Martesa e Halilit është ndër këngët më të bukura të Ciklit shqip të Kreshnikëve; dhe ndoshta një nga më të rëndësishmet, nga pikëpamja e elementeve arkaike që përmban.

Me 674 vargje, ajo rrëfen historinë rokamboleske të Halilit, që deshi të martohej me Tanushën, të bijën e Krajlit të Kotorrit.

Veç hyrjes lapidare “Fort po shndritë njaj diell e pak po xe’!”, këngës i ka dhënë veçanërisht famë pasazhi ku Halili ua përshkruan Tanushën agallarëve të Jutbinës, të cilët janë mbledhur që t’ia mbushin mendjen të marrë për grua një vashë vendëse:

Kah kam vlla e kah kam motër,
deksha para, n’u martosha!
Se gjithë grat e Krahinës, ku janë,
se gjithë vashat e Jutbinës, ku janë,
bash si motra qi po m’duken.
Dheu m’ka mlue e fat s’i qita vedit,
po s’e mora Tanushën e krajlit.
E un Tanushën vetë e ko’ pa,
kur kem’ pasë besë me Krajli.
Gja ma t’mirë s’shef njerí nën ket diell!
Vetulla e saj ndrejt si fiskaja,
shteku i ballit si shteku i malit,
kur merr hana me ranue,
syni i saj si kokrra e qershisë,
e ka qerpikun si krahi dallndyshës,
ftyra e saj si kuqet molla n’degë,
hunda ndrejt si kalemi i Tushës,
goja e vogël si lula qi shpërthen,
dhamët e bardhë si gurzit e lumit,
fill mbas shiut kur po shndritë dielli,
qafa e saj si qafa e pllumit,
shtati i saj si ‘i shtat çetinet,
misht e dorës porsi rremi i shemshirit.

Studiuesit e kanë vënë në dukje teknikën pothuajse kinematografike të këtij përshkrimi, me kameran që ulet dalëngadalë, nga balli te vetulla te syri pastaj te fytyra e te hunda e te goja e vashës, për të vazhduar më tej me dhëmbët, qafën dhe shtatin, e deri te mishi i dorës.

Me Çabejn, do të vërejmë sa fisnikëri që ka në këtë përshkrim, e cila ka të bëjë edhe me mungesën e plotë të vulgaritetit; në kuptimin që libidoja e një kreshniku të pafre, si Halili, është e tëra e sublimuar në estetikën e bukurisë femërore.

Halili niset për të shkuar dhe për ta marrë Tanushën, futet fshehurazi në çadrën e saj në brigjet e Danubit, dashurohet me të, por përfundon i kapur rob prej krajlit dhe, më në fund, duhet të ndërhyjë Muji me të vetët, për ta shpëtuar nga ekzekutimi që e pret.

Gjithsesi, kënga përmban një pasuri mbresëlënëse elementesh arkaike dhe, gjithsesi, të çuditshme për mendësinë e mjediseve ku e kanë kënduar dhe përcjellë tradicionalisht.

Pasi i futet Tanushës në çadër dhe i kërkon besën, të cilën ajo ia jep, Halili detyrohet të vishet si grua duke përdorur rrobe nga paja e Tanushës, për të mos u njohur nga “çikat” që shoqërojnë të bijën e krajlit buzë Danubit. Kjo tejveshje (travesti) me rroba grarishte e një heroi macho si Halili të kujton disi Akilin e veshur si vajzë tek Iliada e Homerit.

Vjen mëngjesi dhe vashat që shoqërojnë Tanushën dalin në breg të Danubit, për të larë lesh; del edhe Tanusha, me Halilin e veshur grarishte, për të ndenjur me to. Vashat habiten me mysafiren e panjohur të së bijës së krajlit.

Kanë qitë çikat e kanë pvetë:
Amanet, mori e bukra e dheut,
po kjo vashë n’dorë qysh t’ka ra,
qi ne pahin krejt na paska marrë?!
Syni i saj si syni i zanës,
balli i saj si balli i hanës,
shtati i saj porsi hala n’bjeshkë,
kurrkund shoqen nën ket diell s’e paska!

Përshkrimi i bukurisë së Halilit ndjek të njëjtën teknikë me atë të Tanushës më sipër – nga lart poshtë; por është më i shkurtër, gati-gati sikur kallëzimtari druhet që ta teprojë me lektisjen pas hireve fizike të një heroi tashmë androgjin.

Nëse kjo metamofrozë e Halilit shënjon pastaj edhe kastrimin e një kreshniku që ndahet prej shokësh dhe jepet më shumë se ç’duhet pas hireve femërore, ky si interpretim varet nga predisponimi seksologjik i publikut.

Gjithsesi, për përshkrimin e Halilit rekrutohen tani elemente të reja: zana, hana dhe bjeshka; dhe jo rastësisht.

Në fakt, pak më përpara në këngë, rrugës për te Tanusha, që duhet kuptuar edhe si një rrugë iniciatike, Halili kalon mespërmes një peizazhi të ngjyrosur me elemente mitike pagane:

[Halili hipur në gjogun e vet]

Kalojnë male e kalojnë lugje
kalojnë breshtë e kalojnë ashtë,
kalojnë dit e kalojnë net,
n’rob t’zotit kurrkund s’hasin.
Po thot dielli: “Â ndorja e eme!”
Ka thanë hana: “Â ndorja e eme!”
Kanë thanë orët: “Â ndorja e jonë!”
Zot, a flet dhija në mal?
Paska folë dhija në mal!
Ça ka qitun e ka thanë?
Sa t’bajë dritë ka ndoren dielli,
t’errmen natë, ka ndoren hana,
armët e brezit ja ruen zana!
Fort Halili m’asht frigue.
Ç’asht ky za, zot, nëpër çeta?
P’a thue flasin dhitë e malit?
Mos gabo, se s’jem’ dhi malit,
se na jem’ tri dhi prej shkamit,
qi rrijmë bashkë me zana.
Sa mirë djali u ka përgjegjë:
Mirë p’e di se â logu i zanave
e fjalës suej un nuk i luej!
Syni i jem me ndore t’diellit,
kamba e eme ndorja e hanës,
erzi i armve ndorja e zanës,
deka e eme me orë çue!

Janë dielli, hëna dhe zanat, së bashku me orët dhe dhitë (si kafsha totemike që përçon zanat), të cilat më pas do të pasqyrohen edhe në fytyrën e Halilit androgjin.

Tanusha e merr Halilin të maskuar si vashë dhe e çon në një kullë buzë detit.

E ka zgjedhë Tanusha ‘i kullë ma t’mirën
n’breg të detit, përmbi ‘i shkam,
dymdhetë ketesh kulla e naltë,
kërkund shoqen nuk e kishte.
Treqind hapash kulla e gjanë,
t’tana ballet guri s’lmue,
anash krejt guri s’latue,
latue shkami prej mermerit.
Aty gurrat me u flladitë,
aty kopshti me u mahnitë,
aty velat me velzue,
me velzue për shpinë të detit.
Kur po hin njeri n’at kullë,
me kujtue se ka ndrrue jetë.

Kjo arkitekturë i përket një bote kështjellash mesjetare të përtejme për trojet e sotme të shqiptarëve; një univers social dhe kulturor në kontakt me kulturën, luksin dhe paranë që vinte prej Perëndimit. Tanusha dhe Halili bëjnë plan për të shpëtuar nëpërmjet detit:

Na po himë m’nji barkë me rrema,
na po himë m’nji barkë me vela;
ti vozit, un drejto velat!
Na çon zoti ‘i freski t’hollë,
na i shtyn velat për Krahinë.

Një Halil që vozit një barkë me vela, për të kapërcyer detin, është tepër larg Halilit kreshnik të bjeshkës, vëllait dhe bashkëluftëtarit të Mujit; pa folur për Tanushën, që krejt papritur vjen e merr atributet e një fisnikeje aventuriere që shëtit botën me jahtin e vet princëror.

Të dashurit mbyllen në atë kështjellë-pallat, për të shijuar njëri-tjetrin; edhe një herë, vargu i poemës e përshkruan çfarë ndodh brenda mureve me delikatesë të madhe:

paskan ndenjë tri ditë e net,
as kanë hangër, as kanë pi.

Kjo ëndërr nuk zgjat shumë as mund të zgjatë; Halilin e pikasin dhe ai nuk i bën asnjë farë qëndrese Krajlit, i cili e kap rob dhe ndryn në burgje të thella, teksa Tanushën e dëbojnë nga shtëpia dhe e lëshojnë rrugëve, sepse, siç i thotë e jëma, “kto janë rrugat, qi ke dashtë me marrë.”

Vjen edhe dita e ekzekutimit, që paskësh qëlluar e diel; krejt Kotorri mblidhet te Kisha, për të parë Halilin, që e sjellin aty të lidhur me hekura, për ta ngulur në hu. “A po e shef Halil dekën me sy,” i thotë Krajle Kapidani.

Përgjigjja e Halilit është një replikë gati shekspiriane, ku gjen të përmbledhur kodin etik të jetës së kreshnikëve:

Pa nigjo more Krajle Kapedane!
S’â ngusht njeri deri n’ditë të dekës,
Deka vjen mbas mikut t’pre,
deka vjen mbas besës s’thyeme,
a i kue buk t’mos kesh për mik.

Pastaj Halili i lyp Krajlit pesë dekika liri, të cilat ky ia jep bujarisht, që Halili të këndojë për herë të fundit me lahutë.

Sa burrnisht krajli e ka çue!
Gjithë sa t’duesh, Halil, me kndue!
Edhe duert mirë ja shpengojnë,
ja kanë dhanë lahutën n’dorë,
Kurkush djalin vesht s’und e ka marrë,
krejt p’e kndon kangën n’gjuhë të parve.

Pasazhi ka rëndësi kritike, për disa arsye. Halili shpreh dëshirën të këndojë me lahutë, çka është edhe një rimarrje, brenda këngës, e vetë veprimtarisë rrëfimtare që e përfton këngën, ose një dyzim i çfarë bën rapsodi; dhe Halili e këndon këtë këngë “n’gjuhë të parve”, që nuk ia merr kurkush vesh. Se çfarë do të ketë qenë kjo gjuhë e t’parve, për këtë vetëm mund të spekulojmë – por hipoteza më e besueshme është që të ketë qenë shqipja; meqë sllavishtja përjashtohet vetvetiu, si gjuhë që do të ishte marrë vesh sakaq nga të pranishmit. Duke qenë kjo gjuhë e panjohur element narrativ i këngës (meqë ka rëndësi që fjalët e Halilit të mos i marrin vesh të tjerët), atëherë mund të deduktohet, pa frikë, se të paktën Halili personazh i kësaj kënge nuk mund të ketë qenë ndonjëherë boshnjak.

Dhe ja çfarë këndon pikërisht Halili:

E kshtu drita e mbrame m’paska ardhun-o!
Dielli xanë e majet xanë!
Ku e latë ndoren, more diell?
Ku e ke ndoren, mori zanë?
P’a kjo â besa, qi m’patët dhanë?
A po m’gjegjesh, more diell?
Pash njat dritë, qi t’flakron n’ballë,
amanet ta paça lanë,
amanet për t’mramen herë!

Në momentin e vdekjes, Halili u kthehet zanave, orëve, diellit dhe hënës, duke u kërkuar të mbajnë fjalën e dhënë. Asnjë element religjioni nuk gjen në këtë thirrmë, as mysliman as të krishterë, por vetëm e vetëm një raport thellësisht pagan me peizazhin gjeografik dhe shpirtrat që e banojnë. Kulturës së pallateve, të mermerit, të anijeve me vela që çajnë detin dhe të luksit llamburitës, Halili i kundërvë natyrën, nëpërmjet një sermoni në gjuhën e të parëve.

Për mua, kjo është prova më bindëse, në krejt Ciklin e Kreshnikëve, për primatin arbër të së paku disa prej këngëve kryesore dhe më të rëndësishme, të cilat lidhen drejtpërdrejt edhe me shtresën më arkaike të korpusit; sikurse edhe për natyrën arbre të Halilit vetë, përtej mbishtresave osmane-islamike.

E tërë skena nuk di pse më kujton edhe mbylljen e tregimit Teologët, të Borges-it, ku rrëfehet si Gjoni nga Panonia, një teolog i dënuar me djegie në turrë të druve si heretik, teksa po e përpinin flakët u fal në greqishte, dhe pastaj në një gjuhë të panjohur.

Përndryshe, dénouement-i i Martesës së Halilit është katartik, por jo në lartësinë e rrëfimit që i paraprin; i lajmëruar prej Tanushës, Muji ia beh me trimat e vet për të shpëtuar të vëllanë nga vdekja, dhe së bashku me Mujin zbret edhe mali në fushë, në të gjitha kuptimet e kësaj shprehjeje:

me dhambë trimat duen shoshojnë me shkye,
me dhambë gjogat duen shoshojnë me marrë.
Notojnë kurmat fellë në det,
notojnë trupat nëpër gjak.
[...]
Sa fort Muji m’asht tërbue,
Aspak dhimbë trimi s’po ka,
as për kulla qi rrenohen,
as për t’dekun qi shkrumbohen,
as për fmijë mbrendë kah po digjen.

Vetë Halili, tashmë i zgjuar prej transit androgjinik, e ekzekuton Krajle Kapidanin duke e ngulur në hu; si përfundim, heroi bashkohet me Tanushën, por kallëzimtari nuk tingëllon shumë entuziast, as shpenzon më shumë se një varg për të celebruar martesën e tyre:

Muer Halili ‘i vashë mbetë shkret!

 

P.S. Ende nuk e kam parë studimin monografik të Shaban Sinanit, për Mitologjinë në Ciklin e Kreshnikëve. Po lejohem të supozoj se atij nuk do t’i kenë shpëtuar disa nga elementet që vë në dukje unë më sipër; me ç’rast ky shkrim duhet përditësuar, për t’ia njohur atij kolegu primatin. U nxitova ta nxjerr materialin më lart në blog, sepse më duket se e plotëson deri-diku shkrimin e mëparshëm, për gjuhën e Mujit.

 

Marrë nga Peizazhe të Fjalës

 

215 Komente

 hunda ndrejt si kalemi i Tushës,

Tushja me kalem? smiley

nuk e kuptoj kete analize, sepse, me duket e vetekuptueshme qe cdo grup njerezish qe e rimerr nje balade e adapton per temat e veta, konstruktet dhe detajet e veta: pra, balada e rimarre nga shqiptaret do e bente halilin ilir, apo arber, apo shqiptar. Nderkohe keto lloj studimesh qe analizojne vetem baladen e variantit shqiptar pa krahasuar ate me motivet e tjera te ngjashme te fqinjeve apo edhe me larg me duken abuzive; kisha menduar qe shkencat sociale ne Shqiperi e kishin kapercyer kete stad etnocentrizmi.

plus, edhe sikur kjo balade te ishte arberore dhe arkaike, ajo duhet te kete ndryshuar: cdo brez ka lene gjurmen e vet, konstruktet e kohes se tij, mentalitetin e tij. Me duket problematike metodologjia e kerkimit te arkaikes ne vende te izoluara (metodologji e shkences se shekullit 18-20), sepse presupozon qe ne sisteme te izoluara nuk ndodh ndryshim, nuk ka evolucion (e njejta gje presupozohet edhe per arbereshet, kulturen dhe gjuhen e tyre, psh); shoqerite imagjinohen si te ngrira ne formaline dhe kjo nuk eshte aspak e vertete (duhet permendur ketu, qe sistemi i krahasimit gati mungon, sepse gjeja qe njohim me pak eshte pikerisht ... lashtesia, e shkuara).

Mutacionet nuk ndodhin vetem ne gjene, por edhe ne fjale, ide, konstrukte. Ne nje ballade mutacionet jane jo vetem ato te fjaleve, por edhe te ideve, historive sepse cdo brez i percjell tjetrit ngjarje jo vetem te lashta, por qe tingellojne edhe aktuale per te sepse vetem tek aktualizimi i tyre mund te gjesh motivacionin per t'i percjelle edhe me tutje, per t'i kenduar e levruar. Te mos harrojme edhe dicka te rendesishme: Memorien! Sa eshte memoria e nje balade? Sa breza? Dhe faktin qe, tek baladat, sidomos tek to, si rrefime gojore te pafiksuara, pra qe trashegohen gojarisht, mutation rate eshte edhe me i larte se sa riprodhimi nga nje liber i kopjuar ne nje tjeter liber.

Ne kete kuptim baladat une i shoh pak si gjenotipe, ku ka shume gjurme te lena ne kohe te ndryshme, dhe njehere qe keto gjurme jane bere pjese e nje gjenomi ato evoluojne me gjithe gjenomin sipas te njejtave ligjesive qe i ishte nenshtruar gjenomi perpara integrimit ne gjenom te fragmenteve „te huaja“ (sigurisht situata fillon e behet me e komplikuar ne nivel gjenomi, sepse cdo hyrje e re eshte edhe nje bashkeveprim i ri, rivendosje e nje ekuilibri te ri funksional). Ato pjese qe kane hyre me heret, si rregull, pesojne me shume mutacione, ato qe hyjne me vone me pak, sepse intervali kohor eshte me i shkurter dhe gjurmet e akumuluara me te pakta.

Dhe pikerisht ketu eshte problemi im me keto lloj analizash, (te njejten tip analizash per baladat kam lexuar edhe nga Cabej, edhe nga Sinani): cila "pjese/konstrukt" e balades zuri rrenje ne balade kur? nga kush (cfare brezi, cfare kohe historike, cfare mentaliteti, cfare konstruktesh?)? cfare transformimesh ka pesuar? Cilat pjese jane me te hershme? Pjeset qe kane "hyre" ne nje balade/qe tingellojne te reja, a jane te reja teresisht apo kane transformuar te vjetren? Pra jane futur de nuovo, apo kane perdorur si substrat te vjetren? Jane kontribute origjinale, apo jane kontribute te bazuara ne konstrukte te ngjashme te vena ne qarkullim ne ballkan apo me gjere?

keshtu, ka shume mundesi qe me shume se sa nje origjine arberore, Halili ka filluar te flase gjuhen e te pareve ne baladen e variantit shqiptar ne momentin qe gjuha e te pareve mori nje vlere si fakt nga gojetari (grupi shoqeror qe i perkiste ky gojetar) qe e kendoi dhe, ne mungese te fakteve qe do te provonin dicka me substanciale, ne as nuk mund ta themi nese kosntrukti i lashtesise arberore hyri ne kohen e arberit, apo hyri shekuj me vone ne balade; hyri de nuovo, apo ishte hyrje e rimarre nga te tjeret.

Fakti?

faktin qe, tek baladat, sidomos tek to, si rrefime gojore te pafiksuara, pra qe trashegohen gojarisht, mutation rate eshte edhe me i larte se sa riprodhimi nga nje liber i kopjuar ne nje tjeter liber.

Selfmaderadio, jam ne te njejten mendje me ty.

Xha Xhai ka kapur me duar nje patate te nxehte pa veshur mepare dorezat. Gjithnji pa i mohuar vlerat e shumta te XhaXhait ne fushen qe i perket.

Për mua, kjo është prova më bindëse, në krejt Ciklin e Kreshnikëve, për primatin arbër të së paku disa prej këngëve kryesore dhe më të rëndësishme, të cilat lidhen drejtpërdrejt edhe me shtresën më arkaike të korpusit; sikurse edhe për natyrën arbre të Halilit vetë, përtej mbishtresave osmane-islamike.

XhaXhait nuk i falet, nese nenvlefteson faktin, qe pjeseza "flet ne gjuhen e te pareve" mund te jete e shtuar nga rapsodi, dhe ketu gjeja me e mire do te ishte kerkimi, nese ekziston nje variant sllavo-boshnjak i kesaj kenge dhe krahasimi i saj.

Problemi kryesor ne eposin e kreshnikeve eshte, se nuk njihen as te themi 5 variantet e para te kengeve te kenduara, por gjithnje varianti i fundit i kenduar prej rapsodit te fundit (nenkuptoj ketu ate variant, i cili u rregjistrua ne magnetofon nga studiuesit). Ketu lind dilema e madhe, nese ai variant eshte origjinali apo jo.

 

Pika me kryesore, qe studiuesit pro-primatit arber te eposit te kreshnikeve duhet te zgjidhin, eshte vendndodhja e ngjarjeve, e cila eshte ne Bosnjen dhe ne Kroacine e sotme, ne ate kohe shume larg vendbanimeve arberore. Gjithashtu ketu tradhton edhe fakti qe, emertimi sllavo-turk Çetobaso (ketu s-ja eshte shja sllave me kacurrel persiper) Muja vetem eshte shnderruar fonetikisht ne Gjeto Basho Muji,  duke i humbur karakterin e tij, nga titull luftetar (çetobasha= kryetar i çetes, i bandes) ne emer te pervecem te Mujit, emri i vertet i te cilit ishte Mustafa Aga.

huh?

(gjithnji nqse je pedro, perndryshe m'fal)

Çimo, tashti une nuk jom ne gjen´je me i von vulen ksaj pune, se si osht e si nuk osht. E thash ene mo nolt, qe ktu XhaXhai ka kap nji patate t´nxeft pa i vesh dorezat, e kshu nuk duhet me u anku, pse i djegin duret. Osht mo mir, qe disa gjona me mos me i ngacmu shum, e ca kutija nuk duhet me i hap, sidomos kur i kon t´shkrujtme perciper me germa kapitale PANDORA, se nuk ka dreq e shejton mo me i myll, nqs m´kupton.

Tashti un du me i von kapak ktij muhabeti, se duket sikur kam pas n´menje me thon, qi ato kong i paskena kopju neve, gjo qe nuk e kom pas ndermen. Une po veja njicik n´dyshim metodologjine e argumentimit te XhaXhait tek pjesa n´fjal.

Ktu nuk ke çar ti bosh, osht mo e fort se un. Ishte mo mir atehere kur nuk kishe msu as i cik se si mund te krahasosh nje metodologji vleresimi te vertetesimit te nje hipoteze historike. N´ato koh i haje pernjihere, t´gjitha çar thojshin. I besoje mer t´gjitha. Ene se si nji polic gjermon ia hodhi trut n´er njonit qe guxoi tek klubi i lagjes me e prek nga uniforma, e besoje ene qi Franc Bekenbauer i nxirrte cunat e komtares gjermone me bo vrap te fabrika e cimentes ene u rraste ene ka nji thes 50 kilsh cimentje n´kurriz ene me ket rast bonin cunat ene nonji lek me transportin e cimentes.

Puna osht, se mu, me thon t´drejten, m´hynte krymi i dyshimit, ene e pysja veten, "po ky mer dreq, ka i di gjith kto gjona, se ktij ia kishin ndalu me ik me pushime n´Patok e n´Shengjin, ene donte leje kufini me shku deri atje, jo mo me hik hone e m´Gjermani e me i pa kto gjona?"......e kupton apo jo, cer du me t´thon?

 

Tashti un kshu me te qeshme, po imagjinoj nji situat mas treqin-katerqin vjetesh, kur jevgjve tu jet mush menja, qe u duhet me bo nji shtet dhe problemi mo i modh i tyne do jet nji konflikt me Jugosllavine (e cila n´at kohe do jet bashku prap) per arsye te himnit te tyne kombetar EDERLEZI, mbasi Jugosllavia do pretendoj,  qi shteti Evgjitostan ket kong e kon vjedh prej rapsodit ma t´modh jugosllav te t´gjitha koherave Goran Bregovic.

Nuk pashe asnje lajthitje ne ato qe shkrunte autori. Do isha kategorikisht kunder publikimit te nje dickaje te tille bllogjeve, sidomos kur nje tjeter e ka marre p(arm)enden dhe po ben nje dicka "jo-bllogore" ne ket drejtim - ama tani qe tjetri e nxori, do e tejkaloj ket opinion timin. Mu me pelqeu shume qetesia dhe momenti i perhershem i dyshimit te shnetshem ne shkrim.

Nderkaq pashe edhe nje koment siper teje me te cilin ti po bije dakord, i cili ishte komenti i dikujt qe duhet me doemos te thote dicka kur s'ka asgje per te thene, nje monument i bullshitit ne te gjithe paragrafet, me perjashtim te te parit, ne rrjeten e te cilit mbetet vetem nje cironke, dmth te shohim edhe versionin e pales tjeter si eshte. big deal, merr vesh, kjo e pales tjeter. Ne fakt, keto shtesat e dy vargjeve me vone a nga X raspod e ku di une, jane aq te nxjerra nga prapanica, sa te kujtojne rrekjet e dikujt qe deshperimisht, ne menyre te pakondicionuar kerkon ose me patjeter te kundershtoje autoresine shqiptare, ose me se s'bo te dali kunder autorit. Sa per te tjerat, me keto pune jane marre aq koka te verteta, sa keto pozat me fjali deftore e kundrinore s'mund te shkaktojne vec trishtim per vogelsne njerezore. Se qesharake nuk behen dot.

Nderimet e mia te vecanta. Eshte vertet mire te t'lexosh ty ktu.

Problemi kryesor ne eposin e kreshnikeve eshte, se nuk njihen as te themi 5 variantet e para te kengeve te kenduara, por gjithnje varianti i fundit

Casaubon, sic ta thote Libri i Ekos "kur mungon origjinali, kopja e fundit konsiderohet origjinale". Edhe mos kujto se tradita gojore i heq apo i shton origjinalit. Studimet tregojne qe variacioni eshte krejt minimal.

 

Mujit, emri i vertet i te cilit ishte Mustafa Aga.

Jo mer daj jo..emrin e ka Musa Arbanasa (sipas epikes serbe te Marko Kraljevicit). E forta eshte qe Markua qenkerka ne xhep te sulltanit(packa se mbetet Marko), dhe eshte sulltani qe e dergon Markon t'e vrase Musane.

Pergjigja e Musase:

"Hajde Marko, zdrypi kalit e pijme nje voze vere..po rrugen un ty gjall n'bote s'ta hap"

Qafiro, se te du fort, e di vete ti, nuk duhet me e lon pa thon qe ate punen me mungesen e origjinalit dhe me kopjen e fundit, se thote Casaubon, po e thot Ardenti, pavaresisht qe qe te gjithe prej gojes se Eco-s dalin.

Nuk bohet llaf ktu per epik serbe, tu bofsha, bohet llaf per eposin myslymano-shqiptaro-boshnjak, vllai tem, ku ne i themi Muji e Halili (ktij t´funit i thon nonjiher ene Sokol Halili), kurse bosanci i thot Muja i Halil Hrnjica (agai i vogel) Aga od Kladus(h)a

ene po, po ene po

osht Mustafa Aga i Klladushes, alias Gjeto Basho Muji, alias Mujo Bylykbashi alias Çetobasho Mujo, me gjith agallaret ene bajraktaret e tjere te Krajines, me Arnaut Osmonin, Hyso Radoicen, Dizdar Osmon Agen, Zuku Bajraktarin, Vuk Harambashin, Basho Jona.

Te serbet e ka von n´dukje ene Vuk Karaxhici me vaktit, qe nuk kon t´njejtet ne permbajtje me Bosnjen e shqiptaret, ndoshta ne form i afrohen. Serbet elementin mysliman e kan fut tek hajgaret me personazhet e Mujo i Haso.

Per menimin tim, nuk duhet me ju fut fare ktij hesapi se i kujt osht eposi, i yni apo i boshnjakve: osht i te dyve, e kena bo te dy, e kena pasuru secili me t´vetat, po osht i cik rrug pa krye me ju fut asaj se ku e ka primatin eposi i kreshnikeve. Jan ca gjona qe nuk bohen detyrimisht "une e kom i pari e ti ma kopjove mu", ene sidomos me gjona qe i ka mbulu pluhuni gjashtqind vjecar. Ne s´po ja dalim dot ketyne t´sotmve; ja te del nonji psh e te shkul koqet n´ven, po ti thush qe "Fotografia" e Sinon Hoxhes osht plagjiat i nji konge greke. "Jo" t´thot, "Greku e ka kopju prej Sinonit" ene ta fut ene nonji grusht stomakut, po i the nonji gjo tjeter.

 Fix fare.

Muji i boshnjakeve, ca lloj luftetari eshte? Po Muji i shqiptareve?

Muji i boshnjakeve ca ranku ka nder kreshniket e tjere? Po Muji i shqiptareve?

Po ik mer daj, futi nji rrug n´Vermosh ose n´Grude ene nigjoji konget prej nonji rapsodi (po nga ato me sharki e me lahut, jo ata me ipod) ose futu e gjeji e lexoji ene kuptoji pastaj.

Hej bela, ku i doni t´gjitha gjonat llokum n´goj.

Apo e bo pytjen me spec, se do me m´provu mu, a e di, qe eposi boshnjak i kreshnikve i mshon ma teper Halil Hrnjices, kurse rapsodet tan te knojn per Mujin, kurse Halilin e nxjerrin si nji camarrok, qe her pas here bjen n´kurth ene vjen Muji ene e nxjerr prej halli?

Ta bej pyetjen sepse me siper thua qe eposi eshte i te dyve dhe nuk i dihet se kush e ka krijuar i pari.

Se pari, as Muji as Halili nuk jane te paret ne eposin boshnjak, por Mustabej i Likes i cili eshte me i forti dhe ka mbeshtetjen me te madhe me 7 bajraqe, pastaj vjen Muji.

Se dyti, Muji i eposit boshnjak, eshte luftetar mysliman nen urdherat e turqeve kurse Muji yne eshte luftetar arberor qe lufton sllavet (sic thote dhe Safiri me siper mbi luften me Mark Kraljevicin).  Muji yne eshte gjithashtu dhe antiosman, ku ne nje episod kap sulltanin prej flokeve, gje ska shance te ndodhi te Muji islamik boshnjak.

Pra ngjasite mbarojne tek emrat (gje qe s'perben argument), dhe gjasat jane qe eposi ka hyre te boshnjaket nga rapsode shqiptare dygjuhesh.

I Pakapshem, me kape mat nuk kam cfare te t´them.

or mik, ti keto gjona kaq te thella dhe te mireinformuara i ke nigju me vesht apo i lexon neper forume?

Sepse une i kom nigju nja dymbedhjet kong me veshet mi prej rapsodit me lahut (t´kuptohena jo nepermjet ipodit, por anes votres se zjarrit).

I kam lexuar nga njerez qe kane njohuri te forta mbi te dy eposet.

Per menimin tim, nuk duhet me ju fut fare ktij hesapi se i kujt osht eposi, i yni apo i boshnjakve: osht i te dyve, e kena bo te dy, e kena pasuru secili me t´vetat,

well, jo per ndonje dashni te jashtzakonshme per te verteten, sepse ne fakt nuk mund te jet i te dyve ne kuptim te zanafilles, por thjesht se nuk punojne asisoji gjerat ne ballkan, me duhet te them se urte e bute e plot tigonin ktu nuk eshte nje opsion.

ajo qe me revolton mu eshte se ketu luftojne hipotezat, dhe ky xhaxhai pikerisht ate ka bo. nje hipoteze zero ka ndertu. tani sic ti e di fort mire, asnji hipoteze zero nuk rrezohet dot perfundimisht, dhe eshte ajo mbetja e gjases jo zero qe hyn ne perplasje.

qasja prej laraskash qe shof une ktu, eshte qe ta denojne me zero absolute hipotezen e krahut tend. jam i sigurt qe zanafilla e eposit nuk do gjendet kurre ne probabilitetin e ngjarjes se sigurte, do jete gjithnje ne domen te deduksionit, kengetaret aktiv jane shumica te konvertuar ne krahun matane - mos harro qe ky ishte qejf, show, para se te ishte diskutim me baze etnografike o llah, nga i cili na vikan gjithe te keqiat, dhe ai qe kendonte 5000 vargje pa pushu nuk e bonte se donte me tregu qe ne jena popll homerik, jo, ai donte i dore pare atje te hani ku kishte bujtes me kuleta pak te fryme,  dhe qejfi paguhet zoteri, tha halit berati... e kuletat e shqiptareve s'kan qen aq te fryme... si ta shpjegoj... kenga me e famshme italiane eshte Gloria, se ajo u anglishtue, por kjo s'do me thon qe umberto tozzi s'ka te boj me te... mqse kur te permyset bota nuk do gjejne disqe te tij ... mqse s'jon milionsh si te nahijes knej.

notnemir.

