Viale_con_Cipressi.jpg (534×401)

Koliqi, si askush tjetër, mundet t’ zbërthejë e t’ çlirojë fuqinë e zhdërvjelltësinë lirike të shqipes në shpërthime të rrjedhshme e shumëngjyrëshe; për ma tepër ai ban kështu përmes nji gjuhe të perceptume si e aftë vetëm n' përdorim e n' formë epike. Aftësia e poetit bahet edhe ma theksueme nga lirshmëria e lehtësia e prekjes se çdo vepre lirike që i kalon nëpër duar. Kjo dhunti qëndron para nesh edhe sot si nji dëshmi e bukurisë dhe e potencialit gjigant të shqipes.  Me anë të përkthimit të përkryer të nji prej odeve ma lirike të Carduccit,  poeti ynë jo vetëm na lejon te shijojmë në plotësi nji prej poezive ma te bukura te Carduccit, por me anë te nji përdorimi kaq mjeshtëror, i bën edhe homazh te denje gjuhës sonë të vjetër edhe letërsisë sonë të re.

Zanoret â, ê, î, û, dhe ŷ shqiptohen me nje kumbim te larte hundor (theks lakor)

Përzgjedhë e shtypë në ortografinë ghege nga village-bey

 

Përpara Shën Guidos

 

Qiparisat qi n’ Bólgeri t’ drejt e t’ gjatë

Shkojn’ nga Shën Guido udh’s n’ dy anat rrjesht,

Si vigâj t’ rij n’ të ngame tuj u matë

M’ dolën para e m’ shikuen me shum kuresht

 

M’ njohtën, e – Mir’ se vjen – filluen m’u falë,

Kryet e ulun miqësisht kah un tu’ e prirë –

Pse nuk po zbret? Pse nuk po don m’ u ndalë?

E fresk’t â mbrâmja e rrugën ti e njeh mirë.

 

Oh eja e rri nên hijet e perershme

T’ ona ku fryma e detit lviz paprâ:

Jo, jo, mos druej:  për pesha t’ tuja t’ hershme

Idhnim mâs’ t’ mbajm’: oh, nuk na bâjshin gjâ!

 

Gjithnji çerdhe  bylbylash ka n’ deg’t t’ ona:

Na kallxo: pse po ik prej nesh ashtu ?

Fluturime trumcak’t n’ mbrëmje t’e vona

Endin gjithnji rreth nesh, Oh ndalu ktu! –

 

O qiparisa, qiparisa t’ mij

O miq besnik’ t’ nji kohe shum mâ t’ lume

S’ â nevoja – përgjegja  - me m’ lut t’ rrij

Pse kisha m’ u ndal’ vet’ me zêmer t’ gzueme !

 

Por qiparisa t’ mij, m’ lêni me shkue:

Nuk â mâ  ajo mosh’, s’â mâ ai mot.

Ah kish t’ a dijshi! ... Jo s’ them m’ u madhshtue,

Por nji çelebritet jam n’ bot un sot.

 

Kam lexue shum n’ greqishte e n’ latinishte,

E s’ prâj tue shkrue, e kam dal’ n’ nam e n’ zâ;

O qiparisa, nuk kam mâ ferishte

E peshash si at’her’ nuk gjuhem mâ.

 

E me lând’ sidomos. – Tue valëvitë

Nji murmurim prej gjethve vrik shperthen,

Me nji nênqeshje e tallje mbramja dritë

Nëpër blerime e drandofillt’ shkëlqen.

 

Kuptova at’ her’ se diell e qiparisa

Me dhibt’ t’ përzêmert ishin tue m’ vû ré

E kur nisën me fol’ krejt u kaplisa:

E dijm’ – m’ thoshin – se njeri i pa-fat jé.

 

E dijm shum mir’ pse na kallxoj ne era

Qi t’ gjitha t’ fshâmet njerëzve u a rrëmben

Si n’ zêmer t’ ande vlon e mnis potera

Qi ti s’ din me ndalue, qi kurr nuk shfren.

 

Na kallo né trishtimin, na rrfe t’ tânë

Idhnimin t’ and e vuajtjet e njerzimit.

