhej Baiake, emër i trajtuar ashtu si Itake, me b të huaj për greq. ph (Phaiake, Pheake). 

Por mua bashkë me Eduard Meyerin më duket vështirë të pranoj që një nga figurat më të gjalla të mitologjisë greke të ketë buruar nga popuj barbarë, sidomos kur Grekët vetë nuk dinë gjë për një origjinë të tillë, Grekët të cilët p.sh. nuk e patën harruar kurrë origjinën trake të kultit të Dionizit". Me këtë rast po përmendim se lufta rreth origjinës së errët të mitit të Odiseut është ndezur rishtas në vitet e fundit në një polemikë të ashpër midis Siegmund Feistit dhe të ndjerit gjermanist të Vjenës Rudolf Much, zhvilluar në të përkohshmen "Wörter und Sachen". I pari e deklaron Odiseun shkurt një hero ilir, i dyti lëfton për origjinën helene. – Ne, pa i dhënë fund çështjes, theksojmë vetëm këtë, se teoria e Feistit nuk na duket absurde, po të marrim parasysh zotësin' e madhe të frymës greke në të përkulur, të përvetësuar, të helenizuar, të kulteve të huaja. U përmend më sipër se kulti i Dionizit ësht' i origjinës trake. Për dy nga Perënditë që ne sot i shohim si greke tipike, për Apollon dhe Pallas Athenën, dyshohet origjina helene. Ahere mundet që dhe Odiseu të ketë qenë i një origjinë së huaj. Sidoqoftë, një lidhje e afërt e kësaj figure me fiset ilire të Epirit nuk mohohet. Një provë janë dhe paralelet që besojmë se zbuluam midis Odiseut dhe Konstandin-Ymer Agos. Përmbi vleftën dhe përkufizimin e mitologjisë së krahasuar mendimet janë të ndryshme, për arsye se nuk ekzistojnë kufi etnikë në krahasim të miteve të përbashkëta (Kretschmer). Midis popujvet më të largët ekzistojnë shpeshherë analogji spontane ndër përralla e legjenda. Shoh te vepra e cituar e Kretschmerit (f. 85 v.) se ka një gjasi të çuditshme midis mitit të Odiseut dhe t'Orendelit në Gjermani: në të dy vendet një hero, i cili pas udhëtimesh të gjata me det kthehet në shtëpi te e shoqja, që e kanë rrethuar rivalë të këqinj; kthehet i panjohur dhe i veshur si lypës; vret rivalët dhe bashkohet rishtas me të shoqen. 

Një paralele më të çuditshme si me Odisenë ashtu dhe me Konstandin-Ymer Agon na e jep poezia popullore ruse: në një byline (këngë e vjetër epike) djaloshi Dobrynia merr, tamam si Konstandini i vogëlith, uratën e s'ëmës dhe niset për aventura luftarake. Para se të niset i thotë së shoqes Pamelfa Timofeevna që ta presë gjashtë vjet, pastaj pesë, e pastaj një vit; në vitin e tretë po të dojë le të martohet. E shoqja e pret dhjetë, pastaj martohet me Aleks Popovicin. Me ta marrë vesh Dobrynia, kthehet me vrap në shtëpi. E më sëpari nuk e njeh, por e njeh vetëm ahere kur ky, si Odiseu dhe Ymer Agoja, i tregon nishanin që ka në këmbë të mëngjërt. Dobrynia vete në dasmë të shoqes së vet dhe e gjen këtë në mes të krushqvet, ashtu si Konstandin-Ymer Agoja gjen të shoqen. Dobrynia e merr sërish të shoqen nga dasma dhe i fton krushqit në një gosti, siç bën Konstandin-Ymer Agoja i ynë. 