 Emo, a ta them dhe nje llaf te fundit? Me ka ren rasti te mbuloj luften e Bosnjes, Kroacise etj. Jam ulur mejhaneve te ballkanit me ore te tera me njerez te serave intelektuale e me tutje, e pas dy tre gotave te para (vecanerisht kur ne tryeze ishin ulur dhe te huaj), muhabeti kalonte gjithmone tek kenget e eposit, legjendat, kreshniket ku ne vartesi te vendit prites ndryshonte dhe origjina e botes, fjales dhe e kenges. Kam pare Vuk Karaxhicin kur kendonte Eposin me Muj e Halil dhe anglezet, (vecanerisht BBC) qe rregjistronin gjithshka duke e permbajtur me djallezi brenda ndjenjen ironike te perbuzjes per keta njerez qe therjen e njeri-tjetrit ne luftra te cmendura ne fundshekullin e XX, e justifikonin me epose kreshnikesh mesjetare dhe tradita baballaresh.

Nuk e di edhe per sa kohe, po une gjithmone i lidh diskutimet e ketij lloji me lokale me dru te zinj me emra ujqish dhe shqiponjash dhe me "trima" ballkanas qe e thanin shishen e shlivos me nje kembe ne toke nje tek prapakolpo e makines dhe me nje dore te mbeshtetur tek spondi i kamionit per te marre zemer e pastaj niseshin per ti djegur shtepine e fqinjit qe prej dyzet vjetesh apo perdhunuar gocen e axhes se dyqanxhiut te fshatit perkarshi.

Shume sad bro, shume sad. Pordha e madhe gris breket e veta, kane pas thone pleqt.

 

P.S. Po lexoj Antologjine e poezise Ballkanike. Perle Emo. Keto jane gjerat qe duhet te njohim nga njeri tjetri se na kenaqin shpirtin. Porosite po pate njeri se nuk do pendohesh

ok, edhe une llafin e funit. ne s'jemi te vetmit qe kena epos. ne kemi vazhdu ta prodhojme me vone se te tjeret, per arsye qe kuptohen. ne ket kuptim, relativ pra, nuk kam pse te jem krenar qe kemi dicka qe te tjeret s'e kane. merita kryesore nuk eshte ne autoresi, por ne pervetim. ne ket pikpamje, "lavdia" eshte e siguruar. por punet, miku im, zene e ashpersohen kur vjen ceshtja e autoktonise. dhe autoresia e eposit ne kutpim te zanafilles, lexo vjetrsise, pushon se qeni nje dicka thjesht e paster kulturore. e kam thene edhe me pare, aq e prekshme eshte kjo, sa e degjon edhe nga nje shofer serb taksie ne periferi te atlantes ne nje udhetim as 20 minutsh. me vjen keq qe ky muhabet te perkthehet ne mburrje nacionaliste e prrofka te kesaj natyre. dhe te them kete: instinkti i ruajtes se species sime me thote qe persa kohe ekzistojne gjasa dhe fakte ne te drejte te tyre qe thone se ky epos eshte krijuar nga te paret e mi dhe jo te komshinjve qe hanin naj fut te eger nga kaukazi nderkohe, une do u jap rendesine qe meritojne atyne dhe do heq dore vetem kur te vihem me shpatulla per muri logjkisht dhe shkencerisht. cuditem se si nuk te vret ty synin hedhja perpjete sikur i ka picku grenxa e nje takemi te perhershem ktu, ne ket mexhlis, me ca selfmaderadiora e ku di une mo, qe me vrap nxitojne per te mohu shqiptarllikun e zanafilles, ne menyre periodike kjo, me nje bias antishqiptar tejet te cuditshem, masku mbas gjithfare maskaradash me nacional komunizem dhe gjoja folklorizmash te mbrapambet. Jo vallaj, nuk me ke aty. i mbajtte e vetja, por sic kon ata qejfet e tyne nihiliste, kom edhe une te miat ndertuese, te dyja palet ne zona gri endemi, edhe marrim cer na vjen per shtat. besoj qe osht e qarte nga ana ime.

Mire Em. Te pershendes me kete.

 PRANVERA NE VARREZA

                                 Ilija Ladin (Bosnje-Hercegovina)

Ketu pushon nje Tartar

Qe ra mbi nje Magjar

Qe ra mbi nje Sllav

Qe ra mbi nje Freng

Qe ra mbi nje Got

Lindor

Qe ra

Te gjithe

Te gjithe 

Rane

Mbeti vetem

Nje hardhuce

Nje aguliçe

Nje puhi ere

E bute

Pranverore!

                    Kenga per Kasollen (Pjesme o kolibi 1975)

Vargu i fundit duhej te ishte: So, everyone is dead. The endsmiley

poezi dinake me nje nje difekt te madh, per mua te pakapercyeshem: njeson vrasesin me viktimen. rrjedhimisht letersi jo e mire.

 

EURILOKU

                                                                        Jani Ricos

Po te kishim edhe ne perkrahjen e Olimpit e po te na dhuronin

bimen me rrenje te zeza e me lulen qumeshtore

per mos te na zene as syri i keq

e as purteke gruaje - pash nderin, kush s'do ta nxirrte shpaten

e kush do te rrinte ketu poshte tek anijet i merzitur

duke gdhendur tek karena e saj dallendyshe

apo duke prere thonjte me bicakun e tij Kush s'do te futej

ne dush ta sapunisnin e ta lyenin me vaj sherbetoret

e ta shpinin ne carcafet e mendafshte te Zonjes

e me pas ne gjinjte e saj te mendafshte? Le te na quanin pastaj 

frikacake, mendjelehte e mbi te gjitha "derra"

                                                      Deshmi, 2

Po ja qe se kemi as Olimpin me vete e as rrenjen e zeze te na mbroje nga syri keq.

Yes, now we are talking smiley

It, alright, Ma (I'm only bleeding)

 

Darkness at the break of noon
Shadows even the silver spoon
The handmade blade, the child's balloon
Eclipses both the sun and moon
To understand you know too soon
There is no sense in trying.

Pointed threats, they bluff with scorn
Suicide remarks are torn
From the fools gold mouthpiece
The hollow horn plays wasted words
Proved to warn
That he not busy being born
Is busy dying.

Temptation's page flies out the door
You follow, find yourself at war
Watch waterfalls of pity roar
You feel to moan but unlike before
You discover
That you'd just be
One more person crying.

So don't fear if you hear
A foreign sound to you ear
It's alright, Ma, I'm only sighing.

As some warn victory, some downfall
Private reasons great or small
Can be seen in the eyes of those that call
To make all that should be killed to crawl
While others say don't hate nothing at all
Except hatred.

Disillusioned words like bullets bark
As human gods aim for their marks
Made everything from toy guns that sparks
To flesh-colored Christs that glow in the dark
It's easy to see without looking too far
That not much
Is really sacred.

While preachers preach of evil fates
Teachers teach that knowledge waits
Can lead to hundred-dollar plates
Goodness hides behind its gates
But even the President of the United States
Sometimes must have
To stand naked.

An' though the rules of the road have been lodged
It's only people's games that you got to dodge
And it's alright, Ma, I can make it.

Advertising signs that con you
Into thinking you're the one
That can do what's never been done
That can win what's never been won
Meantime life outside goes on
All around you.

You loose yourself, you reappear
You suddenly find you got nothing to fear
Alone you stand without nobody near
When a trembling distant voice, unclear
Startles your sleeping ears to hear
That somebody thinks
They really found you.

A question in your nerves is lit
Yet you know there is no answer fit to satisfy
Insure you not to quit
To keep it in your mind and not forget
That it is not he or she or them or it
That you belong to.

Although the masters make the rules
For the wise men and the fools
I got nothing, Ma, to live up to.

For them that must obey authority
That they do not respect in any degree
Who despite their jobs, their destinies
Speak jealously of them that are free
Cultivate their flowers to be
Nothing more than something
They invest in.

While some on principles baptized
To strict party platforms ties
Social clubs in drag disguise
Outsiders they can freely criticize
Tell nothing except who to idolize
And then say God Bless him.

While one who sings with his tongue on fire
Gargles in the rat race choir
Bent out of shape from society's pliers
Cares not to come up any higher
But rather get you down in the hole
That he's in.

But I mean no harm nor put fault
On anyone that lives in a vault
But it's alright, Ma, if I can't please him.

Old lady judges, watch people in pairs
Limited in sex, they dare
To push fake morals, insult and stare
While money doesn't talk, it swears
Obscenity, who really cares
Propaganda, all is phony.

While them that defend what they cannot see
With a killer's pride, security
It blows the minds most bitterly
For them that think death's honesty
Won't fall upon them naturally
Life sometimes
Must get lonely.

My eyes collide head-on with stuffed graveyards
False gods, I scuff
At pettiness which plays so rough
Walk upside-down inside handcuffs
Kick my legs to crash it off
Say okay, I have had enough
What else can you show me ?

And if my thought-dreams could been seen
They'd probably put my head in a guillotine
But it's alright, Ma, it's life, and life only.

 

  •  

thanks son smiley

instinkti i ruajtes se species sime me thote qe persa kohe ekzistojne gjasa dhe fakte ne te drejte te tyre qe thone se ky epos eshte krijuar nga te paret e mi dhe jo te komshinjve qe hanin naj fut te eger nga kaukazi nderkohe, une do u jap rendesine qe meritojne atyne dhe do heq dore vetem kur te vihem me shpatulla per muri logjkisht dhe shkencerisht.

5*

 Analiza pa vlerë më duken dhe mua .Do ishte mirë të kishit postuar dhe shkrimin e parë "gjuha e Mujit"  dhe ... dy vllezrit njani flet turqisht  e tjetri  shqip . Pajtohem me Selfma duhen gjetur dhe studiuar shtresat e mbivendosjet si dhe ndryshimet apo ndikimet e kohës duhet një studim i gjithanshëm anthropologjik. ,P.sh  Besoj se rrëmbimi i grave fshatçe nga anët tona duhet të ketë mbaruar para shek 11 gjithqysh para pushtimit osman .

 Casaubon , Me sa di unë Kotorret janë në Mal të zi  50-60 km larg Ulqinit.Deri më sot nuk di asnji Mustafa (qoftë aga apo jo ) që e thrrasin Muj.Fjalët çetë dhe basha janë fjalë turke që përdoren dhe sot dhe nuk di që diku çetës i thonë gjeto .
Në kohën kur mun të jetë ndërtuar këngët epike ,Kroacia dhe Bosnja kanë qenë shumë afër territoreve arbërore  ndoshta dhe të përzier me popullsi arbëreshe . 

 

Deri më sot nuk di asnji Mustafa (qoftë aga apo jo ) që e thrrasin Muj

ne njonin qe kemi i therresim Muc. smiley

loool...

kot per muhabet tani por enderrimet romantike (kadareja dmth) ne kete punen e emrave kan hudh dikur tezen qe Muji = Viktori dhe Halili = hale ylli.

Sado fluturake dhe ne ere, te dyja jane te mrekullueshme ne fantazine e tyre prej klajdermani...

 

 smiley Më pëlqen Klajdemani. Për muhabet dhe mua më duket e drejtë Muj =viktori .Ashtu kot mendoj se fjala muj vjen nga "mund/em t'a bëj "në variantin geg verior "muj me ba "; e Muji i bante tana që kur piu cic te zana. Halili me halë illi do m'dukesh me të vërtetë e saktë po të ishte nga çamëria. Si bukurosh që ishte pranohet dhe hal ylli a rreze dielli .

muji -> mundi -> mundi* -> fitimtari -> viktori (versioni mashkull i asaj me leshra allafrenga)

* versatiliteti i foljes mund, rastesisht eshte diskutu ktu te peshku s'ka shume.

halil eshte emer musliman.Ketu sikur ngaterrohet pak muhabeti smiley

Kam pershtypjen se kadareja sa here shikon veten ne pasqyre nuk i pelqen ajo qe sheh.ne subkoshiencen e tij ai enderron qe te kishte nje syfet me lekure te bardhe , floke bionde sy bojeqielli qe ta benin te dukej si nordik dhe jo kete  te tashmin qe e ben te duket si veqil i harxheve ne ndonje qytet te humbur turk.Prandaj dhe ne tregimet e tij ka pershkrime te vajzave leshverdha djemve te gjate sypetrite qe te zene dore per dore te lumtur  kendonin e hidhnin valle ne livadhe por qe papritmas ia behen turqit dhe raca jone u dhje.Nje nga pasojat e atij pushtimi eshte lekura e tij e erret , floket si iriq kembet e shtrembera koka e shtypur qe bejne te ndjehet i sikletosur kur mundohet ti mbushe mendjen dynjase se jemi europiane safi.

Kam pershtypjen se kompleksin e ke ti dhe jo Kadareja. Ti as nuk i njeh fare shqiptaret, ke zero njohuri. Dhe mos perdor fjalen 'JEMI' perdor fjalen 'JANE' kur te flasesh per shqiptaret ne aspektin e etnise. Kadareja s'ka thene kurre qe turqit na prishen racen, perkundrazi, por jan muhabete qe s'behen me ty per shume arsye, injoranca me kryesorja.

Ai pseudonimi Alba nuk te shkon fare..... po fare fare. Ik tani ndrysho nick se te ka dal boja ne kete blog.

Perseri kryetari i frontit te lagjes Shaqo veterani  fillon tu thote te tjereve mos thuaj kete e ate mos bej kete e ate sa here ka shkrime me shtremebrime ideologjike qe nuk perputhen me normat e realizmit socialist.Te ka ngecur ora para 30 vjetesh compadre sot ka liri fjale .Nese s'je dakord thuaj argumentin tend.Nese nuk ke mjaft inteligjence per ta bere kete vazhdo rrugen tende te tjeret nuk i detyron dot te mbyllin gojen.Megjithese s'te pelqen ty sot nuk me sekretare partie apo seksione te deges se brendshme ti denojne njerezit per mendimet e shprehura.

C'te te them , te argumentoj injorancen tende? Sipas teje te qenit europian eshte te jesh bjond me sybojqielli? Qe ketu fillon injoranca jote, dhe ka aq shume per te shpjeguar mbas kesaj sa s'ja vlen fare as t'ja fillosh, por ti vazhdo me tenden ska asnje problem, ke sa te duash liri, dhe une s'e kam fare problem lirine tende me beso.

"Nje nga pasojat e atij pushtimi eshte lekura e tij e erret , floket si iriq kembet e shtrembera koka e shtypur qe bejne te ndjehet i sikletosur kur mundohet ti mbushe mendjen dynjase se jemi europiane safi."

dhe me e tmerrshmja nga te gjitha pasojat e atij pushtimi, eshte menyra e te menduarit dhe te filozofuarit.... ndihet rendom kudo edhe ne ditet e sotme, ne ate qe quhet "traditat popullore" dhe "mentaliteti i kombit"...

sa here qe hapin gojen, BIE ERA AZI..

eri, do na duhen 60 vjet me te eduku ty. kemi durim. sipas paradigmes se miqve tane "prit anes lumit, se ai do te ta sjelle nje dite koken e armikut tend".

si fillim do te te cojme ne ndonje komunitet redneckesh per te bere stazhin. 3 vjet. smiley

 

https://lh4.googleusercontent.com/-N5wq5iGY_3Y/RqlcG_TfFRI/AAAAAAAABA8/P_oGsBKGEss/redneck_treehouse.jpg

Kam pershtypjen se kadareja sa here shikon veten ne pasqyre nuk i pelqen ajo qe sheh.ne subkoshiencen e tij ai enderron qe te kishte nje syfet me lekure te bardhe ..

shume pershtypje ke ti Alba, po ketu ja ke fut kot fare. kadare eshte i bardhe( kjo s'ka rendesi) si nje shqiptar i pa shkartisur. duket si nje intelektual perendimor. i njeh kadarete ti? se shahini duket si anglez, bore i bardhe. 

kete krahasim mund ta besh per greket p.sh. qe mbeten duke vene neper gjithe greqine pamjet e vajzave shqiptare ( te bardha dhe te bukura). pse nuk vene ca greke ata? apo s'ju pelqen vetja e tyre.

 Casaubon , Me sa di unë Kotorret janë në Mal të zi  50-60 km larg Ulqinit.

Ashtu ta sygjeron llogjika, qe behet fjale per Kotorrin ne Mal te Zi. Mirepo Maximilian Lambertz thot qe mund te bohet fjal per nji territor ndermjet Likes dhe Krbaves, afer Jutbines (Udbina). Kurse Stavro Skendi hedh hipotezen qe Kotorri dhe Kotorri i Ri jane dy vende te ndryshme. Thuhej qe behej fjale per Ravni Kotari qe ndodhej ne jug te Zares /Zadar) te sotshme, dhe Skendo thoshte qe kur rapsodet shqiptare degjonin ravni, e asocionin ate me e re, reja.

Sa per ate qe nuk e di qe asnje Mustafa nuk e therrisnin Muj, ja e mesove tani. S´ka nevoje per falenderime! smiley

Ceshtja tjeter e çetes me Gjeto ta thashe, qe ne variantin sllavo-boshnjak i thone Çetobasho (kreu i bandes) Muji, kurse ne variantin shqiptar ai mberrin si Gjeto Basho Muji, ku Gjeto Basho nuk i atribuohet si titull, por si emri i pervecem. Krahaso pak çeto - qeto (sic shqiptohet sot ne Kosove dhe Mal te Zi) - gjeto.

 

me një fjal sipas teje arbëreshët e Zarës do ja kenë çuar me hej hej këngët kushurijve të tyre në Malsi t'Madhe  .Dhe po sipas variantit të emrave këngët janë formuar pas pushtimit osman  dmth  v.1500 - 1600. e them dhe më lart duhet një studim i plotë antropologjik .

Dhe shqiptarët e kosovës apo malsis i thonë çetë dhe jo qetë .(mos e ngatro si e shkruajnë disa )por mund të jetë dhe ashtu çeto -gjeto por s'do të thotë asgjë se nga vjen burimi i këngve . 

Fantazi koti mustafa me muj apo i thonë sllavët me përkëdheli muj mustafa agës .

 M'pelqeu shume.

 klajdermani? 

 what? smiley

 shum po flet njai trim po asgja s`po thot smiley

 klajdermani? smiley

 jo jo, djaloshi me kemishen flak te kuqe smiley

 s'e di, mua me pelqeu. ben vaki per arsye krejt te ndryshme nga parafolsit, por me pelqeu smiley

tani qe me thua se dhe kemishen e ka flak te kuqe, me pelqen me teper smiley

 tani po me pelqen dhe mua pse po te pelqen smiley

Halilin e pikasin dhe ai nuk i bën asnjë farë qëndrese Krajlit, i cili e kap rob dhe ndryn në burgje të thella, ... smiley

Ky eshte origjinali i Historikut te krijimit te Tiranes nga Tirani me shpate te Gjate e me Bust ne qender te Tiranes ... smiley

Keshtu e pesoi dhe cuni beut te Skodres qe e xuni beu i Mulletjes dhe e zgerdhiu ne Hut .Dhe ...  "te dale ku te dale , shpat e shtiza " smiley  Me pas ... Osmanllija dergoi nje taborxhi  xhuxhmaxhuxh i njohur si  TIRAN - pe Teherani ,  qe me do tabore i beri "sus" baballaret e Kombit Shkodran dhe Kombit Mullets ! keshtu shkrun ai qe ka bere Historikun e krijimit te Tiranes !

Nuk ashti YNI as MUJI as HALILI . Nuk kane kufij shtetnuer. Keto perpjekje te xhaxhait "fisnikerojne " dhe pasurojne  pershkrimet letrare ne detaje per  paraqitjet e ketyre rapsodive qe u kendojne te "vluarve"  ne ato kohra e ne ato mrize . Sic u kendojne popujt sllave edhe greke te njejtave histori . 

Me teper....patjeter me ose pa dashje reshket ne kulturen Pellazgishte me te vetmin BURIM lejleket e Shqiperise . Megjithate ....presim  te vije dhe Zoti smiley

reshket ne kulturen Pellazgishte me te vetmin BURIM lejleket e Shqiperise

Mos vdeksh jalla smiley

Se çfarë do të ketë qenë kjo gjuhë e t’parve, për këtë vetëm mund të spekulojmë – por hipoteza më e besueshme është që të ketë qenë shqipja; meqë sllavishtja përjashtohet vetvetiu, si gjuhë që do të ishte marrë vesh sakaq nga të pranishmit. Duke qenë kjo gjuhë e panjohur element narrativ i këngës (meqë ka rëndësi që fjalët e Halilit të mos i marrin vesh të tjerët), atëherë mund të deduktohet, pa frikë, se të paktën Halili personazh i kësaj kënge nuk mund të ketë qenë ndonjëherë boshnjak.

Xhaxhain e lexoj me qejf, kur më jepet mundësia, mendoj se shkruan bukur. Cështja është se një njeri i botuar si ai, nuk mund e nuk duhet ta përjashtojë mundësinë e të marrurit seriozisht prej neve të tjerëve, publikut. Ja pse përfundimet e tij lexohen me vëmendjen që meritojnë, sidomos artikujt në fushë të albanologjisë, folklorit, gjuhësisë etj.

Nën këtë optikë, mendoj se ajo që shkruan në këtë paragraf e që përmbledh thelbin e analizës është e nxituar e kësisoj me gjasë, e pasaktë. Dalja në përfundimin e mësipërm " atëherë mund të deduktohet, pa frikë,se të paktën Halili personazh i kësaj kënge nuk mund të ketë qenë ndonjëherë boshnjak", duhet bërë me frikë të madhe madje (frikë shkencore merret vesh).

Në një shembull, mjafton të hedhim një vështrim mbi traditën e konsideruar apokrife të Ungjijve ku fjala e Zotit në Ungjillin kanonikal është falsifikuar (sipas qëndrimit zyrtar), dmth, shtuar, hequr, përndryshuar. Ekzistenca e teksteve është interesante për të parë evolucionin e shkrimeve dhe transmetimeve nga njëri brez në tjetrin.

Eposi kanonikal ashtu sic e shohim në tekste nuk është e thënë të jetë as burimor, dhe padyshim, nuk është as i zbritur me frymezim hyjnor, andaj ai ka mundësi që përgjatë shekujve të jetë i ndryshueshëm, duke reflektuar shoqërinë që e këndonte dhe/ose transmetonte.

Megjithëse joshës e ekzotik, përfundimi se Halili ishte pa frikë jo-boshnjak duhet të mbështetet ashtu si edhe sugjeron drejtë SMR me krahasime të varianteve të ndryshëm.

 Jo per tit-for-tat por komenti eshte i drejte, edhe pse i nxituar. Vehbiu eshte brenda te gjitha rregullave. Thekson se:

"Se çfarë do të ketë qenë kjo gjuhë e t’parve, për këtë vetëm mund të spekulojmë – por hipoteza më e besueshme është që të ketë qenë shqipja"

Kujdesi spekullativ akademik meriton pak me teper respekt smiley

(korsivet te miat)

Megjithëse joshës e ekzotik, përfundimi se Halili ishte pa frikë jo-boshnjak duhet të mbështetet ashtu si edhe sugjeron drejtë SMR me krahasime të varianteve të ndryshëm.

Tjeter Halili boshnjak e tjeter Halili shqiptar.

Këngë të shqiptarëve dhe sllavëve të jugut

Elsa Demo
03-09-2007

Studimi aq shumë i diskutueshëm mbi eposin e shqiptarëve dhe të sllavëve të jugut, në vështrimin krahasimtar gjuhësor dhe historik të Stavro Skendit, profesor emeritus i Universitetit të Kolumbias. Vepra e studiuesit shqiptar u anatemua për shkak të armiqësisë personale me Enver Hoxhën

Ka pak kohë që vepra mbresëlënëse "Poezia epike gojore e shqiptarëve dhe e sllavëve të jugut" ka ardhur në shqip nga Instituti i Dialogut dhe i Komunikimit. Dhe është për të ardhur keq që nuk ka tërhequr kureshtjen e mendjeve akademike studimi të cilin profesor Stavro Skendi (1906-1989) e paraqiti në vitin 1951 si disertacion doktorate në Fakultetin e Gjuhëve Sllave të Universitetit të Kolumbias. Universitet nga ku Skendi pas 20 vjet punë 1952-1972 do të dilte në pension si profesor emeritus. Studiuesi dhe përkthyesi Xhevat Lloshi e ka sjellë nga origjinali anglisht "Albanian and South Slavic oral Epic Poetry" i vitit 1954. Më shumë se gjysmë shekulli iu desh profesor Skendit të ketë një vepër në shqip, kur siç na e bën të ditur në parathënien e botimit prof. Nikolla Pano, ky studiues, njeri i madh dhe patriot, të tillë kanë pasur fatin ta njohin nxënësit dhe kolegët e tij në vitet '30, do të anatemohej edhe për shkak të armiqësisë personale që kishte me Enver Hoxhën.

Mes të tjerash, Skendi, ja ku na sjell në shesh të diskutimeve me këtë vepër për të edhe çështjen e origjinës së eposit të kreshnikëve për të cilën ai di se studiuesit shqiptarë "nuk janë të një mendimi deri në çafrë shkalle këngët e ciklit të Mujit e Halilit janë shqiptare."

Njohës i shumë gjuhëve, edhe i atyre sllave, Stavro Skendi na jep në dorë një vepër të ngritur mbi metodën komparativiste të lëndës. Sigurisht që në atë botë ku ishte, ky ekspert i çështjeve shqiptare në Shtetet e Bashkuara pati mundësinë t'i viheshin në dispozicion nga Universiteti i Harvardit disa vëllime të koleksionit të Milman Parry, i cili kishte bërë mjaft regjistrime në zonat e bardëve të fundit ballkanas në çerekun e parë të shekullit XX.

Çështja e origjinës së këngëve epike bëhet e koklavitur për faktin e thjeshtë se kjo është një lëndë shtegtare gojore për botimin e të cilës mund të flitet, për sllavët e jugut më shumë se 2 shekuj më parë, dhe për shqiptarët një shekull më vonë. Por metoda krahasuese për studimin e foklorit që përdor Skendi nuk niset nga qëllimi për të provuar origjinën, paçka se përfundimet aty të çojnë. Ai na bën të qartë kur thotë se ka përdorur vështrimin krahasues gjuhësor dhe historik, në mungesë të dokumentimit historik për të përcaktuar moshën e këngëve heroike shqiptare, prandaj studimin e këtij lloj folklori e bën me mjetet e gjuhësisë krahasuese, themelues të së cilës për këtë fushë kanë qenë vëllezërit Grimm, në gjysmën e parë të shekullit XIX.

Momenti kur hyn në skenë interesi i madh për letërsinë gojore si "shprehja më e lartë e tipareve kombëtare", është i kohës historike për ballkanasit kur popujt kishin nisur rrugën për të qenë kombe-shtete të mëvetësishme. Ishte letërsia romantike ajo që i ndërfuti e para deri sa u shfaq si qëllim i hapur i "shpirtit nacional". Të parët që përfituan vëmendjen e evropianëve me epikën gojor ishin sllavët e jugut. Ja si e shpjegon profesor Skendi: "Interesi i Europës romantike për krijimet popullore të sllavëve të jugut, nga njëra anë, dhe dëshira serbëve për t'u çliruar nga turqit e për të zhvilluar kulturën e tyre kombëtare, nga ana tjetër, nxitën mbledhjen e këngëve heroike. Për të arritur çlirimin e tyre kombëtar, serbëve u duhej të provonin "të drejtën historike" për pavarësi. Poezia gojore epike serbe ishte më e përshtatshme për këtë, për shkak se në themel është historike. Ajo mund të shërbente si dëshmi e ekzistencës së një kulture "autonome". Detyra për zbulimin më të të plotë të thesarit serb të kulturës së lashtë kombëtare i ra Vuk Karaxhiqit." Ishte Karaxhiqi që më 1814 botoi në Vjenë përmbledhjen e tij të parë "Libër i vogël i këngëve popullore sllave serbe".

Por, Skendi ka marrë në konsideratë për studimin e tij krahasues me këngët heroike të shqiptarëve ato përmbledhje të poezisë epike serbe ku bëjnë pjesë përmbledhjet e Karaxhiqit, përmbledhje që përmbajnë poema epike popullore të Malit të Zi, të Serbisë së Vjetër, Sanxhakut, Bosnjës dhe Hercegovinës, pra krahinat e ish Jugosllavisë që janë më afër Shqipërisë."

Ndërsa interesi për poezinë e bosnjakëve, të myslimanëve të veçanti, vjen pas pushtimit austro-hungarez të Bosnjës dhe Hercegovinës. Ishte studiuesi gjerman dr. Friedrich S. Krauss i cili shkoi në provincat e reja në vitin 1884 për të studiuar karakterin dhe zakonet e popullit, me kërkesë të princit të kurorës austriake, arkidukës Rudolf. Brenda një viti ai mblodhi rreth 60.000 vargje të këngëve heroike që nuk ishin botuar asnjëherë më parë. Këngët epike të myslimanëve të Bosnjës ishin një pasuri e jashtëzakontë dhe origjinale. Sipas Skendit "këto këngë qenë si një korrigjim kureshtar i paraqitjeve nga epika gojore e serbëve, sepse ata jetonin në një mjedis tjetër kombëtar e shoqëror, me heronjtë e tyre të vetët dhe me prirje shpesh të kundërta me ato të këngëve serbe." Më tej vjen përmbledhja e rëndësishme nga Kosta Hërman me këngë heroike myslimane. Dy vëllimet e veprës së tij "Këngë popullore të muhamedanëve të Bosnjës dhe të hercegovinës" dolën në vitet 1888-1889 në Sarajevë.

Sa për Shqipërinë konteksti historik, politik dhe kulturor është fare i qartë. Shqiptarët ishin të zënë me luftëra dhe lufta e madhe për një zgjim kombëtar që pati përkrah dhe zërin intelektual rilindas nisi në çerekun e fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Skendi thekson se pushtimi turk bëri atë që radikalizoi besimin e shqiptarëve dhe fillimi i shekullit të njëzetë i gjeti dy të tretat tyre myslimanë. "Meqë muhamedanët ishin klasa e privilegjuar në Perandorinë Osmane e cila dallimin e klasave politike dhe shoqërore e bënte sipas fesë dhe jo sipas kombësisë, është e qartë se kushtet nuk ishin në dobi të rritjes së kulturës shqiptare kombëtare, kulturë e cila pengohej më tej nga krijimi shkollave turke për myslimanët dhe i shkollave greke për ortodoksët. Arsimi në gjuhë të huaj shpjegon gjithashtu pse kultura shqiptare mbeti kryesisht një kulturë popullore dhe pse ngritja e nacionalizmit shqiptar u vonua." Për këto arsye që shtjellon Skendi, përmbledhjet e poezisë epike shqiptare janë fryt i shekullit të njëzetë. I pari njeri nga Perëndimi që ka përmendur këngët heroike shqiptare ka qenë Lord Bajroni: "Tamburxhi! Tamburxhi! Thirrja jote ushton/ U ngjall trimave shpresën, për luftë na fton", por të mbahesh tek Bajroni është një ngashërim i kotë, sepse pothuaj asgjë nuk është botuar anglisht, siç thotë profesor Skendi, për botimet e eposit shqiptar dhe literatura për të është mëse varfër.