Shif sa i kaltërt e i qet’ â deti i gjânë,

Sa âmbël zbret kah ai dielli i prendimit

 

A shef ? prendimi  â mbush’ me fluturime;

Sa gëzueshëm zogjt ciklon n’ për gjeth veshto !

Natën tash kndojn’ bylbylat ndër heshtime:

Rri, fantazmat e mbrap’sht mos i gjurmo;

 

Fanatazmant qi flakrojn’ me fytyr’ t’ zezë

Nga fundi i zëmrës qi mendimi plakë

Si dalin natën shpesh nga do ‘ i vorrezë

Para shtektarit shkndija t’ qelbta e flakë

 

Rri ktu; e, nesër, ti afer mesditet,

Kur kualt nën hije t’lisavet pushojnë

E fushën rrotull qi shkëlqen prej dritet

Heshtit e zhegut an’ e kând mbulojnë,

 

Ke me ndëgjuemun prej né qiparisave

Vallet qi n’ qiell e n’ dhé jehojn’ t’ padekuna:

E nymfet jasht’ tue dalë nga lkura e lisave

Kan’me t’ flladitun me mahrama t’ hjekuna.

 

E Pan i amshuemi qi n’ at or’ deshiri

Shtŷn i vetmis e fush’ e mal kërkon

Luftimin e kujdeseve, o nieri,

N’ t’ hyjnueshmen harmoni tash t’a paqon. –

 

Un përgjegja: - S’ mund t’ rrij pse m’ pret e vogla

Titti qi don me ngrân, qi s’ lêhet ndeshë.

 si trumcak, por s’ mbahet, jo, me gogla

Qiparisash, s’ka pupla zogjsh m’ u veshë.

 

Edh’ un nuk jam si manzonjant qi ngrehin

Nga kater rroga per mish t’ zim’, pa t’ vshtirë.

E prandej, tash qi hijet po i a behin,

Lamtumirê, qiparisa, lamtumirê ! –

 

- Ca don, pra, qi t’ i thomi, o nafakzi,

Gjyshes s’ate ndër vorre ku pushon? -

E ikshin, e m’ u dukshin varg i zi

Qi shpejt e shpejt tue murmurue kalon.

 

Atbot’ prej majes s’ kodres, nga vorreza,

N’ udhên e qiparisave të blerë,

E madhnueshme, shtat-hjedh’t ndër petka t’ zeza,

M’ u duk se pava gjyshên edhe ‘ i herë.

 

Zojên Lucie, e cill’ s nga  e âmbla gojë,

N’mes t’ valëvitjes s’bardh të kaçurrelave,

Gjuha toskane, qi merret si n’ lojë

N’ manxonizêm t’ pakrypun t’ stenterelave,

 

Kumbueshëm rridhte, me at theksin plot mrekull

T’ Versiljes qi rri n’ maje t’ spirtit t’ im,

Si nji sirventez’ e t’ tretit shekull

Ku forca shkrihet  bashk’ me âmbëlsim.

 

Gjyshe , moj gjyshe ! prap n’ kujtim po m’ gjallen

Tregimet t’ ueja kur qem’ kalâmâj !

Thueja ktij njeri t’ urt’ edhe ‘i her’ prrallen

T’ asaj qi kërkoj dashsin skâj në skâj !

 

- Shtat pa’ këpuc’ un shkjeva tue t’ kerkue

Qi krejt me hekur t’ fort’ i pata bâ:

Shat shkopij hekrit, besa, kam lakue

Tue u mbështetun udh’s mbi to paprâ:

 

Shat buljera me lot un kam plotue

Për shat’ vjet rresht tue qá e tue fshâ:

Ti flê e s’ m’ ndin kah t’ thrras tuj u disprue

E gjeli kndon, por ti nuk zgjohe mâ. –

 

Deh sa e bukur, moj gjyshe sa e vërtetë 

âsht edhe sod kjo prrall ‘ ! Njishtu tamam.

