Menjëherë mbas rënies së sistemeve socialiste, kultura materiale e periudhës u tentua të zhdukej apo shkatërrohej, edhe në formë katharzë por edhe në mënyrë që e kaluara te fshihej nga e tashmja dhe të ishte e kufizuar në projektimin e saj në të ardhmen. Kudo në Evropën lindore, duke përfshirë edhe në Shqipëri, “praktikat e zhdukjes” përfshinë shkatërrimin e monumenteve të socializmit; ndërprerjen e prodhimit të produkteve të caktuara; ndërrimin e emrave të rrugëve; zhvlerësimin me pahir të literaturës dhe artit krijuar gjate asaj periudhe, etj. 

Nga fundi i viteve ‘90, këto praktika u vijuan nga rikuperimi, riprodhimi, dhe muzeifikimi i kulturës materiale dhe pamore të socializmit. Psh. produkte lindore nisën të ritregëtohen; në Parkun e Arteve në Moske monumente të udhëheqësve janë riekspozuar; në vende të ndryshme ka muzeume për periudhën socialiste; bare dhe restorante që shfaqin objektet e asaj periudhe janë të shumtë, që nga Kopenhageni, në Berlin, në Tiranë; ndërsa në artet pamore, artistët kanë nisur t’iu referohen simboleve dhe estetikave të realizmit socialist, shpesh me ironi dhe shpesh me një sy të ri që përpiqet t’i shkëputë ato nga ideologjitë që i patën manipuluar në të kaluarën. 

Në nivel të përgjithshëm, kjo dukuri — ripërdorja e simboleve, produkteve, imazheve apo kulturës materiale të socializmit — është interpretuar si një formë nostalgjie, ose dëshire për te rikapur utopite dhe fantazitë e së kaluarës, dhe që është provokuar nga zhgënjimi që popujt e vendeve ish-socialiste kanë pësuar gjatë tranzicionit. Pra, duke qenë se fundi i socializmit dhe reformat drejt sistemeve neoliberale nuk sollën atë që pritej, aspekte të së kaluarës – sistemi i vlerave dhe kultura materiale – nisën të rivlerësohen. 

Të tjerë kanë sugjeruar se koncepti i nostalgjisë nuk është i denjë për ta shpjeguar si dukuri, sidomos në rastin e arteve pamore. Kjo për arsye sepse, e para, disa nga artistët që trajtojnë të tilla tema janë tepër të rinj për të kujtuar periudhën nga ku ato burojnë dhe, e dyta, një pjesë e mirë e tyre nuk bëjnë [vetëm] vlerësime romantike të socializmit, ndërkohë që të jesh nostalgjik do të thotë të mendosh me ëndje për të kaluarën apo ta idealizosh atë. Përkundrazi, artistët shpesh sjellin aspekte nga e kaluara socialiste jo për të diskutuar të shkuarën, por për të prezantuar mundësitë për integrimin e tyre në të tashmen dhe të ardhmen. Sipas antropologut Alexei Yurcak, kjo vjen si pasojë e rivlerësimit që i është bërë etikave që kanë qenë të rëndësishme gjatë socializmit si, psh. idealizmit apo sinqeritetit, por edhe si pasojë e mungesës së sinqeritetit në ditët e sotshme, prandaj edhe dukuria është quajtur sinqeriteti i ri. Gjithashtu, ky lloj arti mendohet të jetë një reagim nga ana e artistëve me bazë në lindje përkundrejt interpretimeve te deformuara ose të kufizuara krijuar në perëndim për jetën në socializëm që shpesh është përcaktuar si e zymtë, mekanike dhe e varfër, përkufizime këto që eklipsojnë aspektet pozitive të ekzistencës gjatë asaj periudhe. Sipas këtij këndvështrimi, rivlerësimi i së kaluarës nëpërmjet artit s’ka të bëjë vetëm me nostalgjinë për një botë të humbur, por është i bazuar në idenë se segmente të së kaluarës socialiste mund të ofrojnë një potencial “njerëzor, intelektual, edukativ dhe demokratik” qe nuk ka pse të mos përvetësohet edhe sot. 