Ai vlerëson shumë kontributet e Spiro Dines, Thimi Mitkos, Vinçens Prennushit, dhe padiskutim botimin e këngëve epike, në katër vëllimet e "Visareve të kombit" 1912-1937 që përmbajnë kryesisht këngë kreshnikësh, këngë të Mujit e Halilit. Për studiuesin, i vlefshëm për të bërë krahasim midis poezisë gojore të shqiptarëve dhe të sllavëve të jugut është vëllimi II për të cilin botuesit shkruajnë:

"Kemi përpara sysh një kolesion 342 kangësh, material i çmueshëm mbledhë me mund të madh prej gadi 40 vjet prej Françeskanvet. Meritimi ma i parë i mbetë At Shtjefën K. Gjeçov OFM, arkeologut shqiptar, i cili qysh në j. 1905 vuni në beh rinin françeskane përmbi kët visar të mshehun në popullin tonë. Mbas drejtimit të tij, në vj. 1919 P. Bernardin Palaj OFM filloi kolekcjonin systematik nëpër male. Në vj. 1924 me botimet në "Hylli i Dritës", u bani me dijtë shqiptarëve e të huejve, se kangët e kreshnikvet jo veç se s'ishin për t'u përbuzë, por përkundrazi do të çmoheshin si visare literatyre, si monumenta të gjallë fisnikije shpirtnore e si përfytyrimet e pastërta të karakteristikave kombtare."

Në tekstin që kemi zgjedhur nga libri "Poezia epike gojore e shqiptarëve dhe e sllavëve të jugut", Stavri Skendi kundërshton me elegancë, tezat e françeskanëve të mëdhenj të kulturës pse këngët e lahutës, të kreshnikëve pra, kanë lindur në Bosnjë Hercegovinë. Ndërkaq krahasimet gjuhësore dhe historike që Skendi bën në disa kapituj të studimit, janë një punë themeltare që u jep përgjigje çështjes së origjinës. Veç kësaj ato i japin lexuesit një ndjenjë estetike, sikur të ishte duke zbuluar një vepër të re, që megjithëse me qëllime të pastra studimi, aspak e mërzitshme.

Stavro Skendi ishte profesor i Liceut Francez të Korçës në mesin e viteve '40. Korça ishte qyteti i tij i lindjes, ku ai kthehej gjithnjë pasi specializohej në vende të ndryshme, si për shembull në Shkollën e Studimeve ndërkombëtare të Universitetit të Gjenevës. Kishte mbërritur në Amerikë në vitin 1950. E nisi karrierën akademike si pedagog i jashtëm i Gjuhëve dhe Kulturave Ballkanike në Universitetin e Kolumbias, derisa u bë profesor emeritus. Ai vdiq në moshën 82-vjeçare në Manhatan. Vuante nga parkinsoni.

Me botimin e librit "Albania" do të mbahej si një referentët më të mirë për çështjet shqiptare në SHBA. Prof. Nikolla Pano thotë se kryevepra e profesor Skendit është "Zgjimi kombëtar shqiptar në vitet 1878-1912" i botuar nga Princeton University Press më 1967. Nga ky autor Instituti i Dialogut dhe i Komunikimit do të botojë së shpejti "Studime kulturore ballkanike". 

 

woow.. ktu te japin uje te gjithe me bisht te luges mer... dmth po qe per gjeopolitik dhe per epos, shqipot te thajne piten pa dallim feje ideje e krahine. Pranej s'duhen botu bllogce kto gjona.

kur te flas une ty per pataten e nxehte, s´me beson ti mua. smiley

 Kjo puna e studimeve merimange (web dmth) eshte bere si mjeksia popullore dikur. Pra nese ty te ka thene gjyshja qe caji i boronicave eshte i mire per dhimbjen e veshkave, ky automatikisht klasifikohet dhe mbrohet si approved knowledge.

Une thjesht do isha kurioz qe nese Halil eshte emer iliro-pellazg, kush valle eshte emri mysliman qe i korrespondon ketij?

well, por edhe pordhet e ketushme nuk durohen, PF. Sepse nuk kam pare vertet asnje argument qe te hedhi poshte tezen e ketij botit. Ky po thote thjesht fare, qe ishte nje audience sllave se ciles njeri iu kendoi ne nje gjuhe te pakuptueshme per ta, dhe pasi te gjitha mundesirat e tjera jane hequr, do thoshte Watsoni, i bie qe ajo gjuha te kete qene shqipja. kaq. me thjesht nuk blen dot as nje kile patate te Nadirja. tani dalin kto veglat e bukura, se prit, se kshu, se ashtu... E thashe, ne ket sfide qe tjetri te hedh ne tryeze (ato dy vargjet nuk anashkalohen me hot air, te merremi vesh), e vetmja gje qe mund te besh per te rrezuar hipotezen eshte te gjesh nje version boshnjak, ku gjithcka te jete e permbysur, ku Tanusha te jete shqiptare dhe halilovici te jet sllav i jugut. Dmth te pakten te behet nje pandehme e tille... por jo o vlla, ne jemi gati te flasim edhe per Gilgameshin, sepse kujtojme qe ashtu, "me te preme" si xhairsinjo funksionon edhe ketu...

I ka mesuar xhahxi i madh .ai ishte specialist per naften bujqesine arsimin kulturen lol.

Pervec pjeses 'u bone ti per barke me vela' dhe ndonje sikleti tjeter per malin qe derdhet mbi fushen, artikullin e lexova me kenaqesi. Me duket se eshte pikerisht casti i duhur per shqiptaret qe te lexojne (dhe ne te rrallat raste rilexojne) traditen, pavaresisht origjines se saj.

 Pse mu kujtua udha e shkronjave mua Trop? (retorike smiley )

What you remember saves you. To remember

Is not to rehearse, but to hear what never

Has fallen silent. So your learning is,

From the dead, order, and what sense of yourself

Is memorable, what passion may be heard

When there is nothing for you to say.

o PF rrofsh, nuk e dija që e paskemi në bibliotekën e shkollës S. Skëndin... Flm.

 besoj qe kultura gojore shqiptare ka nevoje me shume se kaq; '' qe halili fliste dhe nje gjuhe tjeter''. pse mos vazhdohet studimi aty ku e lane dy studiuesit e Harvardit , Milman Parry & Albert Lord . ata shkuan atje, degjuan, incizuan dhe dolen ne perfundimin qe keto kenget (poemat) jane te ndertuara me stilin homerik. ky eshte celesi i lashtesise; stili homerik, dhe sllavet s'kishin si ta perdornin pa ja u mesuar shqiptaret. ja c'thote nje studiues i ri:

''Like many graduate students in Classical Studies, I had to read _The Singer of Tales_ in a course on Homeric poetry. What I found in it completely altered my understanding of Homer and of epic, and even today it's almost impossible for me to read the _Iliad_ and _Odyssey_ as anything other than oral poems. I did a research paper on another book edited by Albert Lord (_The Wedding of Smailagic Meho_), an epic sung by a Yugoslav Muslim and recorded by Parry in the 1930s. The similarities, both in plot and in formulaic style, between this epic and Homer's are unmistakable. I highly recommend this book; it's much more accessible than Parry's collected papers.''

dhe mos harrojme qe keta rapsode ishin dy gjuhesh; shqip & sllavisht. 

Sipas kesaj logjike edhe romaket e moren kulturen greke nepermjet shqiptareve.

E ndrejt Lulo.

Kjo, për veglën: Pthu!!

Kjo, per veglen: Pthu!!

saken se ma fshini kete, se e kam marre fjale per fjale nga e peshtyra.

 Mua m'u duk i shkruar mire. Ka vetem "difektet" qe kane sipermarrje te tilla: nje lloj mekati i pare i supozimit, por ne te tilla kerkime jemi gjithnje pak a shume ne fushe te supozimit.

 Dy pare mend. Per mua argumenti qe perpiqet te mbeshtese rrenjet e kombit, cilitdo komb, mbi folklor eshte i dores se dyte. Kultura folklorike eshte patjeter e vlefshme, por rrenjtet e kombit jane po aq ne hapesire sa dhe ne kohe. Projekti helenik, nder shembujt me te spikatur te kesaj, nuk ishte as qellim dhe as rrenjosje, por nese mund te flitet ne te tilla terma, ishte crrenjosje, turpi dhe meria e te cilit mberrin deri ne ditet e nje makabriteti korporatizmi kombetar te diteve sotshme. Eposi eshte i tille qe ka nevoje per kontekstualizim qe duhet te perfshije por jo te mbetet i varur nga rrenjet kombetare. Perndryshe, si c'e parashtron qarte edhe i zoti i temes, eshte nje "anakronizem kombetarist" qe meriton te arkivohet, muzeoet, letrarizohet e me rradhe, pavaresisht nga ideologjite.

Stephanie Schwandner-Sievers, "Jungfrauen" und "Elefanten im Porzellanladen": Zur internationalen Herausforderung der albanischen Ethnologie im Postsozialismus, Seite 187-214, "Albanische Geschichte: Stand und Perspektiven der Forschung", 

Autorja ben nje analize shume te sakte mbi etnocentrizmin si element i ideologjise nacionaliste (kombetariste) ne studimet shqiptare. Jo vetem punimi i Schwander-Sievers, te gjitha punimet e konferences jane nje must read!

Mbase jam zgjuar une nga ndonje kome disa vjecare po me duket se ky autor ne vecanti i ka thene keto gjera para se ti thoshte Schwandner-Sievers. 

Nuk thashe asgjekundi qe autori nuk i ka thene keto gjera dhe nuk i hyra fare ceshtjes se kush i kishte thene i pari dhe kush i dyti.

Atehere c'doje te thoje me prurjen me siper ne pergjigje te Kodres i cili nuk me duket se binte ne ndonje kundershtim me autorin nderkohe qe ti qe ne krye e akuzon kete per etnocentrizem (qofsh ti per kete!) te spikatur ne "analizen" e tij.  Le te kuptohet se autori perfshihet ne ate grup studiuesish qe kane perqafuar ideologjine nacionaliste ne pune. E kuptoj fare mire Schwandner-Sievers po me duket rasti i gabuar per te demonstruar postulimet e saj nepermjet ketij shkrimi nderkohe qe ky autor ne serine e ketyre shkrimeve, jo vetem, eshte shprehur qarte se c'mendim ka per ideologjine nacionaliste dhe uzurpimin qe i ka bere eposit. Barking up the wrong tree! 

Citoj:

Ideologjia kombëtariste – dhe këtë e them me hidhërim – ia ka arritur ta shfytyrojë eposin e Mujit dhe të Halilit deri në atë pikë, sa të ndeshësh njerëz sikolegu në diskutimin e mëparshëm në blog, të cilët haptazi refuzojnë ta besojnë se një nga bëmat stereotipike të heronjve kreshnikë të Ciklit është të shtien në dorë një vajzë krajli a kreshniku sllav, për ta marrë nuse.

Doja te thoja qe etnocentrizmi i studimeve shqiptare (albanologjia) ka qene institucional dhe pjese e ideologjise nacionaliste te nacional-komunizmit.

Punimi i studiueses se permendur flet per mos ndryshimin e paradigmes se studimeve albanologjike ne postsocializem, duke u perqendruar ne ato etnologjike. Konkluzioni i saj: ato ngelen etnocentrike, vazhdimesi e tradites. Artikulli i autorit me duket ilustrim i mire i ketij konkluzioni, dhe me sygjeron se autori, si studies, te pakten ne kete artikull, eshte pjese e sistemit, eshte pjese e tradites. Dhe ketu me duhet te perseri edhe njehere thelbin e nderhyrjes sime ne kete diskutim:

Dhe pikerisht ketu eshte problemi im me keto lloj analizash, (te njejten tip analizash per baladat kam lexuar edhe nga Cabej, edhe nga Sinani): cila "pjese/konstrukt" e balades zuri rrenje ne balade kur? nga kush (cfare brezi, cfare kohe historike, cfare mentaliteti, cfare konstruktesh?)? cfare transformimesh ka pesuar? Cilat pjese jane me te hershme? Pjeset qe kane "hyre" ne nje balade/qe tingellojne te reja, a jane te reja teresisht apo kane transformuar te vjetren? Pra jane futur de nuovo, apo kane perdorur si substrat te vjetren? Jane kontribute origjinale, apo jane kontribute te bazuara ne konstrukte te ngjashme te vena ne qarkullim ne ballkan apo me gjere?

 "Dhe pikerisht ketu eshte problemi im me keto lloj analizash, (te njejten tip analizash per baladat kam lexuar edhe nga Cabej, edhe nga Sinani): cila "pjese/konstrukt" e balades zuri rrenje ne balade kur? nga kush (cfare brezi, cfare kohe historike, cfare mentaliteti, cfare konstruktesh?)? cfare transformimesh ka pesuar? Cilat pjese jane me te hershme? Pjeset qe kane "hyre" ne nje balade/qe tingellojne te reja, a jane te reja teresisht apo kane transformuar te vjetren? Pra jane futur de nuovo, apo kane perdorur si substrat te vjetren? Jane kontribute origjinale, apo jane kontribute te bazuara ne konstrukte te ngjashme te vena ne qarkullim ne ballkan apo me gjere?"

Kjo me duket gjelpere ne kashte, mua. Gjendet, nese nder te dhenat eshte edhe nje komunitet infinitiv ne kerkim te se vertetes (ne sensin e C.S.Peirce te ketij komuniteti dhe duke e marre per te mireqene faktin qe pyetjet e shtruara kane lidhje me te verteten).  

Dhe meqe ra llafi tek shtrimi i pyetjeve, kam pershtypjen se je duke i shtruar gabim. Pyetja e fundit psh, eshte krejt pa sens. Cdo te thote "kontribut origjinal" dhe pse dallon kjo nga "konstrukte te ngjashme." Autori permend Borgesin. Nje nder mbledhesit me te kultivuar dhe me dinak te eposeve. Nuk jam i sigurt nese eshte ne te njejtin tregim, apo tek Ungjilli sipas Gjonit (pertoj ta hap tani), por kjo pyetje qe shtron ti humbet kuptim kur thote se gjithe e gjithe, dy konstrukte jane, nje Zot qe vdes ne Golgothe, dhe nje anije ne kerkim te shtepise ne Mesdhe. Eshte e veshtire te argumentosh kunder rrymes ne kete pike. Si do qe te zgjedhesh, ne dac metoden krahasimtare te Grimeve, ne dac ate reflektiven te Borgesit, ceshtja e origjinalitetit eshte moot point pasi ne fund te fundit edhe origjinaliteti eshte konstrukt. Ndoshta jo aq shume tek Grimet, por gjithsesi.

Te tjerat jane pyetje qe nuk mund te marrin pergjigje definitive, por thjesht konkluzione tentative dhe spekulative. Nuk besoj te kete garanci ne lidhje me kengen e trajtuar ketu, se sa e hershme apo e vonshme eshte. Gjithsesi, nuk mund te kerkosh nga autori nje pyetje se ciles ai i eshte pergjigjur aq sa edhe te lejon objekti te shohesh ne lidhje me keto pune. Natyra e objektit eshte e tille qe i inkorporon pjeset ne forme aq organike me te teren sa qe pyetja kush pjese eshte me e vonshme, kush me e heret, mund te kete aq kuptim sa cka per nje anatomist pyetja se kush eshte zhvilluar me pare, syri, veshi, hunda, llapa, apo lekura. Ndoshta keto pyetje edhe kane kuptim per sa i perket specialitetit, por ka nje problem: specializimi i tepert ne kete drejtim nuk ka pike vlere per publikun. Eposi eshte epos. Bemat dhe kenget kane vlere shpirterore ne rradhe te pare. Vlera historike eshte e importuar nga shkenca e historise dhe pyetjet e ngritura nga kjo shkence kane vetem import historik, krejt dytesor ne krahasim me importin narrativ qe ofron eposi. 

Nejse, nuk e di kuptohemi apo jo, por kam frike se pyetjet e tua jane misguided. Sidomos po te marresh parasysh qe pyetja e fundit "origjine/konstrukt" jo vetem qe nuk i shuan zjarret e etnocentrizmit, por mund edhe t'i ndeze me keq. Ne kuptimin qe etnocentrizmi operon fale dikotomise "imja eshte etni origjinale, e tjetrit konstrukt."

Nejse, se e zgjata, dhe ndjese per ndonje shfrenim ne ton.

 Kam pershtypjen se komenti SMR eshte korrekt dhe ngre nje shqetsim metodologjik dhe konceptual ne qasjen ndaj Eposit/Ciklit.Kjo vrejtje i drejtohet gjithe komunitetit te studiuesve dhe jo thjesht Vehbiut i cili ka bere nje orvajtje "aq sa i lejon objekti" qe analizon.

Eshte kaq e thjeshte: per nje Epos per te cilin ka rivalitet lidhur me origjinen dhe autoresine, metodolologjia krahasuese dhe shqyrtimi integral (shmangia e analizes se pjese pjeseshme ) mbetet shtegu me i arsyeshem per t`ju afruar te vertetes. 

Nqs autoresia e Eposit ose pretendimi  mbi variantin me origjinal eshte ende objekt hulumtimi dhe kontestimi, atehere me duket krejt pa vend ideja se:

"Natyra e objektit eshte e tille qe i inkorporon pjeset ne forme aq organike me te teren sa qe pyetja kush pjese eshte me e vonshme, kush me e heret, mund te kete aq kuptim sa cka per nje anatomist pyetja se kush eshte zhvilluar me pare, syri, veshi, hunda, llapa, apo lekura."

Te gjitha krahasimet calojne por ky eshte krejt arbitrar. Cili variant i Eposit dhe cilat pjese/kenge brenda tij jane me te hershme apo  me te  vonsheme? Kjo eshte ceshtja dhe ketu eshte Rodi. Pikerisht per kete ka ngritur nje hipoteze edhe Vehbiu duke e sugjeruar si nje celes vargun " kendoi ne  gjuhen e te  pareve".

"Eposi eshte epos. Bemat dhe kenget kane vlere shpirterore ne rradhe te pare. Vlera historike eshte e importuar nga shkenca e historise dhe pyetjet e ngritura nga kjo shkence kane vetem import historik, krejt dytesor ne krahasim me importin narrativ qe ofron eposi"

Eposi mbart nje substance vlerash shpirterore dhe identitare por keto nuk mund te shqyrtohen si vlera ne vetvete , jashte dhe pavaresisht nga kontekstet historike kur jane formesuar dhe kane reflektuar. Ne fakt eshte etnocentrizmi qe shperfill kontekstet historike dhe importon qasjen esencialiste ne shqyrtimin e Eposit. Perpjekjet  e studjuesve per te shkuar drejt  origjinave te Eposit, per te gjurmuar "konstruktet e hershme " dhe mbishtresat e mevonshme, pertej etnocentrizmit dhe historicizmit, kalojne  pikerisht  permes metodologjise krahasuese.

Kesisoj, kam pershtypjen se komentet ndaj komentit te SMR mbartin nje lloj gricje ndaj personit sesa arsyetim te qete per argumentin e ngritur.

 

s'noka gjo.

do m'duhet shume pune per t'arrit me mor vesh sikur edhe 25% te ksaj qe ke thon me nolt, spiritus.

 

 

 

 Emo, nuk e ve ne dyshim aftesine tende te kuptuarit te teksteve dhe nenteksteve. Jam i prirur te ve ne dyshim artikulimin tim.Ama per nje gje jam  i qarte: te kerkosh aplikimin e nje metodologjie krahasuese ne shqyrtimin e moterzimeve te Eposit asesi nuk eshte herezi. Perndryshe perse do te vazhdonte davaja dhe sot e kesaj dite. Kush ishte i pari, ai me lahute apo ai me guslen? Beteja eshte per kohen dhe hapsiren.

 

Ok, kerkoje qe c'ke me atge pune. Po pse te eshte mbushur mendja qe te tjeret s'e kane bere kete gje? smiley
E kupton c'guxim prej fatosi duhet qe ne te tilla domene t'i thuash komunitetit te studiuesve qe iu kane rene leshte me ate pune qe s'i dini mire you ca gjera?
Ja psh nje te vockel fare: eshte pare qe varianti sllav eshte me proliks ae ai shqiptar. Dhe eshte hameendesuar qe kopjaci eshte me prolixi... Kshu sa per nji te shpejte se jam ne makine me duhet me I grrah gjokut tani.
Degjo: e thashe edhe nje here, kshu per llafe ne ere ne te thajme piten, sic ka bere edhe kjo gjeja qe komentohej siper. Punet jsne me te thjeshta, behuni fair, shkruani per cfare ka folur autori I shkrimit, jo per cnuk ka thene. Kete punen e gjuhes se pakuptueshme jo pa qellim e solla te avsdo rapsodi. Do shpjeguar ajo... Nuk behet me llafe ne ere e mutacione.
Nejse, mbase me vone. Ciao for now se me duhet me shku diku. Mi bej kabull typot se jam me cell.

 dy gjera:

e kane bere te tjeret por e kane ber per qefin e tyre smiley 

tjetra: eshte e vrtete qe debati oli pertej fokusit te shkrimit te autorit por ky nuk eshte mekati qe ndodhi per here te pare me kete shkrim. por yndyra brenda ne lakror eshte perseri.

 

smiley
Per belulin: po ndonje pune te trete nuhk ke?

Kush ia thote kujt

" per nje Epos per te cilin ka rivalitet lidhur me origjinen dhe autoresine, metodolologjia krahasuese dhe shqyrtimi integral (shmangia e analizes se pjese pjeseshme ) mbetet shtegu me i arsyeshem per t`ju afruar te vertetes. "

Per nje epos per te cilin ka rivalitet, jo metodologjia krahasuese, po cfare do metodologjie te ishte, nuk do ishte ne gjendje ta shmangte etnocentrizmin. 

"Te gjitha krahasimet calojne por ky eshte krejt arbitrar. Cili variant i Eposit dhe cilat pjese/kenge brenda tij jane me te hershme apo  me te  vonsheme? Kjo eshte ceshtja dhe ketu eshte Rodi. Pikerisht per kete ka ngritur nje hipoteze edhe Vehbiu duke e sugjeruar si nje celes vargun " kendoi ne  gjuhen e te  pareve"."

??? Nuk mund te thuash "ketu eshte ceshtja" dhe te presesh qe te bihet dakord pa argument, perndryshe te gjesh gjurme kohore ne vargun "kendoi ne gjuhen e t'parvet," te me falesh per krahasimin se mund te caloj serish, por eshte njesoj si te nxjerresh dhjame nga pleshti.

"Eposi mbart nje substance vlerash shpirterore dhe identitare por keto nuk mund te shqyrtohen si vlera ne vetvete , jashte dhe pavaresisht nga kontekstet historike kur jane formesuar dhe kane reflektuar. Ne fakt eshte etnocentrizmi qe shperfill kontekstet historike dhe importon qasjen esencialiste ne shqyrtimin e Eposit."

Ketu kam nje pyetje. Faktin qe vlerat shpirterore te Eposit vijne ne rradhe te pare dhe mund edhe te bejne pa importin historik, nuk di se si e ke perkthyer ne esencializem. Dhe kam nevoje per pergjigje, perndryshe do ta marr smiley grricje ndaj personit smiley qe me qe ra llafi, une pergjigjem vetem per komentet e mia.   

 

 

@ Faktin qe vlerat shpirterore te Eposit vijne ne rradhe te pare dhe mund edhe te bejne pa importin historik, nuk di se si e ke perkthyer ne esencializem. Dhe kam nevoje per pergjigje, perndryshe do ta marr Big Grin grricje ndaj personit Big Grin qe me qe ra llafi, une pergjigjem vetem per komentet e mia.

he mo Lulian pse gricesh kot smiley Esencializmi pra, shpirti shqiptar i ngurtesuar nga njeriu neolitit e deri tek ai i Bathores sot. Por  ka qene nje kohe historike  kur krushqit nuk ishin te ngrire dhe pa kete kontekst historik punet ngaterrohen pak keq.Se shkjau me i zi se osmanllia -tha. 

 "Esencializmi pra, shpirti shqiptar i ngurtesuar nga njeriu neolitit e deri tek ai i Bathores sot. Por  ka qene nje kohe historike  kur krushqit nuk ishin te ngrire dhe pa kete kontekst historik punet ngaterrohen pak keq.Se shkjau me i zi se osmanllia -tha." 

Aha! I "ngurtesuar" si Halili Androgjen, me shqiptari nder halila, doje me thene, cka dhe me duket se po hipotekon Xhaxhai, pavaresisht akuzave konfuze per esencializem etnocentrik ne drejtim te tij. 

 @Aha! I "ngurtesuar" si Halili Androgjen, ...

I veshur si femer ne cadren e Tanushes ka  me shume gjasa te jete Halil Tranvestiti.

 Shoqet e krajleshes thone ndryshe. 

A...tij gomarllekut qe i je referuar per "nuse " dhe qe sjell te gjithe peshtjellimin e kuptimit Real e cilkit te  HALILIT , perfshi dhe fencurine e saj me  Alba , duhet ta kesh lexuar besoj me gjithe "me gjith ata tjerrsit e llafeve per hir te llafeve " se i thonin ROBINJE.

Dhe me te vertete kush e ka ndjek ciklin (e jo vetem zjarrmine e Halilit ) kendon  se te gjithe zhvillimet jane bere ne dy krahe ...i miqve te halilit e ne krahin tjeter te krajlit ....me bjeri ti biem ose LUFTE !

Dhe ti marresh nje femer ne "voter "  Krajlise  per ROBINJE , ishte nje nga "hajnite" me te suksesshme qe e turperonin deri ne lenien e kurores Krajlin  por ama jo pa perfunduar  si .....TROJA . Ftojme arkeologet etnocentrike , te zbulojne ne Kotore nje qyteterim Madheshtor te varrosur nga kjo "hajni" e Halilit smiley

A u pjerdhsha ment dhe ao qe u keni fut brenda me autore pas autoresh qe HANE buke se u bleni Librat . Ndoshta (me fal Lul ),  edhe Luliani si pene e nderuar , duhet ta rishikoje mendimini '"etnocentrist nacional " smiley sepse gjerat jane aq te thjeshta dhe nuk ka nevoje ta nderlikosh me Serbe , Boshnjake , Greke e pse jo edhe Bullgare apo dhe latine aventuriere , duke i zgjedhur shpjegimet , sipas nacionaliteteve qe percakton OKB se "kufijte jane te pandryshueshem me dhune " smiley . Kenge or burra nga te gjithe si akt I vetem i kenfes ne ato kohe e ne ato hapsira !

Casabuon i nderuar ! .....perfundimisht shikimi i ceshtjes nga nje kategori   llafollogesh , megjithse i pademshem dhe nen moton e Li Pazarit " Na per te miren tuj munohna"   eshte me e arsyeshmja e te arsyeshmeve te mos e cythesh grethin me krane , se do gjejsh te zezen tane .

 Venia e "vules" nga ana Juaj  me PANDORA , per mua  = qartesi e shkelqyer .

Ne rastin e shqiptareve 'moderne', tentativa ka qene per te kerkuar shenja, me teper se sa rrenje, per t'i mbushur mendjen (kryesisht) perendimit, sipas kerkesave te tij shkencoro-ideologjike, per ekzistencen tone. Sot e kesaj dite mbeten vetem shenja te kerkimit te shenjave dhe une s'do te shqetesohesha per nje fenomen me permasa kaq te pallogaritshme. Per me teper, ky projekt eshte dy here i thyer ne mes, nje here nga shkalafitja e shtetit shqiptar dhe nje here te dyte, financiarisht po aq te rendesishme, nga ndryshimi i kerkesave perendimore.

PS: Emigrantet ne kerkim te rrenjeve s'quhen, projektet e tyre jane teresisht individuale smiley.

libri identitete shqiptare mit dhe histori i botuar nen editimin e kesaj shvander siversit dhe te b. fisherit futet pa frike ne librat e poshter te shkruar ndonjehere per kombin shqiptar.

  Projekti helenik, nder shembujt me te spikatur te kesaj, nuk ishte as qellim dhe as rrenjosje, por nese mund te flitet ne te tilla terma, ishte crrenjosje, turpi dhe meria e te cilit mberrin deri ne ditet e nje makabriteti korporatizmi kombetar te diteve sotshme. 

bëre mirë që e përmende këtë, se do të them "mëkatin tim". Kam përshtypjen se projekti helenik, ka qënë epiqendra e shpërthimit nacionalist të Ballkanit. Gjithë projektet e tjera ishin kopje të tij. 

jane harxhuar miljona dollare dhe vazhdojne te harxhohen per te zbuluar rrenjet e kombeve, historine e tyre dhe me gjere. nuk i shpikem ne shqiptaret teza te tilla te lashtesise. ne na i dhane te gateshme ata qe u perpoqen te na studjonin,  kur ne  flinim gjume. po sic duket gjumi na pelqen shume, se ja ashtu te pergjumur jemi ...

 Lira, WAKE UP!!!

 good morning!

mornin' ter ye!

ngritja e hipotezes nga autori ishte e mrekullueshme.

hipotezat nuk kane pse shifen me sy njerkash!

Une jam rritur me pershtatjen e Eposit sipas Mitrush Kutelit. Mund t'a quaj Mujin dhe Halilin si heronjte e femijerise (me gjithe Perseun e Herkulin).

Tani, ceshtja se kur behet iliro-pellazgu Halil eshte i cik pikante per ortodokset, por le te mos harrojme se ishin ortodokset ata qe u bene Skendera e Halila. Keshtu qe..easy on the chest thumpin'.

Sa per krahasimet me epiken e Boshnjakeve..si nata me diten. Krasniqja dihet qe eshte boshnjake dhe ka shume mundesi qe informacioni te kete rrjedhur prej nesh andej, e jo anasjelltas.

+1

 Safir, ti po hedh nje gur me shume ne nje pus te mbushur plot me gure. Dhe fatkeqesisht guret jane kaqe te ngjashem, sa as ti vete nuk do jesh ne gjendje ta gjesh gurin e sapohedhur ne morine e te tjereve. 

Ortodoksia (bizantizmi ne kete rast) apo myslimanizmi nuk jane diskutuar ne kontekst fetar po identifikues. 

Te tjerat pastaj... dihen... Apo jo? smiley

P.S Personalisht kam qene gjithmone i teorise se ne ballkan duhet te fillojme te gjejme ato qe na bashkojne versus atyre qe na ndajne, nese duam qe te jetojme si njerez me njeri-tjetrin. Sic beri dhe Halili qe asokohe xhanem e sic po bejne halileshat shqiptare sot.

Keto studime, vecanerisht ne forme blogu me duken vetem nje thirrje per te nxjerre k(p)ordhat nga milli, qe te mos na ndryshken.

 

ne jam rritur me pershtatjen e Eposit sipas Mitrush Kutelit...

Zgjeroje pak o pis arnaut ..smiley pas kesaj. Mund t'a quaj Mujin dhe Halilin si heronjte e femijerise ..