Ça un kërkova dit’ e nat’ pa e gjetë,

Kot tash sa vjet e vjet, ktu ndoshta e kam,

 

Nên qiparisa e kam ku pik’ uzdaje

s’ â se ndo ‘i her’ për me pushue do t’ vi:

ndoshta â nder vorre, gjyshe, atje n’at maje

te qiparisash tjer nên t’ cill’t flên ti.

 

Avullorja gjëmonte e shpejt’ tue nga

M’sa qi mue zêmra kshtu m’ grihej ndër t’ fshame

E nji tuf maza vijoshin laverda

Tue hingllue gëzueshëm mbas asaj rrapame,

 

Por nji gomar boj-hîni,  i qet’ tue ngrânë

Nji ferrc’ e kuqe e t’ kaltër, kryet s’e çoi:

M’i a hjedh’ nji sŷnuk e pau t’ dêj’ të tanë

At zhurm’, por ngrânjen seriozisht vijoi. 

 

DAVANTI SAN GUIDO


I cipressi che a Bólgheri alti e schietti
Van da San Guido in duplice filar,
Quasi in corsa giganti giovinetti
Mi balzarono incontro e mi guardâr.

Mi riconobbero, e - Ben torni omai -
Bisbigliaron vèr me co 'l capo chino -
Perché non scendi? perché non ristai?
Fresca è la sera e a te noto il cammino.

Oh sièditi a le nostre ombre odorate
Ove soffia dal mare il maestrale:
Ira non ti serbiam de le sassate
Tue d'una volta: oh, non facean già male!

Nidi portiamo ancor di rusignoli:
Deh perché fuggi rapido così
Le passere la sera intreccian voli
A noi d'intorno ancora. Oh resta qui!

Bei cipressetti, cipressetti miei,
Fedeli amici d'un tempo migliore,
Oh di che cuor con voi mi resterei -
Guardando io rispondeva - oh di che cuore!

Ma, cipressetti miei, lasciatem'ire:
Or non è più quel tempo e quell'età.
Se voi sapeste!... via, non fo per dire,
Ma oggi sono una celebrità.

E so legger di greco e di latino,
E scrivo e scrivo, e ho molte altre virtù;
Non son più, cipressetti, un birichino,
E sassi in specie non ne tiro più.

E massime a le piante. - Un mormorio
Pe' dubitanti vertici ondeggiò,
E il dì cadente con un ghigno pio
Tra i verdi cupi roseo brillò.

Intesi allora che i cipressi e il sole
Una gentil pietade avean di me,
E presto il mormorio si fe' parole:
Ben lo sappiamo: un pover uomo tu se'.

Ben lo sappiamo, e il vento ce lo disse
Che rapisce de gli uomini i sospir,
Come dentro al tuo petto eterne risse
Ardon che tu né sai né puoi lenir.

A le querce ed a noi qui puoi contare
L'umana tua tristezza e il vostro duol;
Vedi come pacato e azzurro è il mare,
Come ridente a lui discende il sol!

E come questo occaso è pien di voli,
Com'è allegro de' passeri il garrire!
A notte canteranno i rusignoli:
Rimanti, e i rei fantasmi oh non seguire;

I rei fantasmi che da' fondi neri
De i cuor vostri battuti dal pensier
Guizzan come da i vostri cimiteri
Putride fiamme innanzi al passegger.

Rimanti; e noi, dimani, a mezzo il giorno,
Che de le grandi querce a l'ombra stan
Ammusando i cavalli e intorno intorno
Tutto è silenzio ne l'ardente pian,

Ti canteremo noi cipressi i cori
Che vanno eterni fra la terra e il cielo:
Da quegli olmi le ninfe usciran fuori
Te ventilando co 'l lor bianco velo;

E Pan l'eterno che su l'erme alture
A quell'ora e ne i pian solingo va
Il dissidio, o mortal, de le tue cure
Ne la diva armonia sommergerà.

Ed io - Lontano, oltre Appennin, m'aspetta
La Tittì - rispondea -; lasciatem'ire.
È la Tittì come una passeretta,
Ma non ha penne per il suo vestire.

E mangia altro che bacche di cipresso;
Né io sono per anche un manzoniano
Che tiri quattro paghe per il lesso.
Addio, cipressi! addio, dolce mio piano!