orelart-p-5-a-24-oeu-1320.jpg (250×361)Si shembull Yurchak përmend artisten ruse Dasha Fursei, e cila në punët e saj risjell aspekte apo simbole të së kaluarës Sovjetike. Psh. në serinë “Pionerki,” fokusi është figura e pionieres në kontekste të ndryshme të së përditshmes së një vajze, ndërthurur me botën e ëndrrave të saj, kontekste që s’kanë të bëjnë aspak me politikat e shtetit Sovjetik, simbol i të cilit ka qenë edhe figura e pionierit. Duke e nxjerrë pionieren jashtë një realiteti politik, Fursei distancohet nga ideologjia e shtetit Sovjetik, pa marrë një pozicionim anti-Sovietik dhe pa përjashtuar mundësinë e ripërtëritjes së idealeve të projektit socialist, si janë idealizmi dhe sinqeriteti. Frusei, me pak fjale, i zhvesh simbolet e periudhës socialiste nga manipulimi politik i periudhës, duke theksuar se disa nga aspiratat e socializmit mund te dalin përtej axhendave politike të deshtuara të një shteti. 

images (255×198)Arti që i referohet socializmit në Shqiperi është shfaqur si dukuri mjaft shpesh dy vitet e fundit. Një prej artistëve që është prezantuar me punë të tilla është Ardian Isufi, sidomos në ekspozitat Teatri i Hijeve (Prill 2010) dhe Fjala (Dhjetor 2010). Në veprën më poshtë, Isufi sjell faqe nga gazeta Zëri i Popullit (1987) ku përmendet vetë artisti bashkë me disa “pionierë të tjerë shembullorë”. Mbi këto tekste ka ndërhyrje të bazuara mbi elemente vizuale të periudhës si disiplinimi fizik ushtruar nëpërmjet gjimnastikës të mëngjesit (që shprehet nëpërmjet siluetave të trupave të të rinjve), disiplinimi ideologjik, uniformiteti dhe mungesa e një identiteti individual (shprehur nëpërmjet ushtarëve qe kanë të njëjtin qëndrim dhe pamje). Ndoshta jo rastësisht, shumica e trupave shfaqen vetëm si silueta, si entitete pa brendi, çka thekson perceptimin e synimit të sistemit socialist për ta zhveshur njeriun nga një botë e brendshme individuale. Shfaqur për herë të parë në ekspozitën Fjala, këto punë rrinin krahas një skulpturë/instilacion i titulluar “Hibrid”, i cili paraqet një kalli misri ndërtuar me dhembë dhe dhëmballë prostetikë. Kalliri i misrit jepet nga artisti si kërcënues jo vetëm sepse përbëhet nga dhëmbë, por edhe sepse qëndron para gjithë punëve, duke theksuar mbikëqyrjen, disiplinimin dhe kërcënimin e vazhdueshëm që mendohen të kenë qenë aspekte normative të sistemit socialist në Shqipëri. 

images (245×205)Një tjetër artiste, Ledia Kostandini, ka sjellë kohët e fundit punë që gjithashtu reflektojnë mbi periudhën socialiste duke ofruar edhe paralelizma mes saj dhe të tashmes. Në ekspozitën kolektive Kthehu/Luaj/Përpara (Tetor 2010), Kostandini u paraqit me piktura që sjellin imazhe nga filma socialistë krahas karaktereve nga filma të huaj bashkëkohorë. Si per shembull Kapedanin, një nga personazhet më të mirënjohur të filmografisë socialiste, të sapo-mbërritur nga fshati në qytet që jepet në bardhë-e-zi, para parullave socialiste dhe mbrapa disa figurave të një filmi bashkëkohor, të cilat jepen me ngjyra të theksuara. Duke qenë se filmi ishte dhe vazhdon të jetë një medium që përdoret për të shtrirë ideologjinë e sistemeve në pushtet në ndërgjegjet e qytetarëve, ndërthurja e karaktereve filmike të së kaluarës me ata të së sotshmes, i lejon Kostandinit të konstatojë se mes së kaluarës (që ajo e cilëson të “errët”) dhe së tashmes, nuk ka një ndarje aq të prerë sa ç’propangandohet nga mediat e sotshme, pasi, sipas saj, ne vazhdojmë të “jetojmë në një botë mediatike të propagandimit politik [...].” Format, fjalët, imazhet mund të kenë ndryshuar, por përmbajtja si edhe impakti i medias është shpesh i njëjtë. 