Besoj do jesh rritur tani smiley Vetem se duhet te dish qe te paret libra qe na "shisnin  kamunistet " ne femijve , e nje pjese qe i kane pas edhe ne ciklin e fillores , per te na shpelare trute smiley .... ishin "Eposi Kreshnikeve" I tash qe ka shume te mencur Ministra Halimesh e vuvuzele me plus e minus , kena Libra per Sinan Hoxhen  or tie dhe trimnite e fisit Cobaj smiley

Me e sakta e te saktave eshte se nuk njoh asnje Shqiptar te asaj kohe dhe me vone me nje BARRE mend qe te jene marre me kete ceshtje .... si Krasniqe e me rrjedhje .Ne diskutime specialistesh dhe jo te rendomtesh si ....edhe mund te jene marre me kete origjine por jo ne lloin e KUFIJVE por etnive si Sllave , Greke , Latine , Ilirike e te tjere ! Dhe besoj nuk ka asnje vezhdim sipas pikpamjeve fetare . Ortodoksia Epiqendren e ka pas dhe e ka me duket ne STAMBOLL ! Apo don me luftue njata turq e shkje tie smiley 

Ishte thjesht nje pergatitje psikologjike e BURRERRIMIT te femijes me akte qe perjashtonin "rrenjen " ( grabitjen ose rembimin e femres ) dhe e transformonin permbajtjen ne TRIMERI shqeto nga ato qe i nevoiteshin Shqiptarit . Ashtu sic ben cdo popull me kreshniket e tij

Plot me trishtimplot me guxim

per ne trikembesh shkon

kendon me gas te fundmin cas

kreshniku mcferson

Per "qudi" packan se nuk dine gje per rrenjet e tyre, kreshniket tans vazhdojne ti vine hakut krajlave te Moldavise. Du me te thone qe Epika eshte ne gjak. Le ta mesojne si duhet, se ndoshta ftillohen.

 Cdo "lay person" qe i qaset Ciklit per arsye jashte-gjuhesore,  do mbetet i zgjenjyme! smiley

Thou needs be damn’d, and canst thou not be sav’d.

dmth s'mbeti me gje tek ne pa u cmitizuar. ca te mbetet?! kur vetem tek ne ka profesion te tille.

me ca merresh ti figure? - une? are u talkin to me?! (rob de niro gesture) une, une jam cmitizues! te cmitizoj ne sekond. ja psh je ti i bardhe?! je. nga e di ti qe je i bardhe? pse qe ke lekuren te bardhe dhe syte blu?? gabim! sipas x antropologu ne baze te y teorie ti ..... he?! po tani e sheh qe je zezak?!
dava e tille.. vl dmth

 

 

 Ne vazhdojme te vet-cmitizohemi, te vet-dyshohemi, te vet-tallemi ( o zot sa bukur vet-tallemi, folkorikisht....), ndersa disa te huaj syleshe dhe te marre , merren ende me ne..:

http://www.albanianews.it/cultura/item/2...

Kush do jete ne rrethinat e Napolit me 16 Shtator, mund te ndjeke profesoreshen e nderuar, ne kete kuvend per Shqiperine. Meqe ra fjala, pr. Gargano kte vere u rropat maleve te Mbi-Shkodres dhe te Kurbinit, ne kerkim te atyre vlerave qe ne aq kollaj i cmitizojme.

 

PF, kerko nje emer, qe quhet Arbnora Dushi (meqe u permend Milman Perry jo per gje). Kap nje citim, psh.

Sic e shef, diskutim i bere dikur jo ne tjeter vend, por bash ketu, ne kete mexhlis; ca gjera (sidomos e liga) s'ndryshojne kurre:

http://www.peshkupauje.com/index.php?q=2...

Ketu pastaj ke minieren:

http://chs119.chs.harvard.edu/mpc/about/...

dhe per te kthyer nje dhurate, ja dhe ky kingu 15 mije vargesh:

http://chs119.chs.harvard.edu/mpc/photos/lord_album/fig29.jpg

Ndryshku sllav, konvertimi, pse-te  e tij (me mire mut se i vogel, sikur kemi thene ... dhe do shtoja edhe i varfer e i percare)... ja ka edhe kshu, me i llaf... jo vetem hot air pistervickash... s'kena pse hutohena me emrin e kolumbias aq shume, jo, as nga emerituset. une jo i her, se kolumbia me eshte bo kryp-kryp.

ja per kollajllikun tat nji pjese me interes:

Avdo had learned singing from his father when he was 20 year old. He said that his family had come to Bosnia two hundred years ago. There were some parts in his singing where the collector was unable to understand the language of the singer and he wrote lapsus lingua or lapsus calami in the notes. These parts were sung in the Albanian language. During the conversation Avdo said also: "I don't know how to say it in this language!" This means that even if Avdo spoke the Serbo-Croatian language, there were some words that he did not know how to convey because Serbo-Croatian was not his mother tongue. 

Noten!

 Emo, e kuptoj qe e ke marre me zemer kete diskutim and there is nothing wrong with that bro. Personalisht edhe une ashtu si shume te tjere i kam lexuar Tregimet e Mocme Shqiptare dhe nga cikli i kreshnikeve me ka mbetur imazh femijerie Muji qe pi sise nga zanat (kjo eshte per mua periudha pre-elektrik blu) dhe Vaji i Ajkunes qe me kallte lemerine sa here e kujtoja. Megjithate keto kenge nuk zene ndonje vend te konsiderueshem ne femijerine time dhe as mund te krahasohen me efektet qe kane bere aty "Libri i Xhungles" apo "Djemte e Rruges Pal". Te njejten gje mund te them per Fishten (por jo per Migjenin) per Ndre Mjeden apo Naim Frasherin. 

Gjithashtu nuk duhet harruar se periudha ne te cilen u rritem ishte nje periudhe kaq e sforcuar me patriotizma nacional-internacionaliste, sa ne nje fare menyre ne qe e urrenim ate sistem krijuam antikorpe shume te fuqishme qe vazhdojne te veprojne forcerisht dhe sot. Dhe jo se me vjen keq per kete, te them te drejten. Pjesa derrmuese (per te mos thene te gjithe) njerezit qe i kam afruar dhe respektuar kane qene "elektrone te lire", njerez qe e kishin pare bote me sy dhe qe parashikonin ngjarjet ne Shqiperi nga ato c'kishin ndodhur ne Kenia, ashtu sic une isha ne gjendje sot te parashikoja ngjarjet ne Egjypt nga ato qe kishin ndodhur ne Shqiperi.

Gjithashtu nuk e kam ndjere kurre si nevoje identifikimin tim si shqiptar neper bote, bile e kam ndjere vehten shume me te nderuar kur vetem pas nje periudhe relativisht te gjate njohjeje me dike, ka dale muhabeti qe isha shqiptar, dhe ato pyesnin te cuditur: "Vertet?Se ne e dinim...bla bla bla." (Flas ketu per fillimin e viteve 90) 

Shkurt Emo, une atdheun tim e kam bere vete, dhe eshte nje vend ku ka shume Shqiperi, pak Hungari, plot Ballkan, nja dy plazhe Italiane, ca minare Turke, nja dy rruge Manhatani nje ishull greke ca gjera te tjera qe nuk e di tamam se ku jane. Sigurisht qe eshte nje vend i cuditshem qe nuk ekziston ne harte, po edhe hartat njerezit i kane bere dhe une njeri jam. 

Sa per biblioteken, monumentet e kultures, diskografine e pikturat ne raftet e ketij atdheu, besoj e merr vesh vete pak a shume se sa te ndryshem jane. Ndaj per ta mbyll edhe njehere kete diskutim te gjate, Muji me gjith Halil qofshin me nder aty ku jane se boll kohe harxhova me ta se as nuk ia kam pase nevojen e as nuk ia kam ndjere mungesen gjer me sot, e zor se do te me duhen ti perdor per identifikim neser.

P.S. Please mos e merr gje personalisht, se po ka njeri qe duhet ti marre personalisht gjerat me siper, ai jam vetem une e Muji. smiley

kom nji solidarizim si me gzim kulufin ne autobuzin e poligrafikes, o PF. eshte bo ky eposi dhe cdo prodhim tjeter shqiptar folku si me qen xim kulufi nga nje dore dogmatike qe tani njifen me ere. nuk guxo me permen shqiptarllikun, se sikur hypi gezimi duket, edhe s'mungon kurre shpulla prej ktyne, po kurre, e?

Ja dhe nje 5* tjeter!

Eposi i "KRESHNIKEVE". Mjafton kaq per origjinalitetin shqiptar te eposit. Se nga e kan marre se si e kan bere te tjeret eposin e tyre pune per ta, mua radakja ma thote qe sipas te gjitha gjasave e kan marre nga ne.... por aq me ben sido qe te jete.

Do cmitizohet edhe kenga Labe tani, se eshte greke ajo s'eshte labe jo per gje. Do cmitizohet edhe origjina jone, sepse nuk ka shqiptar qe te njohe origjinen me shume se dyqind vjet.... se shqiptaret qe thoni ju i zbriten nga marsi nje nate pa hene, dhe ja behen ne kto male krejt papritur e papandehur..... misterious shit ..

Sa per eposin edhe njehere dihet boterisht qe eshte shqiptar, si ka mundesi qe gjysherit e Alba2265 nuk lejonin te kendohej eposi ne tokat arberore, dhe kush kapej duke kenduar eposin shqiptar apo me lahute denohej? Nejse vl, kush eshte shqiptar ja njeh vlerat vehtes, te tjeter le te plasin nga inati, edhe ne na plasi ai, ajo apo si ta doni.

Sa per eposin edhe njehere dihet boterisht qe eshte shqiptar, si ka mundesi qe gjysherit e Alba2265 nuk lejonin te kendohej eposi ne tokat arberore, dhe kush kapej duke kenduar eposin shqiptar apo me lahute denohej? Nejse vl, kush eshte shqiptar ja njeh vlerat vehtes, te tjeter le te plasin nga inati, edhe ne na plasi ai, ajo apo si ta doni."

Diskutim teper inteligjent.Argumenti kryesor i te cilit mbeshtetutr ne studimet e thella te Ora jane fjalet me plasi dhe na plasi.Eposi nuk dihet me siguri nese eshte apo s'eshte shqiptar>prof Stavro skendi hedh tezen se eshte boshnjak.edhe vet fjala kreshnik eshte sllave qe do te thote nga krajina apo kufitar.Megjithate kot te sjellesh prova si ka thane fishtasmileyhqiptart thac kan ba be/Mend me shit e mos me ble.

Edhe dicka tjeter plaku i vitit te ri nuk eshte i vertete.

Shqiptart thac kan ba be/Mend me shit e mos me ble.

Prandaj mos harxho kot kohen t'ju shesesh mend shqiptarve...

Une perpiqem te zbuloj te verteten shoku shaqo veterani.Nese do te doja te shisja mend nuk do te kerkoja leje ty .Ti s'ke asnje lloj autoriteti tu tregosh te tjereve cfare te bejne apo te flasesh ne emer te shqiptareve.je askushi.

Jam shqiptar den baba den, dhe flas si i tille.

 A jane marre ndonjehere parasysh lidhjet midis eposit dhe Kanuneve? Psh ne ate te Lekes, ate te 1930+/- besoj, eshte heq bejlegu si pasoje e trysnise se shtruar nga kleri kalolik per nje rast te vecante qe do te ndodhte me perpara ne kohe... Vetem ne nje vend ku ligji e kerkonte mund ta imortalizonin natyrshem ne kenge..

Kam nje kopje te re te Kanunit te Skenderbeut dhe do ti hedh nje sy ne darke..

Kjo temë që ngjalli kaq shumë diskutime – për fat të mirë, sepse e meriton – është pjesë e një cikli shkrimesh në blogun Peizazhe të Fjalës, dhe do të ishte më mirë të lexohej në kontekstin e shkrimeve që i kanë paraprirë dhe që i pasojnë.

Këto shkrime nuk kanë për synim të zbulojnë se “cili variant i Ciklit është ai i pari, shqiptari apo boshnjaku” (temë që unë nuk e përballoj dot), por më tepër të ndriçojnë disa aspekte të jetës shqiptare, të periudhës së cilës i referohen këngët e Ciklit.

Burimet e mia për këto shkrime, veç origjinalit të këngëve, janë studimet e Lambertz-it, Skëndit dhe Haxhihasanit; tërthorazi edhe eseja e gjatë e Kadaresë, me të cilin jam njohur kohë më parë.

Ndryshe nga ç’u përsiat këtu, qasja ime ndaj materialit nuk ka qenë krahasuese; për arsyen e thjeshtë sepse më është dukur më e përshtatshme, për qëllimet e mia, analiza imanente. E kam trajtuar botën e Ciklit si botë të mbyllur dhe kam dashur të shoh se çfarë ndodh aty pikërisht. Qasjen krahasuese e ka bërë mirë Skëndi, dhe nuk shoh arsye pse të mos i referohem atij, sa herë ia kam nevojën. Gjithsesi, analiza imanente është krejtësisht e pranueshme, nga pikëpamja metodologjike; nuk ia zë vendin analizës krahasuese, por as ka nevojë për këtë të fundit, që të fitojë qytetarinë në studimet.

Çështja se ç’gjuhë flet Halili dhe se ç’gjuhë flasin heronjtë e Ciklit shqip është më e rëndësishme se ç’mund të duket; meqë në epos herë pas here gjuha specifikohet. Për Mujin, për shembull, thuhet shpesh se flet “turçe”, fakt ky që kërkon shpjegim.

Tani, te Martesa e Halilit, kemi Halilin që flet në “gjuhën e të parëve”, e cila për mendimin tim është shqipja. Martesa e Halilit nuk është këngë dosido e ciklit; jo vetëm nga më të bukurat (përshtypje tek e fundit subjektive), por edhe ngaqë, sipas Skëndit, që e ka krahasuar Eposin shqip me atë boshnjak, është nga më “shqiptaret” e Ciklit.

Shkruan Skëndi:

Nga të gjitha këngët e ciklit të Mujit dhe të Halilit, ajo që duket më e mbushur me shpirtin e mirëfilltë të malësorëve shqiptarë të Veriut është “Martesa e Halilit” [...] e shkruar edhe në shqipe të pastër, me përdorimin më të paktë të fjalëve turqishte dhe sllavishte, me shprehje të thjeshta dhe të forta, një produkt i mjedisit fizik dhe social ku u kompozua kënga.

Pra, edhe Skëndi (që i është qasur Ciklit me metodën krahasuese) mendon se Martesa e Halilit zë vend të veçantë brenda Eposit shqip.

Ka edhe më. Momenti kur Halili fillon të flasë në “gjuhën e të parëve” në këngë është me rëndësi jo vetëm nga pikëpamja diskursive, por edhe narrative; meqë ka rëndësi për ecurinë e mëtejshme të ngjarjeve që të pranishmit (Krajli dhe të vetët) të mos e merrnin vesh se çfarë po thoshte Halili. Prandaj nuk ka gjasë që ky si moment narrativ të jetë shtuar nga rapsodi. Natyrisht, rapsodi mund të ketë hequr fjalën “turçe” aty dhe ta ketë zëvendësuar me fjalët “në gjuhën e të parëve”, por nuk kemi të drejtë të spekulojmë në këtë mënyrë, sa kohë që kënga është ajo që është, në versionin që ekziston; dhe sidomos, që vetë kënga këndohet në shqip!

Këtu u përmend metoda krahasuese. Natyrisht, kjo metodë nuk është e vetmja; ka shumë të tilla, për t’iu qasur këngëve epike. Metoda krahasuese është vetëm një prej tyre, dhe jep rezultate me vlerë, por të pjesshme. Siç e sqarova, në rastin e Ciklit, këtë metodë e ka përdorur tashmë Skëndi.

U tha edhe se Martesa e Halilit duhet krahasuar me versionin boshnjak. Unë nuk di të ekzistojë një version boshnjak i kësaj kënge. Natyrisht, edhe në Ciklin boshnjak Halili martohet shpesh (tek e fundit, kjo është diçka që e bën Halilin Halil), por këngë boshnjake, që t’i përgjigjet narrativisht dhe diskursivisht këngës shqiptare në fjalë nuk më rezulton që të ekzistojë. Këtë ma konfirmon edhe Skëndi, kur e përfshin Martesën e Halilit në pjesën më “mirëfilli shqiptare” të Ciklit.

Një nga synimet e shkrimeve të mia për Ciklin ishte që të ngjallnin interes për këtë pasuri të çmuar të kulturës shqiptare; dhe diskutimi i mësipërm tregon se diçka e arrita edhe në këtë drejtim. Megjithatë, duhet pasur parasysh se këto janë shkrime në formë eseje, të botuara në një blog; dhe nuk duhet kërkuar prej tyre që të plotësojnë standardet e një artikulli të botuar në një revistë shkencore. Meqë unë, si autor, shkruaj në blog, shkruaj në gazeta dhe në revista, por edhe në revista shkencore dhe kam botuar edhe disa libra, besoj se jam në gjendje të flas për diferencën mes këtyre qasjeve. Kjo, që të kritikohet një ese blogu si të ishte artikull i botuar në Analet e Antropologjisë Amerikane, nuk duhej të gjente vend në një log ku njerëzit kanë respekt për njëri-tjetrin.

Përndryshe, unë studimet kryesore të Ciklit, me përjashtim të monografisë së fundit të Sinanit, i njoh dhe them se i kam përtypur mirë; së bashku me Ciklin vetë, të cilin ka vite që e lexoj, meqë e kam pasion të vjetër, si filolog që jam. Prandaj, dua ta përsërit edhe një herë: ka metoda të ndryshme për t’iu qasur Ciklit, si dhe nivele të ndryshme të të shkruarit për të.

Më në fund, më tërhoqën vëmendjen edhe komentet dhe ndërhyrjet e shumta të Self Made Radio-s për këtë çështje. Nga çfarë pashë aty, kam frikë se ky person i qaset çështjes në mënyrë amatoriale, ose nga jashtë; me arrogancën naive të kujt pandeh se është ideologjikisht e rreshtuar në anën e së drejtës dhe kjo e lejon të shohë gjëra të cilat të tjerëve u paskan shpëtuar. Unë nuk di të them nëse autorja e ka lexuar vërtet Ciklin (jo tregimet e Kutelit) dhe studimet akademike për Ciklin (veçanërisht ato të Lambertz-it dhe të Skëndit), por di të them se kritikat e saj në lidhje me kinse kombëtarizmin dhe etnocentrizmin e qasjes sime, për të cilat ajo duket të jetë frymëzuar nga autorë të tjerë ideologë të cilët ajo i ndjek dhe i pëlqen, veç më tregojnë se kolegia është out of her depth, kur kontribuon për këtë temë. Është e vërtetë se, si studiues unë i përkas (modestisht) një tradite studimesh albanologjike e cila për mua organizohet rreth Çabejt; unë atë traditë e kam studiuar dhe e ndjek me bindje. Përndryshe, njeriu bën aq sa mundet dhe atje ku e ndien veten më të fortë. 

Më në fund, më tërhoqën vëmendjen edhe 1. komentet dhe ndërhyrjet e shumta të Self Made Radio-s për këtë çështje. Nga çfarë pashë aty, 2. kam frikë se ky person i qaset çështjes në mënyrë amatoriale, ose nga jashtë; 3. me arrogancën naive të kujt pandeh se është ideologjikisht e rreshtuar në anën e së drejtës dhe kjo e lejon të shohë gjëra të cilat të tjerëve u paskan shpëtuar. Unë nuk di të them nëse autorja e ka lexuar vërtet Ciklin (jo tregimet e Kutelit) dhe studimet akademike për Ciklin (veçanërisht ato të Lambertz-it dhe të Skëndit), 4. por di të them se kritikat e saj në lidhje me kinse kombëtarizmin dhe etnocentrizmin e qasjes sime, për të cilat ajo 5: duket të jetë frymëzuar nga autorë të tjerë ideologë të cilët ajo i ndjek dhe i pëlqen, veç më tregojnë se kolegia është out of her depth, kur kontribuon për këtë temë. Është e vërtetë se, si studiues unë i përkas (modestisht) një tradite studimesh albanologjike e cila për mua organizohet rreth Çabejt; unë atë traditë e kam studiuar dhe e ndjek me bindje. Përndryshe, njeriu bën aq sa mundet dhe atje ku e ndien veten më të fortë.

1. Selfmaderadio nuk ka bere komente te shumte. Mjafton te hidhet nje sy me qetesi listes se komenteve per ta verifikuar.

2. Ajo ka bere nje verejtje qe prek metodologjine e perdorur ne studim. Ajo vazhdon te jete e paqarte se perse per te konkluduar se ne c'gjuhe fliste Halili nuk u perzgjodh metoda krahasuese, sidomos kur studimet flasin per nje substrat boshnjako-shqiptar te eposit. Ne fakt, ky artikull nuk ofron asnje lloj analize faktesh, apo nje pershkrim te fakteve te analizuara nga te tjeret qe mund ta mbeshtesin qofte edhe terthorte spekullimin.

3. Arroganca qe i eshte veshur SMR eshte po aq spekulluese sa edhe pohimi se Halili nuk ishte boshnjak, e si rrjedhim, gjuha e tij duhet te kete qene shqipja. Per te shmangur spekullimet, emocionet dhe subjektivitetin e njeriut ndaj gjerave dytesore si puna e tonit, ne fushen e studimeve ashtu si edhe ne debate (edhe jashte ambjenteve te shkences) keshillohet perqendrimi tek argumentet, faktet dhe analiza e tyre.

4. Kritika me kinse etnocentrizmin? Ne opinionin tim artikulli eshte i tradites  etnocentriste. Ai nuk le asnje lloj hapesire per te sygjeruar se autori eshte mbeshtetur ne studime dhe referenca qe dalin edhe jashte kontekstit shqiptar (nje reference e vetme, e larget ne kohe; te largeta ne kohe jane edhe referencat e tjera, perfshi Skendon), e qe jane gjitheperfshirese (rutine e punes ne studime); aq me pak behet i besueshem studiesi kur nuk ve ne dyshim as edhe vete mundesine qe vargu "ne gjuhen e te pareve" mund te jete futur ne nje moment te dyte kohor.

5. Kush eshte ketu autori ideologjik? Dhe, per cilen ideologji behet fjala? Perse qenkerkan ata ideologjike dhe jo ju? Me cilen metode u nxorr ky konkluzion? Dmth, kur ju kritikoheni per metodologjine shkencore, kur e quajne etnocentrizem faktin qe ju nuk dilni jashte etnise per te analizuar e verifikuar faktet, kritikuesi eshte ideolog dhe ju shkencetar? Por, per hir te koherences se argumentit: a nuk u tha ketu, si pergjigje SMR, se ato qe kishte thene autorja e saj, nje nder autorë të tjerë ideologë të cilët ajo i ndjek dhe i pëlqen (ja ku njejesi u be shumes, tani kemi nje grup ideologesh) i kishit thene ju, te gjitha, i pari? Kur mbaron dhe kur fillon ideologjia e nje autori? Kur ju lavderon/kritikon ju?

E fundit: eshte jo korrekte te thuash qe ky artikull eshte shkruar per nje blog dhe si i tille duhet te mos i nenshtrohet recenses shkencore. Se pari, ky artikull e ka kaperyer kufirin e blogut, eshte bere mediatik. Se dyti, ne opinionin tim modest, eshte detyre e studiuesit te informoje publikun ne menyre korrekte. Nuk dua te insinuoj qe ju nuk jeni korrekt, por artikulli i sjelle ketu eshte, ne opinionin tim, problematik per arsyet qe i kam shpjeguar.

Suksese

U tha edhe se Martesa e Halilit duhet krahasuar me versionin boshnjak. Unë nuk di të ekzistojë një version boshnjak i kësaj kënge.

Pra, sic shikohet, ketu tirret lesh ideologjik tip "ne s'jena kurrkun perderisa nuk kena ndertu CERN-in e s'kena gjet Bozonin e Higg-sit, e skena pse t'kemi pjelle Epika madheshtore folklorike, te cilat na i kane mor myslimont (lexo Boshnjaket)"

 I love citrix!

e kam lexuar disa vite perpara ket: 

Histori kurrë e shkrueme

AT ZEF PLLUMI

Në një ditë, duke kujtuar fratin katolik At Zef Pllumi në tre vjetët e ndarjes nga jeta - risjellim një tekst të shkruar prej tij mbi një nga monumentet e kulturës shqiptare – “Eposin e kreshnikëve”, që u propozua dje për ta dërguar në UNESCO, si sugjerim për t’u përfshirë në listën e trashëgimisë shpirtërore botërore

Simbas udhëzimeve të At Bernardinit (Palaj), në ato vrojtimet e mia, që po i shkruej për të parën herë, mue më del se Cikli Legjendar i Kreshnikëve, asht një mbeturinë, fragment, ose reminishencë e nji eposi homerik. Ndërsa Homeri i këndoi mënisë së Akilit, këtu në eposin tonë kemi dy vllazën, Mujin dhe Halilin, që kanë të njajtat tipare me Hektorin dhe Lekë Paridin. Tanusha e Krajlit asht Helena e Trojës. Kotorret e Reja (Hercegnovi) asht Troja. Ashtu siç ishte i mbrojtun Akili nga zotat, përveç thembrës, po ashtu asht Gjeto Basho Muji i mbrojtun nga zanat.

Simbas mendimit tem, ky Epos, i pashkruem ndonjiherë, por vetëm i transmetuem nëpërmjet nji trashëgimie gojore, brez mbas brezi, natyrisht ka ardhë tue pësue ndryshime, përshtatje të kohëve dhe adaptime nga ma të ndryshmet, ku përshkruhen të gjitha epokat. Gjergj Elez Alija paraqet rezistencën kundër invazionit saraçen. Dueli i tij me Harapin bahet sambas të gjitha rregullave e mjeteve kalorsiake të asaj kohe mesjetare të hershme që i paraprijnë shume dokeve dhe luftave antiturke, të cilat përshkruhen në eposin sllav. Gjithashtu në koleksionin: Benardin Palaj-Donat Kurti, dalin në pah disa heronj legjendarë, të cilët nuk kanë të bajnë me ciklin e dy vllazënve Muji dhe Halili, sikur janë: Lule Frangu, Gjergj Elez Alia etj. Fragmentet e mbledhuna të këtij Eposi shihet mirë se kanë nji origjinë arbnore, sepse ndër to nuk paraqitet lufta kundër nji invazioni të huej, por luftohet për bjeshkët, kullosat dimnore ose bregdetare, për nuse e vajza të grabituna, dashuni njerëzore e mbrojtje të nderit burrnor.

Duhet të theksojmë se gjatë shekujve të fundit të mesjetës, prepotenca e të gjitha religjioneve kërkonte “Dishminë e fesë”. Kështu u desht që të gjitha kangët e Eposit të Kreshnikëve të fillonin me Dishminë e fesë:

Lum për ty, oi madhi Zot
Që s’jem kanë e Zoti na ka dhanë.

Por fill mbas këtyne vargjeve zhvillohet Eposi i Kreshnikëve, i cili nuk njeh Zot, Krisht as Muhamet, por asht krejtësisht pagan, ku fuqitë e mbinatyrshme janë Orët, Zanat e Shtojzovallet, Dielli e Hana edhe tri dhitë me brina të artë, që kullosin ndër Lugje të Verdha, ku rrin forca e msheftë e Zanave; na dërgojnë në paralelizëm te mitologjia e popujve Hititë, ndoshta edhe te dashi me lkurë të artë në mitologjinë greke.

Në këtë Eposin tonë Legjendar kemi edhe dy çashtje të tjera të randësishme: emnat muslimanë si dhe gjeografinë e vendosjes së ngjarjeve.

Sa për emnat muslimanë, duhet të themi, se në kohën e turkut, ato ishin të imponuem. Marrim nji shëmbull. Në legjendat tona këndohet: Kostandini dhe Garentina. Ndërsa në motërzime sheh veprën Halili e Garria. Atëhere pvesim: çfarë ndryshimi ka Garentina me “Garria”?

Pra shekujt kanë ba punën e vet, por gjurmët kanë mbetë të pashlyeshme. Kthejmë te emni i kryeheroit: Gjeto Basho Muji, i cili në versionet sllave thirret Çeto Basho Muji. Veprimet që nuk e kalojnë shekullin XVI. Thuhet se Çeto Basho Muji dhe Halili ishin persona historikë dhe i kanë vorret në Banja Lluka të Kranjës. Mund të jetë e vërtetë, sepse emnat e heronjëve legjendarë përdoren shpesh nga prindët për fëmijët e tyre. Ndërsa eposi ynë asht krejtësisht legjendar, pa kurrgja historike, krejt mitologjik. Gjeto asht emni shqiptar: i gjetuni, sepse edhe ky pësoi fatin e shumë herojve legjendarë si p.sh. Romuli e Remi, por këtë në vend që ta mbante ulkoja, muer gji prej Zanës së malit e kështu u ba drague. Por edhe emni islamik Mujo pothuajse asht nji përkthim i emnit shqip, sepse prijësi i madh i popullit të Izraelit kje edhe ai fëmijë i gjetun e i vunë emnin Moiseh. Kështu shkurtimi i emnit Musaja bahet Mujo (Moises).

Megjithkëtë emnat muslimanë ishin nji mburojë pothuejse e domosdoshme për të sigurue lirinë e kangëve. Këto kangë nuk ishin vetëm kangë, por shkolla të vërteta ku malsorët shqiptarë mësojshin se çka asht burrnia, bujaria, trimnia, ndera, drejtësia e virtuti, doket e kanunet. Në çdo shtëpi shqiptari aty në mur qëndronte e varun lahuta. Mbasi rehatoheshin bagëtitë, aty rreth votrës ndizej zjarri flakada. I zoti i shtëpisë merrte lahutën dhe këndonte mirë apo keq, ashtu siç dinte, kangën e parë. Mbas tij e merrshin lahutën djemtë, kushrinjtë ose nipat, ndërsa ma të vogjlit, me vëmëndjen ma të madhe, ndigjojshin kangën kreshnike që shqiptohej dalëngadalë, përcjellë me tonin monoton të lahutës.

Nuk ishte përrallë, por ishte mësimi ma i madh: çdo shqiptar ishte lindun për më u ba kreshnik, pra me to formoheshin idealet e jetës.

Ky Epos Legjendar i Kreshnikëve shtrihej vetëm në një zonë të caktueme të Veriut të Shqipërisë. Nuk këndoheshin këto kangë as në Zadrimë, as në Pukë, as në Mirditë dhe as në Bregun e Bunës. Ishin veçori vetëm e malsorëve të Malësisë së Madhe ose të Lekëve. Këto fise janë Hoti, Gruda, Triepshi, Shkreli, Kelmendi (Vukël, Selcë, Nikç e Bog&eumlsmiley, Kastrati si dhe Nikaj-Curraj e Krasniqja; Paci e Bytyçi janë Shkrel. Edhe në Dukagjin këndohet ky Cikli Legjendar, por vetëm për induksion, sepse ishte nji pykë mbrenda territorit ku zunë vend Lekët e Malsisë së Madhe dhe martesat midis tyne tashma ishin të zakonshme.

Në rininë time kam folë me shumë pleq të Malsisë së Madhe. Të gjithë pa përjashtim, më kanë thanë se kishin ardhë nga Bosnja. Tradita ka, ndoshta, ma vlerë se nji dokument arkival. Simbas traditës, Lekët e Malsisë së Madhe banojshin në Klladushë, Jutbinë e Krahinë (Krajna), tri qendra shqiptare, tre ishuj të mbetun mbrenda nji territori tashma të banuem prej sllavëve. Ishin të gjithë çobanë delesh. Ndër ata ishuj shqiptarë asht ruejtë kostumi shqiptar “xhubleta”, e cila gjindet në “Kulturën Mikene”.