Che vuoi che diciam dunque al cimitero
Dove la nonna tua sepolta sta? -
E fuggìano, e pareano un corteo nero
Che brontolando in fretta in fretta va.

Di cima al poggio allor, dal cimitero,
Giù de' cipressi per la verde via,
Alta, solenne, vestita di nero
Parvemi riveder nonna Lucia:

La signora Lucia, da la cui bocca,
Tra l'ondeggiar de i candidi capelli,
La favella toscana, ch'è sì sciocca
Nel manzonismo de gli stenterelli,

Canora discendea, co 'l mesto accento
De la Versilia che nel cuor mi sta,
Come da un sirventese del trecento,
Piena di forza e di soavità.

O nonna, o nonna! deh com'era bella
Quand'ero bimbo! ditemela ancor,
Ditela a quest'uom savio la novella
Di lei che cerca il suo perduto amor!

Sette paia di scarpe ho consumate
Di tutto ferro per te ritrovare:
Sette verghe di ferro ho logorate
Per appoggiarmi nel fatale andare:

Sette fiasche di lacrime ho colmate,
Sette lunghi anni, di lacrime amare:
Tu dormi a le mie grida disperate,
E il gallo canta, e non ti vuoi svegliare.

Deh come bella, o nonna, e come vera
È la novella ancor! Proprio così.
E quello che cercai mattina e sera
Tanti e tanti anni in vano, è forse qui,

Sotto questi cipressi, ove non spero,
Ove non penso di posarmi più:
Forse, nonna, è nel vostro cimitero
Tra quegli altri cipressi ermo là su.

Ansimando fuggìa la vaporiera
Mentr'io così piangeva entro il mio cuore;
E di polledri una leggiadra schiera
Annitrendo correa lieta al rumore.

Ma un asin bigio, rosicchiando un cardo
Rosso e turchino, non si scomodò:
Tutto quel chiasso ei non degnò d'un guardo
E a brucar serio e lento seguitò

Giosuè Carducci 

6 Komente

Flm per prurjen village. "Perpara Shen Guidos" eshte nje poeme lirike mjaft e ndjere e Carduccit. Perkthimi i Koliqit eshte i shkelqyer (pse njesh?!!!!), por Koliqi s'eshte autori. E kuptoj qe per ne ka me shume rendesi emri i perkthyesit ne kete rast sesa emri i autorit, por sidoqofte autori eshte ai qe e krijoi me se pari. Koliqi e perktheu, ose e shqiperoi. Si te duam ne.

Teknikisht ke te drejte Koliqi s'eshte autori por nga kendveshtrimi im eshte e rendesishme qasja e Koliqit ne lirike.

nuk jam dakort me pjesen e dyte te komentint, aka: qe ke ne ka me shume rendesi te theksohet perkthyesi sesa autori. mendoj qe edhe po mos vihej fare emri i Koliqit nuk do kish asnji perqindje konfuzimi me ndonji perkthyes o autor tjeter, hence rendesia e tij/ kontributi i tij i vecante.

Koliqi eshte nji nga te paktet autore shqiptar qe pervec me mend mund ta lexosh edhe me veshe, apo ta 'veshtosh' si do thosh ai.

1cik si puna e Joyce.

pastaj eshte edhe ceshtje gjuhe. nuk shkru me njeri si 1here n' vaktit, e jo vetem si Koliqi. Noli o Poradeci, e shembuj te tjere.

Gjuha ka humb elegancen,  sot shkruhet si me kome

 

Ndoshta jam konfuzuar une ne verejtjen time. Doja te thosha qe autori i Rubaive eshte Omar Khajami e jo Fitzgeraldi apo Fan Noli. Per tingellimin e gjuhes se Koliqit pastaj mund te sillnim fare mire shembuj te shkrimtarise se tij origjinale.

Jam dakort me ty: s'shkuan me njeri si 1here e 1kohe.

Kshu thoshin edhe 1x e 1t smiley

 E di qi ke 1 ton prej zyshe ti qe esht e veshtire me e kundershtu ?

cudi e modhe...

 Village, ti asnjehere nuk zhgenjen ne prurjet e tua. smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).