Enkelejd_img_24.jpg (900×525)Puna e Enkelejd Zonjës gjithashtu përfaqëson një shembull të kësaj dukurie. Në Kthehu/Luaj/Përpara ai u paraqit me një seri vizatimesh me titull “Teshtima e së Kuqes,” protagonisti i së cilit është pionieri. Kjo figurë, që simbolizon optimizëm dhe pafajësi, si edhe të ardhmen dhe vazhdimësinë e socializmit, vendoset në situata që sugjerojnë tendenca dhe motivacione diametralisht të kundërta, duke ironizuar peshën simbolike të kësaj figure si edhe të sistemit të cilin përfaqëson; një pionier i vetëvarur qëndron krahas një insekti me një thumb të kuq (ndoshta një metaforë për ideologjinë socialiste) i cili mund të jetë arsyeja pse pionieri - simbol i vazhdimësisë të socializmit - ka kryer këtë akt. Në një punë tjetër, një djalosh invalid në karrige me rrota po i vendoset shamia e kuqe, ndërsa në një tjetër, shamia gjendet në sqepin e madh të një shpendi që supozohet t’ia ketë rrëmbyer nga qafa. 

Nga shembujt e mësipërm mund të vihen re ndryshime mes trajtave të artit që i referohet socializmit në punët e artistëve me bazë në Rusi apo vende të tjera të Evropës lindore, dhe atyre të artistëve me bazë në Shqipëri. Ndërkohë që të parët [edhe] meditojnë aspektet pozitive të socializmit dhe potencialet etiko-morale që këto mund t’i ofrojnë realitetit të sotshëm në kundërpërgjigje të boshllëqeve apo problematikave të tij, artistët me bazë në Shqipëri përgjithësisht sjellin aspekte negative. Ky krahasim nuk bëhet për të evidentuar vlera, por për ta vendosur prodhimtarinë e artistëve me bazë në Shqipëri në një kontekst më të gjerë Evropian, si edhe për të spikatur mënyrat e ndryshme se si periudha socialiste konceptohet apo është përjetuar në vende të ndryshme. Arsyet e mundshme për këto ndryshime ndoshta meritojnë një diskutim tjetër. Gjithsesi, dua edhe të them se kur e kaluara bëhet mediumi nëpërmjet së cilës kritikohet e tashmja, kemi një proces me potenciale mjaft konstruktive siç është rasti i punës së larmishme të Ledia Kostandinit, e cila evidenton problemet, absurditetet apo ankthet përjetuar nga populli shqiptar në të tashmen duke i vënë ato përballë ose duke i shprehur në gjuhën e simboleve të socializmit. 

*Autorja është studente Doktorante e Antropologjisë Sociale dhe Arteve Pamore  

Marrë nga Milosao

______________

Shënim: Ilustrimet jane të PPU 

19 Komente

Eshte nje prurje me shume kulture e ne thelb shume demokrate . Te krijosh nuk eshte atribut TUFE as kritike POLITIKE . Nuk eshte atribut DREJTORISH e K/MIJ nistrash.

Te krijosh eshte hyjnore , e dhene , e nxitur , eshte frymezim , eshte pjese nga konstrukti mendor njerezor . Aq me shume Vlere merr kur krijimi orientohet e nxitet  per PUNEN e nga JETA  ! Per Vlerat me te Medha te Njerzimit 

Por gjithsesi e nderuar Monda kjo prurje nuk eshte per veshet e trurin e vuvuzelerise qe aktualisht dominon psikologjikisht Tufat e Turmave ne Memedhembje .Ata qe sot kane ne dore cmimet , vleresimet dhe politiken ZYRTARE , per te propoganduar Jo Art Po Politike , perbuzje e percmim per krijimtarine e te tjereve , Ata qe ne brendesi te tyre jane HICI me Pushtet.