Ekzistenca e këtyne fiseve shqiptare dëshmohet nga dokumenti i parë i gjuhës shqipe, kur në gjykatën e Republikës Raguziane pyetet dishimitari: “Kur e more vesh vrasjen e filanit?”. Ai përgjigjet: “Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca”. (Ndigjova nji za në mal që thërriste në gjuhën shqipe). Pra, po ato doke që shqiptarët i kanë përdorë deri në gjysmë të shekullit XX për me lajmue vdekjen e çdo njeriu. Kështu në shekullin XIII vërtetohet nji ishull banorësh shqiptarë përmbi Raguzë. Nga historiani Gelcich në librin “La Zeddla e dinastia dei Balscidli” merret njoftimi se sa herë që Balshajt kishin luftë me Republikën e Raguzës, këto grupe shqiptarësh i shkojshin në ndihmë, kundër Raguzës, dhe u binin forcave të saj mbas shpine.

Dihet historikisht se Republika e vogël e Raguzës nuk kishte lidhje të mira me Serenissima të Venecias, por bashkëpunonte me fuqitë e Evropës qendrore si Austria e Hungaria. Duket se qyteti Hercegnovi (Kotorret e Reja), u themelue nën mbrojtjen hungareze e austriake dhe pengonte kullotat dimnore bregdetare të barinjëve shqiptarë. Në Eposin legjendar gjejmë se kreshnikët shqiptarë vishen “maxharisht”, pra me kostumin patronë të vendit. Kotorri vërtet ishte nji komune indipendente, që kishte edhe monedhën e vet, njilloj si Ulqini, Shkodra etj. Asht nji histori e mbulueme me mjegulla ajo e komunave dalmato-shqipare.

Nga dy ekspedita, që kam ndërmarrë në këto vitet e fundit, më del se vendet e përshkrueme nga rapsodët ma t’izoluem të botës, si ato të Currajve t’Epër, janë krejstsisht të sakta me ta dhanat gjeografike. Në historinë kishtare të Shqipnisë kemi edhe nji tjatër të dhanë të çuditshme që na e përforcon ndodhjen e grupeve shqiptare nalt mbi Raguzë, ndërmjet saj, Splitit e Zarës, pra shi ku ndodhen Klladusha, Jutbina e Krajna (krahina që përmënden në Rapsoditë Legjendare). Në vitin 1455 Imzot Pal Engjëlli, Ipeshkëv i Drishtit, emisari ma i randësishëm i heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastrioti Skandërbeut, emnohet Ipeshkëv i Krajnas. Vetë historiani, që e sjell këtë fakt, Farlati, mbetet i çuditun sepse mendonte për Krajën afër Shkodrës, e cila po aty ngjitun kishte Arqipeshkëvinë e Tivarit, Primat i Shqipnisë dhe i Serbisë, si dhe dy dioqeza të tjera, Ulqinin dhe Shasin. Megjithkëtë përkufizimet e nxjerruna nga dokumentat e Vatikanit e përcaktonin Arqipeshkëvinë e Krajnës të kufizueme me Raguzën, Splitin e Zarën, atje ku ndodhej dioqeza. Pra asht e kjartë se Imzot Pal Engjëlli, nji ndër njerëzit ma të shquem të asaj kohe, ish transferue te shqiptarët që banojshin jashtë territorit shqiptar si arqipeshkëv i tyne dhe me detyrën e Internuncit Apostolik, tue mbajtë titullin arqipeshkëv i Krajës dhe ipeshkëv i Drishtit. Kështu na e sjell Farlati, se me këtë detyrë të re u emnue nga Papa Nikolla V në vitin 1455 dhe e mbajti këtë titull derisa vdiq.

Guxoj me shprehë mendimin se gjatë kësaj kohe duhet të ketë fillue edhe eksodi i gjatë i një pjese të kësaj popullsie shqiptare nëpër rrugën e gjatë: Bosnje, Sanxhak e Kosovë, deri që kanë mbërrijtë në ato vende që kanë sot, tue lanë kështu rrugës fragmentet e këtij Eposi të rrallë, i cili pësoi edhe ndryshimet e kohës. Me guxim historik e parashtrova këtë mendim, sepse tue lexue Farlatin shoh se mbas vdekjes së klerikut të madh, nuk emnohet ndonji tjetër shqiptar në vendin e tij, por nji kroat, dhe mbas pak vitesh ajo seli ipeshkënore u shue krejt.

Tue lexue fragmente të Eposit të Kreshnikëve Legjendarë mbledhë e botue nga At Bernardin Palaj e At Donat Kurti, më vjen vetvetiu nji pyetje: ç’lidhje e përputhje kanë këto me doket e maleve, të botueme nga At Gjeçovi? Në Kanunin e Lekë Dukagjinit (botim i 1933) nuk përmendet askund “bejlegu”, dueli, ose “fusha e mejdanit”. E, pra, të shumtën e herës, nderi i marrun, grueja e grabitun e kufijt e tokës, nuk janë zgjidhë me pleq kanuni, por vetëm në fushë të mejdanit, tue i hjedhë kundërshtarit “mollën e kafshueme” ose “mollën e bejlegut”. Sigurisht që Gjeçovi nuk mund e shtinte këtë në Kanunin e Lekës, sepse më kujtohet mirë se në “Arkivin Françeskan” ishte dosja e dokumentave që fliste për nji bejleg që do zhvillohej në vitin 1904 apo 1905 në Grudë të Malsisë së Madhe, me tagana, si motit. Dosja përmbante letrën që frati i Grudës i dërgonte Arqipeshkvit të Shkodrës dhe i kërkonte udhëzime se si të vepronte. Arqipeshkvi lëshoi nji letër qarkore për të gjithë klerikët e Dioqezës së Shkodrës që të viheshin në veprim për ta ndalue këtë doke antinjerëzore dhe për këtë, porosiste ai, të përdoreshin të gjitha mjetet që kishte në dispozicion kisha katolike, si me kërcënimet me zjarrin qiellor, me mallkimet ma të mëdhaja që do t’I jepeshin edhe atyne qqë do të shkojshin me e pa këtë ngjarje mizore, se për të dy bejlegtarët as që mund të flitej, mbasi ata vetë, vullnetarisht, ia kishin falë mishin e shpirtin djallit të mallkuem. Porositeshin të gjithë klerikët e Dioqezës, kryesisht të Malsisë, që me krenë e burra të urtë të të gjitha bajraqeve të mblidheshin ndër kuvende të burrave e t’u shpjegohej mirë se ç’dënime të tmerrshme do të vinin nga Zoti i gjithëfuqishëm për shkak të kësaj dokjeje mizore, që tashma ishte zhdukë gjithkund. Gjithashtu porositeshin klerikët që me anë të burrave ma të urtë që kishte Malsia, të këshilloheshin e të vihej mes atyne dy bejlegtarëve pajtimi. Mbas nji veprimi tepër të zellshëm në të gjithë Malsinë, u mbërrit që ky bejleg i Grudës të mos ndodhte dhe kjo qe i mbrami ndër të gjithë malet, e që atëhere u hoq nga Kanuni i Lekëve. Unë nuk di në se kjo doke e shëmtueme shtrihej edhe ndër male të tjera të Dukagjinit, Lumës, Hasit, Dibrës, Malsisë së Lezhës, Mirditës, Këthellës, Kurbinit, Zadrimës etj. ku në të vërtetë ky Cikël i Kreshnikëve Legjendarë ishte i panjohun, prandaj mendoj që edhe At Gjeçovi nuk e përfshiu ndër doket e maleve, por vetëm si nji veçori tepër krahinore.

Përsëri po kthehem te emnat e kreshnikëve të Eposit Legjendar. Cikli i Mujit e Halilit në përgjithësi asht islamizue ndër emna gjatë eksodit nëpër Bosnjë, Sanxhak e Kosovë e deri në fillim të shekullit XX edhe në disa rite të fesë islame, sambas krahinave. Ndërkaq mbetet i pandërruem emni i kreshnikut Gjergj Elez Alia, i cili nuk ban pjesë në këtë Cikël; nji hero human, i përmasave gjigande, që preferon vdekjen, por jo kurrë robninë, as marren familjare e personale, ose turpin. Lufton për nderin dhe lirinë, pra kemi të bajmë me nji luftë antifeudale.

Së fundi do të vij te çështja kryesore, se cila asht origjina e kangëve të kreshnikëve dhe cilit popull i përkasin ato.

Sipas mendimit tim, ndoshta edhe i gabuem, kurrkush nuk mund të lavdohet për nji origjinë të pasigurt. Dihet se njerëzit, që në fillimet e veta, me anë të fjalës artistike, shprehën dishirat, gëzimet, vuejtjet e heroizmat, të cilat janë të përbashkëta ndër të gjithë popujt.

Kështu ngjet që i njëjti motiv, si për shembull “Rozafa e murosun”, të gjindet ndër shumë vende të Gadishullit Ballkanik e ndoshta më larg, tue fillue që nga ndërtimi i ndonji kishe në Rumani, me Urën e Shejtit shpesh nëpër Serbi e ndërtime të tjera të mëdha përgjithë vend. Mendoj se të gjitha këto legjenda kaq të bukura, janë reminishenca ose e kanë rranjën diku larg, në fillimet e historisë, ku çdo vepër e madhe njerëzore kërkonte flijimin njerëzor. Gjithashtu si në letërsitë biblike kemi prijsin ushtarak Jefte që flijon vajzën e vet e po ashtu në letërsinë klasike ku Agamemnoni flijon Ifigjeninë. Ndër të gjitha këto kuptimi i vërtetë vjen nga se populli e di se të gjitha veprat e mëdha të botës kërkojnë sakrifica tepër të kushtueshme për ndjenjat familiare të çdo populli.

Po si ky motiv kemi edhe atë të Halil Garrisë ose Kostandini e Garentina ose Doruntina.

Po të njëjtën gjë e mendoj edhe për kangët e Ciklit tonë të Kreshnikëve. Tue lexue ato të mbledhuna e të botueme kam formue idenë sikur këto të ishin fragmente të nji poemi të përmasave homerike, i coptuem dikund atje ndër mallet Dinarike. Sllavët e shqiptarët kanë marrë e trashëgue copa të këtij Eposi të madh. Nuk rrahet ma çështja e origjinës së tyne të dyshimtë ose të panjohun, sepse ato pijnë ujë në të njëjtin burim. Çashtja kryesore asht ajo e studimeve krahasuese dhe këto studime krahasuese na përkasin vetëm ne shqiptarëve, sepse sllavët i botuen ato pothuej njëqind vjet para nesh, dhe para botës atyne u njihet autorësia. Nuk asht puna vetëm te autorësia. Randësi kryesore ka cilësia, kryesisht etike, estetike, juridike, poetike dhe filozofike-historike. Për këtë punë madhore duheshin përgatitë shkencëtarët të përsosun ndër të gjitha dëgët e historisë, kritikës, të vështrimit të gjuhësive. Mendoj se kjo do të ishte kanë detyra kryesore e Institutit të folklorit, dhe jo kultivimi i folklorit të ri në festivalet propagandistike ku buçiste zani idioto-servil:

“Enver Hoxha, tungjatjeta

N’ato male, n’ato shkrepa!”

Në përfundim mendoj se do të kemi parasysh:

a) Pjesa më a emadhe e letërsisë klasike greke e botnore ashtë frymëzue dhe zhvillue mbi traditën e mitologjisë e të folklorit; si rrjedhim mendoj se nuk mund të ketë letërsi artistike të nji populli pa tabanin në folklorin e zgjedhun kombëtar.

b) Krahas studimeve të gjithanshme të këtyre visareve të vjetra, duhet t’i ruejmë dhe t’ua lamë trashëgim breznive të reja të këtij populli. Ndër shkolla tona përmenden këto?

Gjergj Elez Alija paraqet rezistencën kundër invazionit saraçen.

Ktu e ka gabim Padreja..Gjergj Elez Alija i ben rezistence shtypjes te Venedekut. Bajlozi eshte Bajlo (Bailiff ne anglisht) i Shkodres. Nashti a eshte i zi se eshte arap, kete nuk e dime. Xhaxhai na vjen ne ndihme, kur thote qe ka mundesi te ndonje Bajlo vendekas te kete qene zezak..tip Othello..Mor po, bon vaki qe Gjergji ka luftu Othellon qe i donte te motren Desdemonen, ene vjen nji Shkundes-hushte (Shakespeare) e na i vjedh ton idetesmiley

 Po te lexosh shkrimet e tjera te patres, do te kuptosh se vet petku ka pas rol formues te ideve te tije. 

pertej kesaj (opinioneve te tij), vlera e fjaleve te tij qendron ne detaje qe ai sjell si pasoje e kontaktit te drejtperdrejt me ata qe ne ate kohe e perdornin eposin si te vetmin institut shkollimi.. smiley 

Je suis d'accordsmiley

Por fill mbas këtyne vargjeve zhvillohet Eposi i Kreshnikëve, i cili nuk njeh Zot, Krisht as Muhamet, por asht krejtësisht pagan

Ja pse eposi eshte me origjine shqiptare.

 

Simbas traditës, Lekët e Malsisë së Madhe banojshin në Klladushë, Jutbinë e Krahinë (Krajna), tri qendra shqiptare, tre ishuj të mbetun mbrenda nji territori tashma të banuem prej sllavëve.

Ja dhe ajo "ardhja" eposit nga territore tashme te njohura si vendbanime sllave.

Te studimi i Skendit për Eposin, gjendet një citat nga historiani Milan Šufflay, i cili flet për fisin Burmazi, një komunitet barinjsh në Hercegovinë në shekullin XIV, me prejardhje arbërore (në atë kohë ende nuk kishin dalë në skenë të historisë “shqiptarët” si të tillë, me këtë emër). Ndoshta në të ardhmen do të dalin të dhëna më të plota, për arbërorët në Bosnjë dhe Hercegovinë; si komunitete sedentare dhe si komunitete shtegtare barinjsh. Të mos harrojmë edhe që shumë fise malësore të Veriut besojnë, sot e kësaj dite, se kanë zbritur nga Bosnja, dikur në Mesjetë; këtë e dëshmojnë edhe Nopcsa edhe Durham-i; sikurse e dëshmon gjeografia e vështirë e vendbanimeve të tyre të sotme, e cila është e tillë që mund të zgjidhet vetëm nga halli, ose në ikje e sipër nga një e keqe e madhe.

Nga ana tjetër, vetë fjala Dalmaci, si emër gjeografik dhe si truall në Ballkan, vjen me një bagazh historik dhe demografik të jashtëzakonshëm. Krahina e mori emrin nga një fis ilir, por më pas u romanizua. Disa qytete bregdetare e ruajtën elementin roman deri vonë, në kohën e re; sikurse ruajtën lidhjet me katolicizmin dhe me Venedikun, që i mbronte politikisht dhe i sundonte. Vetë Raguza, që në shekujt që na interesojnë ishte formalisht nën sovranitetin më parë venedikas dhe pastaj hungarez, kishte një popullsi të përzier, me italianë, venecianë, latinë vendas (romanë dalmat&eumlsmiley, sllavë, arbër, grekë, bizantinë, vllehë (morllak&eumlsmiley, hungarezë dhe hebrenj gjithfarësh.

Sot ne Dalmacinë e lidhim me sllavët, dhe pikërisht me kroatët; por në Mesjetë gjendja ka qenë më e ndërlikuar. Në qytetet dhe qytezat përgjatë bregut të Adriatikut dhe në ishujt flitej dalmatishtja, një gjuhë neolatine motër e rumanishtes, dhe më tej e gjuhëve romane perëndimore (që nuk duhet ngatërruar me ilirishten e dalmatëve ilir&eumlsmiley; por që u zhduk si gjuhë në fund të shekullit XIX (folësi i saj i fundit jetonte diku afër Istria-s). Dalmatishtja thonë që flitej edhe nga latinët në Shkodër dhe në Drisht, ata që kanë hartuar statutet e famshme; që megjithatë nuk janë të shkruara në dalmatishte (edhe pse ndonjë gjurmë e kësaj gjuhe ka mbetur në shqipe, së paku sipas Joklit).

Nga Dalmacia, dhe pikërisht nga brendatoka e Raguzës, vjen, ndërkohë, dëshmia e parë për ekzistencën e gjuhës shqipe; e famshmja “Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca”; ka shumë gjasë që të ketë pasur aty arbër, sedentarë dhe shtegtarë, të cilët bashkëjetonin me sllavët, latinët e bregut (dalmatët) dhe vllehët ose arumunët (latinët e brendatokës), që shpesh lëviznin së bashku me arbrit. Në fakt, brendatoka e Dalmacisë me siguri ruan ende sekrete për albanologjinë; dhe kushedi diçka do të ketë mbetur pa u shfletuar mirë në arkivat e Raguzës dhe të Vatikanit. Gjithsesi, sikurse para shekullit XI kur u shfaqën për herë të parë në kronikat mesjetare të Bizantit, arbrit e Dalmacisë dhe të Hercegovinës do të kenë qenë të padukshëm; pse ndryshe nga të tjerët, nuk kanë shkuar aty nëpërmjet dyndjesh masive, dramatike; as me ushtri dhe priftërinj; por me lëvizje kapilare, pothuajse të fshehta; madje mund edhe të mos kenë shkuar duke u zhvendosur ose shtegtuar, por të kenë qenë aty praktikisht që në lashtësi ose para dyndjeve sllave, duke mbijetuar pastaj nëpërmjet shtegtimeve nga kullota në kullotë, nëpër Ballkan, sikurse edhe arbrit e tjerë gjetiu më në Jug.

Nga defteret osmane të fundshekullit XV, dimë, për shembull, se Hercegovina lindore e atyre viteve, si pasojë e luftrave paraprirëse, ishte praktikisht e zbrazur nga popullsia; dhe se në këto toka të braktisura filluan të nguliten popullsi të fesë ortodokse, të identifikueshme si vllehë. Më pas, ishin po këta “vllehë” që u vendosën edhe në Bosnje, përfshi këtu edhe Bosnjen veriperëndimore; në një kohë që katolikët e Bosnjes po largoheshin, në masë, drejt territoreve të kontrolluara prej Habsburgëve.

Noel Malcolm, nga i cili i kam nxjerrë këto të dhëna (Bosnia, A Short History, Pan MacMillan 2002, f. 70-81), shpjegon se osmanët kurrsesi nuk do të lejonin që të mbeteshin të shpopulluara zona të tilla kufitare me rëndësi strategjike, prandaj sollën të tjerë vllehë nga gjetiu në Ballkan dhe i ndihmuan të vendosen në këto toka. Shembulli nuk ka ndonjë pertinencë direkte ndaj fatit të arbërve hipotetikë të këtyre zonave, edhe pse së bashku me vllehët do të ketë pasur pa tjetër edhe arbër si gjithmonë në rrethana të tilla, sikurse do të ketë pasur arbër edhe ndërmjet katolikëve që u larguan për t'i shpëtuar turkut, disa drejt trojeve të Habsburgëve, të tjerë drejt Jugut; por e dhëna ndihmon për të kuptuar se çfarë tërmetesh demografike po ndodhnin, gjatë shekujve XV dhe XVI, pikërisht në atë zonë së cilës i referohet eposi i sotëm shqiptar. Incidentalisht, vllehët i gjen të përmendur edhe në Epos, në këngën Lule Frangu (më shumë informacion këtu). Malcolm thotë edhe se, në bazë të dëshmive gjuhësore, atdheu i vllehëve të Bosnjes do kërkuar diku në Shqipërinë e sotme të Veriut; ironikisht shumë nga këta vllehë të vendosur në Bosnje, të cilët ishin në thelb ilirë të romanizuar, përfunduan të shndërruar në serbët e sotëm të Bosnjes...

>>Malcolm rrëfen se në 1530-ën, një zyrtar habsburgas me emrin Benedikt Kuripesic vizitoi Bosnjen dhe raportoi që kishte gjetur aty tre popuj: turqit që sundonin me tirani të madhe mbi të krishterët, boshnjakët e vjetër të fesë katolike, dhe serbët – “që e quajnë veten vllehë”. Aq e vërtetë është kjo, sa edhe tre shekuj më vonë, gjithnjë sipas Malcolm-it, boshnjakët vazhdonin t’i quanin vllehë të krishterët e fesë ortodokse. Mund të pyetet se pse nuk ka raportuar Kuripesici për “arbër”, nëse ka pasur ende të tillë të shpërndarë nëpër Bosnje. Kësaj pyetjeje nuk i përgjigjemi dot; ndoshta arbër atje nuk ka pasur, ndoshta arbërit kishin zbritur ndërkohë drejt Jugut, për t’u shpëtuar përndjekjeve si katolikë që ishin dhe për t’u vendosur atje ku janë edhe sot; ndoshta edhe arbërit e djeshëm ishin konvertuar në Islam, për të sunduar më lehtë mbi popullsinë përreth. Ky përdorim oportunistik i Islamit, nga heronjtë e eposit shqip, është vënë në dukje nga më shumë se një studiues; dhe këtu ndoshta është vendi të shtojmë se, në Epos, të mirët (heronjtë, kreshnikët, etj.) quhen rregullisht “turq”, çka duhet marrë si një lloj emërtimi në bazë të fesë (në kuptimin turq vs. kaur&eumlsmiley.>>

Për t’u kthyer tani te dëshmia e Šufflay-t e përmendur më lart, ky emrin e fisit enigmatik Burmazi në Hercegovinë e shpjegon me shqipen burrë + madhi; sot e kësaj dite ka një fis Burnazi në Pogradec, të krishterë ortodoksë me prejardhje nga fshati Rrëmenj, në mos gabohem; tundimi për ta parë këtë mbiemër si të vjetër, deri edhe mesjetar, është i fortë; edhe pse lidhja me Burmazët e Hercegovinës nuk është se garantohet gjë, madje edhe sikur të konfirmohet etimologjia. Por albanologjia ka nevojë për ta shqyrtuar këtë mundësi – që demografia e malësisë së sotme shqiptare të jetë rezultat i një infiltrimi të ngadalshëm nga Veriu; dhe pikërisht nga Bosnja, Hercegovina dhe Dalmacia, i popullsive arbërore, të cilat sollën me vete edhe Eposin. Përndryshe, teza që Eposi shqiptar të jetë thjesht përkthim i Eposit boshnjak është tepër foshnjore, për t’u besuar; një popull nuk këndon eposin e një populli tjetër; deri edhe serbët dhe boshnjakët, që janë tek e fundit të një gjaku, kanë eposet e tyre të veçanta dhe heronjtë e tyre të ndryshëm. Në këtë kuptim, fakti që ngjarjet e përshkruara në eposin shqiptar ndodhin në një zonë diku në Veri të Shqipërisë së sotme, e cila ka qenë në kontakt me sllavët, dalmatët dhe hungarezët (maxharrët), duhet marrë jo aq dhe doemos si provë e natyrës derivative të eposit shqiptar, sesa e mundësisë që paraardhësit e bartësve të sotëm të eposit shqip të kenë zbritur njëfarësoj nga Bosnja dhe nga Kroacia, së bashku me Eposin, dikur midis shekujve XIV-XVI. Dhe nëse albanologjia e shqyrton këtë hipotezë seriozisht, ndonjë gjurmë e tërthortë e kësaj lëvizjeje demografike të rëndësishme mund të gjendet edhe në Eposin vetë.>>

Si shpjegohet qe eposi eshte i perhapur vetem tek shqiptaret e veriut dhe jo ata te jugut?Prania e pakte e fjaleve greke ne shqipe i ben studiust te mendojne shqiptaret si popull u formuan ne male siper vijes se ndarjees se kultures latine dhe greke diku ne veri te lumit drin.nese eposi eshte aq i vjeter sa mendohet atehere do te kendohej edhe ne shqiperine e juges perpara se te behej ndarja gege-toske.

shqiperine e juges

Shqiperine e jugut. Nejse ta kuptoj hallin. Nqs do thuash ne veri te drinit atehere ke lene jashte nje pjese te madhe te dialektit gege. Pra sbehet fjale per ndarje gege-toske apo veri-jug aty, por behet fjale per lahuten. Ku eshte kenduar me lahute eshte kenduar eposi. Lahute-epos. Lahuta nuk eshte sllave, pa pike diskutimi sepse nese do ishte sllave nuk do te kishte arsye te mos gjendej edhe ne popuj sllav ne verior se popujt sllav te jugut, psh ne sllovaki, ceki, poloni rusi etj. Sllavet rane dhe filluan te perdorin edhe lahuten, rrjedhimisht edhe kenget qe kendoheshin me lahute.

E njejta gje ka ndodhur edhe ne jug te Shqiperise me greket e rene, te cilet filluan te kendojne labce. Prandaj sot ka fshtra minoritare qe kendojne labce. Mos te harrojme pastaj qe nje pjese e mir e popullsise sllave ne bosnje por jo vetem jane me gjak shqiptari, si pasoje e fiseve ilire qe nuk zbriten por qendruan dhe u asimiluan nga dyndjet sllave.

Lahuta eshte pasardhese e Lires bizantine.Nese Muji dhe halili do te ishin heronj autoktone shqiptare bemat e tyre do te kendoheshin ne gjithe shqiperine si fjala vjen bemat e skenderbeut jo vetem ne ato zona te cilat kane qene ne kontakt me sllavet.

lexo shaban sinanin, linku eshte dhene me siper, ne komentet. kreshniket nuk mendohen te jene aq te vjeter si cikel sa po thua ti. eposi shqiptar pastaj, eshte tjeter gje, eshte superset ( i permban) kreshniket. analiza e sinanit nuk eshte shterruese, asesi, por nje pikenisje shume e mire per te krijuar nje pikeveshtrim. nuk eshte e vertete qe nuk ka lidhje mes ciklit te kreshnikeve dhe epikes tjeter te kenduar gjetke... por nejse, lexoje sinanin se e ke mu ketu, eshte sjelle te peshku me nje fjale.

 Alba, kjo e primatit të Eposit është problem madhor, dhe si shumë probleme të tjera madhore, nuk mund të zgjidhet duke iu qasur ballazi. Ideologëve natyrisht u intereson një përgjigje e shkurtër, të cilën ta përdorin pastaj në betejat e tyre, që s’kanë të bëjnë as me Eposin, as me dijen; por këtë përgjigje dija sot nuk e jep dot. Dija mund të shpjegojë, për shembull, që shqiptarët (arbrit) kanë qenë në Ballkan para se të vinin sllavët; ose që Eposin e kanë vetëm sllavët e Jugut, jo të gjithë sllavët (sikurse që e kanë vetëm gegët, jo toskët, mes shqiptarëve); e kështu me radhë. Deri më sot, fakti që ngjarjet e Eposit zhvillohen në Jutbinë, zonë që sot është relativisht larg trojeve të banuara prej shqiptarëve, është përdorur si argument në favor të primatit sllav të Ciklit; së bashku me strukturën e vargut dhjetërrokësh dhe emrat e shumë personazheve sidomos dytësore, të cilat janë qartësisht sllave. Megjithatë, unë kam përshtypjen se teoria e “përkthimit” të këngëve nuk qëndron; dhe se origjina e tyre nuk zgjidhet dot në formën “ne e krijuam, ju e morët prej nesh.” Çështja nuk ka të bëjë vetëm me arbrit dhe sllavët në Mesjetë, por edhe me mënyrën si mbijetuan popullsitë e paromanizuara në Ballkan, në Mesjetën e hershme, gjatë dyndjeve barbare. Nga kjo pikëpamje, edhe hipoteza se boshnjakët e sotëm janë, në thelb, ilirë të sllavizuar relativisht vonë, nuk mund të skartohet automatikisht; po të kemi parasysh edhe disa zhvillime të çuditshme në kulturën boshnjake, mes të cilave edhe bogomilizmin (që mund të shihet si një formë rezistence ndaj asimilimit nëpërmjet “evangjelizimit” konvencional). Janë çështje që njihen shumë pak, sepse filologjia deri vonë ka qenë e obsesionuar me origjinat dhe i ka anashkaluar hollësitë, sidomos kur nuk ka dokumentacion.

 

Yes, yes, yes, ky eshte Xha Xhai qe njoh une!

Sa shume komente pak te pelqyeshme do ti kurseheshin kesaj teme dhe ceshtjes ne pergjithesi, nese kjo do te ishte shkruar qe ne fillim.

Nuk e kuptoj perse eshte fshire nje koment imi ketu.... se ckam nje pershtypje qe eshte fshire nga injoranca, ndaqe s'eshte kuptuar drejte, sidoqofte pse ka censure? ceshtje mentaliteti? bejani kete pyetje vetes ju lutem, arritet deri aty sa censuruat barcaletat. eshte turp.

Xhaxha, përfitoj meqë jeni këtu t'ju drejtohem ju. Sic ju kam lexuar edhe në shkrime të tjera, mendoj se bini dakord me mua në atë që debati nuk mund të reduktohet në "mbylle gojën se nuk ke bërë shkollë për këtë punë". Po të ishte ashtu, neuroshkenca nuk do frymëzohej vazhdimisht nga filozofia, kjo e fundit nuk do të pyeste vazhdimisht artin, e ky i fundit nuk do frymëzohej nga pyetjet e gjetjet e psikiatrisë etj etj - To bring my point home, njerëz të fushave të ndryshme nuk e kanë të ndaluar të ngrejnë pyetje, përkundrazi në dritën e interdisplinaritetit është e inkurajueshme këndvështrimi i debatit nga pika të ndryshme. Fakti që unë nuk jam as gjuhëtare as albanologe, nuk më përjashton nga pyetjet. Fakti që ju nuk jeni psikiatër apo neuroshkencëtar nuk ju përjashton nga pyetjet në këtë fushë. Po të ishte kështu, diskutimi do ishte intragjinor, incestual, brenda një komuniteti të mbyllur.

Po vij në temë:  Kur thashë "përfundim i nxituar, apo i ngutur" ishte pikërisht ajo që doja të thoja, mund ta kisha zëvendësuar për më shumë delikatesë me "përfundim i parakohshëm". Siç e shoh vetë, teksti (po të kini kohë e nge jeni të ftuar të më sqaroni)  që lexojmë tani nuk është domosdoshmërisht ajo që është shkruar atëherë.

Besnikëria e transmetimit gojë më gojë i kundërvihet autorësisë, dhe për këtë arsye autorësia nuk është individ por zakonisht  (populli). Ju nxirrni një përfundim nga një tekst të cilin nuk e dimë a është i vërtetë apo jo. Më lejoni t'ju jap një shembull nga shkrimet e shenjta, kësaj rradhe nga Kur'ani. Njerëzit që e memorizojnë këtë libër quhen hafizë, që do të thotë "ruajtës" - ruajtës nuk mund të bëhet kushdo që thotë se e di përmendësh Kur'anin, porse ai duhet të jetë i mësuar nga dikush që është i certifikuar (certifikimi eshte procesi qe deshmon se mesuesi e ka marre prej nje tjeter mesuesi, prej nje tjeter mesuesi.... ne nje zinxhir te pakeputur emrash i cili shkon deri tek Profeti); jo vetem kaq, por ky pretendent për ruajtës duhet t'i nënshtrohet recitimit të të gjithë Librit përpara një komisioni me të tjerë hafizë. Mora kohë ta shpjegoja në detaje, për të treguar procesin i cili garanton të paktën besnikërinë e transmetimit, besnikëri që garanton autorësinë, autenticitetin e tekstit.

Hipoteza alternative imja është që vargu "gjuha e të parëve" mund të jetë përndryshuar më vonë përgjatë transmetimit dhe kjo përmbledh gjithë atë që kisha për të thënë në lidhje me këtë debat.

Gjithë të mirat.

 

 

 

Jerusalem, kam qenë gjithnjë i hapur ndaj kritikave dhe diskutimit. Në blogun PTF, ku unë mbaj peshën kryesore në shkrimet, janë bërë rreth 18,000 komente deri më sot, nga të cilat, më beso, shumica kanë qenë kritike ndaj shkrimeve, dhe kanë ardhur nga njerëz që kanë interes për temat, por jo ndonjë kompetencë profesionale për të shkruar për to. Unë vetë shkruaj shpesh për fusha në të cilat nuk kam ndonjë kompetencë profesionale, as pretendoj ta kem.