Nuk është këtu vendi të thellohemi mbi këtë argument. Vetëm duam të theksojmë këtë, që poezia popullore shqiptare ësht' aq e pasur në motive të vjetra, sa mund të hedhë dritë jo vetëm në mitologjinë e stërgjyshëvet tanë paganë, por dhe në mitologjinë e krahasuar të popujve të vjetër e të rinj të Ballkanit. Këto radhë ishin shkruar prej kohe, kur më ranë në dorë dy artikuj, të cilët merren dhe me temën tonë. Në artikullin e tij Gjendja e sotme e studimeve ilire , dijetari magjar Karl Kerényi shënon se prehistoriani i dëgjuar gjerman Carl Schuchardt shikon te Odiseu "Ilirin e vërtetë": sepse ky mbretëron mbi ishuj që janë të sferës ilire dhe dallohet "me urtësinë e me gjakun e ftohët të tij" prej heronjve të tjerë të Iliadës: "Gjithshka (te Odiseu) është detarí, gjithshka lot në Mesdheun perëndimor, gjithshka është urtësi e jetës së përditëshme, gjithshka është mënyrë jetese dhe legjendë ilire". Këtyre fjalëve të Schuchardtit Kerényi u shton dhe disa argumente filologjike në f. 28 të së përkohshmes në fjalë. Gjithë te kjo revistë e në të njëjtin numër merret me Odiseun edhe Milan Budimir në artikullin Rrjedhja paragreke e heronjve kryesorë të Homerit . Nga trajtat e emrit të Laertiadit, Odisseus dhe Odyxeus, Budimiri merr për më të vjetër trajtën Odyxeus me ks, si formë të Greqisë veriperëndimore, prej nga rrjedh dhe heroi vetë. "Rrënjën dyxtë Odyxeus mundim ta bashkojmë patjetër, në lidhje me karakterin krejt maritim të Laertiadit, me fjalën epirotedaksa "det" (te Heziku), kështu që për Odiseun na jepet vetvetiu kuptimi i një apelativi "detar". 

Si përfundim: do thënë se dijetarë të disiplinave të ndryshme, prehistorianë, historianë e linguistë, duke iu përveshur zgjidhjes së problemit të Odiseut, secili me metodën e vet dhe ndryshe e pavarësisht nga njeri-tjetri, kanë marrë seriozisht ndër sy origjinën ilire të heroit të Homerit. Na vjen mirë të shënojmë se poezia popullore shqiptare mund të kontribuojë edhe kjo në zgjidhjen e disa problemeve homerike. 

1 Botuar së pari në "Hylli i Dritës" 1938. 

2 Sot Piana degli Albanesi (shën. i red.) 

3 Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache f. 280 vv. 

4 po aty f. 281. 

5 Karl Kerényi Vom heutigen Stand der Illyrierforschung, "Revue Internationale des études balkaniques", II-ème année, Tome I-II (3-4), f. 27 

6 Milan Budimir Vorgriechischer Ursprung der homerischen Haupthelden, "Revue Internationale des études balkaniques", II-ème année, Tome I-II (3-4) f. 195-215.

Kjo sa per debatin para-osman/pas osman.

PS: Sa lezet ka tema qe s'iu vu kufiri tek "Lubonja te mos shkruaj per keto gjera." smiley

Monda, Lubonja te shkruaj per keto gjera ca te cahet por duhet vene ne dukje gjithmone kur shkruan mbi identitetin Shqiptar si nje turli sllavo-osmano-greke, e vajisur dhe erzezuar pak ndryshe nga rilindja kombetare e shekullit te 19 qe vete ishte e frymezuar nga levizjet ballkanike e ato te gjera europiano-perendimore i duhet bere e qarte se keto trillimet e tija te bazuara mbi mentalitetin multikulturalist internacionalist nihilist jane sapunra qe s'i ha njeri per djath.

 

Pergezime enj per pergjigjet e sakta e gozhduese qe ka dhene ne kete teme, duke fshire menjane trillimet retorike te Lubonjes dhe cave ne teme.

C'eshte kenga e Dedalise?

 

Ne fakt me duket se nuk eshte kenge por legjende, ndjese per gabimin. Behet fjale per nje konflikt qe ka nje njeri i popullit, (qe jepet here si bari i varfer e here tjeter si farketar dhe ndoshta edhe me ndonje profesion tjeter), me  katallanin te cilin e vret ne fund ose e verbon ne syrin e vetem.  Me duket se ka gjithashtu variante te kenges se Gjergj Elez Alise ku Gjergji vret katallanin e jo Bajlozin sic thote versioni me i perhapur.

 

_________

 

Monda, thuaj shyqyr qe ekzistojne versione te kenges se Ymer Agos tek arbereshet, se perndryshe do e kishin nxjerre edhe kete ballade si turko-boshnjake qe i perket shek. 17.

 Flm per sqrm! 

 

 Te Hora e t'Arbëreshvet (Piana dei Greci) në Siqeli dëftojnë edhe sot në kishën e vjetër të Shën Gjergjit një vend të gropuar në një gur të shkallës, ku ka shkelur thundra e kalit të Konstandinit,

i eshte ndryshuar emri ketij sheshit dhe i eshte bere Piana dei albanesi, qe kur e kuptuan se pavaresisht besimit te tyre orthodoks, ata nuk ishin gje greke. 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).