Ju urojme sprova te sukseseshme te gjith atij brezi te talentuar qe do ta rishikoje me dashuri jeten dhe krijimtarine e brezave paraardhes. Dhe ne Shqiperi do vije koha , kur te largohen te marret , qe ajo KOHE jo vetem qe ka VLERA por te krahasuara me Vlerat e sotme , jane ku e ku si burim frymezimi .Jane me mijra here me te larta se surrogatot e krijimtarise qe propogandohen ne TUFE per vlera.

Dhe marrezia me keto qe kini prure JU me duket se ka filluar Ulerin e Trembur . Po do IKI . Jam i Bindur ! 

"....eshte nje prurje shume demokrate"???

idriz, e bone carcaf kete fjalen "demokrate" duke e perfoluar vend e pavend. nejse...

Sec po tingellon shume nostalgjik rreth temes/se shkuares. Valle te jete produkt deshperimi personal a nostalgji per femirine sepse mesa kam lexuar e mesuar ABC-ne e artistllekut dhe artit ne pergjithesi, krijuesi dhe artisti pasqyron epoken, rrethanat e kohen gjithnje aktuale apo te nje ideje te re, ne veprat krijuese, asnje krijim artistik e kulturor serioz nuk ka te beje as me te kaluare dhe as nuk ngrihet mbi mitologjite e ri-vleresimeve politike. Duhet te jesh me mendje te njejte me surealizmin ideologjiko-politik qe ka qene shtepia e artistit shqiptar per 50vjet dhe nga ky ngulim personal historik e ke me duket te veshtire te ri-vleresosh boten tende ne nje sistem vlerash KREJT tjeter.

Harxhimi i energjive krijimtare te artisteve me vlerat e kaluara, qofshin keto disi pozitive eshte jo vetem kontraproduktiv per rolin dhe identitetin qe duhet te luajne zakonisht ne risine kohore por eshte edhe sinjifikativ per peshen, brymimin e cilesine personale te cdo artisti qe nuk gjen dot veten as ne kualitet por as edhe ne konceptin artistik kohor.

Ata artiste qe fillojne e sillen si arkeologe, revizor magazinash, politologe e ideologjiko-nostalgjik jane pikerisht ai brez artisllekesh qe ne pamundesi suksesi personal ne sherbim te kohes per te cilet ata jetojne dhe kane obligimin e realizmit merren me sajime per te te mbushur mendjen me zor se jane artiste qe na u duhet ti marrim seriozisht.

Cdo gje ka kohen dhe vleren e vet ne kontekst me realitetin aktual, Artistlleku nuk sherben si ri-vleresim, restaurim dhe as si ri-zbulim por vetem si konstatim e inventar i kohes aktuale apo te formes imagjionare futuriste!

kev

Separi dua te te shpjegoj se cfare kuptoj une me 'demokrate " Eshte nje prurje qe per mua mba ne thelb cilesine me te vyer tenje sistemi vlerash demokratike ..." Tolerancen ne bashkejetese " . Dhe Monda eshte shume shume e afte ta beje kete dallim .

Pikerisht MU per kete smiley eshte i cilesuar nga me demokratet kjo faqe Blogu se marrin pjese ne te si T...ashtu dhe te ngjashem ( jo aq rrumbullake ) perfshi Left me .....yyyyyyy ne fund kur ka frymezim , dhe te tjere plot habiti e qe mendojne se paska pasur krijime dhe m'athere . . Te tjerat pastaj jane , ose porosi partiake me Titull shpartallues "Manual se kush duhet dhe si duhet te jete nje Krijues " si Tuajat

 Ata artiste qe fillojne e sillen si arkeologe, revizor magazinash, politologe e ideologjiko-nostalgjik jane pikerisht ai brez artisllekesh qe ne pamundesi suksesi personal ne sherbim te kohes per te cilet ata jetojne dhe kane obligimin e realizmit merren me sajime per te te mbushur mendjen me zor se jane artiste qe na u duhet ti marrim seriozisht.

ose jane te afte te dine te suportojne te shkruaren e prurejes , disa rreshta po ti risjell mbase kushedi merr mundimin te lexosh se cfare eshte shkruajtur ne te.