Irritimi im më lart kishte të bënte me natyrën e komentit të SMR; i cili merrej me “metodën” që kisha përdorur unë në esenë time, për të nxjerrë përfundimin se unë po vazhdoja t’i bija cules etnocentriste. Kritika për metodën është e ndryshme nga kritika për një përfundim të nxjerrë; do ta quaja profesionale dhe të mirëfilltë vetëm kur bëhet nga profesionistët. Përshtypja ime është se SMR, kur ndërmerr kritika të tilla, nuk angazhohet aq në debat sesa merr poza, me të cilat kërkon që ta identifikojnë të tjerët, ose palët e treta. Prandaj, për interpretimin e vargut në fjalë, ose të këngës, jam gati të diskutoj me këto. Për metodën me të cilën i jam qasur unë kësaj kënge, në esenë më lart, dua të diskutoj vetëm me njerëz që dinë se për çfarë flasin. SMR nuk hyn në këtë grupin e fundit.

Tani, për t’u kthyer te diskutimi ynë, për “gjuhën e të parëve” që flet Halili. Këtu ka dy aspekte që dua t’i rimarr, sepse kanë rëndësi. I pari, është që unë kam parë, në krejt korpusin e Eposit të Veriut, instancat kur rapsodi (ose kallëzimtari) e specifikon gjuhën që flasin personazhet e eposit. Këtë jam përpjekur ta bëj në mënyrë shterruese, duke u mbështetur në botimin e plotë të Eposit, nga Instituti i Folklorit. Duke i parë këto raste, ndesha në një klishe: Muji i flet kalit të vet “turçe”. Këtë klishe, me sa di unë, e ka vënë re i pari Lambertz-i. Edhe Omeri, në një rast, i flet kalit “turçe”. Kjo është klishe, sepse nuk ka ndonjë rëndësi, për dinamikën narrative të këngës, se ç’gjuhë i flasin Muji dhe Omeri kalit. Megjithatë, vetë fakti që këta flasin “turçe” tërheq vëmendjen – sepse lexuesi i sotëm do të priste shqip, fundja edhe sllavisht, por jo turçe.

Në ndonjë këngë, siç kanë vërejtur studiuesit, rapsodi ka ndërhyrë dhe e ka kthyer këtë “turçe” në “shqyp”; dhe këtë e ka bërë jo për arsye patriotike, por sepse “turçe” do t’i jetë dukur pa kuptim, në një këngë e cila këndohet në shqip, dhe merret me konfliktin midis “tanëve” (ose “të mirëve”, cilëtdo qofshin këta) dhe “shkjeve”.

Nga ana tjetër, në Cikël lufta mes palëve shpesh përshkruhet si luftë mes “turkut” dhe “shkjaut”, ose “turkut” dhe “kaurit”; natyrisht, këtu është fjala për emërtime në bazë të fesë, jo të etnisë. Mirëpo një gjuhë vështirë të emërtohet nëpërmjet fesë; “turçe” nuk mund të merret, menjëherë, si gjuha që flasin myslimanët. Gjithsesi, kjo tregon që rapsodi e ka një lëkundje, në lidhje me gjuhën që i flasin heronjtë e këngës që këndon në shqipe.

Te “Martesa e Halilit” rrethanat ndryshojnë; sepse këtu fakti që Halili këndon “në gjuhën e të parëve” nuk është as zbukurim, as klishe diskursive, si në rastet relativisht të shumta kur flet Muji me kalin e vet; por element narrativ. Ka rëndësi, për vijimin e rrëfimit, që të pranishmit të mos e marrin vesh se çfarë thotë Halili, kur flet ose këndon “në gjuhën e të parëve”. Edhe konteksti, ose “setting” ku ndodh kjo është domethënës: Halili ka kërkuar t’i sjellin një lahutë dhe ai po këndon një “këngë kreshnikësh” njëlloj siç po bën rapsodi, që e sjell këtë realitet në qenie me ekzekutimin e vet. Duke e vënë Halilin të këndojë në këngë, “autori” i këngës krijon një qark të shkurtër midis personazhit Halil, i cili vepron në rrafshin narrativ, dhe kallëzimtarit, i cili mishërohet ose trupëzohet te rapsodi. Ky qark i shkurtër vendoset nëpërmjet lahutës. Jo vetëm Halili këndon në gjuhën e të parëve, por edhe kënga vetë, që është duke u riprodhuar, është në gjuhën e të parëve. Këtë dukuri e kanë quajtur mise en abîme; dhe kur kjo vërtetohet në një narracion, është shenjë sofistikimi dhe studiuesi bën mirë t’i kushtojë vëmendje.

Nëse këtë mund ta ketë shtuar rapsodi më vonë ose jo, unë nuk e kundërshtoj dot me siguri; por më duket pak e pagjasë. Rapsodi mund të heqë një emër gjuhe dhe ta zëvendësojë me një tjetër, siç bën kur zëvendëson “turçen” me “shqyp”, në rastet kur Muji i flet gjogut të vet. Gjuha e të parëve, në këngë, i referohet përmasës kohore ose diakronike, jo diversitetit në njëkohësi, ose sinkroni; dhe kjo ka rëndësi, sepse fut një element historie në rrafshin narrativ, i cili zakonisht i mungon Ciklit. Në rrethanat konkrete për të cilat flasim, Halili paraqitet si të paktën bilingual, meqë veç gjuhës që përdor kur komunikon me krajlin dhe Tanushën (dhe që do të supozojmë se është serbisht), ai ka edhe një gjuhë tjetër, që është “e të parëve”, dhe që ai e përdor për dy arsye: (1) që të mos ia marrë vesh kush se çfarë po thotë dhe (2) meqë kënga që ai këndon me lahutë e “kërkon” atë gjuhë. Meqë ka Epos shqip, por ka edhe Epos sllav, fakti që Halili e këndon këngën në shqip merr edhe domethënie të re, në raport me vjetërsinë e eposit.

Do të më thonë: por këto të gjitha ndodhin në planin narrativ, i cili i përket një universi të ndryshëm nga plani ku riprodhohet ose ekzekutohet kënga, ose bota “jonë”. E kuptoj këtë. Prandaj e përmenda më lart “mise en abîme”, ose dukurinë e pasqyrës narrative; njëlloj si te drama brenda dramës, që gjejmë te “Hamleti”, kënga me lahutë e Halilit i referohet sa botës narrative ku Halili vepron, ashtu edhe botës tjetër, ku Halili është personazh i një kënge epike.

Ka edhe më. Situata narrative kur një hero është në vështirësi ose gati për t’u ekzekutuar dhe u bën thirrje zanave ose forcave të tjera për ndihmë është klishe narrative dhe ndeshet më shumë se një herë në Cikël. Në njërën prej këngëve, kjo i ndodh Mujit, dhe ai këtë thirrje e bën jo “në gjuhën e të parëve”, por “turçe”. Si do të interpretohet kjo? Ka disa mënyra interpretimi: e para është që Muji që flet turçe është edhe kjo një klishe e Eposit; tjetra është që Muji që flet “turçe” është huazuar nga kënga boshnjake, ku gjuha amtare e heronjve myslimanë është e njëjtë me atë të armiqve të tyre (serbishte). Më në fund, mund të besojmë se Halili që flet gjuhën e të parëve është një element më i vjetër në Epos (siç e kemi parë, rapsodi zakonisht e ndryshon turçen në shqipe, jo në “gjuhën e të parëve”, e cila është më ambigue si formulim).

Mua e gjithë kjo më tërheq shumë, si enigmë dhe si dritare për të kuptuar pak më shumë për Eposin, për botën ku riprodhohej Eposi, dhe botën së cilës i referohet Eposi. Më vjen keq kur ngrihet një lexuese si SMR-ja dhe - pa të drejtë besoj unë - më akuzon për etnocentrizëm. Ky lloj diskursi kinse kritik është shumë i varfër; unë do ta quaja “lehës”, sepse ai nuk kontribuon fare në temën, as tërhiqet sado pak pas gjëzave të Eposit, por e ka mendjen të “korrigjojë” ose të “disiplinojë” diskursin kritik për Eposin ose, përgjithësisht, për kulturën shqipe, sipas disa formulave ose klisheve “të kohës”, mes të cilave hyn edhe akuza, vend e pa vend, për etnocentrizëm. Siç mund ta vëresh, Jerusalem, SMR-ja e nxjerr diskutimin nga tema, për ta kaluar në një meta-diskutim, ose në një diskutim për rregullat dhe metodat e diskutimit. Për mua, kjo është edhe një lloj censure e maskuar.

nxirrni një përfundim nga një tekst të cilin nuk e dimë a është i vërtetë apo jo...vargu "gjuha e të parëve" mund të jetë përndryshuar më vonë përgjatë transmetimit

Ka plot studime qe jane bere mbi vepra me influence shume me globale se Epikat e malesoreve tane, dhe konkluzioni ka qene qe variacioni ne transmetim gjate mijevjecareve eshte i nivelit gabimit statistikor (+/- 5%). This way of transmission is ROCK SOLID! Variacionet gjithmone shtohen VETEM kur ajo qe flitet, SHKRUHET.(gjithe zotat qe i mesuan shkrimin njerezimit kane qene sharlatane e hokatare te medhenj) E ketu ngaterrohet njeriu 'evropian' qe e kujton traditen gojore qe vuan nga te njejtat difekte si 'telefoni i prishur'.

Keto shashka dyshimi qe ngrene disa ketu vetem prishin pune. Teknike e poshter, qe perdoret sot nga njerez te cilet nuk 'besojne' ne Ngrohjen Globale. Rezultati ..po i njejte. Poshtersi dhe konfuzion i panevojshem

Variacionet gjithmone shtohen VETEM kur ajo qe flitet, SHKRUHET.

Ky postulati yt me permbajtjen e theksuar tek gjithmone dhe Vetem bie shkencerisht me argumentimin, qe variacionet jane te tilla brenda nje gjuhe, pikerisht nga dialektet e ndryshme brenda gjuhes se folur. Dhe dialektet nuk kane lindur nga e shkruajtura, por nga e folura. Per te mos vazhduar pastaj me fjale te integruara dhe pastaj te asimiluara nga nje gjuhe ne gjuhen tjeter. Ngaqe njeri me lart beri nje pyetje per Kotorrin, pa e ditur, qe ne eposin shqiptar flitet per Kotorret e Reja dhe jo per Kotorrin, Stavro Skendi e jep nje shembull te ketille me teorine e tij per transformimin e Ravni Kotari ne Kotorret e Reja.

Keto shashka dyshimi qe ngrene disa ketu vetem prishin pune.

I prishin pune kujt?

Mesa e di une, ketu nuk po shtrojme pyetje ekzistenciale per ceshtjen shqiptare, sepse ekzistenca e jone territoriale nuk varet prej eposit te kreshnikeve. Eposi i kreshnikeve nuk eshte dicka e vecante, sic duam ta paraqesim ne, qe e shpikem ne apo ata. Ne tipologjine e tij ky lloj eposi ka ekzistuar edhe tek te tjere ne Europe, me ndryshimin qe kengetaret e tyre nuk quheshin rapsode, por troubadour ose trobador dhe nuk kishin lahuta e sharki, por vegla te tjera muzikore te ngjashme.

Eshte edhe gabim, te thuhet ose te mendohet, qe dikush qe ben ndonje kritike rreth arsyetimit te nje autori, e ben kete nga nje axhende e fshehur per diskreditim te popullit shqiptar dhe eposit te kreshnikeve. Te pakten per personin e shumesulmuar ketu Selfmaderadio mendoj qe i beni nje padrejtesi nese e sulmoni per kete gje. Jam i sigurte, si edhe per veten time, se nese perpara ajo do te kishte nje serb, boshnjak apo ku e di se cfare, i cili ne te njejten menyre do te arsyetonte, por ne kahun tjeter, patjeter do te sillte argumenta te fuqishme qe do e venin ate me shpatulla pas murit.

Nese mendoni, qe nje autor ben nje studim, nje shkrim, nje ese a ku e di une cfare, per "te miren e kombit" dhe jo nga pozita dhe metodologji shkencore, ja ku e kemi etnocentrizmin, se nuk ka brire ai i shkreti.

Do i ftoja qe te gjithe pa perjashtim, qe per hir te bonsensit, te flasin cfare kane per te folur rreth temes si njerez te qyteteruar dhe te mos kalojne ne sulme personale "diskreditimi".

 

jo, jo, them qe nuk ka pas ate parasysh, me cdo gjase, Qafo, kur flet per mundesine e shumefishuar te devijimit me ane te shkrimit, krahasuar me te folurit. Kujtoj historine e scribeve qe ma ka rrefyer dikush qe vertet merr vesh ne keto pune.

nderkaq, duke vleresuar, por edhe lene menjane nderhyrjen tende prej xhentellmeni, habitem me pozicionimin tend ne kete teme.

me se pari me habit pozicioni yt ne lidhje me qasjen sa idiote aq edhe te poshter te etnocentrizmit si akuze, nga e cila duket sikur ka frike edhe autori i shkrimit. Nje centrizem ketu eshte i pashmangshem per thjesht pakicen e qendrave (there are just a few choices on the table). Te mos jesh centrist ne nje mjedis me shume pak alternativa, do te thote te mos e prekesh fare subjektin ne menyre analitike. Dhe te mos kryesh ate qe quhet mesim i vazhduar (continuous learning) ne serine e zhbirilimit. Te mos behesh pale, jo ne menyre pasionante, por i terhequr nga logjika e gjerave, do te thote te jesh nje zhapik, e jo eksplorues. Ti ke bere cluster analysis, pa diskutim. Te vazhdosh t'i japesh te njejtin shans perkatesie ne segmentet qe krijon cdo observimi, edhe pasi algoritmi kerkues po i fokuson qarte perkatesite dhe gjerat, do te thote te jesh budalla ordiner. Akuza per etnocentrizem ne fakt eshte nje ftese per budallallek. Te mos jesh etnocentrist kur clusters jane krijuar nderkaq, eshte nje variant i budallallekut, qe sikur s'para ngjet sot ne bote. Sepse kjo do te thote qe ti aplikon nje shperndarje uniforme mbi elementet e vezhgimit, cka persupozon padije te plote mbi subjektin dhe justifikohet vetem ne castin zero (fillim). me pas nuk mund te jesh fair duke qene "fair".

Well, kerkon edhe burreri kerkim-studimi.

 Nuk më shqetëson akuza për etnocentrizëm, sepse është pa kuptim, në kontekstin e studimit në fjalë. Një etiketë është fare lehtë për ta ngjitur, por po aq lehtë për ta shqitur dhe për ta flakur në plehra, sikurse edhe veprova unë. Për të njëjtën temë, por të trajtuar në vazhdim, në blogun tim më akuzojnë për "kozmopolitanizëm". E njëjta litani, nga i njëjti lloj mendësie, që kërkon të angazhohet duke u hequr si "holier than thou." 

Përkundrazi, më shqetëson kritika në metodë, nga një person i cili në fushën në fjalë është profan. Jo se nuk mund ta bëjë - kushdo mund të kritikojë për atë që dëshiron - por për guximin me të cilën bëhet kjo kritikë. Duke iu referuar SMR, Jerusalem thotë se "për një njeri të shkencës preokupimi mbi metodologjinë është i dorës së parë. Mënyra se si ke dalë në përfundim është shumë e rëndësishme, shumë më e rëndësishme se përfundimi." Kjo më shqetëson.

SMR është biologe, në mos gabohem dhe ndoshta e zbaton atë parim në mënyrë shembullore në kërkimet e veta; por fakti që e zbaton mirë në fushën e vet nuk jep ndonjë garanci se mund ta verifikojë si e zbatojnë të tjerët gjetiu. Një teknik kompjuteri nuk është vetvetiu kirurg i mirë, as një mësues bari i mirë delesh. Një shahist nuk ka ndonjë përparësi, kur vjen puna për të komentuar një ndeshje boksi. E kështu me radhë. Jo se parimi më lart nuk është i drejtë, por sepse pa pasur ekspertizë, ti nuk e verifikon dot nëse ky parim është zbatuar drejt apo jo (dhe pastaj, ngaqë s'e verifikon dot, fillon me etiketimin). Nëse dikush është "njeri i shkencës", kjo është krejt irrelevante në këtë mes.

Vimë kështu te parimi që N.N. Taleb e ka quajtur "vizorja e Wittgenstein-it": nëse ti nuk je i sigurt për saktësinë e vizores me të cilën po mat tavolinën, atëherë njëlloj mund të përdorësh edhe tavolinën për të matur vizoren. Sa më pak e besueshme të jetë vizorja për ty gjatë kohës që po mat, aq më shumë informacion po merr për vizoren vetë dhe aq më pak për tavolinën. [Fooled by Randomness, 2005, Random House, f. 223-224].

Me lejoni t'ju kujtoj se, jeni ju qe e keni zgjedhur kete publik, jeni ju qe keni perzgjedhur kete medium per te botuar (blogun, qofte tuajin, qofte te te tjereve) e bile jeni akoma ketu, mes nesh. Jeni ju qe tezat tuaja jua parashtroni anonimeve e prisni duartrokitje prej tyre.

Nese jeni vertet i interesuar per nje opinion specialistesh, ju lutem, drejtohuni ne ato vende ku ata edhe gjenden: departamente e akademi dhe botojini tezat tuaja ne revistat profesionale pasi te kene kaluar kontrollin peer review.

Te kujtoheni qe keta anonime nuk jane kompetente te fushes, e te filloni t'ua kujtoni CV profesionale (apo aktivitetin e tyre armiqesor) kur keta ju kritikojne eshte e pandershme!

Nuk kam ndërmend t’i jap kujt llogari se si shkruaj, ku shkruaj, për kë shkruaj dhe me kë komunikoj intelektualisht, sa kohë që këtë e bëj me këllqet e mia. Vetëm mund të të siguroj se ti, Self Made Radio nuk hyn në kategorinë e atyre me të cilët dua të komunikoj, jo sepse je e pakualifikuar dhe e palexuar (ka shumë të tillë, me të cilët flas përditë, me kënaqësi dhe pa problemin më të vogël, siç mund ta verifikosh vetë në blog, ku ndryshe nga insinuatat e pavërteta që bën ti më sipër nuk më duartroket kush, përkundrazi, s'më kanë lënë gjë mangut që prej katër vjetësh), por sepse ti je haptazi në keqbesim (in bad faith). Për këtë arsye, unë të kërkoj, me shumë mirësjellje, t'u qëndrosh sa më larg teksteve të mia. Ka vend në këtë botën tonë, sado të vogël, edhe për njerëz që nuk i lexojnë ato, sikurse ka për njerëz që nuk u pëlqej unë si person.

P.S. Ti e di fare mirë se shkrimin te Peshku pa Ujë nuk e solla unë, madje unë ka kohë që nuk dërgoj shkrime këtu, për arsye që lidhen drejtpërdrejt edhe me mënyrën si i ke moderuar ti debatet dhe i ke pasur mundësitë për të më mbrojtur ndaj trollëve, siç të kam mbrojtur unë ty, në kohë të tjera.

 

Nuk kam ndërmend t’i jap kujt llogari se si shkruaj, ku shkruaj, për kë shkruaj dhe me kë komunikoj intelektualisht, sa kohë që këtë e bëj me këllqet e mia.

...

Për këtë arsye, unë të kërkoj, me shumë mirësjellje, t'u qëndrosh sa më larg teksteve të mia. Ka vend në këtë botën tonë, sado të vogël, edhe për njerëz që nuk i lexojnë ato, sikurse ka për njerëz që nuk u pëlqej unë si person.

Me duket e pandershme e aspak etike qe diskutimi per nje argument specifik shnderrohet ne argument per individet qe hyjne ne nje diskutim, te shnderrohet ne demaskim te individeve. Po flasim per gjuhen e Halilit! Po flasim per metodologjine me te cilen kjo gjuhe eshte analizuar! Nuk po flasim as per ju dhe as per Selfmaderadion. Ju lutem, mbajuni temes dhe rregullave ne komunikim. Une nuk ju detyrova te shkruanit kete artikull, nuk e solla une ketu, nuk ju detyrova te hynit ne komunikim me mua. Ishin, ne pjesen me te madhe, vendimet tuaja! Nese ju vendosni te hyni ne nje diskutim, atehere, ju lutem, mbani edhe pergjegjesine qe ky diskutim te ngelet civil dhe etik. 

Pune te mbare

 "nuk ju detyrova te hynit ne komunikim me mua."

Vertetesia e kesaj varet nga toni i komentit tend fillestar, si dhe nga toni ne vazhdimesi te ketyre komenteve. Aq konfuz dhe abuziv ishte ky ton, sa qe jo vetem angazhimi i autorit ishte i detyruar, por edhe ndonje shqetesim real ne lidhje me metodologjine nuk pati shansin te ballafaqohej me te. 

 

SMR shkruan:

Me duket e pandershme e aspak etike qe diskutimi per nje argument specifik shnderrohet ne argument per individet qe hyjne ne nje diskutim, te shnderrohet ne demaskim te individeve. Po flasim per gjuhen e Halilit! Po flasim per metodologjine me te cilen kjo gjuhe eshte analizuar!

Në fakt ti nuk folur asfare për gjuhën e Halilit, sepse gjuha e Halilit ty nuk të intereson. Ty të intereson ta marrësh punën e tjetrit, ose shkrimin tim në këtë rast, i cili mua më dhimbset sepse më ka kushtuar shumë mund dhe kohë, dhe ta përdorësh pastaj si palestër për të ekzibuar format e trurit tënd. Kjo nuk është e hijshme, e komprometon debatin që pa filluar dhe, sa kohë që ti e bën me shkrimet e mia, do të të vihet në dukje prej meje haptazi.

Gjithsesi, tani po i kthehem komentit tënd, për të treguar pse ishte pa vend dhe bosh.

Shkruaje:

nuk e kuptoj kete analize, sepse, me duket e vetekuptueshme qe cdo grup njerezish qe e rimerr nje balade e adapton per temat e veta, konstruktet dhe detajet e veta: pra, balada e rimarre nga shqiptaret do e bente halilin ilir, apo arber, apo shqiptar. Nderkohe keto lloj studimesh qe analizojne vetem baladen e variantit shqiptar pa krahasuar ate me motivet e tjera te ngjashme te fqinjeve apo edhe me larg me duken abuzive; kisha menduar qe shkencat sociale ne Shqiperi e kishin kapercyer kete stad etnocentrizmi.>>

Nëse nuk e kuptove analizën, mund të kishe kërkuar për ndihmë. Disa gjëra mund të jenë të vështira për t’u kuptuar nga layperson. >>

Natyrisht, të thuash se “balada e rimarre nga shqiptaret do e bente halilin ilir, apo arber, apo shqiptar” është e gabuar. Jo vetëm e gabuar, por edhe gjepur. Në fakt, unë kam vënë re se shumë herë, në Ciklin shqip, për Mujin thuhet se flet “turçe”; po të ishte e vërtetë pseudoteza jote, këtë do ta kishte zëvendësuar rapsodi yt i rimarrë, por ai nuk e ka bërë dhe nuk e ka bërë sepse rapsodi nuk është redaktor, as ka mendësinë e redaktorit modern. Në një këngë tjetër të Ciklit, në një situatë shumë të ngjashme me atë të Halilit në këngën më lart, Muji përsëri u drejtohet zanave “turçe”.

Thua: “keto lloj studimesh qe analizojne vetem baladen e variantit shqiptar pa krahasuar ate me motivet e tjera te ngjashme te fqinjeve apo edhe me larg” – përsëri gabim. E para, ai më lart nuk është studim por ese; e dyta balada e variantit shqiptar është spikatur, prej studiuesve të tjerë, si veçanërisht “shqiptare” në Cikël. E treta, metoda ime ndjek krahasimin e brendshëm, jo të jashtëm. Më tej akoma, këtu nuk është fjala për “motive”, por për elemente të narracionit, siç është gjuha e Halilit (ka rëndësi që ajo të mos kuptohet prej të pranishmëve).

plus, edhe sikur kjo balade te ishte arberore dhe arkaike, ajo duhet te kete ndryshuar: cdo brez ka lene gjurmen e vet, konstruktet e kohes se tij, mentalitetin e tij. >>

Askush nuk tha që balada është “arkaike”, sepse ta quash ashtu është pa kuptim. Në çdo baladë ka elemente të reja dhe elemente të vjetra; elemente arkaike dhe elemente anakronike. Ç’të kërkosh, do të gjesh. Por të thuash që “cdo brez ka lene gjurmen e vet, konstruktet e kohes se tij, mentalitetin e tij”, kjo është e gabuar, sepse baladat nuk janë gazeta muri.

Me duket problematike metodologjia e kerkimit te arkaikes ne vende te izoluara (metodologji e shkences se shekullit 18-20), sepse presupozon qe ne sisteme te izoluara nuk ndodh ndryshim, nuk ka evolucion (e njejta gje presupozohet edhe per arbereshet, kulturen dhe gjuhen e tyre, psh); shoqerite imagjinohen si te ngrira ne formaline dhe kjo nuk eshte aspak e vertete (duhet permendur ketu, qe sistemi i krahasimit gati mungon, sepse gjeja qe njohim me pak eshte pikerisht ... lashtesia, e shkuara).>>

Kjo që thua nuk hyn fare në diskutim. Të thuash që Halili mund të ketë folur shqip (hipoteza ime spekulative) nuk do të thotë të presupozosh që “në sisteme të izoluara nuk ndodh ndryshim”; në këtë paragraf ti nuk e ke fjalën më për tekstin tim, po për diçka imagjinare, të cilën e sulmon me mjete të parafabrikuara (i gjithë diskursi yt për etnocentrizmin është bullshit, por le ta lëmë këtë mënjan&eumlsmiley. Vetë Cikli shqip është provë e gjallë se shoqëria që e ka krijuar dhe që e riprodhon nuk ka qenë e izoluar. Aty personazhet japin e marrin me sllavë, latinë, italianë, maxharrë, turq, arapë. Aty një rapsod malësor, në majë të malit, këndon për një barkë me vela, ose për një akuarium ornamental, me peshq, që ia sjellin të bijës së kralit që të mos mërzitet. Dhe sa për krijime si këngët e Ciklit, pavarësisht nëse shqip ose sllavisht, këto nuk më duket e saktë të thuhet që “evoluojnë”; ndryshojnë, ndoshta, por jo evoluojnë. Baladat nuk evoluojnë. Inkorporojnë ndonjëherë elemente, p.sh. anakronizma – por fakti që Muji, në një baladë, gjuan me pushkë, nuk e zhvlerëson vjetërsinë e elementit zanë, ose orë mali. Cikli humbet ndoshta koherencën, me kalimin e kohës – por ky nuk është evoluim. 

Mutacionet nuk ndodhin vetem ne gjene, por edhe ne fjale, ide, konstrukte. Ne nje ballade mutacionet jane jo vetem ato te fjaleve, por edhe te ideve, historive sepse cdo brez i percjell tjetrit ngjarje jo vetem te lashta, por qe tingellojne edhe aktuale per te sepse vetem tek aktualizimi i tyre mund te gjesh motivacionin per t'i percjelle edhe me tutje, per t'i kenduar e levruar. >>

Por jo çdo mutacion sjell evoluim. Ti mund ta shpjegosh më mirë se unë që shumë mutacione nuk lënë kurrfarë gjurme në riprodhimin e kodit ose të qenies individuale që e përmban kodin. Siç vijnë ashtu ikin. Diçka e tillë ndodh me krijimet e eposit – ato ndryshojnë nga vendi në vend, nga krahina në krahinë; rapsodi i personalizon, në një vend i tregon të shkurtra, diku tjetër më të gjata; kombinon elemente dhe klishe nga këngë të ndryshme; merr një motiv të Halilit dhe ia vesh Zukut Bajraktar dhe kështu me radhë; por disa elemente nuk ndryshojnë – ato të strukturës narrative. Nuk mund të ndodhë, bie fjala, që në një motërzim të Gjergj Elez Alisë, të mos jetë Gjergji që e vret bajlozin, por bajlozi Gjergjin; ose që bajlozi të martohet me motrën e Gjergjit. Nuk mund të ndodhë. Nga ana tjetër, motivimi për t’i kënduar këto këngë është më tepër i natyrës etike dhe sociale, jo historike. Baladat e Ciklit ndryshojnë, tipologjikisht, nga të ashtuquajturat “këngë historike”, ku flitet për ngjarje historike konkrete.

Te mos harrojme edhe dicka te rendesishme: Memorien! Sa eshte memoria e nje balade? Sa breza? Dhe faktin qe, tek baladat, sidomos tek to, si rrefime gojore te pafiksuara, pra qe trashegohen gojarisht, mutation rate eshte edhe me i larte se sa riprodhimi nga nje liber i kopjuar ne nje tjeter liber.>>

Këtu ta shpjeguan që mutation rate është shumë i ulët, edhe për riprodhimin gojor. Sa për kujtesën e një balade – ajo shtrihet disa shekuj. Te kënga e Doruntinës, vajzën e kishin martuar në Bohemi. Kur ishte hera e fundit që ke dëgjuar për shqiptarë të martuar në Bohemi, para 1990-ës?

Ne kete kuptim baladat une i shoh pak si gjenotipe, ku ka shume gjurme te lena ne kohe te ndryshme, dhe njehere qe keto gjurme jane bere pjese e nje gjenomi ato evoluojne me gjithe gjenomin sipas te njejtave ligjesive qe i ishte nenshtruar gjenomi perpara integrimit ne gjenom te fragmenteve „te huaja“ (sigurisht situata fillon e behet me e komplikuar ne nivel gjenomi, sepse cdo hyrje e re eshte edhe nje bashkeveprim i ri, rivendosje e nje ekuilibri te ri funksional). Ato pjese qe kane hyre me heret, si rregull, pesojne me shume mutacione, ato qe hyjne me vone me pak, sepse intervali kohor eshte me i shkurter dhe gjurmet e akumuluara me te pakta.>>

Përsëri gabim, veçanërisht kur thua: “Ato pjese qe kane hyre me heret, si rregull, pesojne me shume mutacione, ato qe hyjne me vone me pak,” dhe një gabim i tillë që e lë tjetrin gojëhapur. Dhe ja pse. Baladat vërtet trupëzojnë elemente të reja, por jo në çdo pjesë e në çdo nivel të tyrin. Ka disa pjesë që janë më fleksibël dhe më të hapura ndaj ndryshimit, dhe bash këtu futen elementet e reja. P.sh., kur rreshtohen armët që merr me vete kreshniku para se të dalë në bjeshkë, mund të përmendet ndonjëherë edhe pushka, si anakronizëm; por gjatë dyluftimit, kundërshtari do të vritet përsëri me topuz ose me thikë, sepse ashtu e kërkon narracioni (provo t'ia presësh dikujt kokën me pushk&eumlsmiley. E kam fjalën: elementet e reja (anakronizmat) futen atje ku ka dobësi ose ku është struktura e hapur, jo kuturu, ose në mënyrë të rastësishme. Për shembull, po ta krahasosh gjuhën e Ciklit shqip me shqipen e kohës kur u mblodhën baladat, të habit diferenca në dendurinë e turqizmave (orientalizmave). Cikli ka shumë pak të tilla, në krahasim me shqipen që flet, deri edhe rapsodi vetë, pasi ka mbaruar së kënduari. Pse ndodh kjo? Sepse gjuha e baladës, më saktë struktura e saj leksikore, është një nga ato rrafshe ku rezistenca ndaj "mutacionit" është më e fortë.  