 Sipas këtij këndvështrimi, rivlerësimi i së kaluarës nëpërmjet artit s’ka të bëjë vetëm me nostalgjinë për një botë të humbur, por është i bazuar në idenë se segmente të së kaluarës socialiste mund të ofrojnë një potencial “njerëzor, intelektual, edukativ dhe demokratik” qe nuk ka pse të mos përvetësohet edhe sot.

Ju ti rroni Partise , ti shpine me lart e me larg Idete e mbrujteshme e te perpunueshme nga masat punonjese ne formen dhe rrugen qe pasqyrojne e mbajne VULEN e KOHES dhe porositini te shkruajne...ne sherbim te Kohes (per te cila??????) qe jetojne ...sepse shume shpejt do te shndrrohen ne Qendren Boterore te xeberthimeve e vereleresimeve te pikpamjeve per ARTIN sot e njemije e njemot te shkuara e te ardheshme . 

Keshtu sikur e ke mejtimin e mendjes , bile -  bile te NXIRE  ... apo nuk kupton se cfare ke shkruajtur ? Mua me duket jo vetem me shume e Logjikeshme ajo e prurjes por edhe nje tip kure per te "shkaret nga Ledhi " qe mendojne se dikush mund te mesoje te tjeret me kritiken qe i duhet bere Kohes se   Hamurabit pse nxirte Ligjet ne Papirus ose te shohe me perbuzje disa shemtira shpellore te gdhendura qe i kane lene njerzit me mijra vjet me pare dhe qe i quajne piktua murore ose gravura .. Keta "te shkare " per mua jane TUFA e t...sot !

Sipas këtij këndvështrimi, rivlerësimi i së kaluarës nëpërmjet artit s’ka të bëjë vetëm me nostalgjinë për një botë të humbur, por është i bazuar në idenë se segmente të së kaluarës socialiste mund të ofrojnë një potencial “njerëzor, intelektual, edukativ dhe demokratik” qe nuk ka pse të mos përvetësohet edhe sot.

Idriz, Monda, kur solli kete artikull, me siguri nuk ka pasur sensin e te qenit demokrate dhe as qe mund ti kete shkuar ne mendje se kjo prurje eshte "veprim demokratik e tolerant per bashkejetese" - eshte thjeshte copy-paste sipas gustos se vet dhe KAQ! te thashe njehere, mos keqperdoro fjalet Demokraci, Tolerance dhe Bashkejetese vend e pavend sepse eshte budallallek! Sipas botkuptimit tend i bie qe zenija e rradhes per te blere dicka apo paguar faturen qe sot e tutje do te quheshe veprim demokratik, "po shkoj te bej nje veprim demokratik duke treguar tolerance e bashkejetese sociale -duke zene rradhe!???" e kupton banalitetin Idrizo? nejse...

Idriz, Nuk e di se sa je i informuar nga shtypi boteror ku behet fjale per revizionizmin e se shkuar nga qarqe te caktuara me ane te artit. me te zellshmit jane ne Gjermani! duke ri-formatuar nazizmin me sofizme e kendveshtrime "te tjera" ne prespektiven e viktimes qe tashme na paskesh qene edhe vete gjermani, nazisti me tej akoma, edhe ushtari SS na paskesh qene viktime e ideologjise dhe i urdherave ushtarake qe ai i shkreti do ti zbatonte se sben sepse ishte ushtar me edukate.??!! Edhe keto provokime te historise shiten ne Media si te llogjikshme, humane, demokrate, tolerante... e te tjera carcafe manipulatoreshmodern.

Ta solla kete jo per te treguar se ne Shqiperi ka nje dore organizative apo ka nje revizionizem te organizuar. JO! Ne shqiperi keto gjera ndodhin spontane, nga padituria, nga shkaperdarja e anarshia qe karakterizon boten e artit e kultures ne shqiperi. ne shqiperi existon pasioni i vjedhjes, kopjimit dhe shitjes se te huajes si djerse vetjake. JA pse ndodhin kesiso "artesh" ne Shqiperi ...dhe ja pse kesiso lloj artikujsh e "kendveshtrimesh" i sherbejne po te njejtit grup-popull pa formim e personalitet te mjafueshem -ashtu sic jane edhe ai grupim artistesh nga po i njejta peme!!!

- Fraza e siperme e cituar nga ti e une, eshte fraza me paradoxe dhe me skandaloze qe verteton kapacitetin brutal taban se nje llogjike shume te varfer ne formimin intelektual e se pjekurise moshore. Nga ky lloj specie albanikus pretendon ti Idrizo te "demokratizohesh" e mbushur me kulture? Sistemi me anti-njerezor, me pa-tolerant, me anti-vlere, me anti-demokratik, nje sistem i shkaterrimit te cdo tradite, cdo besimi, cdo tolerance e pluralizmi natyral, sistemi me vrastar, me shkaterrues, i bazuar ne kokeforcine i nje grup-pushteti, terrorrin, psikollogjik, fizik, ambientalistik, moral, tjeshte sistemi me anormal qe "zbuloi" njeriun e ri homo-albanikus qe shpertheu nga te kater anet dhe cuditi gjithe boten me specien e vecante te dale nga nje labori frankeshtein shqiperi te ofroka ty idrizo, pikerisht Edukate, Demokraci, Njerzillek, e Intelektualitet?

Me keqardhje Kev

Nuk ma ka qejfi te te pergjigjem Kevi sepse nuk e meriton . Pervec llafollogjise per vleresime qe mund te behen per cdo kohe dhe per cdo fushe ,me aTE FJALORIN Tipik  ashtu si ua ka thane baba Jue smiley e shoh ( dmth lexoj ) qe je shume e formuar me kultuere Demokratike te shkalles se Larte, perderisa dhe Monda zgjodhi te qeshe pa ndalim smiley  . Dhe per te te thene se Une nga e gjith Ligjerata Juaj , mesova se paskam qene shume shume Demokrat , ne nje rast qe prisja me padurim , ta them me sinqeritetin me te madh , qe prisja rradhen per ne nje WC ne nje retorant .

Ja qe njeriu ka c'meson jo vetem nga interpetimet e Gjermanerve  por edhe nga shkalla e Larte e te kuptuarit te fenomeneve Mbare BITERORE nga qemtonjes Demokracie  ne Memdhembje .

Thenks !

 "Nuk e di se sa je i informuar nga shtypi boteror ku behet fjale per revizionizmin e se shkuar nga qarqe te caktuara me ane te artit."

Ca te kujton kjo shprehja nga Kevinjoni, Idriz. Mua si "shpartallim i qarqeve revizioniste sovjetike," si Enver Hoxha e mprehu shpaten... me duket. "It's easy to declare war to the devil outside. The devil inside is a problem," tha. Kush e tha? Po c'rendesi ka, rendesi ka qe u tha, apo jo?

Monda, shume falemnderit!

Dikur njerezia do binden se eshte e pamundur qe nje popull te ndaloje se prodhuari vlera njerezore; ose qe nje popull ka prodhuar "vlera vetem ne kahjen negative" per dekada me radhe, per arsye sistemi apo te emrit te forces politike ne pushtet. Kjo hyn ne ngjarjet e pamundura. Lajmi i mire ne kete eshte se populli, e nga kjo dhe artistet e vet, nuk pushuan se jetuari, nuk e mbajten frymen nen uje, nuk kaluan ne koma per 30-40 vjet me radhe, se kshu ua do taravelja ca ligaveceve sot, merita e vetme e te cileve eshte se jetojne nja 10-20 vjet me vone.

Nostalgji, Sinqeritet, Rivleresim? Nderkohe me ben pershtypje, te pakten nga pikepamja e antropologjise, qe nuk eshte bere nje dallim mes vleres dhe cmimit. Rivleresimi i vene ne dukje ne kete artikull, nese ka si shtyse zhgenjimin e ardhur prej periudhes post-socialiste, duhet ngritur pyetja nese arrin te shkoje pertej kesaj periudhe, apo nese ky zhgenjim eshte boshllek, qe paksa se jo romantik, duhet gjithsesi analizuar brenda kornizave te kerkeses dhe ofertes, te cmimit te krijuar te tregut per pune te tilla si vecan nga vlera estetike, apo edhe morale qofte. Nuk ka asnje dyshim qe keto pune jane te sinqerta, por pertej ketij sinqeriteti duhet bere edhe nje analize suksesi. Cfare ndodh me zhgenjimin pas prodhimit dhe shfaqjes se ketyre puneve? A eshte ky zhgenjim nje element apo kusht thelbesor i fenomenit te prezences se artit ne ekonomine e tregut dhe institucionet e ketij tregu, ku me institucione te tregut kam parasysh qe nga galerite e deri tek vete departamenti i antropologjise, apo antropologia si agjente e ketij tregu? Etj, etj, qe nje artikull gazete, sa do i mire, vetem sa te hap oreksin.