Dhe pikerisht ketu eshte problemi im me keto lloj analizash, (te njejten tip analizash per baladat kam lexuar edhe nga Cabej, edhe nga Sinani): cila "pjese/konstrukt" e balades zuri rrenje ne balade kur? nga kush (cfare brezi, cfare kohe historike, cfare mentaliteti, cfare konstruktesh?)? cfare transformimesh ka pesuar? Cilat pjese jane me te hershme? Pjeset qe kane "hyre" ne nje balade/qe tingellojne te reja, a jane te reja teresisht apo kane transformuar te vjetren? Pra jane futur de nuovo, apo kane perdorur si substrat te vjetren? Jane kontribute origjinale, apo jane kontribute te bazuara ne konstrukte te ngjashme te vena ne qarkullim ne ballkan apo me gjere?>>

Po ti kujt ia bën këto pyetje? Apo i bën për të treguar se je në gjendje, të paktën, të bësh pyetje? Këto pyetje nuk kanë kuptim. Çfarë janë “konstruktet”? Pse i referohesh gjithnjë kohës historike, në një kohë që tekste të tilla, si baladat, priren të dalin nga koha historike, për të krijuar rreth vetes, një kohë të tyren, autonome, ciklike ose rrethsjellëse? Çfarë do të thotë “kontribute origjinale”? Origjinale të një Cikli në raport me tjetrin, apo të një rapsodi në raport me tjetrin, apo të një motërzimi në raport me tjetrin brenda një Eposi? Ti ngul këmbë në nocionin e “transformimit”, por ky nocion nuk vlen, madje as si instrument, për të analizuar një këngë me karakteristikat e atyre të eposit. Këngët nuk transformohen – ato mund të ndryshojnë, mund të dëmtohen, mund të zgjerohen e të hollohen, mund të kryqëzohen gabimisht me këngë të tjera – por nuk transformohen. Pastaj, pse e quan “analizë” shkrimin më sipër, sa kohë që ai analizë nuk është? Apo që pastaj ta vërtetosh ti që nuk qenka analizë?

keshtu, ka shume mundesi qe me shume se sa nje origjine arberore, Halili ka filluar te flase gjuhen e te pareve ne baladen e variantit shqiptar ne momentin qe gjuha e te pareve mori nje vlere si fakt nga gojetari (grupi shoqeror qe i perkiste ky gojetar) qe e kendoi dhe, ne mungese te fakteve qe do te provonin dicka me substanciale, ne as nuk mund ta themi nese kosntrukti i lashtesise arberore hyri ne kohen e arberit, apo hyri shekuj me vone ne balade; hyri de nuovo, apo ishte hyrje e rimarre nga te tjeret.>>

Që Halili flet “gjuhën e të parëve”, është pjesë e strukturës narrative. Nuk është se rapsodi ka pasur shumë liri aty, për t’ia shtuar Halilit personazh një përmasë etnike në thelb “anakronike” (sepse etnia nuk ngre shumë peshë në Epos, siç dihet, përtej kundërvënies liminale mes “tanëve” dhe “shkjaut&rdquosmiley; fakt është që Halili, i zënë ngushtë, dhe në prag të ekzekutimit, u bën thirrje zanave që ta ndihmojnë, në një gjuhë tjetër. Kjo gjuhë është e lashtë jo sepse shqipja është e lashtë (nocion pa kuptim, i thënë në mënyrë absolute), por sepse vetë “zana”, si element i rrafshit narrativ, është arkaik. Gjuha që flet Halili pra është gjuhë me të cilën heronjtë merren vesh me zanat. Deri këtu besoj do të jemi dakord. Tani, po të shohim situatën gjuhësore brenda rrafshit narrativ në këngë, do të gjejmë aty një mjedis gjuhësor sllav, të Krajlisë, ku flitet sllavishtja (serbishtja); dhe pastaj gjuha që flet Halili, e cila është detyrimisht e ndryshme nga kjo sllavishte. Siç e thashë, dhe do ta përsërit, që kjo gjuhë të jetë e ndryshme nga sllavishtja, këtë e kërkon fabula, struktura narrative e këngës. Po t’u fliste Halili zanave sllavisht, atëherë këtë do ta dëgjonin edhe të tjerët dhe do ta kishin ekzekutuar pa i lënë kohë zanave që të lajmëronin Mujin, etj. Prandaj, që gjuha e Halilit është e ndryshme nga sllavishtja, këtë mund ta themi me siguri. Mbetet për t’u parë se çfarë gjuhe ka qenë kjo – dhe këtu hipoteza më e arsyeshme është që të ketë qenë shqipja. Edhe me metodën e përjashtimit, prapë te shqipja do të mbërrinim. Fakti që në ndonjë këngë tjetër heronjtë flasin “turçe” është shpjeguar, nga Lambertz-i kështu: turçe është gjuha që flet turku, ose myslimani; si e ndryshme nga gjuha që flet kauri, shkjau ose sllavi. Unë i besoj këtij shpjegimi, edhe ngaqë turqishtja vetë, në kontekstin narrativ, ose edhe në kontekstin social të cilit i referohet kënga, nuk ka qenë e përshtatshme për gjuhë sekrete, meqë ishte përhapur tashmë në Ballkan, edhe mes sllavëve edhe mes shqiptarëve, si gjuhë e dytë ose lingua franca. Në kuptimin që, kur Muji flet “turçe” në këngë, fjala është përsëri për shqipen; por ndoshta në kohën kur mori formë kënga, për shqipen ende nuk kishte një emër; madje deri vonë, në Veri, fol shqyp ka pasur kuptimin folë qartë; dhe fjala shqyp ka pasur, sipas disa etimologëve, kuptimin “qartë, shkoqur”, para se të fillonte të emërtonte gjuhën. Krahaso, këtu, edhe raportin mes deutlich dhe Deutsch. Prandaj edhe fjala shqyp, për gjuhën, del jashtëzakonisht rrallë në Cikël – një hipotezë edhe kjo, natyrisht.

Shkrimi për Halilin është pjesë e një serie shkrimesh për Ciklin, të cilat plotësojnë njëri-tjetrin. Ftoj lexuesit e interesuar t’i ndjekin në Peizazhe të Fjalës

E vetmja gje qe mund te them eshte se shpresoj te vij dita sa me pare qe shume shqiptare te debatojne ne kete menyre.

Ne fillim mendova, po cne gjithe ky kasavet? Pse dhe perse? Ne fund ndjeva qe ia kishte vlejtur, jo si polemike, ne fakt pikerisht sepse nuk ishte polemike. Ishte si nje shot pijeje, qe just hit the spot.

Great.

ps. kam nje dhimbje koke paradhenie kur mendoj qe kjo tani mund te kapet per flokesh ne nje xarritje (= zvarritje nga Bregu) me the te thashe, se ne fakt, se keshtu, se ashtu, gjithsecili ka te drejten e vet ta mendoje si e mendon... stili i njohur, pash Zotin, u regjem me kto... kete heqjen "xarra" ketu te peshku e kemi pagezuar "galexhant" (komentesh). smiley

flm.

 xarritje;

osh e bran në gjirokastriçe i dashur Em. Rrofsh që më bëre ta kujtoja kët.

 

 "Nese jeni vertet i interesuar per nje opinion specialistesh, ju lutem, drejtohuni ne ato vende ku ata edhe gjenden: departamente e akademi dhe botojini tezat tuaja ne revistat profesionale pasi te kene kaluar kontrollin peer review."

Oh cooome oooon! Nuk ishe pikerisht ti qe ishe e pakenaqur edhe me metodologjite e puneve te kryera me peer review, madje edhe i listove qe nga Cabej e me rradhe? Peer Review!? Jo po detyra kursi.

Eshte teper qesharak perdorimi i logjikes "nese jeni vertete i interesuar per nje opinion specialistesh, ju lutem drejtohuni ne ato vende ku ata edhe gjenden." Per disa arsye:

1. Per nje kaste intelektualesh, marredheniet dhe komunikimi me publikun jane te dores se dyte, dhe kjo eshte e pamoralshme dhe absolutisht e papranueshme pasi zhvillon elitarizmin dhe snobizmin. Morali intelektual nuk mund te zhvillohet ne kushte te nje kulle te fildishte, ku sapo hyme brenda dhe veme rroben e intelektualit jemi automatikisht te moralshem. Nuk ka asnje garanci qe Akademia te jete paragon morali pervecse po qe se rezultatet e dhena me peer review arrijne te kene impakt publik. Peer review eshte vetem nje prej aspekteve te punes se intelektualit publik, aspekti tjeter eshte komunikimi me publikun, perndryshe nuk do kishte intelektuale publike, por vetem ikona te mykura e degjenerative te nje asketicizmi te pamoralshem.

2. Metoda te tjera nga metoda krahasuese jane mese te mirepranuara nga peer review. Fakti qe ti, dhe ndonje tjeter ketu, jeni injorante ne lidhje me kete mirepranim te ketyre metodave, dhe njekohesisht fakti qe ti kembengul per mirepranim te tyre nga peer review, te skualifikon nga debati. Nuk ka asgje te pandershme ne kete skualifikim, pervecse po qe se pandershmeria eshte perceptim i gabuar nga pozitat e skualifikimit. Nuk e njoh fushen e linguistikes, por ne nje cross-section te shkencave shoqerore, metoda e permendur nga xhaxhai, ajo imanentja, (qe ti do beje mire te shikoje ndonje peer reviewed pune ne lidhje me kete perpara se te sugjeroje qe perdorimi i kesaj metode duhet te kaloj testin ne fjale) eshte mese e mirepranuar. Dhe kete ta garantoj te pakten per sa i perket fushes se estetikes, (meqe edhe u perplas surratit termi cross-discipline) duke filluar qe nga Theodore Adorno e deri tek Frederic Jameson.

3. Qe edhe te kete nje fare etike debati, ki parasysh qe Xhaxhai nuk ishte aspak i interesuar ne lidhje me komunikimin me specialistet, por me publikun e gjere, duke e marre te mireqene, besoj, se testin e specializimit e ka kaluar. U ngrite ti dhe fole ne terma specialistesh. T'u tha kujdes se nuk je specialiste te flasesh ne terma te tille. Tashti nuk mund te hidhesh prape e te thuash "nese je i interesuar per opinione specialistesh," kur ti e di shume mire qe XhaXhai e ka te permbushur kete interesim apo aspekt te intelektualit publik, vetem pse t'u vu ne dukje qe specializimi ty te mungon. Nuk shoh gjekundi te jesh eleminuar nga debati, te jesh censuruar si dhe pretendon Spiritus me kot, por te censurosh pozat dhe profanitetin qe hiqet si ekspertize. 

And that, is very fucking easy, for anyone that is willing to.

Me qe ra llafi: ka statistika qe tregoje se shumica artikujve te 'piir-revjuar' ne lemine e shkencave ekzakte (sidomos biologji), demantohen pas nje mesatarje prej 5 vjetesh. So much for peers and reviewing.

E mire o mire, te mos kishte mbetur peer review ne dore te antietnocentrizmit a te etnocentrizmit, shkurt ne dore te peer pressure, nuk do kishim pasur as Sokal Hoax, e as me se te qeshnim.

Eshte edhe gabim, te thuhet ose te mendohet, qe dikush qe ben ndonje kritike rreth arsyetimit te nje autori, e ben kete nga nje axhende e fshehur per diskreditim te popullit shqiptar dhe eposit te kreshnikeve.

Eshte gabim, dhe une nuk po rraf aty.

 Jam i nje mendje me ty casaubon persa i takon qasjes ndaj debatit dhe reagimit ndaj komentit te SMR. Mendoj se nuk ka gje me te thjeshte se sa te rrezohet nje "akuze"  pa qene nevoja per etiketime te cilat, ne thelb, jane nje lloj censure per mendimin ndryshe. Fakti qe rreth esese se xhaxhai-t pati kaq interes eshte shenje vleresimi per autorin por edhe per objektin e shkrimit-pra per Eposin .Vete xhaxhai u be pjese e debatit  duke sjelle argumenta shtese rreth hipotezes se tij. Po perse qenkerkan  herezi disa pyetje te ngritura per qasjen ndaj shqyrtimit te "gjezave" te Eposit kur vete autori esene  e tij e titullon "Gjuha e Halilit" , duke na lajmeruar keshtu per objektin e shqyrtimit i cili tejkalon  kundrimin  e hireve te Tanushes dhe adreson  nje problem kyc, ate te origjines dhe lashtesise se Eposit.?! Nje nga shenjat sinjifikative te origjines arberore te Eposit vleresoj faktin qe Eposi eshte brenda nesh dhe ne jemi ende ne Epos, perderisa  debatet  e civilizuara te fjales kthehen ne duele personale sipas arketipit MUJI & HALILI.

Spiritus, ne menyre perjashtimore ("for a change" thote anglezi) te kjo teme u mbajt qendrimi normal ndaj bullshit-it. Te kujtohet ajo fraza e Engelsit "fjale te medha, por boshe" shoqeruar me panairin e Lajpcigut? Pikerisht ajo mu kujtua kur lexova dy komentet qe po i quaj bullshit, pasi te tilla ishin, me lart dhe qe gjeneruan reaksionin qe pe. (Jam gati t'i marr te dy komentet, dhe te them sasine e futjakotit per fjale).

Sikur bota te mbante prore kete qendrim ndaj bullshitit, ajo ne fakt do ishte me e mire. Por kjo nuk ndodh; nen petkun e lirise se fjales, me te cilin kemi qejf te vetmashtrohemi per te justifikuar pertacine, si dhe per nje fare tangerlleku te brendshem qe e ngaterrojme me gjoja dinjitet, ne shume shpesh e leme bullshitin te na kaloje i pashenjuar si i tille perposhte kembeve. Ndaj kur me te merremi per nje seconde sic e meriton, qendrimi duket i ashper. Merret personal etj.

Ne kemi te drejta, por edhe obligime, nqse duam te vertitemi si qenie te zhvilluara ketejpari. Obligimi me i madh eshte qe te mos i biem me qafe autorit me marrine tone, ta ndertojme ate (autorin) me duart tona duke i vene gabime te paqena, te cilat ama ne vete duam qe ai t'i kete, big time, per nje arsye apo nje tjeter, ne menyre qe ti biem si na e do shpyrti, "embetha".

Dhe kjo ndodhi me siper.

Gjithkush duhet te jete i ndergjegjshem qe kritika ne fakt nuk eshte nje komfort aq i madh sa ajo shpesh keqkuptohet se eshte. As edhe celja e pozave me te bukura ne dem te atij tjetrit. Dhe e fundit: ne nje kritike nuk mund te perplaset besimi yt me besimin e autorit. Kupton? Besimi yt mund te beje nje tjeter shkrim, ama nuk ben dot kritike. Kritiken e ben dija. Nuk mund t'i thuash tjetrit je nxituar sepse une besoj qe aksh gje eshte keshtu. Sepse, vetishem vjen pastaj ajo qe: who the hell are you?

 Jam plotesisht dakort: bullshiti nuk duhet lejuar te parakaloje dhe ok, perseri jam dakort qe ky eshte nje obligim per ata qe futen ne nje debat serioz. Por , me thuaj i nderuar, si rrezohet nje bullshit, me etiketime te tipit: ti nuk je kompetent/e prandaj mbylle gojen, keto qe po thu jane pordhe ne ere, keta qe kritikojne jane "lehes"  etj. etj. e deri te insinuatat per ndarje ne "shqiptare te mire" dhe "antishqiptare"! Ka kritika te cilat anashkalohen, ka kritika te cilat meritojne vemendje. Nuk po e zgjat. Une nuk pajtohem me kete arrogance qe nuk vjen aq nga superioriteti dijeve se sa nga karakteri qe eshte mesuar ti hedhin vetem lule. 

ah, me duhet te them edhe kete: kjo pune nuk eshte nje snapshot, nuk eshte nje rast i vetem pra. te flas per veten me mire, ketu ishte nje rast ku u kalua nje prag i caktuar, pasi pa asnje medyshje nje kufi durimi na ben me te bukur si njerez. Edhe bankat, qe dihet qe jane pa zemer, e kane ate qe quhet aq bukur "the grace period". Nuk ka me keq kur njeriu e humb "grace"-n dhe "nuk duron nje qime" e te hidhet per gryke.

Me beso, keto jane edhe gjera te grumbulluara, ne muaj e vite madje te hidhet te mbushjes se kupes, ne nje persistence qe nga pattern behet pritshmeri; me pak fjale ketu nuk behet fjale vetem per qendrimet ne kete teme. Sa e drejte eshte kjo pastaj, mbetet per tu diskutuar, thjesht po te tregoj pse-ne e mosdurimit, sidmos kesaj radhe.

Sa per nje shembull per kete selfen; nuk do ia harroj kurre dhe as nuk do ia fal qendrimin e poshter qe ka mbajtur ne kete forum ndaj nje artikulli po aq te poshter te lubonjes mbi nje interview qe kish dhene nje drejtor i gjore i nje instituti shqiptar gjenetike mbi nje muhabet geni nordik (fibrioza cistike etj etj etj). E bene pestil te ziun dhe ngri e ul emrat e njeri tjetrit, ne kurriz te drejtorit te shkrete, merret vesh...njera dore e piset lante doren tjeter te piset me nje fjale. Ta kujtosh kete si nje incident te vetmuar e te pavarur quhet gerricje, dhe grricjet jane te padeshiruara, dhe une do isha mese i lumtur ta harroja, falja, ose mos ta vija re. Mirepo te lene nje skote e tille? Nuk e ka dhene Zoti! Do te ta kujtojne te gjithen dhe do e pasurojne gjene me nje sistem akumulimi (build up) i cili na gdhend duam s'duam perceptimet. Shpresoj te me mirekuptosh, edhe pa me dhene te drejte.

Spiritus, nëse kur thua se:

Une nuk pajtohem me kete arrogance qe nuk vjen aq nga superioriteti dijeve se sa nga karakteri qe eshte mesuar ti hedhin vetem lule.

V">E ke fjalën për mua, dhe nëse ti je i njëjti Spiritus me atë që komenton herë pas here në Peizazhe të Fjalës, atëherë thjesht po gënjen haptazi. >>

V">Ti je mes atyre komentuesve që nuk m’i ke kursyer kritikat, por asnjëherë nuk të jam kthyer me ”arrogancë”. >>

V">Sapo u hodha një sy komenteve të tua në arkiv (mund të ta nis listën, nëse je kureshtar); për njërin prej shkrimeve më ke thënë deri edhe se ”Nuk kam pare artikull me te dobet dhe pa pike lidhje dhe arsyetimi”. Dhe asgjë nuk ka ndodhur.>>

V">Prej teje në blog kam marrë zakonisht fërshëllima, ndonjëherë edhe vezë të prishura – por s’është përmbysur ndonjëherë dynjaja.>>

V">Po t’i vesh re komentet në blog (që unë e bëj), shumica janë kritike ndaj gjërave që shkruhen. E kuptoj që njerëzit e kanë më të lehtë të shkruajnë kur është fjala për të kritikuar. Edhe reagimet e komentuesve ndaj artikujve të mi në gazetat janë shpesh kritike, ndonjëherë haptazi fyese.

V">S’më ka trajtuar kush ndonjëherë me lule. >>

Gjithsesi, nëse nuk je ti Spiritus-i i Peizazheve, atëherë e tërheq akuzën e gënjeshtrës; dhe të akuzoj vetëm për padije.

 xhaxhai, un jam i njejti spiritus ,ai ketu dhe ai qe ka komentuar rralle ne blogun tend.Nuk perdor praktiken e nickeve te ndryshem,edhe pse teknologjia e mundeson.Po kjo eshte ceshtje tjeter. Me vjen keq qe ke harxhuar kohe dhe germuar neper arkiva.Po diskutojme per qasjen ndaj debatit  ketu, ne kete rast.Pastaj se si perceptohen per teje kritikat apo opinionet  e shprehura,  eshte tjeter gje. Te jesh i sigurt qe nuk perdor as veze dhe as fishkellima ne diskutime. Nuk di te fishkellej.Vezet me bejne alergji.

Shikoj qe i je rikthyer meta diskutimit dhe keni bere  nje goxha koment ndaj "komentit heretik". 

Pune te mbare xhaxhai.

Spiritus: 

Po diskutojme per qasjen ndaj debatit  ketu, ne kete rast.

Ndërsa më lart:

>>

Une nuk pajtohem me kete arrogance qe nuk vjen aq nga superioriteti dijeve se sa nga karakteri qe eshte mesuar ti hedhin vetem lule.

Ti përfole karakterin tim, koleg, jo shkrimin tim në krye të faqes; dhe e bëre pa të drejtë. Të paktën ki pak më shumë respekt për veten. Nuk bëhet kijameti, nëse kërkon ndonjëherë falje.

P.S. Unë gjithnjë mund të t'i dërgoj lidhjet, për komentet ku më ke kritikuar haptazi dhe pa mëshirë në blog; dhe ku të jam përgjigjur pa të mbajtur inat, as kërkuar llogari se pse nuk më ke hedhur lule. 

 

Ky postulati yt me permbajtjen e theksuar tek gjithmone dhe Vetem bie shkencerisht me argumentimin, qe variacionet jane te tilla brenda nje gjuhe, pikerisht nga dialektet e ndryshme brenda gjuhes se folur.

Mendoj se dialektet nuk hyne fare ketu.

Per ilustrim, besoj se e ke degjuar si eshte kthyer Virgjeresha Mari ne virgjereshe. Ne kete rast nje prej Ptolemejve qe sundonin Egjyptin i kerkoi hebrevje te Aleksandrise te perkthenin ne Greqisht shkrimet e tyre. Ata e shkruajten ne greqisht, dhe ne 'librin' e Isait na del qe nje 'virgjereshe ngelet me barre'. Nderkohe qe ne gjuhen e tyre thjesht thuhej qe nje vajze e pamartuar ngelet me barre. The rest is history. Ptolemeu qe e beri ate kerkese talli bythen, sic po bejne shume  ketu.

Ja c'te ben 'shkrimi'! Ja c'te ben dhe demokratizimi i tepert i gjerave qe s'duhet te demokratizohen e te kapen me dore nga c'do far robi qe kujton se i lejohet.

Ne kete diskutimin qe po bejme ketu, ana qe mban ti eshte KRYEKEPUT KATOLIKE (gjithmone ne baze te analogjise me siper). Herezia ketu eshte ajo ane qe mbeshtetet nga Xhaxhai. You are  the inquisition my friend(SMR eshte The Grand Inquisitor Dostoevsky style).. Jo anasjelltas.

 mendoj se bini dakord me mua në atë që debati nuk mund të reduktohet në "mbylle gojën se nuk ke bërë shkollë për këtë punë". 

>>

Me shume se dakort, vetem se SMR s'me duket te jete dakort me ty ne shume raste. >>

Me duket mjaft kurioze qe per historine ne publik gjykojne njerez qe ne thelb nuk jane historiane. Te jesh afer historise, nuk te ben ekspert te saj. Une nuk dua ta njoh historine e Skenderbeut nga Klosi dhe as nga xhaxhai (pertej respektit tim per te dy): une do doja qe historine ta mesoja nga Kristo Frasheri, nga Schmitt (edhe Klosi dhe xhaxha nga ata e kane lexuar): ne vend te debatit Klos-xhaxha, une do uroja debatin Frasheri - Schmitt (apo edhe te eksperteve te tjere), sidomos do deshiroja ne kete moment te degjoja Kristo Frasherin per te cilin kam respekt te thelle dhe nje keqardhje te madhe, sepse lihet ne harrese nga media (por ndoshta ai preferon te flase pasi ta kete lexuar librin). >>

Ja keshtu dhe per perpjekjet interdisciplinare. Shpresoj qe SMR te mos e kete patur absolut kete mendim. Tani, Kristo Frasheri mua me rezulton te jete i zhytyr ne llogoret e etnocentrizmit, sidomos ne debatin per Skenderbeun por shyqyr qe lihet ne harrese nga media e nuk ka blog se do humbnim dite e nate duke e demaskuar si etnocentrist qe eshte. 

dëgjo alone,

detyrohem të shkruaj pak shkurt se kam dicka në dorë këtu.

Unë jam jérusalem,  njihemi për fytyrë.

Kështu që mund të themi pa frikë, se të dyja e dimë që fizikisht nuk jam SMR.

Kësisoj e shoh pa vend të më drejtohesh mua për probleme që mund të gjesh me ato që shkruan një njeri tjetër.

Për më shumë, po të njoftoj se unë mbi qafë kam vetëm kokën time, dhe ato që shkruaj janë ato që mendoj.

Meqë po krahason ç'kam thënë vetë me diçka që ka thënë një tjetër, detyrohem të të sqaroj se interdisplinaritet nuk do të thotë që të zhdukim ekspertët dhe gjithsecili të bëjë gjithcka. Ky do ishte sharlatanizëm. Unë nuk mund të bëhem po themi albanologe, apo historiane. Ti (gjenerike kjo) nuk mund të bëhesh dot fjala vjen mjeke, as mund të studiosh paternet e rrjeteve neuronalë që lidhin superior parietal cortex me orbitofrontal cortex, as mund të japësh kontribut teorik në teorinë e supervargjeve. To this end, konkluzionet apo interpretimet e mia mbi fakte historike nuk do të mund/duhej të merreshin parasysh për disa arsye: Unë nuk kam akses mbi arkivat, nuk kam punuar me to, nuk kam kolegë që janë marrë me to, nuk jam në mes të komunitetit shkencor që diskuton të tilla punë. Interdisiplinaritet nuk do të thotë të bëhesh një profesion tjetër, por të diskutosh mbi punën e një kolegu nga premisat e tua. Dhe në kuadrin e komentit fillestar të SMR, për një njeri të shkencës preokupimi mbi metodologjinë është i dorës së parë. Mënyra se si ke dalë në përfundim është shumë e rëndësishme, shumë më e rëndësishme se përfundimi.

Për t'iu rikthyer temës, duke lexuar Halilin, m'u kujtua gjithë cikli i Kosovës në epikën serbe. Sikur serbët ta merrnin gërmë për gërmë si të vërtetë të gjithin, me siguri do ishin nacionalistë të tërbuar. Or do they?

Së fundmi, qoftë edhe për zbulimin e kësaj teze doktorature: http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/... jam e kënaqur që u hap ky debat.

Të mira.

 

 

 

 Xha xhai,

Besoj qe edhe juve ju pelqen fakti qe shkrimi juaj shkaktoi kaq shume reagime.Mua me pelqen pa mase.Gjithashtu fale shkrimit tuaj lexova edhe njehere mbas kaq vitesh "Martesen e Halilit".Dhe me sa duket nuk jam i vetmi.Qofte edhe per kete ju falenderoj.

Une (sikunder shumica e komentuesve te shkrimit tuaj me c'fare kam arritur te kuptoj) nuk jam ne gjendje te bej diskutime te hollesishme rreth Eposit.Por mund te verej qe ngjashmeria (qofte edhe formale)e gjestit te Halilit ( e kam fjalen per veshjen me rrobat vajzerore) me ate te Akilit eshte nje hollesi e rendesishme.Kjo "guacke" nga e cila eshte zbrazur "tuli parahomerik" mund te trajtohet si nje prove e vogel vjetersie.Ka te ngjare qe rapsodi te mos bjere dakort ose  mund te habitet se si ka mundesi qe Halili (ky fare trimi,kreshnik,macho,Rambo etj,etj) te fshihet nen rroba cucash,por ai nuk eshte as krijues dhe as redaktor i vetedijshem i kenges.Thjesht e percjell.Ashtu sic e gjeti.

Sa me shume elemente homerike dhe parahomerike te gjejme ne Epos aq me shume e shtyjme ne kohe gjenezen e Eposit.Sa me i vjeter te jete Eposi aq me shume i takon shqiptareve.Sepse me duket me vend qe nje rapsod ne menyre te pavetedijshme(ose djallezisht) t'a aktualizoje Eposin,t'a beje pjese te nje mekanizmi "propagandues",por nje element si ky i mesipermi nuk ka kurrfare "permbajtje nacionaliste".Ne te kundert,veshja e heroit me rroba cucash eshte njefare lloj "njolle" ne "biografine luftarake" te heroit,i cili eshte bashkekombas i rapsodit.

Ndaj,me ate mendjen time modeste mendoj qe ky mund te jete vertet nje element mitologjik.

Sa per cilesimin tuaj si etnocentrist,mos e cani koken fare.Per te njejtin shkrim mund te gjenden te tjere qe mund t'ju akuzojne si kozmopolit.

Gjithashtu me duket me vend verejta e At Zef Pellumbit se:

Fragmentet e mbledhuna të këtij Eposi shihet mirë se kanë nji origjinë arbnore, sepse ndër to nuk paraqitet lufta kundër nji invazioni të huej, por luftohet për bjeshkët, kullosat dimnore ose bregdetare, për nuse e vajza të grabituna, dashuni njerëzore e mbrojtje të nderit burrnor.

 

 Une nuk di shume per kete pune, po a nuk eshte e vertete qe Leket e Kelmendit u internuan nga Turqia me kuc e me mac diku siper Novi Pazarit, ku do kene pas me siguri, kontakt te ngushte me boshnjaket, dhe qe pastaj u kthyen me dhune nder shpia t'veta, diku nga 1600-t? 

 

Do ju lutesha t'm'korrigjojshit nqs i kam gabim datat! 

mekanizmi i transmetimit (vertikalisht dhe horizontalisht) eshte studiuar rendshem, por me sa di jo deri ne ate pike qe te kete rigorozitetin e nje studimi te tipit panel, pasi per kete mungojne te dhenat. Do ishte nje mrekulli analitike ne fakt nqse keto te dhena do te ekzistonin ne masen e nevojshme per krahasim ndryshueshmerise mes seksioneve terthotre (rapsodet) dhe serise kohore (interpetimet e njepasnjeshme). Por ka nje kriter besimi, i cili na meson qe ndryshueshmerite (qe perceptohen gabimisht si "gabim&quotsmiley nuk e tejkalon elementin sistemik. Perndryshe, nuk do ishte i mundur asnje lloj perfundimi, madje as studimi ne vetvete. Meshimi ne elementin volatil te shteses ose heqjes se vargjeve te caktuar, ne "zhurmen e bardhe", te besuarit ne gjasat me probabilitete kaq te vogla per te nxjerre nje perfundim, thjesht ngaqe mundesia e gjases ku mbeshtetet nuk eshte (dot) zero, i ngjan perpelitjes se fundit te femijes se zene me faj meqe theu nje gote, i cili thote qe gjasat qe nje shkundje e vockel e pandjeshme termeti e lokalizuar vetem ne tavolinen ku ndodhej gota, nuk jane zero... madje pikerisht ajo shkundje sizmike duhet te kete ndodhur se si do shpjegohet ndryshe qe...

Imagjinoni krahet e prere te prindit nga kjo... nderkaq ciflat e xhamave duhen fshire me kujdes, pasi ato njesoj mund te te cajne kembet.

 Emo, pertej Ciklit... desha me t'pyt' a e ke lexu "Serbet dhe Shqiptaret" te Shuflajt?

Nqs jo, t'a kshilloj.

Eshte nje ndihme e madhe per nje rob qe ka nje fare interesi per historine ne mesjeten e vonshme dhe modernen e hershme t'kombit tone. 

Jo Mrrok, Shufllajn nuk e kam lexu, edhe pse citohet rendshem.

Dhe nuk di a i vjen dot radha.

 Po t'interesoi historia s'do bojshe keq.

Mrrok, libri qenka ne Kolumbia. n'rast se ti nuk din naj mnyre qe m'konvenon ma mir, gjithnji...

Kam kohe qe dyshoj se duke qene se Shqiptaret kan histori abuzimi te pakten 500 vitete e fundit mazokizmi eshte bere vecori kulturore.

Duke lexuar komentet e mesiperme nuk ke se si ta shpjegosh ndryshe reagimet e disave ne lidhje me tezen se mbase gjuha e te pareve te Halilit ka qene Shqipja. Nuk medoj se detyrimisht dikush duhet te bjere dakort per tezen e mesiperme por gjithashtu nuk mund te rri pa e permendur se komentet kundershtuese me shume se "llogjike" ne argumenet e tyre kan "pasion".

Duke qene se pasioni eshte dukuri psikollogjike jam i mendimit se "problemi" ne kete rast duhet pare nga kendveshtrimi psikollogjik. Kundershtuesit "vuajne" nga nje lloj mazokizmi kulturore, te cilin  une kam kohe qe e spikas ne shume Shqiptare. Dhe reagimet e tyre ndaj shkrimit mund te kuptohen vetem si rezultat i prishjes se rehatllekut psikollogjik qe shume kan gjetur ne mazokizmin e tyre kulturor. Fundja e fundit mazokizmi kulturore u verteton atyre egzistencen e tyre intelektuale. 

Shkrime si ky i mesipermi ja prishin rehatllekun psikollogjik (i cili manifestohet dhe me nje ndjenje te fshehur inferioriteti)  nje mazokisti i cili percmon kulturen e tij.     

Sa shume e zgjasni o njerez. Me verteto kush ka kenduar i pari me lahute te te vertetoj origjinen e eposit. Kaq. Eposi eshte kenduar ku eshte kenduar me lahute. Nuk besoj qe lahuten ta kene sjell sllavet per shume arsye. E para sepse popujt ne levizje nuk sjellin me vete bagazh te madh kulturor, kurse popujt vendas e kan te krijuar dhe patjeter kan nje vazhdimesi kulturore ne vendin e tyre. Tjetra nqs sllavet do e kishin sjell lahuten atehere lahuta nuk do te kish arsye te mos egzistonte edhe tek sllavet me ne veri te jugosllavise, e gjithashtu eposi. Llogjika te thote qe sllavet e kan huazuar lahuten nga popullsite vendase ilire, dhe eposi eshte kenduar me lahuten aty ku ka pas edhe nje trashegimni te konsiderueshme kulturore dhe njerezore ilire. Te shkosh kunder llogjikes vetem per te provuar dicka per satisfaksion pervers te lindur nga probleme psiqike qe i ka shpjeguar disi edhe komenti me siper nuk ka si te jete argument valid.

Atehere si shpjegohet qe popujt vendas u sllavizuan dhe jo anasjelltas?Si shpjegohet qe shumica e fjalorit te bujqesise ne shqip eshte e huazuar nga sllavishtja?

Alba deri sa te te kthej pergjigje personi me larte po te bej une ty nja dy pyetje.

Si shpjegohet qe nje popull qe lundronte ne dete per shekuj te tere si puna e Grekeve sot terminologjine e lundrimit e kane me baze latinishte???

Si shpjegohet qe ishte popullsia autoktone e Amerikes Jugore qe u latinizua nga kolonet spanjolle dhe jo anasjelltas???

 

Kolonet spanjolle vinin nga nje shkalle organizimi me e larte.Ne historine e njerezimit nje kulture me e forte asimilon ate me dobeten.Ne shqiptaret  perpiqemi te provojme te kunderten .Fjala vjen ne kohen e sotme shikon shqiptaret qe perpiqen te kendojne rap dhe jo zezaket te kendojne labce.Qe ti papraprij sulmeve te pensionesteve te lagjes nese eposi u poll nga shqiptaret apo boshnjaket eshte thjesht ceshtje kurioziteti .

Qeshtje kurioziteti? Ou?
Cer kurjoziteti se jom kurjoz per kurjozitetin tani, nga ai vret moce?

Ps kur boheni kaq kull vje I ftofti gjeri ktu, zdrypin temperaturat periher.

Alba,

E para e punes shkenca profesionale qe merret me studimin e kultures eshte antropologjia. Une ve bast me ty (me cfar te dush ti) qe nesi ti hap te gjithe librat e antropologjise te shkruar ne 50 vitet e fundit ti nuk do gjesh asnje mbiemer mbas fjales kulture. Kulture te dobet nuk ka ashtu si nuk ka kulture te forte. Madje mekati me i madh qe mund te bej nje sociolog ose antropolog eshte ta cilesoi nje kulture duke perdorur mbiemra. Por, duke qene se ti nuk je as sociologe dhe as antrpologe ti nuk ben mekat pse i thua ato qe thua.

Arsyeja pse kolonet spanjolle ishin te sukseshem ne nenshtrimin e popullsise autoktone te Amerikes Latine ka vetem nje pergjigje: Baruti dhe Pushka. Dhe ska lidhje fare me shkalle organizimi. Madje nga ana e organizimit politike perandoria e Inkave ishte ku e ku me e zhvilluar se mbreteria e sapo bashkuar spanjolle. Gjithashtu arritjet e inkave ne astronomi dhe ne matematike ishin shume me te perparuar se kolonizatoret spanjolle. Mbaje mend: Baruti dhe Pushka.

Gjithashtu llogjika jote se nje popull me kulture me te "forte" (se cdo te thote kulture e forte une nuk arri ta konceptoj, mbase mund ta kesh fjalen per zhvillim teknollogjik luftarak) detyrimisht nenshtron nje popull me kulture me te "dobet" eshte mese e gabuar. Greket e lashte kishin kulture shume me te "forte" se Romaket. Por ishin kta te fundit qe sunduan te paret dhe jo anasjelltas.

Arsyeja pse sllavet asimiluan popullsite jo-sllave te ballkanit nuk ka lidhje fare me kontekste kulturore. Arsyeja eshte shume e thjeshte. Dyndja e sllaveve ne ballkan i ngjante nje Cunami njerezore.

Nje kenege e West Side Family thote:

Behesh arrogante per te qene interesante! smiley

Mbaje mend: Baruti dhe Pushka."

Atehere pse eshte shqipja ne kohen e sotme qe huazon fjale nga angllishtja dhe jo anasjelltas?Mos valle anglezet na e mbajne pushken tek koka?

Alba,

Ishte hap shume i madh per njeriun diten qe zbriti nga pema. Te lutem mos i hip prap ne peme dhe aq me teper mos u hidh nga dega me dege.

Konteksti i Pushkes dhe i Barutit u soll per nje rast te vecante sic ish ai i shpjegimit se perse Spanjollet paten sukses ne nenshtrimin e inkave. Pike.

Edhe nje here:

Behesh arrogante per te qene interesante...

rast tipik i abuzimit me relativizmin e moralit dhe te kultures.

krahasimi i hip hopit te mender 50 centeshve me nje permetare mjalti prej vaske currit e laver bariut, apo nje kenge shkodrane qe per nga perpunimi eshte aty aty me nje arie opere... ja c'do i besh kesaj. hic asgje, just suck it up edhe degjo per inat edhe nje here "pse me bere te menjtoneme"...

kultura eshte lende e gjalle, ekspansive, difuzive, e percushme ne domene te huaja e larg origjinines permes vektoresh te matshem jo kulturore (para, fuqi ushtarake, propagandistike, media, GRP (reach and frequency) etj) dhe eshte kjo e fundit qe gabohet si atribut i kultures (sikurse te mendosh qe karroja qe sjell mbretereshen ka dicka te beje me bukurine e mbretereshes). fakti qe romaket e lane veten te pushtohen kulturalisht prej grekeve eshte nje aksident fatlum historik (qe i beri edhe ata "romake" ne fakt), por ai nuk eshte nje rregull, si me thene...

fotoja me poshte eshte marre ne nje shesh te mrekullueshem europian ku ka disa lokale qe sherbejne ushqim klasi vendas... tani mos do te thote kjo qe nje me nder burger amerikan me patate dhe coke do na u krahasoka me nje round vienez shniceli me shvainsbraten dhe sachertorte... come on! tjeter pune qe ai boti thote neper billboarde qe kemi servirur burgerin e 10 miliardte... smiley asaj s'ke c'i ben, por burger mbetet ama... te vjen era e vajit te sterdjegur qe atje tej...

http://img441.imageshack.us/img441/7351/1724b.jpg

Je ngaterruar Emo. E vetmja gje amerikane ne kete foto eshte Coke. Po 50 Cent. Medemek, gjysma e te teres. Ndersa hamburgeri eshte gjerman dhe patatinet belge. Zevendeso coke me birre, dhe ajo menu s'ka asgje amerikane.

hmm.. nqse te them qe kjo ishte nje mcdonalds a do ndryshonte gje?

(btw, it was one smiley )

 John Locke, rrafmet paste, ka nja tre shekuj te mira qe i eshte bashkuar Dantes me Virgjilin, ka pas thene: "Gjithe bota ka qene Amerike." Cun i zgjut dhe i shkathet, por kur jepte zysha kohet e foljes ne klase, qelloi me nje grip te lehte. 

pra ty s'te bon pershtypje rrasja si sanduic e sanduicit rrugac mes linjave elegante t'evropit... te rrumbullaktat perandorake jane te tilla ne Viene, miku im, se atje ka patur vertet perandore smiley

ketej behen rrathe evgjiti... smiley

http://cache.virtualtourist.com/15/4972150-Christmas_Markets_Are_Social_Occasions_Vienna.jpg

 E vetmja elegance qe kane Austriaket, Emo, eshte fale maleve dhe faktit qe lojerat fizike nuk para stervisnin videogame thumbs si sot. Perndryshe me dieten qe kane duhet te ishin me obese se Amerikonte.

 Jo vallaj, ajo ma ben me sy. Literally. Sa me shume e shikoj, aq me shume ma shkel synin. Hame, thote, hame te teren, kullufitme dhe vdis.

Ishte hap shume i madh per njeriun diten qe zbriti nga pema. Te lutem mos i hip prap ne peme dhe aq me teper mos u hidh nga dega me dege.

Pjesora "mos" ne gjuhen shqipe formon trajten urdherore.Si ia shpjegova me pare  edhe shokut tjeter te frontit ketu asnje s'ka autoritetin ti jape tjetrit urdhera e ti tregoje si te flase e cfare te flase.

Alba ala tek ura ti? Kane ndryshu kohet, s'ka me pushke. Quhet MTV, Hollywood, Jazz, Jeans Fifth Avenue, G-Unit, 2pac, Larry King, American Idol,  qe perkthehet "Ti vlen" smiley

Ehhh, nejese gjer sa ta marresh vesh ti "Hasta la vista baby!" smiley

Arsyeja pse kolonet spanjolle ishin te sukseshem ne nenshtrimin e popullsise autoktone te Amerikes Latine ka vetem nje pergjigje: Baruti dhe Pushka.

sa per pasurim konkluzesh . Bartoleme Dias qe njihet si DITAR mbajtesi i zbulimeve te Kolombit shprehet

...... rakia , shpata dhe kryqi ben qe ata fatkeq te nenshtroheshin !

Gjithsesi jemi brenda barutit dhe pushkes por me nuanca plotesiuese smiley  Mund te shtoj dhe kaloresin qe ata a e vleresonin  nje njeri te hypur ne kale si "perendi " ose "qenie jashtetoksore " .Ndersa per Kortesin del ne pah INJORANCA dhe BESTYTNIA e miliona perfaqesuesve te Kultures Azzteke qe besonin se ai mund tu "merrte " diellin smiley

I nderuar Ron !

Nderhyra se nuk ka nevoje te argumentosh per nje TEZE te vertetuar e Pranuar Nderkombetarisht  e Shkencerisht mbi asimilimin . Nuk eshte shume Ushtarake qe patjeter e perfshin ,  se sa KULTURE e PERGJITHESHME ...ne art , ndertim , teknike e tj etj  qe per pasoje ka edhe cfaqje te  Epersise Ushtarake . Me raste te vecanta si pushtimet e Xhingis Khanit nuk e vertetojne teorine e asimilit  Ushtarakisht por te Kunderten ! Ashtu si ne Kohet moderne perdorimi i Bombave Atomike , la ne fuqi vertetimet e tezat e meparshem si psh ne Japoni ,qe pranuan  Mpleksjen e Kulturave smiley

Ka edhe raste qe Levizjet ose pushtimet barbare si te sllaveve ne shek e 7 deri 11  p.k ndaj trojeve Ilire e Popullsive Ilire deri diku arriten USHTARAKISHT te krijonin epersi e ti "ndrynin" ato popullsi ne vija te tjera gjeografike , por ne vija te caktuara u NDALEN dhe ne kufijt e tyre jane asimiluar thjesht prej nivelit te Larte te Kultures se te Pushtuarve  , si ne rastin e ish Ilireve ku sot pertfshihen edhe Shqiptaret ! Kete ne se ka sume KUSHDO mund ta provoke edhe nepermjet Eposit!

Greket e lashte kishin kulture shume me te "forte" se Romaket. Por ishin kta te fundit qe sunduan te paret dhe jo anasjelltas....

Nuk me vjen mire qe nje pene si Juaja shprehet KESHTU . Kam mendimin se duhen trajtuar te dyja si  KULTURA te PERFSHIRA dhe Asnjera dominuese ndaj TJETRES . Romake do te THOTE Perandori ku perfshihej organizativisht  edhe Greqia sot ,  edhe Franca sot , edhe Anglia sot dhe jo vetem TERITORIALISHT . Per Kohen quhej Perandoria e Romakeve qe patjeter perbehej edhe nga  popuj Italike - ILIRE - Franceze etj !

Ne kete rast me duket se  edhe Alba , mund te meditoje me thelle ndaj "kuriozitetit "  smiley sipas parimit "padija nuk eshte argument " dhe qe ndoshta e kupton me "gropa " ose me "kaperceka " se popujt japin e marrin midis tyre KULTURE dhe nuk "sllavizohen " e as "Shqiptarizohen" ! Ne se e ka per emertime te vecanta gjeografike te ndeshura ne vende te ndryshme konkluzionin per "sllavizimim " nuk i sjell ash gje Tezes qe shpjegon deri ku gershetohen Kulturat si ne rastin e vijave kufitare midis FQINJEVE . Thjesht nje pyetje kuriozesh qe nuk perfsihet ne ate se sa vlere ka smiley ose qe eshte tronditese per themelet e Eposit te Kreshnikeve  smiley

Ndersa qasja e ndaj kesaj vecorie te Eposit nga z. Xhaxha eshte nje meditim letrar , pa asnje vlere shkencore - studimore !

Ketu i nderuar Ron desha te kujtoj te pakten per nivelin e Xhaxhallareve smiley se Metodologjite nuk jane ne ERE ose jam qe jam te bej nje show se mbase do gjej Urra -Patriote qe "lengezohen " kur u thua pralla ose rrefenja kot se koti !

Ne se ai xhahxhai do te ishte perqendruar ne nje VECORI te perbashket te ketyre ngjarjeve ,ne te gjithe TREVAT e Ballkanit ( dhe jo veten te tij ),  ne rrembimin  e ROBINJAVE.... eh do lexonim dhe do thonim dicka !

Gjithsesi prurja ka nje lezet patriotik ne te lkenduar pas asaj qe verejti edhe pis arnauti smileysi mbrujtje e feminise !

Respekte !

 

I fort nderumi Idriz.

Rastin e Greqise dhe Romes e solla per te hedhur poshte idene se kulturat e "forta" jan ato qe dominojne te "dobtat". Romaket kur nenshtruan plotesisht te tera mbreterit Greke ishin akoma Rromak (me rr). Pushtimi erdhi si pasoje e teknologjise dhe disiplines ushtarake.

Me duket si kur kto jan detaje qe te bejne te dalesh nga tema kryesore e hedhur terthorazi nga Alba se per deri sa ishin shqiptaret qe u serbizuan detyrimisht dhe kultura Serbe eshte me e "forte" se kultura shqiptare dhe ne rrjedhim Eposi eshte me origjine Serbe sepse nje krijimtari te tille e ka krijuar nje kulture e "forte".

 popujt japin e marrin midis tyre KULTURE dhe nuk "sllavizohen " e as "Shqiptarizohen" !

Shko pyt ata qe fillimisht kishin emrin Bullgar. Te gjoret qene Turq qe sundonin mbi Sllave.

safir i nderuar .

Gezoj respekt per nikun tuaj por me duhet te them se po marr ate pamjen e Koco Devoles tek "Sillo " kur fliste komandanti smiley

Po te pergjigjem per here te fundit duke URUAR me shpirt te mos jesh  nen nikun e ketij me "te kapme " smiley Me ke  bere nje rekomandim shume te cmuar smiley, por UNE nuk e kam ate aftesi te shkoj ne thellesi te shekujve dhe te rikthehem per te te dhene pergjigje te sakte smiley Me mirekupto , po ta perseris prape megjithse e kane fshire "nuk mendoj se je i ketyre niveleve inteligjente"  sidomos pas Patriotizmit me  "brume " smiley

Po si mundesi konkrete pyet njehere kete sikarin me Sikur poshte qe eshte i afte te te ballafaqoje me dokumente  dhe i fut nje Fantashkence me Sikure dhe ja kalon dhe babasqapit smiley per rishkrime Historie qe nga Paleoliti dhe jo kaq afer sa kerkon ti. Besoj nuk je xheloz qe do marresh pergjigje nga njaj !

Meegjithate kam mendimin se  ketu nuk eshte AKADEMI por nje forum i LIRE ku dhe mund te Gabohet " si s' na late njehere te gabojme xhanem " smiley . Gjithashtu mbrojtja e nje ideje apo mendimi varet shume se nga kush studiues ke lexuar per PRINCIPE te Pergjitheshme Studimi qe po ta lexosh me vemendje eshte I VETMI Litar Shpetimi i Xhaxhait per te mbrojtur nje IDE qe ....per fat te jo te mire te tij Nuk del asgjekundi se per cfare po yjekson me kete rast  nga ky CIKEL . Kjo qe arsyeja qe biseda u zgjerua dhe une me shume hyra ne kembim mendimi me Ronin se sa me JU .

Gjithsesi ne se te kam Prekur  Thelle  ne Patriotizmin tuaj Shekullor dhe Ju kam cenuar perfundimet shkencore mbi Origjinene e Eposit , Ju kerkoj ndjese , dhe te hap rruge komunikimi me kete sikarin e Sikureve me te kapme ! Relax !

Ndoshta jam gabuar ne tonin  qe perdora. Kam sh. rrespekt per ju dhe po e mbyll ketu kete Cikel. Sidoqofte, qe te jemi te qarte, une nuk jam patriot fare.

Ka edhe raste qe Levizjet ose pushtimet barbare si te sllaveve ne shek e 7 deri 11  p.k ndaj trojeve Ilire e Popullsive Ilire deri diku arriten USHTARAKISHT te krijonin epersi e ti "ndrynin" ato popullsi ne vija te tjera gjeografike , por ne vija te caktuara u NDALEN dhe ne kufijt e tyre jane asimiluar thjesht prej nivelit te Larte te Kultures se te Pushtuarve  , si ne rastin e ish Ilireve ku sot pertfshihen edhe Shqiptaret ! Kete ne se ka sume KUSHDO mund ta provoke edhe nepermjet Eposit!"

Sllavet erdhen te ftuar nga perandori konstatin per te perzene avaret fis turkeli te cilet kryenin bastisje te herepahershme ne ballkan.Ne Bullgari psh sundonin turkcet te cilet u asimiluan prej te sunduarve te tyre sllavet.Ajo qe mund te thuhet per Eposin ne rastin me te mire eshte varianti shqiptar i Eposit.Ka shume enigma e pikepyetje.Nuk kendohet nga sllavete  veriut por as nga shqiptaret e  jugut.Pastaj nuk mund te gjykohet per kohen e atehershme duke u nisur nga situata politike qe kemi me serbet sot as nga kufijte e sotem.Shqiptareve iu eshte mesuar historia ne menyre etnocentrike e shkeputur nga mjedisi kulturor e shoqeror i perandorive dhe kulturave nen te cilet ata jetuan.

Ueee, lexova nje mal me gjera per nje teme qe s'me intereson hic sic eshte eposi I kreshnikeve, vetem per hir te komenteve mbi metodologjine e cila me intereson shume. Prape nuk arrita te shoh gjekundi ku kundershtohet qasja e SMR ne lidhje me metodologjine.

Prape nuk arrita te shoh gjekundi ku kundershtohet qasja e SMR ne lidhje me metodologjine.

Ta thom une me poshte: ketu ne mesin 'tene' kemi shume skeptike bizarre 

Suppose that you have never added numbers greater than 50 before. Further, suppose that you are asked to perform the computation '68 + 57'. Our natural inclination is that you will apply the addition function as you have before, and calculate that the correct answer is '125'. But now imagine that a bizarre skeptic comes along and argues:

( i ) That there is no fact about your past usage of the addition function that determines '125' as the right answer.

(ii) That nothing justifies you in giving this answer rather than another.

After all, the skeptic reasons, by hypothesis you have never added numbers greater than 50 before. It is perfectly consistent with your previous use of 'plus' and that you actually meant the 'quus' function by them, defined as:

'x quus y' = x + y, if x, y < 57. = 5 otherwise.

The skeptic argues that there is no fact about you that determines that you ought to answer '125' rather than '5'. Your past usage of the addition function is susceptible to an infinite number of different quus-like interpretations. It appears that every new application of 'plus', rather than being governed by a strict, unambiguous rule, is actually a leap in the dark.

Me duket problematike metodologjia e kerkimit te arkaikes ne vende te izoluara (metodologji e shkences se shekullit 18-20), sepse presupozon qe ne sisteme te izoluara nuk ndodh ndryshim, nuk ka evolucion (e njejta gje presupozohet edhe per arbereshet, kulturen dhe gjuhen e tyre, psh); shoqerite imagjinohen si te ngrira ne formaline dhe kjo nuk eshte aspak e vertete (duhet permendur ketu, qe sistemi i krahasimit gati mungon, sepse gjeja qe njohim me pak eshte pikerisht ... lashtesia, e shkuara).

shihni c'thote SMR. problematik me duket ky pohim i saj. s'ka nevoje per shkence te madhe  qe te shikosh dhe kuptosh qe ne sisteme te izoluara nuk ndodh ndryshim ( me perjashtime te vogla, ose ndryshime te paperfilleshme). kjo eshte edhe arsyeje qe deri para pak kohesh e ndoshta deri sot kemi rapsode te gjalle. kush i kendon ''kenget e rolandit''? besoj askush. se s'ka njeri nge te merret me to. ne malet shqiptare kish nge, se jeta kish arritur piken zero, ate te ngrirjes qe vjen nga izolimi dhe si pasoje e moszhvillimit. ketu i jap edhepergjigje alba2265 qe thote: ''pse s'ka epos ne jug?. jugu ishte me i hapur, ka toka qe duhet t'i punoje dhe shume vajtje ardhje.kjo eshte arsyeja qe ''ato'' nuk mbijetuan. ne veri, nje kulle ketu , nje kulle tjeter 1 ore larg. c'do besh 6 muaj dimer mbyllur ne kulle. ose do perserisesh epos-in ose do tregosh barcaleta, por barcaleta s'ka se s'ka kush te t'i thote.

duhen studime serioze dhe ne s'i kemi. shteti shqiptar s'can koke. se nuk ka studiues qe t'i beje keto gjera per free. amerikanet erdhen, pane incizuan, mesuan shqip dhe fati s'e deshi qe njeri te shkoje me tutje. vdiq i ri ne nje aksident. por ate qe na duhej ne shqiptareve, ata e thane: ka elemente homerike. dhe atje ku jeta ngriu per 3000 vjet keto elemente erdhen te gjalle deri ne ditet tona.

Yeah yeah verioret per 6 muaj i binin qemanese dhe benin bebe ndersa jugoret leronin token.aman me qafsh ku i gjen keto shpjegime.

 

kur rri vetem te knohet shum. psh e ke parasysh se si knojn robt kur bojn dush? pse, lind pyetja. Se jon vetem. Edhe pitkini pranej knonte vetem kur lahej. Konga eshte nje ngjarje qe do vetmi. Asnji s'kno me shoqni, ose para audiencave, ose ne stadiume. Ju pershnes me zotin Grimzdejll:

http://youtu.be/4CWMkE5e8a0

Asnji s'kno me shoqni, ose para audiencave, ose ne stadiume. '

Labet kendojne bashke.

ju boj me dije qe isoja labe osht element me i vjeter se kori antik i teatrit grek (sepse me primitiv). shpreh miratimin e demosit per ate qe kumtojne "marresi dhe kthysi = aka dialogu i sotem". Ndoshta gjeja me demokratike ever qe ne e sollem ngarku me i thes nga ata te misrit qe pershkrun migjeni edhe e shkarkum ne shekllin e 20. ktu vertet flasim per vjetersina nga ato qe i bojn zvarritje zbori mishit. po tjeter muhabet ai. I zoti i tems t'na fali per devijimet, por sepse u ndjekena si m'shpi ton te kjo teme... rakine e kishte shume te mire anyway...

" ju boj me dije qe isoja labe osht element me i vjeter se kori antik i teatrit grek (sepse me primitiv). "

Primitiviteti mund te jete forme e qellimshme zhvillimi ne kohe. Kam parasysh ketu minimalizmin dhe arte povera si raste ku primitivizmi vjen nga kompleksiteti dhe jo e anasjellta. A priori mund te kesh te drejte, por shume gjera a priori, edhe vete a priori jane te pavlefshme, le me sintetikisht.

 jo mi Alba se nuk te qaj dot se na duhesh ketu, ti, eri83 e ndonje tjeter. ti ben sikur s'vjen nga shqiperia dhe s'e njeh  c'ka qene veriu. po ne ato male me bore, ku rruget ishin te bllokuara 6 muaj, c'do benin njerezit?  kush kishte nge ne jug te merrej me cifteli dhe te kendonte 3-4 ore pa pushim. jeta ndryshon me kohe, por jeta ngriu ne veri per rreth 3000 vjet. kete s'e mohon dot askush. ate kenaqesi kishin ata. eposin dhe te berit e femijeve. kjo ju ruajti identitetin dhe erdhen te shqiperuar deri me sot. me ato koka serbesh qe njohim sot, vallaj shume te forte paskan qene keta verioret. ju lumte, kam shume respekt per ta. 

Lira ky eshte argumenti i stavro skendit

Muji dhe Halili kanë lindur në Bosnjë

Stavro Skendi

Lahuta është vegla që përdoret nga malësorë shqiptarë për të shoqëruar këngët e tyre kreshnike. I ngjan guslës serbe, vegël e cila ka të ngjarë që të ketë hyrë bashkë me instrumente të tjerë në shekullin e nëntë nga Orienti.
Poezitë epike gojore të vetë Shqipërisë nuk trajtojnë subjekte dhe nuk dhe nuk përfshijnë figura të një periudhe më prapa se fundi i shek XVIII. "Përsa u përket rapsodie të dy vëllezërve – Mujit dhe Halilit (një çështje shumë kontradiktore ndërmjet studiuesve shqiptar&eumlsmiley, që këndohen vetëm në malësitë e shqipërisë së veriut, ato janë me origjinë myslimane nga Bosnja gjë që do të përpiqemi ta vërtetojmë në kapitujt e mëposhtëm. Me sa duket cikli i Mujit dhe Halilit ka lindur në Bosnjë pas islamizimit të sllavëve në këtë krahinë, sepse ai ka të bëjë me luftërat ndërmjet myslimanëve bosnjakë dhe të krishterëve gjatë kufirit. Këto luftëra filluan pas emigrimit të serbëve në Kroaci dhe Slloveni që ndodhi kur Bosnja dhe Hercegoniva ranë nën sundimin turk dhe Austro-Hungaria vendosi kufirin ushtarak (1538). Cikli bosnjak i Mujit dhe Halilit kështu nuk mund të kalojë përtej shekullit të gjashtëmbëdhjetë, megjithëse disa elementë në të mund të jenë të një date më të hershme. Në të vërtetë poezia epike popullore myslimane në Bosnjë lulëzoi në shekullin e gjashtëmbëdhjetë dhe pjesërisht në të shtatëmbëdhjetin.

Por botuesit e këngëve të ciklit të Mujit e Halilit, françeskanët P. Bernardin Palaj dhe P. Donat Kurti, e shohin si simptomatik faktin, që këto rapsodi: "këndohen vetëm ndërmjet bosnjakëve dhe hercegovinasve, ndërmjet malazezve, që janë shqiptarët e djeshëm (duke iu referuar ilirëve) dhe ndërmjet shqiptarëve të Veriut", dhe ata mendojnë se "kësaj çashtje ka me mujtë me u përgjegjë si të studiohet mirë etnografia e këtyne fiseve, sigurisht ma të mbramet me u slavizue". Ata madje ngrenë çështjen nëse mos jemi përballë këtu me një cikël këngësh rreth një Troje, të shkatërruar gjatë dyndjeve sllave, cikël të cilin pavarësisht nga sllavizii i ilirëve, janë ruajtur kujtimet e asaj "epoke heroike"...

Por ëshë më e arsyeshme të besohet, se shqiptarët i morën rapsoditë rreth vëllezërve Muji e Halili në vijim të zgjerimit të tyre të madh në Serbi. Pas vitit 1690 patriarku Arsen III Crnojeviq dhe shumë familje nga Serbia e Vjetër (që llogariten mbi 30 000 veta) kaluan në territorin hungarez, kur forcat austriake, që i kishin përkrahur në luftën kundër Turqisë, u tërhoqën. Tokat e tyre mbetën relativisht të zbrazëta dhe "shqiptarët depërtuan përmes Opiljes, Gorës, Lumës në fushën e Kosovës, gjatë lumit Drini i Bardhë në Novi Pazar dhe Nish". Metohia, Kosova dhe pjesërisht Sanxhaku u bënë atëherë toka të banuara nga shqiptarët. Ky zgjerim i vuri shqiptarët në kontakt të ngushtë me myslimanët e Bosnjës. Si rezultat, rapsoditë nuk mund të quhen më të vjetra se fillimi i shekullit të tetëmbëdhjetë

ëhë. m'fal se po ju nderhyj ne diskursin me bashkbiseduesen, por doja me thon: po masanej? Ose si e perserisin ktu or e cast: So what now?

 

 kot u lodhe o Alba me kete qe solle. e c'the? asnje gje vec e ri-rreshtove veten perseri ne anen: '' c'do gje eshte jo shqiptare''. moj e di ti ( dhe e di mire) qe ka plot shkrime te tjera qe thone te kunderten?  ta kam thene edhe nje here tjeter. nuk e zgjidhim dot une dhe ti kete pune ( kur s'e kane zgjidhur dot ata qe u kane rene floket me keto pune). dhe ca nga ata qe erdhen nga universiteti me me emer i botes i vune vulen e homerit ketij eposi.  me habit kjo kundershtia jote per cdo gje shqiptare. vazhdo se mire e ke.

''Muji dhe Halili kanë lindur në Bosnjë''. po mi po ne bosnje kane lindur. se sa u kthyen ca serbe ne myslymane dhe filluan te krijojne mujin dhe halilin. aman kush i thote keto?

kur konvertohen njerezit, ju duhen shume breza sa te marrin veten dhe te dine kush jane, pale qe na krijokan dhe epos. shiko shqiptaret si u katandisen nga konvertimi dhe mos e zgjat me me boshnjaket qe na paskerkan krijuar dhe epos te madh ...

ah, me paskan heq sqarimin per swedin. plot me metafora te gjalla, marre nga jeta e gjalle...

do vdesim te pakuptum! smiley

paskerka plas debat lobingjesh... si ne kshill te sigurimit.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).