p.s. me ben pershtypje qe praktikat e Armando Lulaj nuk jane perfshire ne artikull. Mos ndoshta ka te beje me faktin qe eshte aq ideologjikisht mengjarash sa qe veshtire te perballet?

Ne fakt, artit socialist (te krijuar ne kohen e tij), po ti heqesh vetem politizimin, sheh se nuk ka qene dhe aq pertok, ka patur vlera. Vlera qe sigurisht, humbnin nga politizimi. Hiqini politizimet, dhe del vlera artistike, humane, shoqerore etj.

Nje shkrim fantastik,bashkohor dhe preciz.Ndersa Lul Kodra,me te drejte kerkon me teper,ose dicka me teper,por mendoj se do duhen disa jave te tera,qe kerkesa te tilla te trajtohen paq ne ''MILOSAO''....

T'falenderoj Sofia.

Artikull i mire.
Por, me sa shoh, nje pjese e komentuesve kane patur "deshiren e mire" t'a keqkuptojne. Artikulli nuk eshte ditiramb mbi realizmin socialist. Ai flet per frymezimet e artisteve bashkekohore nga arti i asaj kohe. Dhe, per "fatin e keq" te ndnj komentuesi, ata nxjerrin ne pah emocionet e verteta qe duhet te kishin artistet ne ate kohe, thjesht duke tallur b... me motivet e artit te asaj kohe.
Sigurisht qe artiste te mire ka edhe realizmi socialist. Por nuk ishte ky qellimi i artikullit.

ou?

ë ëë
Tung emigrant. Kam pershtypjen se po te kishe lexuar komentin para komentit tend, nuk do t'a kishe lene te dilte pasthirmen habitore.

 Thelbi i artikullit është ndryshimi që ajo vëren ndërmjet artistëve të rinj lindorë dhe artistëve shqiptarë :

Ndërkohë që të parët [edhe] meditojnë aspektet pozitive të socializmit dhe potencialet etiko-morale që këto mund t’i ofrojnë realitetit të sotshëm në kundërpërgjigje të boshllëqeve apo problematikave të tij, artistët me bazë në Shqipëri përgjithësisht sjellin aspekte negative. Ky krahasim nuk bëhet për të evidentuar vlera, por për ta vendosur prodhimtarinë e artistëve me bazë në Shqipëri në një kontekst më të gjerë Evropian, si edhe për të spikatur mënyrat e ndryshme se si periudha socialiste konceptohet apo është përjetuar në vende të ndryshme. 

Duke kuptuar që deri s'janë të zot të sjellin vlera të reja të mbështeten tek aspektet  pozitive të artit në socializëm ashtu si dhe bashkëkohësit e tyre .

Analisë e shkurtër po e qëlluar , nuk mund të prodhosh vlera pa u mbështetur në trashgiminë pozitive se, duke tallur b.(siç thua ti)ata artistët tallin vetveten dhe hiç më shumë .  

Fjala e duhur eshte Kitsch.

Ka lezet te lexosh nje artikull te shkruar mire. Interesant gjithashtu ndryshimi ne perdorimin e simboleve apo "klisheve" te se kaluares prej autoreve lindore dhe ketyre shqiptare qe permend me entuziazem Sofi. Qe nje artist ta ndaje qimen ne cfaredo perpjestimi me te imet, dhe te prodhoje veper arti vetem duke u nisur nga "sinqeriteti dhe ndershmeria" e asaj kohe, kjo eshte pune sigurisht per te. Ndoshta vertet ka dicka me vlere ne kete mes, pavaresisht absurditetit dhe ngashnjimit te te qenit apolitik. Sistemi i referencave shperbehet kesisoj duke krijuar atyperaty nje dimension tjeter, uroj me te shumten e rasteve, emancipues. Nderkohe, thuhet se artistet shqiptare, ndryshe nga sikrijuesit lindore, shohin tjeter gje dhe i perdorin per tjeter gje keto copeza te regjimit. Personalisht nuk me habit ky fakt. Nuk kishte si te ishte ndryshe, packa se c'thone burrecet apologjete te atij sistemi.

 Dhe une Lost shoh Burreca ... Biles edhe me nje B me shume . Nuk e di,  po me duket qekemi ne te njejten gjatesi vale e te njejtin intensitet frekuencash . Thua i dallon dhe ti T...tek Burrecet ? Apo duhet te kete nje kod tjeter qe ti besoj si me i ngritur ke dijeni dhe e mba fshehur per vleresimin e krijimtarise ? Pejetje e kisha !

 Shkrim qe thote disa te verteta.Por ne  fakt anesore.Shembujt e sjelle  nuk perbejne thelbin e fenomenit.Nostalgjia? Kurre jo!

Sepse po te ishte  thelluar me tej ne histori,  autoria do te arrinte  ne argumenta historike te perseritur, per te argumentuar dhe hedhur drite mbi vet  thelbin.Pse a nuk ka ndodhur pikerisht keshtu  ne perendimin e shekullit  XVI-te  e deri ne ate te XVII-te?Gjitheçka  filloi me betejen, qe fillimisht u duk si anesore, me luften per lirine e shprehjes ne letersi  dhe  ne  art dhe kunder  censures ? Te jete  harruar gjithkund se  ne ato  perjudha librat  me te guximshem franceze dhe  angleze, shtypeshin  vetem ne  Hollande, ne vendin me te lire te  asaj perjudhe?Gjithashtu  pikturat dhe arte te  tjera pamore me  sens godites, te struktures organizuese te  atyre shoqerive, shfaqeshin vetem salloneve  dhe ekspozitave  hollandeze? E pastaj punet  rrodhen qe kritika te  stigmatizonet vleresimin si shprehje te nostalgjive per te  shkuaren,  por erdhi nje dite jeta  i  vleresoi  si   kryevepra arti. 

  Ne  se nje shoqeri , nje rend politik eshte nje sajese arbitrare e nuk mund te  jete asgje tjeter veç kesaj, domozdo e tille do te jete edhe pikpamja e skepticizmit shoqeror mbizoterues, por po  i tille edhe ai i  intelektit krijues artistik. Dhe historia tregoi se i vetemi  qendrim i  drejte e  objektiv  do te  ishte ai i revolucionit permanent ose me e pakta ajo e ndryshimit  te pareshtur.

 Pasqyrimi i Ndryshimit te Pareshtur, "Fluksi", mbeti  e vetmaj ide intuitive e artisteve qe aspironin lirine. nje  veshtrim mbi  kete rruge  te shkelur dhe  "prodhime te marra", nuk eshte  NOSTALGJI.

  Hapja, epshmeria, perpjekjes per  te  qene elastike,te gatshem per  te pranuar  e pervehtesuar  "dallimin",  apo "tjetersine",  ne letersi dhe ne  arte, u duken si atribute te  perfaqesuesve  krijues e serioze, te   perjudhes  pas renies se sistemit te neve  por ...dhe  ne krejt lindjen.Ata qe rrembyen dhe   shfryne frymen nihiliste, per  gjitheçak  te krijuar ne nje perjudhe te tere,  pa nje  analize serioze, te veprave te krijuara,  u zhgenjyen  vete, pa   zhgenjyer kerkend.

Ketu besoj  duhte te germojme per te rivene ne stiven e vet, ato vepra arti, qe nuk  duhet ti harrojme,pa le me ti  nenvleftesojme, ne  se duam te jemi objektive, kur  u referohemi krijimeve  te perjudhave historike.

    Te socializmit, sigurisht !

Ne kete  kendveshtrim, shkrimin e Sofia Kalos, e vleresoj  shume..

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).